# فعل (ف-ع-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B9%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir

- Harfler: ف - ع - ل
- Kur'an'da: 108 geçiş · 102 ayet · 39 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (39)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [يَفْعَلُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعَلُونَ | Yaparlar | 13 | 13 | [2:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/2:71.md) |
| [تَفْعَلُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تَفْعَلُوا | Yaparsınız | 9 | 8 | [2:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/2:24.md) |
| [يَفْعَلُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F.md) | يَفْعَلُ | Yapar | 8 | 8 | [2:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/2:85.md) |
| [فَعَلَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E.md) | فَعَلَ | Yaptı | 7 | 7 | [7:155](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/7:155.md) |
| [يَفْعَلْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92.md) | يَفْعَلْ | Yapar | 7 | 7 | [2:231](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/2:231.md) |
| [تَفْعَلُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تَفْعَلُونَ | Yaparsınız | 6 | 6 | [16:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/16:91.md) |
| [فَاعِلِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%90%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلِينَ | Yapanlar | 6 | 6 | [12:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/12:10.md) |
| [مَفْعُولًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%85%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%84%D9%8B%D8%A7.md) | مَفْعُولًا | Yapılan | 6 | 6 | [4:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/4:47.md) |
| [فَعَلُوهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F.md) | فَعَلُوهُ | Onu yaptılar | 5 | 5 | [4:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/4:66.md) |
| [فَعَلُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَعَلُوا | Yaptılar | 4 | 3 | [3:135](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/3:135.md) |
| [فَعَلْتَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%AA%D9%8E.md) | فَعَلْتَ | Yaptın | 3 | 3 | [10:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/10:106.md) |
| [فَعَلْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعَلْتُمْ | Yaptınız | 2 | 2 | [12:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/12:89.md) |
| [فَعَلْنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%86%D9%8E.md) | فَعَلْنَ | Yaptılar | 2 | 2 | [2:234](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/2:234.md) |
| [فَعَّالٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%84%D9%8C.md) | فَعَّالٌ | Yapan | 2 | 2 | [11:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/11:107.md) |
| [نَفْعَلُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%86%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F.md) | نَفْعَلُ | Yaparız | 2 | 2 | [37:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/37:34.md) |
| [وَيَفْعَلُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | وَيَفْعَلُونَ | Ve yaparlar | 2 | 2 | [16:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/16:50.md) |
| [يَفْعَلُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | يَفْعَلُوا | Yaparlar | 2 | 2 | [3:115](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/3:115.md) |
| [افْعَلْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D8%A7%D9%81%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92.md) | افْعَلْ | Yap | 1 | 1 | [37:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/37:102.md) |
| [تَفْعَلُوهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F.md) | تَفْعَلُوهُ | Onu yaparsınız | 1 | 1 | [8:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/8:73.md) |
| [تَفْعَلْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92.md) | تَفْعَلْ | Yaparsın | 1 | 1 | [5:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/5:67.md) |
| [فَاعِلٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%90%D9%84%D9%8C.md) | فَاعِلٌ | Yapan | 1 | 1 | [18:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/18:23.md) |
| [فَاعِلُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%90%D9%84%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلُونَ | Yapanlar | 1 | 1 | [23:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/23:4.md) |
| [فَافْعَلُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%81%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَافْعَلُوا | Yapın | 1 | 1 | [2:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/2:68.md) |
| [فَعَلَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فَعَلَهُ | Onu yaptı | 1 | 1 | [21:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/21:63.md) |
| [فَعَلْتُهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَلْتُهَا | Onu yaptım | 1 | 1 | [26:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/26:20.md) |
| [فَعَلْتُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | فَعَلْتُهُ | Onu yaptım | 1 | 1 | [18:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/18:82.md) |
| [فَعَلْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَلْنَا | Yaptık | 1 | 1 | [14:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/14:45.md) |
| [فَعْلَتَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B9%D9%92%D9%84%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | فَعْلَتَكَ | Senin yapman | 1 | 1 | [26:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/26:19.md) |
| [فُعِلَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%81%D9%8F%D8%B9%D9%90%D9%84%D9%8E.md) | فُعِلَ | Yapıldı | 1 | 1 | [34:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/34:54.md) |
| [فِعْلَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%81%D9%90%D8%B9%D9%92%D9%84%D9%8E.md) | فِعْلَ | Fiil | 1 | 1 | [21:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/21:73.md) |
| [لَفَاعِلُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%84%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%90%D9%84%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | لَفَاعِلُونَ | Yapanlar | 1 | 1 | [12:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/12:61.md) |
| [لَمَفْعُولًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%84%D9%8E%D9%85%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%84%D9%8B%D8%A7.md) | لَمَفْعُولًا | Yapılan | 1 | 1 | [17:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/17:108.md) |
| [نَفْعَلَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%86%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E.md) | نَفْعَلَ | Yaparız | 1 | 1 | [11:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/11:87.md) |
| [وَافْعَلُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%81%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَافْعَلُوا | Ve yapın | 1 | 1 | [22:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/22:77.md) |
| [وَفَعَلْتَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%AA%D9%8E.md) | وَفَعَلْتَ | Yaptın | 1 | 1 | [26:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/26:19.md) |
| [وَيَفْعَلُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F.md) | وَيَفْعَلُ | Ve yapar | 1 | 1 | [14:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/14:27.md) |
| [يَفْعَلْهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%87%D9%8F.md) | يَفْعَلْهُ | Onu yapar | 1 | 1 | [60:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/60:1.md) |
| [يُفْعَلَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%81%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8E.md) | يُفْعَلَ | Yapılır | 1 | 1 | [75:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/75:25.md) |
| [يُفْعَلُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%81%D9%92%D8%B9%D9%8E%D9%84%D9%8F.md) | يُفْعَلُ | Yapılır | 1 | 1 | [46:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/46:9.md) |

## Mücavir kökler — 133 mücavir (399 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 16 ortak ayet · G² 25 · Murar acı bir ağacın adıdır
2. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 15 ortak ayet · G² 17 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
3. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 20 ortak ayet · G² 17 · Şey
4. [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — 7 ortak ayet · G² 14 · İş ayakkabısı
5. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 34 ortak ayet · G² 13 · Kevn, tepe demektir
6. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 48 ortak ayet · G² 13 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
7. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 8 ortak ayet · G² 13 · Bab kapı demektir
8. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 7 ortak ayet · G² 12 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
9. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 8 ortak ayet · G² 11 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
10. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 9 ortak ayet · G² 9 · Hayr : At sürüsü demektir
11. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 5 ortak ayet · G² 8 · Tanınan ile
12. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 6 ortak ayet · G² 8 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
13. [وفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 8 · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
14. [يتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AA%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Tek başına bulunan ağaç ve cevher demektir
15. [وذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · “Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir
16. [بقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%82%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Sığır
17. [ذبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Zebih kesilmiş hayvan demektir
18. [سفه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir
19. [شيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Sarmaşık demektir
20. [وقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Onun yakıtı
21. [دور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Dar : Etrafı çevrili yer demektir
22. [عصم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Kulp, bağ demektir
23. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Kanat demektir
24. [صغر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Küçük
25. [غلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Ğulam, Genç, delikanlı demektir
26. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 6 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
27. [فرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Farz (dat) Ayırmada ayrılacak yerin belirtildiği yer…
28. [لهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Boğazdaki küçük dil demektir
29. [وعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) — 6 ortak ayet · G² 5 · “Va’id” yağmur bulutu demektir
30. [جبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Dağ anlamındadır
31. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · Sicim bağıdır
32. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 32 ortak ayet · G² 5 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
33. [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Sibat(Te) kayış demektir
34. [شهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir
35. [وحي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · İşaretleşmek için yakılan ateştir
36. [حجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Taş demektir
37. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
38. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 19 ortak ayet · G² 4 · Dağın sivri noktası demektir
39. [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · İcl havuz demektir
40. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · “Yavru” demektir
41. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 8 ortak ayet · G² 4 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
42. [ذلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Zeyl etek denektir
43. [فحش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Fahşa (ha) “Üns” oku atan yayın insan tarafı; “vahş” ise…
44. [جهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Cehl fokurdayıp kaynayan kazan demektir
45. [طير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “Tayr” kuş demektir
46. [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Bir şeyi böldükten sonraki yarım parçası, “nısf” bölmeden…
47. [مسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Koku veren yağdır
48. [وعظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “Vea’de” (dal) yağmur yüklü bulut anlamına gelir
49. [خبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
50. [حول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Ağaçlık yerleri çevreleyen topraktan tümsek ve çukur demetir
51. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 9 ortak ayet · G² 3 · Zalimler
52. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 18 ortak ayet · G² 3 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
53. [سبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%AD.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…
54. [فسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
55. [يوسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Çorak yer anlamına gelen “esef”ten türemiştir
56. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Namaz
57. [زكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir
58. [قضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B6%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…
59. [خفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Hafy, Sık ağaçlı yerdir
60. [هلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B9%D9%84/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فعل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md), [صنع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%B9.md), [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md), [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) |
| Zıt Kök | [عطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir etki kaynağının doğrudan bir tesir meydana getirmesi, bir işi veya hareketi varlık sahasına çıkarması |
| Çekirdek Özet 2 | Kasıtlı veya kasıtsız, bilinçli veya tabiat gereği, canlı veya cansız her türlü failden sadır olan genel hareket ve tesir |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık dünyasında potansiyelin kinetiğe dönüşmesi, ilahi iradenin veya yaratılmış iradenin somut bir vaka olarak dış dünyada tecelli etmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca bilinçli, ahlaki ve mükellefiyet gerektiren «amel» ile özdeşleştirerek kasıtsız veya ontolojik müdahaleleri dışarıda bırakmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فع | Bir etkiyle aniden ortaya çıkma, fışkırma, dolma veya kabarma | ل | Çekirdekteki ani ve yoğun kabarma hissi, yöneltici ve bağlayıcı harfin katılmasıyla bir failden sadır olup nesnesi üzerinde dışsal bir iz veya tesir bırakan genel oluş hareketine dönüşmüştür; bu çekirdeğin genişlik ve taşma boyutu [فعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%85.md), keskin ve ani zehirleme boyutu ise [فعي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%8A.md) köklerinde görülür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Bir iç durumun dışarıya açılması, bir gücün sınırdan dışa doğru çıkış bulması |
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Algılanabilir bir odak noktası, kaynağın açığa çıkması ve belirginleşmesi |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Hareketi bir hedefe yöneltme, tesiri bir nesne üzerinde sabitleme ve bağlama |
| فعل | Ağızdan çıkan itkinin odaklanarak hedefe yönelmesi | İçsel bir güç veya potansiyelin dışa açılarak odaklanmış bir hedef doğrultusunda somut bir tesire ve neticeye dönüşmesi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir failin bir nesne üzerinde iz bırakan ilk somut hareketi; aletin elle tutulan ve iş görmesini sağlayan sap kısmı (الفعال: خشبة الفأس) ile çamur yoğurma ve kazma gibi doğrudan beden gücüyle yapılan kaba işçilik (الفعلة) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şemmāh b. Dırār bir şiirinde şiddetli yağmur yüklü bulutların yere düşen ilk damlalarıyla yeryüzünde akıl almaz harikalar meydana getirmesini ve iz bırakmasını kökün çoğuluyla şöyle tasvir etmiştir: إذا استهلا بشؤبوب فقد فعلت بما أصابا من الأرض الأفاعيل |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Hüdbe b. Haşrem, cömertlik ve asalet gerektiren somut işler sergileme erdemini kökün üstünlük bildiren kalıbıyla anmıştır: ضَرُوب بلَحْيَيْه على عَظْم زَوْرِه / إِذا القوم هَشُّوا للفَعال تَقَنَّعا |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn ve Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde فعل kökü, merkezi ve güneybatı Sami sahasında, özellikle Arapça içinde en geniş soyutlama ve eylem şemsiyesi kazanan bir köktür. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice/Süryanice) eylemi ifade etmek için genellikle kök akrabalığı bulunmayan başka biçimler (örneğin [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) karşılığı olan kökler veya doğrudan yaratma/yapma bildiren yapılar) öne çıkarken, Arapçada kök en yalın tesir ve dışa vurum semantiğini korumuştur. Kökün en ilksel katmanında aletin sapı veya vurucu uzvu anlamına gelen maddesel kullanım ile bedensel kazma ve çamur işleme (فعلة) anlamı, hareketin henüz ahlaki veya zihni bir niyet taşımaksızın doğrudan temas ve iz bırakma vasfını taşımaktadır. İbranicedeki bazı arkaik fiil kökleriyle doğrudan ses denklikleri zayıf olmakla birlikte, Arapça içerisinde kavram genişleyerek her türlü etkinin (failden mefule yönelen etki) genel adı haline gelmiş ve dilbilgisel kategorinin de ana çatısını oluşturmuştur.

