# فظع — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B8%D8%B9/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B8%D8%B9/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فظع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B8%D8%B9.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: فظع

فَظُعَ الأَمرُ، بالضم، يَفْظُعُ فَظاعةً، بالضم، فهو فَظىِيعٌ وفَظِعٌ؛ الأَخيرة على النسب، وأَفْظَعَ الأَمرُ: اشتَدَّ وشَنُعَ وجاوز المِقدارَ وبَرَّحَ، فهو مُفْظِعٌ. وفي الحديث: لا تحل المسأَلة إلاَّ لِذِي غُرْمٍ مُفْظِعٍ؛ المُفْظِعُ: الشديدُ الشنِيعُ. وفي الحديث: لم أَرَ مَنْظَراً كاليوم أَفْظَعَ أَي لم أَر منظراً فَظِيعاً كاليوم، وقيل: أَراد لم أَرَ مَنْظَراً أَفظَعَ منه فحذفها وهو في كلام العرب كثير. وفي حديث سهل بن حُنَيْفٍ: ما وَضَعْنا سيوفنا على عواتقنا إلى أَمر يُفْظِعُنا إلاَّ أَسهلَ بنا؛ يُفْظِعُنا أَي يُوقِعُنا في أَمر فَظِيعٍ شديد. وأُفْظِعُ الرجلُ، على ما لم يسمَّ فاعلُه، أَي نزَل به أَمْرٌ عظيم؛ ومنه قول لبيد:
وهُمُ السُّعاةُ، إذا العَشِيرةُ أُفْظِعَتْ،
وهُمُ فَوارِسُها ، وهم حُكَّامُها
وأَفْظَعَه الأَمرُ وفَظِعَ به فَظاعةً وفَظَعاً واسْتَفْظَعَه وأَفْظَعَه: رآه فَظِيعاً؛ وقوله أَنشده المبرد:
قد عِشْتُ في الناسِ أَطْواراً على خُلُقٍ
شَتّىً، وقاسَيْتُ فيه اللِّين والفَظَعا
يكون الفَظَعُ مصدر فَظِعَ به، وقد يكون مصدر فَظُعَ كَكَرُمَ كَرَماً إِلاَّ أَني لم أَسمع الفَظَعَ إلاَّ هنا. قال أَبو زيد: فَظِعْتُ بالأَمر أَفْظَعُ فَظاعةً إِذا هالَك وغلَبك فلم تَثِق بأَن تُطِيقَه. وفي الحديث: لما أُسري بي وأَصبحت بمكة فَظِعْتُ بأُمري أَي اشتدَّ عليَّ وهِبْته؛ ومنه الحديث: أُرِيتُ أَنه وُضِعَ في يَدَيَّ سِوارانِ من ذهب فَفَظِعْتُهُما، هكذا روي متعدياً حملاً على المعنى لأَنه بمعنى أَكْبَرْتهما وخِفْتهما، والمعروف فَظِعْتُ به أَو منه؛ وقول أَبي وجزة: تَرَى العِلافيَّ مِنْها مُوافِداً فَظِعاً،
إِذا احْزَأَلَّ به من ظَهْرِها فِقَرُ
قال فَظِعاً أَي مَلآنَ. وقد فَظِعَ فَظَعاً أَي امْتَلأَ. والفَظِيعُ: الماءُ العذبُ. والماءُ الفَظِيعُ: هو الماءُ الزُّلالُ الصَّافي، وضده المُضاضُ، وهو الشديد المُلُوحةِ؛ قال الشاعر:
يَردْنَ بُحُوزاً ما يَمِدُّ جِمامَها
أَتيُّ عُيُونٍ، ماؤُهُنَّ فَظِيعُ

### Türkçe

**فَظُعَ** iş (durum), damme ile; **يَفْظُعُ** **فَظاعةً**, damme ile; o hâlde o **فَظىِيعٌ**
ve **فَظِعٌ**’dir; sonuncusu nisbet üzere. Ve **أَفْظَعَ** iş (durum): şiddetlendi ve çirkinleşti ve
ölçüyü aştı ve ağırlaştı; o hâlde o **مُفْظِعٌ**’dir. Ve hadiste: “İstemek helâl olmaz, ancak
**غُرْمٍ مُفْظِعٍ** sahibi için”; **المُفْظِعُ**: şiddetli, çirkin olan. Ve hadiste: “Bugün gibi
daha **أَفْظَعَ** bir manzara görmedim” yani “Bugün gibi **فَظِيعاً** bir manzara görmedim”; ve denildi:
“Ondan daha **أَفظَعَ** bir manzara görmedim”i kastetti de onu hazfetti; bu Arapların كلامında çoktur. Ve
Sehl b. Huneyf hadîsinde: “Kılıçlarımızı omuzlarımızın üzerine koymadık, bizi **يُفْظِعُنا**
bir işe (kadar), ancak bize kolaylaştırdı”; **يُفْظِعُنا** yani bizi şiddetli **فَظِيعٍ** bir işe
düşürür. Ve **أُفْظِعُ** adam, faili adlandırılmayan üzere; yani ona büyük bir iş indi; ve ondan Lebîd’in sözü:
وهُمُ السُّعاةُ، إذا العَشِيرةُ أُفْظِعَتْ،
وهُمُ فَوارِسُها ، وهم حُكَّامُها

Ve onu iş (durum) **أَفْظَعَه** ve onunla **فَظِعَ** **فَظاعةً** ve **فَظَعاً** ve onu **اسْتَفْظَعَه**
ve onu **أَفْظَعَه**: onu **فَظِيعاً** gördü; ve müberredin okuttuğu sözü:
قد عِشْتُ في الناسِ أَطْواراً على خُلُقٍ
شَتّىً، وقاسَيْتُ فيه اللِّين والفَظَعا

**الفَظَعُ**, onunla **فَظِعَ**’ın masdarı olur; ve **فَظُعَ**’ın masdarı da olabilir; **كَرُمَ**’un **كَرَماً**’ı gibi;
ancak ben **الفَظَعَ**’ı yalnız burada işittim. Ebû Zeyd dedi: “İşle **فَظِعْتُ**; **أَفْظَعُ** **فَظاعةً**:
seni dehşete düşürdüğü ve sana galip geldiği, artık onu yapabileceğine güvenmediğin zaman.” Ve
hadiste: “Benimle isrâ olunduğunda ve Mekke’de sabahladığımda işimle **فَظِعْتُ**” yani bana şiddetli geldi ve ondan korktum;
ve ondan hadîs: “Bana gösterildi ki elime iki altın bilezik konuldu
da onları **فَفَظِعْتُهُما**”; böylece, mânaya hamlen müteaddî olarak rivayet edildi; çünkü o, “onları büyük gördüm
ve onlardan korktum” mânasındadır; bilinen ise “onunla **فَظِعْتُ**” yahut “ondan”dır. Ve Ebû Vecze’nin sözü:
تَرَى العِلافيَّ مِنْها مُوافِداً فَظِعاً،
إِذا احْزَأَلَّ به من ظَهْرِها فِقَرُ

“**فَظِعاً**” dedi; yani dolu. Ve **فَظِعَ** **فَظَعاً**: yani doldu. Ve **الفَظِيعُ**:
tatlı sudur. Ve **الماءُ الفَظِيعُ**: o, berrak, saf sudur; ve onun zıddı **المُضاضُ**’dır; o da şiddetli tuzluluktur; şair dedi:
يَردْنَ بُحُوزاً ما يَمِدُّ جِمامَها
أَتيُّ عُيُونٍ، ماؤُهُنَّ فَظِيعُ