Güven: Güçlü

Kaynak: David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir nesneye doğrudan vurma, aletle işleme ve iz çıkarma | Kazma-kürek işçiliği ve alet sapı anlamından soyutlanarak, failden sadır olan her türlü tesire ve gramatikal hareket kategorisine genellenmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami havzasında sınırlı ve özelleşmiş izler | Kuzeybatı Sami dillerinde genel eylem için farklı kökler kullanılırken Arapçada bu kök en üst şemsiye kavram haline gelmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan ve düzenli bir fonetik eşdeğer tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisān al-ʿArab; Maqāyīs al-Lugha; David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فعل | Anlamlı | Bir tesir veya hareket meydana getirmek | Bilinçli veya bilinçsiz bir kaynaktan sadır olan genel eylem ve etki | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [فلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%B9.md) | Anlamlı | Yarmak, çatlatmak, kesmek | Bir nesneyi boylu boyunca ikiye ayırmak veya başında yarık açmak | Hedef kökteki dışa açılma ile fiziksel yarılma arasında biçimsel ilişki vardır; Kur'an'da geçmez |
| [عفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%84.md) | Anlamlı | Etsel şişkinlik, ur | Canlı bedeninde özellikle kasık ve tenasül uzuvlarında oluşan et fazlalığı veya ur | Kur'an'da geçmez |
| [علف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%81.md) | Anlamlı | Yemlemek, beslemek | Hayvana ot veya yem vererek onu doyurmak ve semirtmek | Kur'an'da geçmez |
| [لفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%B9.md) | Anlamlı | Bürümek, sarmak, örtmek | Bir örtünün, dumanın, alevin veya saçtaki akların bir şeyi bütünüyle kuşatıp kaplaması | Hedef kökün dışa yönelttiği tesirin aksine nesneyi bütünüyle içeri alıp örtme hareketi; Kur'an'da geçmez |
| [لعف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D9%81.md) | Anlamlı | Gevşeklik, zayıflık | Bedende veya karaktersel yapıda gevşek, tembel ve dayanıksız olmak | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فعل | Merkez | Genel eylem ve dışsal tesir | Kasıt, bilgi veya canlılık şartı aranmaksızın bir failden sadır olan her türlü etkiyi kapsar | Kökün en genel şemsiye kavram olması; hayvandan, cansız varlıktan veya Allah'tan doğrudan sadır olabilir |
| [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) | Komşu | Süreklilik ve niyet içeren iş | Zihinsel kasıt, süreklilik, emek ve ahlaki sorumluluk barındıran bilinçli faaliyet | Yalnızca akıl ve irade sahibi varlıkların bilinçle sürdürdüğü amelleri ifade eder |
| [صنع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%B9.md) | Komşu | Ustalık ve maharet gerektiren yapım | Bir işi incelikle, bilgiyle, ölçüyle ve sanatkârane bir maharetle ortaya koyma | Rastgele veya bilinçsiz bir etkiyi değil, planlı ve estetik bir neticeyi vurgular |
| [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) | Komşu | Fayda veya zarar amaçlı kazanım | Kişinin kendi lehine veya aleyhine sonuç doğuracak şekilde çaba harcayarak elde ettiği eylem | Eylemin fail üzerindeki ahlaki ve hukuki yükümlülük boyutunu öne çıkarır |
| [عطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%84.md) | Zıt | İşlevsizlik, eylemsizlik, boş kalma | Bir varlığın potansiyelini kinetiğe dökememesi, terk edilmesi ve tesirsiz bırakılması | Failin harekete geçmemesi veya nesnenin işlevini yitirerek atıl kalması |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فعل | Genel etki ve iş | Kasıtlı veya kasıtsız bir failden sadır olan her türlü tesir | Kesin |
| Latince | agere, facere, actio | Yapmak, harekete geçirmek, eylem | Agere içsel itki ve hareketi, facere ise dışsal bir şey ortaya koymayı vurgular; kökün kapsayıcılığını paylaşır | Kesin |
| İngilizce | act, do, execute | Eylemek, yapmak, icra etmek | Act ontolojik ve fiili hareketi, do genel yapmayı karşılar; ancak zihni/fiziki ayrımını Arapça kadar tek kökte toplamaz | Kesin |
| Almanca | tun, handeln, wirken | Yapmak, eylemek, tesir etmek | Tun genel yapmayı, wirken ise kökteki doğrudan «tesir meydana getirme» nüansını tam olarak yansıtır | Kesin |
| Fransızca | agir, faire, acte | Hareket etmek, yapmak, fiil | Agir failin doğrudan dış dünyada etki doğurmasını ve kinetik duruma geçmesini ifade eder | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Dictionnaire Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| İlahî tasarruf ve kudret | Allah'ın dilediğini doğrudan ve engellenemez şekilde varlık sahasına çıkarması | İlahi irade ve kudretin mutlaklığını bildiren bağlamlar; Hac [22:18](https://lisan.digital/tr/ayet/22:18.md), Hûd [11:107](https://lisan.digital/tr/ayet/11:107.md), Burûc [85:16](https://lisan.digital/tr/ayet/85:16.md) |
| Tarihsel helak ve ibret vakası | Geçmiş kavimlere veya zorbalara verilen ilahi cezanın dış dünyada somutlaşması | İlahi gazabın cezalandırıcı bir vaka olarak inmesi bağlamı; Fîl [105:1](https://lisan.digital/tr/ayet/105:1.md), A'râf [7:155](https://lisan.digital/tr/ayet/7:155.md) |
| İnsani eylem ve davranış | İnsanın hayır veya şer olarak ortaya koyduğu her türlü somut pratik | İbadet, ahlak, cürüm veya pratik uygulama bağlamları; Bakara [2:215](https://lisan.digital/tr/ayet/2:215.md), Nisâ [4:30](https://lisan.digital/tr/ayet/4:30.md), Enbiyâ [21:73](https://lisan.digital/tr/ayet/21:73.md) |
| Ani ve kasıtsız vaka / Cürüm | Planlanmadan, bir anlık gaflet veya kaza sonucu meydana gelen somut hadise | Hz. Musa'nın Kıptî'yi istemeden öldürmesini niteleyen bağlam; Şuarâ [26:19](https://lisan.digital/tr/ayet/26:19.md) |
| Kesinleşmiş ilahi hüküm | Vuku bulması kaçınılmaz, takdir edilmiş ve ertelenemez olan ilahi karar | Vahiy ve vaadin mutlaka gerçekleşeceği bağlamlar; Nisâ [4:47](https://lisan.digital/tr/ayet/4:47.md), Enfâl [8:44](https://lisan.digital/tr/ayet/8:44.md), İsrâ [17:5](https://lisan.digital/tr/ayet/17:5.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Efalullah (Allah'ın fiilleri) ve halku'l-ef'al | Kulun fiillerinin yaratıcısı ile faili arasındaki ilişki ve Allah'ın fiillerinde hikmet/illet aranıp aranamayacağı | Fiil kavramı, ontolojik var ediliş (halk) ile ahlaki yöneliş (kesb) arasındaki ayrıma zemin teşkil edecek biçimde en yalın varlık hareketi olarak yoğunlaşmıştır |
| Fıkıh | Ef'âl-i mükellefîn | İnsan eylemlerinin şer'i hükümlere (farz, vacip, mendup, haram, mekruh) konu olması | Eylem, failin iradesi ve hukuki geçerliliği üzerinden tasnif edilen dışsal davranışlar olarak daralmıştır |
| Tefsir | İlahi kudret ile beşeri mesuliyetin ayrımı | Ayetlerde Allah'a izafe edilen eylemler ile kula izafe edilen eylemler arasındaki dilsel ve semantik farklar | İlahi kudretin mutlak icrası ile insanın sorumlu olduğu fiillerin bağlamsal incelikleri üzerinde yoğunlaşmıştır |
| Hadis | Nebevi tatbikat ve ameli sünnet | Hz. Peygamber'in sözlü beyanları (kavl) ile pratik uygulamaları (fiil) arasındaki teşri değeri farkı | Sünnetin sözlü olmayan, doğrudan davranış ve uygulama şeklinde tezahür eden somut amel boyutu |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk | İcrayı mutlak ve ameli salih | İlahî iradenin tecellisi ve kulun inancını dış dünyada somutlaştırması | İnanç soyut bir iddia olmaktan çıkıp fiil ile varlık sahasında tasdik edilir | Kesin |
| İlmi | Fizik ve nedensellik | Sebep-sonuç ilişkisindeki etki (kuvvet) | Bir failin diğer nesne üzerinde bıraktığı ölçülebilir değişim | Potansiyel enerjinin kinetik enerjiye ve somut tesire dönüşüm mekanizmasıdır | Güçlü |
| Siyasi | İktidar ve meşruiyet | İcraat ve yaptırım gücü | Kanunun ve otoritenin soyut karardan çıkıp fiiliyata dökülmesi | Otorite, sadece kural koymakla değil, o kuralı icra edebilme yeteneğiyle tecelli eder | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve emek | Emek gücünün mala dönüşmesi | Ham maddenin işlenerek katma değere dönüştürülmesi eylemi | Maddi aletlerin kullanılması ve fiziksel iş gücünün iktisadi bir çıktı üretmesi | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Fonksiyon ve operatör uygulaması ($f(x)$) | Bir girdiyi alıp tanımlı bir kural doğrultusunda dönüştürerek somut bir çıktıya ulaştıran matematiksel operatör veya fizikteki iş ($W = F \cdot d$) formülü | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal eylem ve edimsellik | Max Weber'in eylem teorisindeki veya dil felsefesindeki edimsel (performatif) ifadeler gibi, dış dünyada bir durumu fiilen değiştiren davranış kalıbı | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca gramerdeki «fiil» (zaman bildiren kelime) veya ahlaki düzlemdeki bilinçli «amel» ile sınırlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, iradeli-iradesiz, canlı-cansız, ilahi-beşeri her türlü etkiyi, ani vukuatları, hatta aletin somut temasını içine alan en kapsayıcı ontolojik tesir kavramıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Musa'nın istemeden adam öldürmesini anlatan ifadede (فَعَلْتَ فَعْلَتَكَ) kasıt aramak veya Allah'ın «fa''âl» sıfatını mekanik bir insan işçiliği gibi tasavvur etmek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık dünyasında düşünce, niyet veya potansiyel halinde kalan hiçbir durumun nihai hakikati oluşturmadığını; varlığın ve imtihanın ancak fiil sahasında, somut tesirler üzerinden gerçekleştiğini kavramayı sağlar |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Allah'ın mutlak iradesini ve dilediğini hemen var ettiğini bildiren ayetlerde (Burûc [85:16](https://lisan.digital/tr/ayet/85:16.md)), peygamberlerin pratik rehberliğini anlatan pasajlarda (Enbiyâ [21:73](https://lisan.digital/tr/ayet/21:73.md)) ve geçmiş kavimlerin cezalandırılma süreçlerinde (Fîl [105:1](https://lisan.digital/tr/ayet/105:1.md)) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Eylemi sadece insan merkezli ve bilinçli planlamaya indirgeyen yaklaşımı düzeltir; tabiat olaylarının, kazaların ve ilahi müdahalelerin her birinin gerçekte bir failin fiili olduğunu fark ettirir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir failin alet veya beden uzvuyla bir nesneye doğrudan vurarak, işleyerek veya temas ederek üzerinde silinmez bir iz ve tesir bırakması.
- Soyut anlam: Potansiyel haldeki bir kuvvetin, iradenin veya tabiatın dış dünyaya açılarak bir meful üzerinde somut bir neticeye, oluşa ve vakıaya dönüşmesi.
- Sistematik karşılık: İrade ile netice arasındaki illiyet köprüsünü kuran, enerjiyi esere dönüştüren en genel ontolojik ve hukuki icra mekanizması.
- LaTeX modeli: $$A \xrightarrow{F} B \implies \Delta B$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $A$ kaynak faili veya etki odağını, $B$ hedef nesneyi veya etki alanını, $F$ failden hedefe yönelen doğrudan tesir ve icrayı (fiil), $\Delta B$ ise bu eylem sonucunda hedef nesnede meydana gelen somut durum değişimini ve dışsal izi temsil eder.

## Geçtiği ayetler (102 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%B9%D9%84/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/2:24.md) — تَفْعَلُوا

فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَلَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ أُعِدَّتْ لِلْكَافِرِينَ

Meal (IK): Fakat yapamazsınız-ki yapamayacaksınız-o halde yakıtı insanlarla taşlar olan ateşten sakının. O kafirler için hazırlanmıştır.

### [Bakara 2:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/2:68.md) — فَافْعَلُوا

قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَنَا مَا هِيَ قَالَ إِنَّهُ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٌ لَا فَارِضٌ وَلَا بِكْرٌ عَوَانٌ بَيْنَ ذَلِكَ فَافْعَلُوا مَا تُؤْمَرُونَ

Meal (IK): Onlar, Bizim için Rabbına dua et de onu bize iyice bildirsin, demişlerdi. Musa da: Allah, o, ne çok kart, ne de çok körpedir. İkisi ortası dinç bir sığırdır, buyuruyor. Artık emrolunduğunuz şeyi yapın, demişti.

### [Bakara 2:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/2:71.md) — يَفْعَلُونَ

قَالَ إِنَّهُ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٌ لَا ذَلُولٌ تُثِيرُ الْأَرْضَ وَلَا تَسْقِي الْحَرْثَ مُسَلَّمَةٌ لَا شِيَةَ فِيهَا قَالُوا الْآنَ جِئْتَ بِالْحَقِّ فَذَبَحُوهَا وَمَا كَادُوا يَفْعَلُونَ

Meal (IK): Dedik ki: Rabbım, o, ne boyunduruğa koşulup arazi sürecek, ne de ekin sulayacak bir inektir, zillete uğramamıştır. Bütün kusurlardan uzaktır. Onun alacası da yoktur, buyuruyor. Onlar: İşte şimdi gerçeği ortaya koydun, dediler. Hemen onu boğazladılar ki az kalsın bunu yapmayacaklardı.

### [Bakara 2:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/2:85.md) — يَفْعَلُ

ثُمَّ أَنْتُمْ هَؤُلَاءِ تَقْتُلُونَ أَنْفُسَكُمْ وَتُخْرِجُونَ فَرِيقًا مِنْكُمْ مِنْ دِيَارِهِمْ تَظَاهَرُونَ عَلَيْهِمْ بِالْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَإِنْ يَأْتُوكُمْ أُسَارَى تُفَادُوهُمْ وَهُوَ مُحَرَّمٌ عَلَيْكُمْ إِخْرَاجُهُمْ أَفَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الْكِتَابِ وَتَكْفُرُونَ بِبَعْضٍ فَمَا جَزَاءُ مَنْ يَفْعَلُ ذَلِكَ مِنْكُمْ إِلَّا خِزْيٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يُرَدُّونَ إِلَى أَشَدِّ الْعَذَابِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Sonra sizler; birbirinizi öldüren, aranızdan bir takımını yurtlarından süren, onlara karşı günah ve düşmanlıkla birleşen, onları (yurtlarından) çıkarmak haram kılınmışken esir olarak geldiklerinde fidyeleşmeye kalkan kimselersiniz. Yoksa kitabın bir kısmına inanıp bir kısmını inkar mı ediyorsunuz? Sizden böyle yapanın cezası; dünya hayatında rezil olmaktan başka birşey değildir. Kıyamet gününde ise onlar, azabın en şiddetlisine uğratılırlar. Allah, yaptıklarınızdan gafil değildir.

### [Bakara 2:197](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/2:197.md) — تَفْعَلُوا

الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُومَاتٌ فَمَنْ فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلَا رَفَثَ وَلَا فُسُوقَ وَلَا جِدَالَ فِي الْحَجِّ وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ يَعْلَمْهُ اللَّهُ وَتَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوَى وَاتَّقُونِ يَاأُولِي الْأَلْبَابِ

Meal (IK): Hacc, bilinen aylardır. Her kim o aylarda kendisine haccı farz ederse; artık haccda kadına yaklaşmak, günah işlemek, tartışma yoktur. Siz ne hayır yaparsanız, Allah onu bilir. Bir de azık edininiz. Şüphesiz ki, azığın en hayırlısı, takvadır. Ey akıl sahibleri; Ben’den korkun.

### [Bakara 2:215](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/2:215.md) — تَفْعَلُوا

يَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلْ مَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَيْرٍ فَلِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ

Meal (IK): Sana, ne infak edeceklerini soruyorlar. De ki: Hayırdan her ne infak ederseniz, babanın, akrabanın, yetimlerin, yoksulların, yolcuların hakkıdır. Ve her ne hayır işlerseniz, şüphesiz ki Allah, onu bilir.

### [Bakara 2:231](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/2:231.md) — يَفْعَلْ

وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ وَلَا تُمْسِكُوهُنَّ ضِرَارًا لِتَعْتَدُوا وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ وَلَا تَتَّخِذُوا آيَاتِ اللَّهِ هُزُوًا وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَمَا أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنَ الْكِتَابِ وَالْحِكْمَةِ يَعِظُكُمْ بِهِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Ve kadınları boşadığınız zaman; iddetlerini bitirince artık onları ya iyilikle tutun veya iyilikle salıverin. Sırf zulmedebilmeniz için zararlarına onları tutuvermeyin. Kim, böyle yaparsa; muhakkak kendi nefsine zulmetmiş olur. Allah’ın ayetlerini oyuncak yerine koymayın. Allah’ın üzerinizdeki nimetini ve size öğüt vermek için indirdiği kitabı ve hikmeti hatırlayın. Allah’tan korkun. Ve bilin ki Allah, şüphesiz her şeyi bilendir.

### [Bakara 2:234](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/2:234.md) — فَعَلْنَ

وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

Meal (IK): İçinizden ölenlerin geriye bıraktıkları eşler; kendi kendilerine dört ay ve on gün beklerler. Müddetlerini bitirdikleri vakit onların, kendileri için uygun olanı yapmalarından dolayı size bir günah yoktur. Ve Allah, işlediklerinizden haberdardır.

### [Bakara 2:240](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/2:240.md) — فَعَلْنَ

وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا وَصِيَّةً لِأَزْوَاجِهِمْ مَتَاعًا إِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ إِخْرَاجٍ فَإِنْ خَرَجْنَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِي مَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ مِنْ مَعْرُوفٍ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): İçinizden vefat edip de eşlerini geride bırakanlar; bir seneye kadar eşlerinin evlerinden çıkarılmayarak geçimlerinin sağlanmasını vasiyyet etmiş olmalıdırlar. Şayet kendileri çıkarlarsa; artık onların ma’ruf şekilde yapacaklarından dolayı size mes’uliyet yoktur. Allah, Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Bakara 2:253](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/2:253.md) — يَفْعَلُ

تِلْكَ الرُّسُلُ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ مِنْهُمْ مَنْ كَلَّمَ اللَّهُ وَرَفَعَ بَعْضَهُمْ دَرَجَاتٍ وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ وَأَيَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا اقْتَتَلَ الَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ وَلَكِنِ اخْتَلَفُوا فَمِنْهُمْ مَنْ آمَنَ وَمِنْهُمْ مَنْ كَفَرَ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا اقْتَتَلُوا وَلَكِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ مَا يُرِيدُ

Meal (IK): Şu peygamberler onlardan kimini kiminden üstün kıldık. Allah, onlardan kimiyle söyleşmiş, kimini de derecelerle yükseltmiştir. Meryem oğlu İsa’ya da açık deliller verdik. Ve onu Ruh’ul-Kudüs ile destekledik. Eğer Allah dilesydi; onların arkasındakiler; kendilerine apaçık deliller geldikten sonra birbirlerini öldürmezlerdi. Fakat ihtilafa düştüler, sonra onlardan kimi inandı, kimi de inkar etti. Allah dileseydi; birbirlerini öldürmezlerdi. Ancak Allah, istediğini yapar.

### [Bakara 2:279](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/2:279.md) — تَفْعَلُوا

فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَإِنْ تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُءُوسُ أَمْوَالِكُمْ لَا تَظْلِمُونَ وَلَا تُظْلَمُونَ

Meal (IK): Böyle yapmazsanız, bunun Allah’a ve peygambere karşı bir harb olduğunu bilin. Şayet tevbe ederseniz, sermayeniz sizindir. Hem haksızlık yapmamış, hem de haksızlığa uğratılmamış olursunuz.

### [Bakara 2:282](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/2:282.md) — تَفْعَلُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا تَدَايَنْتُمْ بِدَيْنٍ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَاكْتُبُوهُ وَلْيَكْتُبْ بَيْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ وَلَا يَأْبَ كَاتِبٌ أَنْ يَكْتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ اللَّهُ فَلْيَكْتُبْ وَلْيُمْلِلِ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلَا يَبْخَسْ مِنْهُ شَيْئًا فَإِنْ كَانَ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهًا أَوْ ضَعِيفًا أَوْ لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يُمِلَّ هُوَ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ بِالْعَدْلِ وَاسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجَالِكُمْ فَإِنْ لَمْ يَكُونَا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَامْرَأَتَانِ مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَدَاءِ أَنْ تَضِلَّ إِحْدَاهُمَا فَتُذَكِّرَ إِحْدَاهُمَا الْأُخْرَى وَلَا يَأْبَ الشُّهَدَاءُ إِذَا مَا دُعُوا وَلَا تَسْأَمُوا أَنْ تَكْتُبُوهُ صَغِيرًا أَوْ كَبِيرًا إِلَى أَجَلِهِ ذَلِكُمْ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ وَأَقْوَمُ لِلشَّهَادَةِ وَأَدْنَى أَلَّا تَرْتَابُوا إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً حَاضِرَةً تُدِيرُونَهَا بَيْنَكُمْ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَلَّا تَكْتُبُوهَا وَأَشْهِدُوا إِذَا تَبَايَعْتُمْ وَلَا يُضَارَّ كَاتِبٌ وَلَا شَهِيدٌ وَإِنْ تَفْعَلُوا فَإِنَّهُ فُسُوقٌ بِكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَيُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; muayyen bir vaad ile borçlandığınız zaman, onu yazın. Aranızda bir katib de doğrulukla yazsın. Yazan; Allah’ın kendisine öğrettiği gibi yazmaktan çekinmesin, yazsın. Hak kendi üzerinde olan da yazdırsın. Rabbı olan Allah’tan korksun da ondan bir şey eksiltmesin. Şayet borçlu sefih, küçük veya kendisi söyleyip yazdıramayacak durumda ise; velisi dosdoğru yazdırsın. Erkeklerinizden iki de şahid yapın. Eğer ki erkek bulamazsa şahidlerden razı olacağınız bir erkek, biri unuttuğunda diğeri ona hatırlatacak iki kadın olabilir. Şahidler çağrıldıklarında çekinmesinler. Borç, büyük veya küçük olsun onu müddeti ile beraber yazmaktan üşenmesin. Bu, Allah yanında adalete daha uygun, şahidlik için daha sağlam, şüpheye düşmemenize de daha yakındır. Ancak aranızda peşin alış-veriş olursa onu yazmamanızda size bir günah yoktur. Alış-veriş yaptığınızda şahid tutun. Yazana da şehadet edene de zarar verilmesin. Şayet zarar verecek olursasanız; o zaman, kendinize dokunacak bir kötülük olur. Allah’tan korkun. Allah size öğretiyor. Allah her şeyi bilir.

### [Ali İmran 3:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/3:28.md) — يَفْعَلْ

لَا يَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ الْكَافِرِينَ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ فَلَيْسَ مِنَ اللَّهِ فِي شَيْءٍ إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً وَيُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ وَإِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ

Meal (IK): Mü’minler, Mü’minleri bırakıp da kafirleri dost edinmesinler. Kim böyle yaparsa; Allah ile dostluğu kalmaz. Ancak onlardan sakınmanız müstesnadır. Allah, size kendisinden korkmanızı emrediyor. Dönüş Allah’adır.

### [Ali İmran 3:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/3:40.md) — يَفْعَلُ

قَالَ رَبِّ أَنَّى يَكُونُ لِي غُلَامٌ وَقَدْ بَلَغَنِيَ الْكِبَرُ وَامْرَأَتِي عَاقِرٌ قَالَ كَذَلِكَ اللَّهُ يَفْعَلُ مَا يَشَاءُ

Meal (IK): Ve dedi ki: Rabbım; ben artık iyice kocamış, karım da kısırken nasıl oğlum olabilir? Öyle, Allah dilediğini yapar, dedi.

### [Ali İmran 3:115](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/3:115.md) — يَفْعَلُوا

وَمَا يَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَلَنْ يُكْفَرُوهُ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالْمُتَّقِينَ

Meal (IK): Ne hayır yaparlarsa; ondan mahrum bırakılacak değildirler. Ve Allah, takva sahiblerini bilir.

### [Ali İmran 3:135](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/3:135.md) — فَعَلُوا

وَالَّذِينَ إِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ وَمَنْ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا اللَّهُ وَلَمْ يُصِرُّوا عَلَى مَا فَعَلُوا وَهُمْ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Onlar ki; fena bir şey yaptıklarında veya kendilerine zulmettiklerinde Allah’ı anarlar. Hemen günahlarının bağışlanmasını dilerler. Günahları, Allah’tan başka kim bağışlar? Hem onlar yaptıklarında bile bile ısrar da etmezler.

### [Ali İmran 3:188](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/3:188.md) — يَفْعَلُوا

لَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَفْرَحُونَ بِمَا أَتَوْا وَيُحِبُّونَ أَنْ يُحْمَدُوا بِمَا لَمْ يَفْعَلُوا فَلَا تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفَازَةٍ مِنَ الْعَذَابِ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Ettikleri ile sevinen ve yapmadıkları şeylerle övülmeyi sevenlerin azabtan kurtarılacaklarını sanma. Onlar için pek acıklı bir azab vardır.

### [Nisa 4:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/4:30.md) — يَفْعَلْ

وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ عُدْوَانًا وَظُلْمًا فَسَوْفَ نُصْلِيهِ نَارًا وَكَانَ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا

Meal (IK): Kim, zulüm ve düşmanlıkla bunu yaparsa; yakında onu cehenneme sokacağız. Bu Allah’a kolaydır.

### [Nisa 4:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/4:47.md) — مَفْعُولًا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ آمِنُوا بِمَا نَزَّلْنَا مُصَدِّقًا لِمَا مَعَكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَطْمِسَ وُجُوهًا فَنَرُدَّهَا عَلَى أَدْبَارِهَا أَوْ نَلْعَنَهُمْ كَمَا لَعَنَّا أَصْحَابَ السَّبْتِ وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولًا

Meal (IK): Ey kitab verilenler; Biz bir takım yüzleri silip de enselerine çevirmezden veya onları Ashab-ı Sebit’i la’netlediğimiz gib la’netlemezden önce, gelin de elinizdekini doğrulayıcı olarak indirdiğimize iman edin. Allahın emri daima yapılagelmiştir.

### [Nisa 4:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/4:66.md) — فَعَلُوهُ · فَعَلُوا

وَلَوْ أَنَّا كَتَبْنَا عَلَيْهِمْ أَنِ اقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ أَوِ اخْرُجُوا مِنْ دِيَارِكُمْ مَا فَعَلُوهُ إِلَّا قَلِيلٌ مِنْهُمْ وَلَوْ أَنَّهُمْ فَعَلُوا مَا يُوعَظُونَ بِهِ لَكَانَ خَيْرًا لَهُمْ وَأَشَدَّ تَثْبِيتًا

Meal (IK): Şayet onlara; Kendinizi feda edin, yahut memleketinizden çıkın, diye emretmiş olsaydık, pek azı müstesna bunu yapmazlardı. Kendilerine öğüt verilen şeyleri yerine getirseydiler elbette bu; haklarında çok hayırlı ve payidar olma açısından daha sağlam olurdu.

### [Nisa 4:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/4:114.md) — يَفْعَلْ

لَا خَيْرَ فِي كَثِيرٍ مِنْ نَجْوَاهُمْ إِلَّا مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوْ مَعْرُوفٍ أَوْ إِصْلَاحٍ بَيْنَ النَّاسِ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ مَرْضَاةِ اللَّهِ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Onların fısıldaşmalarının bir çoğunda hayır yoktur. Ancak sadaka vermeyi, yahut ma’rufu emretmeyi ve insanların arasını düzeltmeyi emreden başka. Kim Allah’ın rızasını arayarak böyle yaparsa; Biz, ona çok büyük bir ecir vereceğiz.

### [Nisa 4:127](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/4:127.md) — تَفْعَلُوا

وَيَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّسَاءِ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ وَمَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ فِي يَتَامَى النِّسَاءِ اللَّاتِي لَا تُؤْتُونَهُنَّ مَا كُتِبَ لَهُنَّ وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ وَالْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الْوِلْدَانِ وَأَنْ تَقُومُوا لِلْيَتَامَى بِالْقِسْطِ وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِهِ عَلِيمًا

Meal (IK): Kadınlar hakkında senden fetva istiyorlar. De ki: Onlara dair fetvayı size Allah veriyor. Kendilerine yazılmış olanı vermediğiniz ve nikahlamayı istemediğiniz yetim kızlar hakkında, mağdur çocuklar hakkında ve yetimlere insafla bakmanız hakkında kitabda sizlere okunan ayetler var. Hayır olarak ne yaparsanız, şüphesiz Allah, onu bilicidir.

### [Nisa 4:147](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/4:147.md) — يَفْعَلُ

مَا يَفْعَلُ اللَّهُ بِعَذَابِكُمْ إِنْ شَكَرْتُمْ وَآمَنْتُمْ وَكَانَ اللَّهُ شَاكِرًا عَلِيمًا

Meal (IK): Şükredip iman ederseniz; Allah, sizin niçin azab etsin? Allah Şakir ve Alim olandır.

### [Maide 5:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/5:67.md) — تَفْعَلْ

يَاأَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Ey Peygamber; Rabbından sana indirileni tebliğ et. Eğer yapmazsan; O’nun elçiliğini yapmamış olursun. Allah; seni insanlardan korur. Muhakkak ki Allah; kafirler güruhunu hidayete erdirmez.

### [Maide 5:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/5:79.md) — فَعَلُوهُ · يَفْعَلُونَ

كَانُوا لَا يَتَنَاهَوْنَ عَنْ مُنْكَرٍ فَعَلُوهُ لَبِئْسَ مَا كَانُوا يَفْعَلُونَ

Meal (IK): Birbirlerinin yaptıkları fenalıklara engel olmuyorlardı. Yapmakta oldukları ne kötü idi.

### [En'am 6:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/6:112.md) — فَعَلُوهُ

وَكَذَلِكَ جَعَلْنَا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا شَيَاطِينَ الْإِنْسِ وَالْجِنِّ يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُورًا وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ مَا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): İşte böylece Biz, her peygambere insan ve cinn şeytanlarını düşman yaptık. Onlardan kimi, kimini aldatmak için cazip sözler fısıldarlar. Eğer Rabbın dileseydi; bunu yapamazlardı. Öyleyse onları iftiraları ile başbaşa bırak.

### [En'am 6:137](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/6:137.md) — فَعَلُوهُ

وَكَذَلِكَ زَيَّنَ لِكَثِيرٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ قَتْلَ أَوْلَادِهِمْ شُرَكَاؤُهُمْ لِيُرْدُوهُمْ وَلِيَلْبِسُوا عَلَيْهِمْ دِينَهُمْ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): Ve böylece onların ortakları; ortak koşanlardan bir çoğunu helake sürüklemek, dinlerini karmakarışık etmek için; çocuklarını öldürmelerini hoş göstermiştir. Şayet Allah, dilemiş olsaydı; bunu yapamazlardı. Artık sen, onları uydurdukları o yalanları ile başbaşa bırak.

### [En'am 6:159](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/6:159.md) — يَفْعَلُونَ

إِنَّ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ وَكَانُوا شِيَعًا لَسْتَ مِنْهُمْ فِي شَيْءٍ إِنَّمَا أَمْرُهُمْ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ يُنَبِّئُهُمْ بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ

Meal (IK): Dinlerini parça parça edenler, bölük bölük olanlar yok mu? Senin onlarla hiçbir alakan yoktur. Onların işi Allah’a kalmıştır. Sonra O, ne yapmakta idiklerini kendilerine haber verecektir.

### [Araf 7:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/7:28.md) — فَعَلُوا

وَإِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً قَالُوا وَجَدْنَا عَلَيْهَا آبَاءَنَا وَاللَّهُ أَمَرَنَا بِهَا قُلْ إِنَّ اللَّهَ لَا يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ أَتَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Onlar; bir hayasızlık yaptıkları zaman: Biz atalarımızı da onun üzerinde bulduk. Allah da bize onu emretti, dediler. De ki: Allah; hiçbir zaman hayasızlığı emretmez. Siz, bilmediğiniz şeyi Allah’a karşı mı söylüyorsunuz?

### [Araf 7:155](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/7:155.md) — فَعَلَ

وَاخْتَارَ مُوسَى قَوْمَهُ سَبْعِينَ رَجُلًا لِمِيقَاتِنَا فَلَمَّا أَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ قَالَ رَبِّ لَوْ شِئْتَ أَهْلَكْتَهُمْ مِنْ قَبْلُ وَإِيَّايَ أَتُهْلِكُنَا بِمَا فَعَلَ السُّفَهَاءُ مِنَّا إِنْ هِيَ إِلَّا فِتْنَتُكَ تُضِلُّ بِهَا مَنْ تَشَاءُ وَتَهْدِي مَنْ تَشَاءُ أَنْتَ وَلِيُّنَا فَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا وَأَنْتَ خَيْرُ الْغَافِرِينَ

Meal (IK): Musa, ta’yin ettiğimiz vakit için kavminden yetmiş kişi seçti. Onları titreme tutunca dedi ki: Rabbım; dileseydin önce onalrı da helak ederdin, beni de. İçimizdeki beyinsizlerin işledikleri yüzünden bizi helak eder misin? Bu, Senin imtihanından başka birşey değildir. Onunla dilediğini dalalete düşürür, dilediğini de hidayete götürürsün. Sen, bizim dostumuzsun. O halde bizi bağışla, merhamet et bize. Sen bağışlayanların en hayırlısısın.

### [Araf 7:173](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/7:173.md) — فَعَلَ

أَوْ تَقُولُوا إِنَّمَا أَشْرَكَ آبَاؤُنَا مِنْ قَبْلُ وَكُنَّا ذُرِّيَّةً مِنْ بَعْدِهِمْ أَفَتُهْلِكُنَا بِمَا فَعَلَ الْمُبْطِلُونَ

Meal (IK): Veya daha önce sadece atalarımız şirk koşmuştu, biz ise onların ardından gelen bir nesiliz, bizi batıl işleyenlerin yaptıkları yüzünden helak eder misin? demeyesiniz.

### [Enfal 8:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/8:42.md) — مَفْعُولًا

إِذْ أَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيَا وَهُمْ بِالْعُدْوَةِ الْقُصْوَى وَالرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنْكُمْ وَلَوْ تَوَاعَدْتُمْ لَاخْتَلَفْتُمْ فِي الْمِيعَادِ وَلَكِنْ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْرًا كَانَ مَفْعُولًا لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ وَيَحْيَى مَنْ حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ وَإِنَّ اللَّهَ لَسَمِيعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Hani siz, o vakit vadinin yakın kenarında idiniz, onlar da öte yamacında idiler. Kervan ise sizden daha aşağıda idi. Eğer bir yerde buluşmak üzere sözleşseydiniz; muhakkak ki vaktini ta’yinde ihtilafa düşerdiniz. Fakat Allah, işlenmesi gerekli olan emri yerine getirmek için yaptı. Ta ki helak olan; apaçık bir delilden dolayı helak olsun, yaşayan da apaçık bir delilden dolayı yaşasın. Ve muhakkak ki Allah; Semi’dir, Alim’dir.

### [Enfal 8:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/8:44.md) — مَفْعُولًا

وَإِذْ يُرِيكُمُوهُمْ إِذِ الْتَقَيْتُمْ فِي أَعْيُنِكُمْ قَلِيلًا وَيُقَلِّلُكُمْ فِي أَعْيُنِهِمْ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْرًا كَانَ مَفْعُولًا وَإِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ

Meal (IK): Hani, karşılaştığınız zaman; Allah, yapılmış bir emri yerine getireceğinden onları gözlerinizde az gösteriyor, sizi de onların gözünde azaltıyordu. Ve işler Allah’a döndürülür.

### [Enfal 8:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/8:73.md) — تَفْعَلُوهُ

وَالَّذِينَ كَفَرُوا بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ إِلَّا تَفْعَلُوهُ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الْأَرْضِ وَفَسَادٌ كَبِيرٌ

Meal (IK): Küfredenler ise birbirlerinin dostudurlar. Eğer siz bunu yapmazsanız; yeryüzünde bir fitne ve büyük bir fesad olur.

### [Yunus 10:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/10:36.md) — يَفْعَلُونَ

وَمَا يَتَّبِعُ أَكْثَرُهُمْ إِلَّا ظَنًّا إِنَّ الظَّنَّ لَا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئًا إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِمَا يَفْعَلُونَ

Meal (IK): Onların çoğu, sadece zanna tabi olurlar. Şüphe yok ki zann, hakikat karşısında bir şey ifade etmez. Doğrusu Allah, onların bütün işlediklerini bilendir.

### [Yunus 10:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/10:46.md) — يَفْعَلُونَ

وَإِمَّا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِلَيْنَا مَرْجِعُهُمْ ثُمَّ اللَّهُ شَهِيدٌ عَلَى مَا يَفْعَلُونَ

Meal (IK): Onlara vaadettiğimizin bir kısmını sana gösteririz veya seni alırız. Onların dönüşü bizedir. Allah onların yaptıklarına şahiddir.

### [Yunus 10:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/10:106.md) — فَعَلْتَ

وَلَا تَدْعُ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَنْفَعُكَ وَلَا يَضُرُّكَ فَإِنْ فَعَلْتَ فَإِنَّكَ إِذًا مِنَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Allah’ı bırakıp da sana ne fayda, ne de zarar getirmeyecek olan şeylere tapma. Eğer böyle yapacak olursan; şüphesiz zalimlerden olursun.

### [Hud 11:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/11:36.md) — يَفْعَلُونَ

وَأُوحِيَ إِلَى نُوحٍ أَنَّهُ لَنْ يُؤْمِنَ مِنْ قَوْمِكَ إِلَّا مَنْ قَدْ آمَنَ فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ

Meal (IK): Nuh’a vahyolundu ki: Senin kavminden iman edenlerden başkası asla inanmayacaktır. Bunun için onların işlediklerine üzülme.

### [Hud 11:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/11:87.md) — نَفْعَلَ

قَالُوا يَاشُعَيْبُ أَصَلَاتُكَ تَأْمُرُكَ أَنْ نَتْرُكَ مَا يَعْبُدُ آبَاؤُنَا أَوْ أَنْ نَفْعَلَ فِي أَمْوَالِنَا مَا نَشَاءُ إِنَّكَ لَأَنْتَ الْحَلِيمُ الرَّشِيدُ

Meal (IK): Dediler ki: Ey Şuayb; senin namazın mı bize babalarımızın taptıklarını ve mallarımızı dilediğimiz gibi kullanmamızı men’ediyor? Sen, doğrusu aklı başında, yumuşak huylu birisin.

### [Hud 11:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/11:107.md) — فَعَّالٌ

خَالِدِينَ فِيهَا مَا دَامَتِ السَّمَوَاتُ وَالْأَرْضُ إِلَّا مَا شَاءَ رَبُّكَ إِنَّ رَبَّكَ فَعَّالٌ لِمَا يُرِيدُ

Meal (IK): Gökler ve yer durdukça orada temelli kalacaklardır. Rabbının dilediği müddet başka. Muhakkak ki Rabbın, dilediğini elbette yapandır.

### [Yusuf 12:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/12:10.md) — فَاعِلِينَ

قَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ لَا تَقْتُلُوا يُوسُفَ وَأَلْقُوهُ فِي غَيَابَةِ الْجُبِّ يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ السَّيَّارَةِ إِنْ كُنْتُمْ فَاعِلِينَ

Meal (IK): İçlerinden bir sözcü dedi ki: Yusuf’u öldürmeyin, onu bir kuyunun derinliklerine bırakın da yolculardan bir onu bulup alsın, eğer yapacaksanız.

### [Yusuf 12:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/12:32.md) — يَفْعَلْ

قَالَتْ فَذَلِكُنَّ الَّذِي لُمْتُنَّنِي فِيهِ وَلَقَدْ رَاوَدْتُهُ عَنْ نَفْسِهِ فَاسْتَعْصَمَ وَلَئِنْ لَمْ يَفْعَلْ مَا آمُرُهُ لَيُسْجَنَنَّ وَلَيَكُونًا مِنَ الصَّاغِرِينَ

Meal (IK): Kadın dedi ki: İşte beni, onun için ayıpladığınız budur. Onu kendime ram etmek istedim, ama o iffetinden çekindi. Eğer istediğimi yapmazsa; andolsun ki, zindana atılacak ve zillete uğrayanlardan olacaktır.

### [Yusuf 12:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/12:61.md) — لَفَاعِلُونَ

قَالُوا سَنُرَاوِدُ عَنْهُ أَبَاهُ وَإِنَّا لَفَاعِلُونَ

Meal (IK): Dediler ki: Onu babasından istemeye çalışırız ve herhalde bunu yaparız.

### [Yusuf 12:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/12:89.md) — فَعَلْتُمْ

قَالَ هَلْ عَلِمْتُمْ مَا فَعَلْتُمْ بِيُوسُفَ وَأَخِيهِ إِذْ أَنْتُمْ جَاهِلُونَ

Meal (IK): Siz, cahiller iken Yusuf’a ve kardeşine neler yaptığınızı biliyor musunuz? dedi.

### [İbrahim 14:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/14:27.md) — وَيَفْعَلُ

يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الْآخِرَةِ وَيُضِلُّ اللَّهُ الظَّالِمِينَ وَيَفْعَلُ اللَّهُ مَا يَشَاءُ

Meal (IK): Allah; inananları, dünya hayatında ve ahirette sağlam bir söz üzerinde tutar. Zalimleri de saptırır. Allah, dilediğini yapar.

### [İbrahim 14:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/14:45.md) — فَعَلْنَا

وَسَكَنْتُمْ فِي مَسَاكِنِ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ وَتَبَيَّنَ لَكُمْ كَيْفَ فَعَلْنَا بِهِمْ وَضَرَبْنَا لَكُمُ الْأَمْثَالَ

Meal (IK): Üstelik kendilerine zulmedenlerin yerlerinde oturdunuz, onlara yaptıklarımız ise sizlere açıklanmıştı. Size misaller vermiştik.

### [Hicr 15:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/15:71.md) — فَاعِلِينَ

قَالَ هَؤُلَاءِ بَنَاتِي إِنْ كُنْتُمْ فَاعِلِينَ

Meal (IK): Dedi ki: Yapacaksanız işte bunlar, benim kızlarım.

### [Nahl 16:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/16:33.md) — فَعَلَ

هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلَائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ أَمْرُ رَبِّكَ كَذَلِكَ فَعَلَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَمَا ظَلَمَهُمُ اللَّهُ وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ

Meal (IK): Onlar, kendilerine meleklerin veya Rabbının emrinin gelmesini mi bekliyorlar? Onlardan öncekiler de böyle yapmışlardı. Allah onlara zulmetmedi, fakat onlar kendilerine zulmediyorlardı.

### [Nahl 16:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/16:35.md) — فَعَلَ

وَقَالَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا لَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا عَبَدْنَا مِنْ دُونِهِ مِنْ شَيْءٍ نَحْنُ وَلَا آبَاؤُنَا وَلَا حَرَّمْنَا مِنْ دُونِهِ مِنْ شَيْءٍ كَذَلِكَ فَعَلَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَهَلْ عَلَى الرُّسُلِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ

Meal (IK): Şirk koşanlar dediler ki: Allah dileseydi; ne biz ne de babalarımız O’ ndan başka bir şeye tapınırdık. O’nun emri dışında hiç bir şeyi haram kılmazdık. Onlardan öncekiler de şöyle yapmışlardı. Peygambere apaçık tebliğden başka ne düşer?

### [Nahl 16:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/16:50.md) — وَيَفْعَلُونَ

يَخَافُونَ رَبَّهُمْ مِنْ فَوْقِهِمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ

Meal (IK): Üstlerinden, Rabblarından korkarlar ve emrolundukları şeyleri yaparlar.

### [Nahl 16:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/16:91.md) — تَفْعَلُونَ

وَأَوْفُوا بِعَهْدِ اللَّهِ إِذَا عَاهَدْتُمْ وَلَا تَنْقُضُوا الْأَيْمَانَ بَعْدَ تَوْكِيدِهَا وَقَدْ جَعَلْتُمُ اللَّهَ عَلَيْكُمْ كَفِيلًا إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ

Meal (IK): Ahidleştiğiniz zaman; Allah’ın ahdini yerine getirin. Pekiştirdiğiniz yeminleri bozmayın. ÇünküAllah’ı üzerinize kefil yapmışsınızdır. Muhakkak ki Allah; yaptıklarınızı bilir.

### [İsra 17:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/17:5.md) — مَفْعُولًا

فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ أُولَاهُمَا بَعَثْنَا عَلَيْكُمْ عِبَادًا لَنَا أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ فَجَاسُوا خِلَالَ الدِّيَارِ وَكَانَ وَعْدًا مَفْعُولًا

Meal (IK): O ikiden birincisinin vakti gelince, üzerinize çok güçlü olan kullarımızı saldık. Onlar, memleketin her köşesini kontrollarına aldılar. Bu, yerine gelmiş bir vaad idi.

### [İsra 17:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/17:108.md) — لَمَفْعُولًا

وَيَقُولُونَ سُبْحَانَ رَبِّنَا إِنْ كَانَ وَعْدُ رَبِّنَا لَمَفْعُولًا

Meal (IK): Ve derler ki: Tenzih ederiz Rabbımızı. Rabbımızın vaadi şüphesiz yerine gelmiş olacaktır.

### [Kehf 18:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/18:23.md) — فَاعِلٌ

وَلَا تَقُولَنَّ لِشَيْءٍ إِنِّي فَاعِلٌ ذَلِكَ غَدًا

Meal (IK): Bir şey hakkında; ben bunu yarın mutlaka yapacağım, deme.

### [Kehf 18:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/18:82.md) — فَعَلْتُهُ

وَأَمَّا الْجِدَارُ فَكَانَ لِغُلَامَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِي الْمَدِينَةِ وَكَانَ تَحْتَهُ كَنْزٌ لَهُمَا وَكَانَ أَبُوهُمَا صَالِحًا فَأَرَادَ رَبُّكَ أَنْ يَبْلُغَا أَشُدَّهُمَا وَيَسْتَخْرِجَا كَنْزَهُمَا رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ وَمَا فَعَلْتُهُ عَنْ أَمْرِي ذَلِكَ تَأْوِيلُ مَا لَمْ تَسْطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا

Meal (IK): Duvar ise; o şehirdeki iki yetim erkek çocuğa aitti. Altında da onlara ait bir define vardı. Babaları iyi bir kimseydi. Rabbın; onların erginlik çağına ulaşmasını ve Rabbından bir rahmet olarak deefinelerini çıkar malarını istedi. Ben, bunları kendiliğimden yapmadım. İşte dayanamadığın şeylerin tevili budur.

### [Enbiya 21:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/21:17.md) — فَاعِلِينَ

لَوْ أَرَدْنَا أَنْ نَتَّخِذَ لَهْوًا لَاتَّخَذْنَاهُ مِنْ لَدُنَّا إِنْ كُنَّا فَاعِلِينَ

Meal (IK): Eğer bir eğlence edinmek isteseydik, elbette onu kendi katımızdan edinirdik. Fakat asla edinmedik.

### [Enbiya 21:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/21:23.md) — يَفْعَلُ

لَا يُسْأَلُ عَمَّا يَفْعَلُ وَهُمْ يُسْأَلُونَ

Meal (IK): O; yaptığından sorumlu değildir, fakat onlar sorumludurlar.

### [Enbiya 21:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/21:59.md) — فَعَلَ

قَالُوا مَنْ فَعَلَ هَذَا بِآلِهَتِنَا إِنَّهُ لَمِنَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Bunu tanrılarımıza kim yaptı? Doğrusu o zalimlerden biridir, dediler.

### [Enbiya 21:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/21:62.md) — فَعَلْتَ

قَالُوا أَأَنْتَ فَعَلْتَ هَذَا بِآلِهَتِنَا يَاإِبْرَاهِيمُ

Meal (IK): Ey İbrahim; tanrılarımıza bu işi sen mi yaptın? dediler.

### [Enbiya 21:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/21:63.md) — فَعَلَهُ

قَالَ بَلْ فَعَلَهُ كَبِيرُهُمْ هَذَا فَاسْأَلُوهُمْ إِنْ كَانُوا يَنْطِقُونَ

Meal (IK): Dedi ki: Belki onu şu büyükleri yapmıştır. Konuşabiliyorsa onlara sorun.

### [Enbiya 21:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/21:68.md) — فَاعِلِينَ

قَالُوا حَرِّقُوهُ وَانْصُرُوا آلِهَتَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ فَاعِلِينَ

Meal (IK): Onlar: Bir şey yapacaksanız şunu yakın da tanrılarınıza yardım edin, dedi

### [Enbiya 21:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/21:73.md) — فِعْلَ

وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءَ الزَّكَاةِ وَكَانُوا لَنَا عَابِدِينَ

Meal (IK): Onları emrimizle insanlara doğru yolu gösteren imamlar kıldık. Ve onlara hayırlar yapmayı, namaz kılmayı, zekat vermeyi vahyettik. Ve onlar, Bize kulluk eden kimselerdi.

### [Enbiya 21:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/21:79.md) — فَاعِلِينَ

فَفَهَّمْنَاهَا سُلَيْمَانَ وَكُلًّا آتَيْنَا حُكْمًا وَعِلْمًا وَسَخَّرْنَا مَعَ دَاوُدَ الْجِبَالَ يُسَبِّحْنَ وَالطَّيْرَ وَكُنَّا فَاعِلِينَ

Meal (IK): Biz bu hükmü hemen Süleyman’a belletmiştik. Her birine hüküm ve ilim verdik. Davud ile birlikte tesbih etsinler diye dağları ve kuşları buyruk altına aldık. Bunları yapanlar Bizdik.

### [Enbiya 21:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/21:104.md) — فَاعِلِينَ

يَوْمَ نَطْوِي السَّمَاءَ كَطَيِّ السِّجِلِّ لِلْكُتُبِ كَمَا بَدَأْنَا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ وَعْدًا عَلَيْنَا إِنَّا كُنَّا فَاعِلِينَ

Meal (IK): Göğü kitab dürer gibi düreceğimiz gün; yaratmaya ilk başladığımız gibi katımızdan verilmiş bir vaad olarak onu yeniden var edeceğiz. Doğrusu Biz, yapanlar olduk.

### [Hac 22:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/22:14.md) — يَفْعَلُ

إِنَّ اللَّهَ يُدْخِلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ إِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ مَا يُرِيدُ

Meal (IK): Muhakkak ki Allah; iman edenleri ve salih ameller işleyenleri altından ırmaklar akan cennetlere koyar. Doğrusu Allah; istediğini yapar.

### [Hac 22:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/22:18.md) — يَفْعَلُ

أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَسْجُدُ لَهُ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ وَالشَّمْسُ وَالْقَمَرُ وَالنُّجُومُ وَالْجِبَالُ وَالشَّجَرُ وَالدَّوَابُّ وَكَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ وَكَثِيرٌ حَقَّ عَلَيْهِ الْعَذَابُ وَمَنْ يُهِنِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ مُكْرِمٍ إِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ مَا يَشَاءُ

Meal (IK): Göklerde ve yerde olanların; güneş, ay, yıldızlar, dağlar, ağaçlar, hayvanlar ile insanların bir çoğunun Allah’a secde ettiklerini görmüyor musun? İnsanların bir çoğu da azabı hak etmiştir. Ve Allah kimi alçaltırsa; ona ikram edecek kimse yoktur. Şüphesiz ki Allah; dilediğini yapar.

### [Hac 22:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/22:77.md) — وَافْعَلُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ارْكَعُوا وَاسْجُدُوا وَاعْبُدُوا رَبَّكُمْ وَافْعَلُوا الْخَيْرَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; rüku edin, secdeye varın, Rabbınıza kulluk edin ve iyilik yapın ki kurtuluşa eresiniz.

### [Müminun 23:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/23:4.md) — فَاعِلُونَ

وَالَّذِينَ هُمْ لِلزَّكَاةِ فَاعِلُونَ

Meal (IK): Ki onlar; zekatlarını verirler.

### [Nur 24:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/24:41.md) — يَفْعَلُونَ

أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُسَبِّحُ لَهُ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالطَّيْرُ صَافَّاتٍ كُلٌّ قَدْ عَلِمَ صَلَاتَهُ وَتَسْبِيحَهُ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِمَا يَفْعَلُونَ

Meal (IK): Görmedin mi ki; göklerde ve yerde bulunanlar, saf saf uçan kuşlar Allah’ ı tesbih etmektedir. Her biri kendi duasını ve tesbihini bilir. Allah; onların yaptıklarını bilendir.

### [Furkan 25:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/25:68.md) — يَفْعَلْ

وَالَّذِينَ لَا يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلَا يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ وَلَا يَزْنُونَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ يَلْقَ أَثَامًا

Meal (IK): Onlar ki; Allah ile beraber başka bir tanrıya tapmazlar. Allah’ın haram kıldığı cana haksız yere kıymazlar. Zina etmezler. Kim de bunları yaparsa, cezaya çarpar.

### [Şuara 26:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/26:19.md) — وَفَعَلْتَ · فَعْلَتَكَ · فَعَلْتَ

وَفَعَلْتَ فَعْلَتَكَ الَّتِي فَعَلْتَ وَأَنْتَ مِنَ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Ve yapacağın işi de yaptın. Sen nankörlerdensin.

### [Şuara 26:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/26:20.md) — فَعَلْتُهَا

قَالَ فَعَلْتُهَا إِذًا وَأَنَا مِنَ الضَّالِّينَ

Meal (IK): Dedi ki: Ben, onu yaptım, ama o zaman şaşkınlardandım.

### [Şuara 26:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/26:74.md) — يَفْعَلُونَ

قَالُوا بَلْ وَجَدْنَا آبَاءَنَا كَذَلِكَ يَفْعَلُونَ

Meal (IK): Demişlerdi ki: Hayır. Atalarımızı böyle yapar gördük.

### [Şuara 26:226](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/26:226.md) — يَفْعَلُونَ

وَأَنَّهُمْ يَقُولُونَ مَا لَا يَفْعَلُونَ

Meal (IK): Ve onlar, gerçekten yapmadıklarını söylerler.

### [Neml 27:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/27:34.md) — يَفْعَلُونَ

قَالَتْ إِنَّ الْمُلُوكَ إِذَا دَخَلُوا قَرْيَةً أَفْسَدُوهَا وَجَعَلُوا أَعِزَّةَ أَهْلِهَا أَذِلَّةً وَكَذَلِكَ يَفْعَلُونَ

Meal (IK): Dedi ki: Doğrusu hükümdarlar, bir şehre girdikleri zaman, orasını perişan ederler. Halkından şerefli olanlarını aşağılık yaparlar ve işte böyle davranırlar.

### [Neml 27:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/27:88.md) — تَفْعَلُونَ

وَتَرَى الْجِبَالَ تَحْسَبُهَا جَامِدَةً وَهِيَ تَمُرُّ مَرَّ السَّحَابِ صُنْعَ اللَّهِ الَّذِي أَتْقَنَ كُلَّ شَيْءٍ إِنَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَفْعَلُونَ

Meal (IK): Sen; dağları görür ve yerinde durur sanırsın. Oysa onlar, bulut geçer gibi geçip giderler. Bu; her şeyi sapasağlam yapan Allah’ın san’atıdır. Muhakkak ki O; yaptıklarınızdan haberdardır.

### [Rum 30:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/30:40.md) — يَفْعَلُ

اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ ثُمَّ رَزَقَكُمْ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ هَلْ مِنْ شُرَكَائِكُمْ مَنْ يَفْعَلُ مِنْ ذَلِكُمْ مِنْ شَيْءٍ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ

Meal (IK): Sizi yaratan, sonra rızıklandıran, sonra öldüren ve daha sonra dirilten de Allah’tır. O’na koştuğunuz ortaklarınızdan böyle bir şey yapan var mıdır? Allah, onların koştukları ortaklardan münezzehtir, yücedir.

### [Ahzab 33:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/33:6.md) — تَفْعَلُوا

النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ وَأُولُو الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ إِلَّا أَنْ تَفْعَلُوا إِلَى أَوْلِيَائِكُمْ مَعْرُوفًا كَانَ ذَلِكَ فِي الْكِتَابِ مَسْطُورًا

Meal (IK): Peygamber; mü’minler için kendi öz nefislerinden daha evladır. Onun eşleri ise onların anneleridir. Akraba olanlar da Allah’ın kitabında birbirlerine diğer mü’minlerden ve muhacirlerden daha yakındırlar. Dostlarınıza yapacağınız uygun bir vasiyet başkadır. Bu, Kitab’da yazılmıştır.

### [Ahzab 33:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/33:37.md) — مَفْعُولًا

وَإِذْ تَقُولُ لِلَّذِي أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَأَنْعَمْتَ عَلَيْهِ أَمْسِكْ عَلَيْكَ زَوْجَكَ وَاتَّقِ اللَّهَ وَتُخْفِي فِي نَفْسِكَ مَا اللَّهُ مُبْدِيهِ وَتَخْشَى النَّاسَ وَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَاهُ فَلَمَّا قَضَى زَيْدٌ مِنْهَا وَطَرًا زَوَّجْنَاكَهَا لِكَيْلَا يَكُونَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ حَرَجٌ فِي أَزْوَاجِ أَدْعِيَائِهِمْ إِذَا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَرًا وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولًا

Meal (IK): Hani sen; Allah’ın kendisine nimet verdiği ve senin de nimetlendirdiğin kimseye diyordun ki: Eşini bırakma ve Allah’tan kork. Allah’ın açığa vuracağı şeyi de içine saklıyor, insanlardan korkuyordun. Halbuki en çok Allah’tan korkman gerekirdi. Nihayet Zeyd onunla bağını kopardığında, onu seninle evlendirdik ki böylece evladlıkları eşleriyle bağlarını kopardıklarında onlarla evlenmek konusunda mü’minlere bir vebal olmadığı bilinsin. Allah’ın emri yerine getirilmiştir.

### [Sebe 34:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/34:54.md) — فُعِلَ

وَحِيلَ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ مَا يَشْتَهُونَ كَمَا فُعِلَ بِأَشْيَاعِهِمْ مِنْ قَبْلُ إِنَّهُمْ كَانُوا فِي شَكٍّ مُرِيبٍ

Meal (IK): Onlarla arzuladıkları şeylerin arasına bir engel konulmuştur. Daha önce benzerlerine yapıldığı gibi. Şüphesiz onlar şiddetli bir tereddüt ve şüphe içindedirler.

### [Saffat 37:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/37:34.md) — نَفْعَلُ

إِنَّا كَذَلِكَ نَفْعَلُ بِالْمُجْرِمِينَ

Meal (IK): Biz, suçlulara muhakkak böyle yaparız.

### [Saffat 37:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/37:102.md) — افْعَلْ

فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ قَالَ يَابُنَيَّ إِنِّي أَرَى فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ فَانْظُرْ مَاذَا تَرَى قَالَ يَاأَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِينَ

Meal (IK): O, kendisinin yanısıra yürümeye başlayınca dedi ki: Oğulcuğum; doğrusu ben, rüyada iken seni boğazladığımı görüyorum. Bir bak, ne dersin? O da dedi ki: Babacığım; sana emrolunanı yap. İnşallah beni sabredenlerden bulursun.

### [Zümer 39:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/39:70.md) — يَفْعَلُونَ

وَوُفِّيَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَا عَمِلَتْ وَهُوَ أَعْلَمُ بِمَا يَفْعَلُونَ

Meal (IK): Her kişiye ne yaptıysa eksiksiz ödendi. Ve Allah; onların yaptıklarını en iyi bilendir.

### [Şura 42:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/42:25.md) — تَفْعَلُونَ

وَهُوَ الَّذِي يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَيَعْفُو عَنِ السَّيِّئَاتِ وَيَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ

Meal (IK): O; kullarından tevbeyi kabul eden, kötülükleri bağışlayan ve yaptıklarını bilendir.

### [Ahkaf 46:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/46:9.md) — يُفْعَلُ

قُلْ مَا كُنْتُ بِدْعًا مِنَ الرُّسُلِ وَمَا أَدْرِي مَا يُفْعَلُ بِي وَلَا بِكُمْ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَيَّ وَمَا أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ مُبِينٌ

Meal (IK): De ki: Ben, peygamberlerden bir ilk değilim. Bana ve size ne yapılacağını da bilmem. Ben, sadece bana vahyolunana uyarım. Ve ben, ancak apaçık bir uyarıcıyım.

### [Hucurat 49:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/49:6.md) — فَعَلْتُمْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَأٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَى مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ

Meal (IK): Ey iman edenler; eğer bir fasık size bir haberle gelirse, onu iyice araştırın. Yoksa bilmeden bir kavme sataşırsınız da sonradan ettiğinize pişman olursunuz.

### [Kamer 54:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/54:52.md) — فَعَلُوهُ

وَكُلُّ شَيْءٍ فَعَلُوهُ فِي الزُّبُرِ

Meal (IK): Yaptıkları her şey kitablarda kayıtlıdır.

### [Mücadele 58:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/58:13.md) — تَفْعَلُوا

أَأَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْوَاكُمْ صَدَقَاتٍ فَإِذْ لَمْ تَفْعَلُوا وَتَابَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Mahrem bir şey konuşmazdan önce, sadaka vermekten korktunuz mu da yerine getirmediniz? Fakat Allah, sizin tevbelerinizi kabul etti. Şu halde namazı kılın, zekatı verin, Allah’a ve Rasulüne itaat edin. Allah; işlediklerinizden haberdardır.

### [Mümtehine 60:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/60:1.md) — يَفْعَلْهُ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِيَاءَ تُلْقُونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَقَدْ كَفَرُوا بِمَا جَاءَكُمْ مِنَ الْحَقِّ يُخْرِجُونَ الرَّسُولَ وَإِيَّاكُمْ أَنْ تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ رَبِّكُمْ إِنْ كُنْتُمْ خَرَجْتُمْ جِهَادًا فِي سَبِيلِي وَابْتِغَاءَ مَرْضَاتِي تُسِرُّونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَأَنَا أَعْلَمُ بِمَا أَخْفَيْتُمْ وَمَا أَعْلَنْتُمْ وَمَنْ يَفْعَلْهُ مِنْكُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ

Meal (IK): Ey iman edenler; benim de düşmanım, sizin de düşmanınız olanları dost edinmeyin. Onlar, size gelen gerçeği inkar etmişken onlara sevgi gösteriyorsunuz. Halbuki onlar; Rabbınız olan Allah’a inandığınızdan dolayı sizi ve peygamberi yurdunuzdan çıkarıyorlar. Eğer siz, benim yolumda savaşmak ve hoşnudluğumu kazanmak için çıkmışsanız; onlara nasıl sevgi gösterirsiniz? Oysa Ben, sizin gizlediğinizi de, açığa vurduğunuzu da bilirim. İçinizden kim bunu yaparsa; şüphesiz ki doğru yoldan sapmış olur.

### [Saff 61:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/61:2.md) — تَفْعَلُونَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; yapmayacağınız şeyi niçin söylersiniz?

### [Saff 61:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/61:3.md) — تَفْعَلُونَ

كَبُرَ مَقْتًا عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا مَا لَا تَفْعَلُونَ

Meal (IK): Yapmayacağınızı söylemeniz; Allah katında büyük bir gazaba sebep olur.

### [Münafikun 63:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/63:9.md) — يَفْعَلْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُلْهِكُمْ أَمْوَالُكُمْ وَلَا أَوْلَادُكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; mallarınız ve çocuklarınız, sizi Allah’ı anmaktan alıkoymasın. Kim bunu yaparsa; onlar, hüsrana uğrayanların kendileridir.

### [Tahrim 66:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/66:6.md) — وَيَفْعَلُونَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ عَلَيْهَا مَلَائِكَةٌ غِلَاظٌ شِدَادٌ لَا يَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; kendinizi ve çoluk çocuğunuzu, yakacağı insanlar ve taşlar olan ateşten koruyun. Onun üzerinde iri gövdeli, haşin tabiatlı melekler vardır. Ki onlar; Allah’ın kendilerine emrettiğine katiyyen isyan etmezler. Ve emrolunduklarını yaparlar.

### [Müzzemmil 73:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/73:18.md) — مَفْعُولًا

السَّمَاءُ مُنْفَطِرٌ بِهِ كَانَ وَعْدُهُ مَفْعُولًا

Meal (IK): Gök, onunla yarılmış ve O’nun vaadi yerini bulmuştur.

### [Kıyamet 75:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/75:25.md) — يُفْعَلَ

تَظُنُّ أَنْ يُفْعَلَ بِهَا فَاقِرَةٌ

Meal (IK): Belkemiğinin kırılacağını anlar.

### [Mürselat 77:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/77:18.md) — نَفْعَلُ

كَذَلِكَ نَفْعَلُ بِالْمُجْرِمِينَ

Meal (IK): İşte Biz; böylr yaparız suçluları.

### [İnfitar 82:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/82:12.md) — تَفْعَلُونَ

يَعْلَمُونَ مَا تَفْعَلُونَ

Meal (IK): Ne yaptığınızı bilirler.

### [Mutaffifun 83:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/83:36.md) — يَفْعَلُونَ

هَلْ ثُوِّبَ الْكُفَّارُ مَا كَانُوا يَفْعَلُونَ

Meal (IK): O küfredenler, yapageldiklerinin cezasına çarptırıldılar mı diye?

### [Buruc 85:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/85:7.md) — يَفْعَلُونَ

وَهُمْ عَلَى مَا يَفْعَلُونَ بِالْمُؤْمِنِينَ شُهُودٌ

Meal (IK): Mü’minlere yaptıklarını seyretmekteydiler.

### [Buruc 85:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/85:16.md) — فَعَّالٌ

فَعَّالٌ لِمَا يُرِيدُ

Meal (IK): Dilediğini mutlaka yapandır.

### [Fecr 89:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/89:6.md) — فَعَلَ

أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِعَادٍ

Meal (IK): Görmez misin, Rabbın nasıl yaptı Ad’a?

### [Fil 105:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/ayet/105:1.md) — فَعَلَ

أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِأَصْحَابِ الْفِيلِ

Meal (IK): Rabbının; fil sahiplerine ne ettiğini görmedin mi?

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir. “Amel” bir başkası için çalışmaktır ve maddidir. Fi’l ise maddi ve manevidir. Allah’a fi’l izafe edilir. Burada Allah’ın “Fil halkı”na nasıl yaptığını hatırlatmaktadır. Fa’l, kullanılan aletlerin elle tutulan kısmıdır. Sap gibi.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين واللاّم والفاء معهما
ع ل ف، ع ف ل، ف ع ل، ل ف ع، ف ل ع مستعملات
علف:
عَلَفْتُ الدّابةَ أَعْلِفُها عَلْفاً، أي: أطعمتها العَلَف. والمِعْلَفُ: موضع العَلَف.
والدّابة تعتلف، أي: تأكل، وتستعلِفُ، أي: تطلب العَلَفَ بالحمحمة. والشّاة المُعَلَّفة هي التي تسمّن. علّفتها تعليفاً إذا أكثرت تعهّدها بإلقاء العَلَفِ لها.
وعلوفة الدّوابّ كأنّه جَمْعٌ وهو شبيهٌ بالمصدر وبالجمع أُخرى.
والعُلَّفُ: ثمرُ الطّلح، مشددة اللاّم، الواحدة بالهاء.
والعِلافِيّ، منسوب، وهو أعظم الرِّحال آخرة وواسطاً. وجمعه عِلافيّات.
قال ذو الرّمة:
أحمُّ عِلافيٌّ وأبيضُ صـارمٌ		وأَعْيَسُ مَهْرِيٌّ وأروعُ ماجِدُ
وقال:
شعب العِلافيّاتِ بين فروجهـم		والمحصناتُ عوازبُ الأطهار
قوله بين فروجهم، أي: قد ركبوها ونساؤهم عوازب منهن إذا طهرن لا يغشونهنَّ، لأنّهم أبداً على الأسفار.
وشيخ عُلْفوفٌ: كثيرُ الشَّعَرِ واللّحمِ، ويقال: هو كبير السّنّ.
عفل:
عَفِلَتِ المرأةُ عَفَلاً فهي عَفْلاءُ. وعَفِلَتِ النّاقةُ. والعَفَلُ والعَفَلَةُ الاسم، وهو شيء يخرج في حياء النّاقة شِبهُ أَدَرة.
فعل:
فَعَلَ يَفْعَلُ فَعْلاً وفِعْلاً، فالفَعْلُ: المصدر، والفِعْل: الاسم، والفَعالُ اسمٌ للفِعل الحسَن، مثل الجود والكرم ونحوه. ويقرأ "وأوحينا إليهم فَعْلَ الخيراتِ" بالنصب.
والفَعَلَةُ: العَمَلَةُ، وهم قوم يستعملون الطّينَ والحَفْر وما يشبه ذلك من العمل.
لفع:
لفع الشّيبُ الرأس يلفع لفعاً، أي: شمل المشيب الرأس. قال سويد:
كيف يرجون سقاطي بعدما		لَفَعَ الرأسَ مشيبٌ وصَلَعْ
وتلفّع الرّجلُ، إذا شمله الشيبُ، كأنّه غطّى على سوادِ رأسِه ولحيته. قال رؤبة بن العجاج:
إنّا إذا أمر العدى تَتَرَّعا
وأَجْمَعَتْ بالشرِّ أَن تَلَفَّعا
أي: تلبّس بالشّر، يقول: يشمل شرُّهم النّاسَ. وقال:
وقد تلفّع بالقُور العساقيلُ
يعني: تلفع السّرابُ على القَارَةِ. وإذا اخضرَّ الرَعيُ واليبيسُ، وانتفعَ المالُ بما يأكل. قيل: تَلَفَّعَ المالُ. ولُفِّعَتْ فهي مُلَفَّعَة.
واللِّفاعُ: خمارٌ للمرأة يَسْتُرُ رأسَها وصَدْرَها، والمرأة تَتَلَفَّعُ به. وتقول: لَفِّعَتِ المزادةُ فهي مُلَفَّعَة، أي: ثنيتها فجعلت أَطِبَّتَها في وَسَطها، فذلك تَلْفِيعُها.
فلع:
فَلَعَ رأسَه بحجرٍ يَفْلَعُ فَلْعاً فهو مَفْلوعٌ، أي: مشقوق، فانْفَلَعَ، أي: انشقّ. قال طفيل:
نَشُقُّ العِهادَ الحُوَّ لم تُرْعَ قبلنـا		كما شُقَّ بالمُوسَى السَّنامُ المُفَلَّعُ
وتفعلّتِ البطّيخةُ، وتفعلّت العَقِبُ ونحوه.
ويُقال في الشتم: لَعَنَ الله فِلْعَتَها. ويقال للمرأة: يا فَلْعَاءُ، ويا فَلْحاء، أي: يا منشقّة.

##### Türkçe

باب **العين** ve **اللاّم** ve **الفاء** onlarla birlikte
**ع ل ف**، **ع ف ل**، **ف ع ل**، **ل ف ع**، **ف ل ع** kullanımdadırlar

**علف**:
**عَلَفْتُ** biniti **أَعْلِفُها** **عَلْفاً**; yani: ona **العَلَف** yedirdim. **المِعْلَفُ**: **العَلَف**’in yeri.
Binit **تعتلف** eder; yani: yer. Ve **تستعلِفُ**; yani: kişneme ile **العَلَفَ** ister. **المُعَلَّفة** koyun, semiren olandır. Ona **علّفتها تعليفاً** (derim) — ona **العَلَفِ** atmakla onu gözetmeyi çoğalttığım zaman.
Ve binitlerin **علوفة**’si sanki bir cem‘dir; ve o, masdara ve başka bir cem‘e benzer.
Ve **العُلَّفُ**: **الطّلح**’ın meyvesi; **اللاّم** şeddelidir; tekili **الهاء** iledir.
Ve **العِلافِيّ** nisbetlidir; ve o, eyerlerin en büyüğüdür: arkaca ve ortaca. Cem‘i **عِلافيّات**’tır.
ذو الرّمة dedi ki:
أحمُّ عِلافيٌّ وأبيضُ صـارمٌ		وأَعْيَسُ مَهْرِيٌّ وأروعُ ماجِدُ
Ve dedi ki:
شعب العِلافيّاتِ بين فروجهـم		والمحصناتُ عوازبُ الأطهار
Onun “**بين فروجهم**” sözü; yani: onu binmişlerdir; ve kadınları, temizlendikleri zaman onlardan uzak duranlardır; onlara yaklaşmazlar; çünkü onlar daima seferler üzerinedirler.
Ve **عُلْفوفٌ** şeyh: saç ve etçe çok olan; ve denilir: o, yaşça büyüktür.

**عفل**:
Kadın **عَفِلَتِ** **عَفَلاً**; o hâlde o **عَفْلاءُ**’dır. Ve dişi deve **عَفِلَتِ**. Ve **العَفَلُ** ve **العَفَلَةُ** isimdir; o, dişi devenin ferci içinde çıkan, **أَدَرة** benzeri bir şeydir.

**فعل**:
**فَعَلَ** **يَفْعَلُ** **فَعْلاً** ve **فِعْلاً**; artık **الفَعْلُ**: masdardır; ve **الفِعْل**: isimdir. Ve **الفَعالُ** güzel fiilin ismidir; **الجود** ve **الكرم** ve benzeri gibi. Ve “**وأوحينا إليهم فَعْلَ الخيراتِ**” nasb ile okunur.
Ve **الفَعَلَةُ**: **العَمَلَةُ**’dir; onlar, çamuru ve kazmayı ve buna benzer işi kullanan bir kavimdir.

**لفع**:
**لفع** aklık başı **يلفع** **لفعاً**; yani: ihtiyarlık başı kapladı. سويد dedi ki:
كيف يرجون سقاطي بعدما		لَفَعَ الرأسَ مشيبٌ وصَلَعْ
Ve adam **تلفّع** etti; aklık onu kapladığı zaman; sanki başının ve sakalının siyahlığı üzerine örtmüştür. رؤبة بن العجاج dedi ki:
إنّا إذا أمر العدى تَتَرَّعا
وأَجْمَعَتْ بالشرِّ أَن تَلَفَّعا
Yani: şerre büründü; der ki: onların şerri insanları kaplar. Ve dedi ki:
وقد تلفّع بالقُور العساقيلُ
Yani: serap **القَارَةِ** üzerinde kaplandı. Ve ot ve kuru (ot) yeşerdiği zaman, ve mal yediğiyle faydalandığı zaman; denildi: mal **تَلَفَّعَ** etti. Ve **لُفِّعَتْ**; artık o **مُلَفَّعَة**’dir.
Ve **اللِّفاعُ**: kadın için bir örtüdür; onun başını ve göğsünü örter; ve kadın onunla **تَتَلَفَّعُ** eder. Ve dersin: kırba **لَفِّعَتِ**; artık o **مُلَفَّعَة**’dir; yani: onu katladın da onun ağızlarını ortasına yaptın; işte bu, onun **تَلْفِيعُ**’ıdır.

**فلع**:
Onun başını taşla **فَلَعَ**; **يَفْلَعُ** **فَلْعاً**; artık o **مَفْلوعٌ**’dur; yani: yarılmış. Sonra **انْفَلَعَ**; yani: yarıldı. طفيل dedi ki:
نَشُقُّ العِهادَ الحُوَّ لم تُرْعَ قبلنـا		كما شُقَّ بالمُوسَى السَّنامُ المُفَلَّعُ
Ve karpuz **تفعلّت** etti; ve topuk **تفعلّت** etti ve benzeri.
Ve sövmede denilir: Allah onun **فِلْعَتَها**’sına lânet etsin. Ve kadına denilir: ey **فَلْعَاءُ** ve ey **فَلْحاء**; yani: ey yarılmış.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الفَعْلُ بالفتح: مصدرُ فَعَلَ يَفْعَلُ. وقرأ بعضهم: "وأوحينا إليهم فَعْلَ الخيراتِ" والفِعْلُ بالكسر الاسمُ، والجمع الفِعالُ. والفَعالُ بالفتح: الكَرَمُ. وقال هُدْبة:
ضَروبا بلَحْيَيْهِ على عَظْمِ زَوْرِهِإذا القومُ هَشُّوا للفَعالِ تَقَنَّعـا
والفعالُ أيضاً، مصدرٌ. وكانت منه فَعْلَةٌ حَسَنَةٌ أو قبيحةٌ. وافْتَعَلَ كذباً وزوراً، أي اختلَقَ. وفَعَلْتُ الشيءَ فانْفَعَلَ، كقولك: كسرته فانكسر.

##### Türkçe

**الفَعْلُ** fetha ile: **فَعَلَ يَفْعَلُ**’ın mastarıdır. Bazıları şöyle okudu: “Ve onlara hayırların **فَعْلَ**’ini vahyettik.” **الفِعْلُ** kesra ile isimdir; çoğulu **الفِعالُ**’dır. **الفَعالُ** fetha ile: cömertliktir. Hüdbe dedi ki:
ضَروبا بلَحْيَيْهِ على عَظْمِ زَوْرِهِإذا القومُ هَشُّوا للفَعالِ تَقَنَّعـا

**الفعالُ** da, bir mastardır. Ondan güzel veya çirkin bir **فَعْلَةٌ** olurdu. **وافْتَعَلَ** yalan ve iftira (olarak), yani uydurdu. “Şeyi **فَعَلْتُ** de o da **فانْفَعَلَ** oldu”; senin “Onu kırdım da kırıldı” demen gibi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين واللام مع الفاء
علف ، عفل ، فلع ، فعل ، لفع ، لعف : مستعملات .
لعف : أمّا لعف فإن الليث قد أهمله .
وقال ابن دريد في ( كتابه ) ولم أجده لغيره : تلعَّف الأسَد والبعيرُ إذا نظر ثم أغضى ثم نَظَر . وإن وُجد شاهد لما قال فهو صحيح .
علف : قال ابن المظفر : عَلَف الرجل دابَّته يَعْلِفُه عَلْفاً . والعَلَف الاسم . والمِعْلَف : موضع العَلَف والشاءُ المعلَّفة : التي تسمَّن بما يُجمع من العَلَف ولا تُسْرح فترعى . وقد علَّفتها إذا أكثرت تعهّدها بإلقاء العَلَف لها . والدابَّة يَعْتلِف إذا أكل العَلَف ، ويَستعلِف إذا طلب العَلَف بالحمحمة .
شمر عن ابن الأعرابي : العُلَّفة من ثمر الطلح : ما أخلف بعد البَرَمة ، وهو شِبه اللوبياء وهو الحُبْلة من السَمُر ، وهو السِنْف من المَرْخ كالإصبع . وأنشد قوله :
بجِيد أدماء تنوش العُلَّفا
وقد أعلف الطَلْحُ إذا خرج عُلَّفه .
أبو عبيد عن ابن الكلبي : أوّل مَن عَمِل الرِحَال من العَرَب عِلاَف ، وهو زَبَّان أبو جَرْم ، ولذلك قيل للرِحال : عِلاَفيَّة .
وقال الليث : هي أعظم الرحال آخِرة وواسطاً والجمع عِلاَفيَّات ، وشيخ عُلْفُوف جافٍ كثير اللحم والشعر كبير السنّ . ومنه قوله :
مأوى اليتيمِ ومأوَى كلّ نَهْبَلة
تأوي إلى نَهْبَل كالنَسْر عُلْفوفِ
أبو عبيد : العَلُوفة من المواشي : ما يَعْلِفون .
أبو العباس عن عمرو عن أبيه : العِلْف : الكثير الأكل . والعَلْف . الشرب الكثير . والغِلْف بالغين : الخصب الواسع .
وقال أبو عبيد : العُلفُوف : الجافي من الرجال والنساء .
عفل : أخبرني المنذريّ عن المفضّل بن سَلَمة أنه قال في قول العرب : رمتني بدائها وانسلَّت : كان سبب ذلك أن سعد بن زيدِ مناة كان تزوّج رُهْمَ بنت الخزرج بن تَيْم الله ، وكانت من أجمل النساء ، فولدت له مالك بن سعد ، وكان ضرائرها إذا ساببنها يقلن لها : يا عَفْلاء .
فقالت لها أمها : إذا ساببنك فابدئيهنَّ بعَفَالِ سُبِيَتِ فأرسلتها مثلاً فسابَّتها بعد ذلك امرأة من ضرائرها .
فقالت لها رُهْم : يا عَفلاء ، فقالت ضَرّتها : رمتني بدائها وانسلَّت .
قال : وبنو مالك بن سعد رهط العجَّاج كان يقال لهم : العُفَيلَى .
وأخبرني المنذريّ عن أبي العباس عن ابن الأعرابي أنه قال العَفَلة : بُظَارة المرأة . قال : وإذا مسّ الرجل عَفَل الكبش لينظر سِمَنه يقال : جسَّه وغَبَطه وعَفَله .
وقال شمر : قال ابن الأعرابي : المَعْفَل : نَبات لحم ينبت في قبُل المرأة ، وهو القَرْن وأنشد :
ما في الدوابر من رجليّ من عَقَل
عند الرهان وما أُكْوى من العَفَل
قال : وقال أبو عمرو الشيباني : القَرْن بالناقة مثل العَفَل بالمرأة ، فيؤخذ الرَضْف فيُحْمَى ثم يُكوى به ذلك القَرَن . قال : والعَفَل شيء مدوّر يخرج بالفرج . والعَفَل لا يكون في الأبكار ، ولا يصيب المرأة إلاَّ بعد ما تلد .
وقال ابن دريد : العَفَل في الرجال : غِلَظ يحدث في الدُبُر ، وفي النساء : غِلَظ في الرَحِم . وكذلك هو في الدوابّ .
وقال الليث : عَفِلت المرأة عَفَلاً فهي عَفَلاء . وعَفِلت الناقة . والعَفَلة : الاسم ، وهو شيء يخرج في حيائها شِبه الأُدْرة .
أبو عبيد عن أبي عبيدة : العَفْل : شحم خُصْيَيْ الكبش وما حوله .
ومنه قول بشر :
حديث الخصاء وارم العَفْل مُعْبَر
قال وقالَ الكسائي : العَفَل : الموضع الذي يُجسّ من الشاة إذا أرادوا أن يعرفوا سِمَنَها من غيره . قال : وهو قول بشر . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : العافل : الذي يلبَس ثياباً قصاراً فوق ثياب طوال .
لفع : أبو عبيد عن الأصمعيّ : التلفُّع : أن يشتمِل الإنسان بالثوب حتى يجلِّل جسده . قال : وهو اشتمال الصمَّاء عند العرب .
وقال غيره : التفع بالثوب مثله .
وقال أوس بن حَجَر :
وهبَّت الشمألُ البَلِيلِ وإذ
بات كميعُ الفتاة ملتفِعا
وفي الحديث : كُنَّ نساءُ المؤمنين يَشهدن مع رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) الصبح ثم يرجعن متلفّعات بمُرُوطهنّ ما يُعْرَفن من الغَلَس أي متجلِّلات بأكسِيَتهنّ . والمِرْط : كساء أو مِطْرف يُشتَمل به كالمِلْحَفة .
ويقال : لَفَّعْت المرأة إذا ضممتها إليك مشتمِلاً عليها .
ويقال لذلك الثوب : لِفَاع ، ومنه قول أبي كبير :
بُجُف بذلتُ لها خوافيَ ناهضٍ
حَشْر القوادم كاللِفَاع الأطحل
أراد : كالثوب الأسود .
ويقال : تلفّع الرجلُ بالمشيب إذا شمِله الشيبُ ، وقد لَفَع الشيبُ رأسه يَلْفَعُه إذا شمِله .
وأما قول كعب :
وقد تلفَّع بالقُور العساقيل
فالعساقيل : السراب ههنا ، وهذا من المقلوب ، المعنى : وقد تلفّعت القُور بالسراب ، فقلبه .
وقال الليث : إذا اخضَرّت الأرض وانتفع المال بما يصيب من المرعى .
قيل : قد تلفّعت الإبلُ والغنم .
قال : ولُفِّعت المزادةُ فهي ملفَّعة إذا قُلبت أو نقضت فجعل أطبَّتها في وسطها فذلك تلفيعها .
وأمّا قول الحطيئة :
ونحن تلفَّعنا على عسكريهم
جهاراً وما طِبي ببغي ولا فَخْرِ
أي اشتملنا عليهم .
وأمّا قول الراجز :
وعُلْبة من قادم اللِفَاع
فاللفاع : اسم ناقة بعينها . وقيل : هو الخِلْف المقدم .
فلع : قال ابن المظفر : فَلَع فلان رأسه بالحجر يَفْلَعه إذا شقَّه ، فانفلع أي انشقّ . والفِلْعة : القِطْعة من السَنَام ، وجمعها فِلَع وتفلَّعت البطّيخة إذا انشقّت ، وتفلّع العَقِب إذا انشقّ .
ويقال للأمة إذا سُبَّت : لعن الله فَلعتها ، يعنون : مَشقّ جَهازها أو ما تشقّق من عقبها .
ويقال : رماه الله بفالعة أي بداهية ، وجمعها الفوالع .
ويقال : فلع رأسه بالسيف إذا فلاه بنصفين .
وقال شمر : يقال : فلخته وقفحته وسلعته وفلعته وفلغته ، كل ذلك إذا أوضحته . قال : ولفخته على رأسه لَفْخاً . وقال : فلع رأسه بالحَجَر إذا شدخه وشَقَّه . وفلع السَنَامَ بالسكّين إذا شقَّه .
وقال طُفَيل الغَنَويّ :
كما شُقّ بالموسى السنامُ المفَلَّع
فعل : قال الليث : فَعَل يفعَل فَعْلاً وفِعْلاً ، فالمصدر مفتوح والاسم مكسور . قال : والفَعَال اسم الفعل الحَسَن ؛ مثل الجود والكرم ونحوه .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : الفَعَال : فعل الواحد خاصَّة في الخير والشرّ ، يقال : فلان كريم الفَعال ، وفلان لئيم الفِعال . قال والفِعال بكسر الفاء إذا كان الفعل بين الاثنين .
قلت : وهذا الذي قاله ابن الأعرابي هو الصواب ، لا ما قاله الليث ؛ وقال : فلان حَسَن الفَعال ، وفلان سيء الفَعال . ولست أدري لم قصر الليث الفعَال على الحَسَن دون القبيح .
وقال المبرد أبو العباس : الفَعال يكون في المدح والذمّ . قال : وهو مُخلَّص لفاعل واحد ، فإذا كان من فاعلين فهو فِعال ، وهذا هو الدُرّ الجيد .
وقال ابن الأعرابي : الفِعَال : العود الذي يجعل في خُرْت الفأس يُعمل به . قال : والنجَّار يقال له فاعل .
وقال الليث : الفَعَلة قوم يعملون عمل الطِين والحَفْر وما أشبه ذلك من العمل .
وقال ابن مقبل في نصاب القَدوم ، سَمَّاه فِعالاً :
وتَهْوِي إذا العِيسُ العِتاقُ تفاضلت
هُوِيّ قَدُوم القَيْن جال فِعالُها
يعني : نصابها .
وقال النحويون المفعولات على وجوه في باب النحو . فمفعول به ، كقولك : أكرمت زيداً وأعنت عمراً وما أشبهه . ومفعول له ؛ كقولك : فعلت ذلك حِذارَ غضبك . ويسمى هذا مفعولاً من أَجْلٍ أيضاً .
ومفعول فيه . وهو على وجهين . أحدهما الحال والآخر في الظروف . فأمّا الظرف فكقولك : نمت البيت وفي البيت . وأمَّا الحال فكقولك : ضُرِب فلان راكباً ، أي في حال ركوبه . ومفعول عليه ؛ كقولك : علوت السّطح ورقِيت الدرجة . ومفعول بلا صلة : وهو المصدر . ويكون ذلك في الفعل اللازم والواقع ؛ كقولك : حفِظت حِفظاً وفهمت فهماً . واللازم كقولك : انكسرت انكساراً . والعرب تَشتقّ من الفعل المُثُل للأبنية التي جاءت عن العرب ؛ مثل فُعاله وفَعولة وأُفعول ومِفعيل وفِعليل وفُعْلول وفُعُّول وفِعَّل وفعْل وفُعَلة ومُفْعلل وفِعَيْل وفِعِيل ويقال : شِعْر مفتعَل إذا ابتدعه قائله ولم يَحذُه على مثال تقدَّمه فيه مَن قبله . وكان يقال : أعذب الأغاني ما افتُعِل ، وأطرف الشعر ما افتُعِل ؛ قال ذو الرُمَّة :
غرائب قد عُرفن بكل أفق
من الآفاق تُفتعل افتعالا
أي يبتدع بها غِناء بديع وصوت محدَث .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : افتعل فلان حديثاً إذا اخترقه . وأنشد :
ذكر شيء يا سُلَيْمى قد مضى
وَوُشاةٍ ينطقون المفتعَلْ
ويقال لكل شيء يسَوَّى على غير مثال تقدَّمه : مفتعَل . ومنه قول لَبيد :
فرميت القوم رَمْياً صائباً
لَسْن بالعُصل ولا بالمفْتَعلْ
ويقال : عذبني وجع أسهرني فجاء بالمفتعَل إذا عانى منه ألمَاً لم يعهد مثله فيما مضى له . وفَعَال قد جاء بمعنى أفعلْ ، وجاء بمعنى فاعلة ، بكسر اللام .

##### Türkçe

باب **العين** ve **اللام** ile **الفاء**:

**علف** ، **عفل** ، **فلع** ، **فعل** ، **لفع** ، **لعف**: kullanımdadırlar.

**لعف**: **لعف**’a gelince, **الليث** onu ihmal etmiştir.
**ابن دريد** (kitabında) dedi ve onu ondan başkasında bulmadım: **تلعَّف** aslan ve deve, baktığı zaman sonra gözlerini indirip sonra (yeniden) baktığı vakit (denir). Eğer onun dediğine bir şahit bulunursa, o doğrudur.

**علف**: **ابن المظفر** dedi: Adam binitini **عَلَف** eder; onu **يَعْلِفُه**; **عَلْفاً** (olarak). **العَلَف** isimdir. **المِعْلَف**: **العَلَف**’ın yeri. **الشاءُ المعلَّفة**: **العَلَف**’tan toplanan şeyle semirtilen ve salınmayıp otlayarak yayılmayan (koyun/keçi). Onu **علَّفتها**: ona **العَلَف** atmakla onu gözetmeyi çoğalttığın vakit. Binit **يَعْتلِف**: **العَلَف** yediği vakit; ve **يَستعلِف**: kişneme ile **العَلَف** istediği vakit.

**شمر** **ابن الأعرابي**’den: **العُلَّفة** **الطلح** meyvesindendir: **البَرَمة**’den sonra geriye kalan şey; ve o, **اللوبياء** benzeridir; ve o, **السَمُر**’dan **الحُبْلة**’dir; ve o, **المَرْخ**’tan **السِنْف**’tir; parmak gibi. Şu sözünü inşad etti:
بجِيد أدماء تنوش العُلَّفا
Ve **الطَلْحُ** **أعلف** etti: **عُلَّفه** çıktığı vakit.

**أبو عبيد** **ابن الكلبي**’den: Araplardan eyerleri ilk yapan **عِلاَف**’tır; o da **زَبَّان** **أبو جَرْم**’dur; bundan dolayı eyerler için **عِلاَفيَّة** denildi.
**الليث** dedi: O, eyerlerin en büyüğüdür; arkaca ve ortaca; çoğulu **عِلاَفيَّات**. Ve **عُلْفُوف**: yaşlı, kaba, çok etli ve kıllı bir ihtiyar. Ondandır şu sözü:
مأوى اليتيمِ ومأوَى كلّ نَهْبَلة
تأوي إلى نَهْبَل كالنَسْر عُلْفوفِ

**أبو عبيد**: **العَلُوفة** hayvanlardan: onların **يَعْلِفون** (yemledikleri) şeydir.

**أبو العباس** **عمرو**’dan, o da babasından: **العِلْف**: çok yiyen. Ve **العَلْف**: çok içme. Ve **الغِلْف** (غ ile): geniş bolluk.

**أبو عبيد** dedi: **العُلفُوف**: erkeklerden ve kadınlardan kaba olan.

**عفل**: **المنذريّ** bana **المفضّل بن سَلَمة**’den haber verdi; dedi ki Arapların “**رمتني بدائها وانسلَّت**” sözünde: bunun sebebi şuydu: **سعد بن زيدِ مناة** **رُهْمَ** bint **الخزرج بن تَيْم الله** ile evlenmişti; o kadınların en güzellerindendi; ona **مالك بن سعد**’ı doğurdu; onun kumaşları onu sövdükleri vakit ona derlerdi: “يا **عَفْلاء**”.
Annesi ona dedi: Seni sövdükleri vakit, onları “**عَفَالِ سُبِيَتِ**” ile başlat; onu bir mesel olarak gönderdi; bundan sonra kumaşlarından bir kadın onu sövdü.
**رُهْم** ona dedi: “يا **عَفلاء**”; kumaşı dedi: “**رمتني بدائها وانسلَّت**”.
Dedi: **مالك بن سعد** oğulları, **العجَّاج**’ın topluluğudur; onlara **العُفَيلَى** denirdi.

**المنذريّ** bana **أبي العباس**’tan, o da **ابن الأعرابي**’den haber verdi; dedi ki: **العَفَلة**: kadının **بُظَارة**’sıdır. Dedi: Adam koçun **عَفَل**’ine dokunup semizliğine baktığı vakit “**جسَّه** ve **غَبَطه** ve **عَفَله**” denir.
**شمر** dedi: **ابن الأعرابي** dedi: **المَعْفَل**: kadının önünde biten et bitmesidir; o **القَرْن**’dır. Ve inşad etti:
ما في الدوابر من رجليّ من عَقَل
عند الرهان وما أُكْوى من العَفَل
Dedi: **أبو عمرو الشيباني** dedi: Devede **القَرْن**, kadında **العَفَل** gibidir; **الرَضْف** alınır, kızdırılır, sonra onunla o **القَرَن** dağlanır. Dedi: **العَفَل**: ferçte çıkan yuvarlak bir şeydir. **العَفَل** bakirelerde olmaz; kadına ancak doğurduktan sonra isabet eder.
**ابن دريد** dedi: Erkeklerde **العَفَل**: dübürde meydana gelen kalınlıktır; kadınlarda: rahimde kalınlıktır. Bineklerde de böyledir.
**الليث** dedi: Kadın **عَفِلت**; **عَفَلاً**; o halde o **عَفَلاء**’dır. Deve de **عَفِلت**. **العَفَلة**: isimdir; o, hayasında çıkan, **الأُدْرة** benzeri bir şeydir.

**أبو عبيد** **أبي عبيدة**’den: **العَفْل**: koçun iki husyesinin ve çevresinin yağıdır.
Ve ondandır **بشر**’in sözü:
حديث الخصاء وارم العَفْل مُعْبَر
Dedi: **الكسائي** dedi: **العَفَل**: koyunun semizliğini ondan (başka yerden) bilmek istedikleri vakit, koyundan yoklanan yerdir. Dedi: Bu, **بشر**’in sözüdür. **ثعلب** **ابن الأعرابي**’den dedi ki: **العافل**: uzun elbiselerin üstüne kısa elbiseler giyen kimsedir.

**لفع**: **أبو عبيد** **الأصمعيّ**’den: **التلفُّع**: insanın elbiseye bürünmesi; ta ki bedenini örtsün. Dedi: Bu, Araplar katında **اشتمال الصمَّاء**’dır.
Başkası dedi: **التفع** elbiseyle; onun gibidir.
**أوس بن حَجَر** dedi:
وهبَّت الشمألُ البَلِيلِ وإذ
بات كميعُ الفتاة ملتفِعا
Hadiste: Müminlerin kadınları, Resulullah ( صلى الله عليه وسلم ) ile sabah namazına şahit olurlardı; sonra **مُرُوطهنّ** ile **متلفّعات** olarak dönerlerdi; **الغَلَس**’ten dolayı tanınmazlardı; yani örtüleriyle örtünmüşlerdi. **المِرْط**: bir örtü yahut onunla bürünülen bir **مِطْرف**; **المِلْحَفة** gibi.
Ve denir: Kadını **لَفَّعْت**: onu kendine kattığın vakit, onun üzerine bürünerek.
Ve o elbiseye denir: **لِفَاع**; ondandır **أبي كبير**’in sözü:
بُجُف بذلتُ لها خوافيَ ناهضٍ
حَشْر القوادم كاللِفَاع الأطحل
Murad etti: siyah elbise gibi.
Ve denir: Adam **بالمشيب** ile **تلفّع** etti: aklık onu kapladığı vakit. Ve aklık onun başını **لَفَع** etti; onu **يَلْفَعُه**: onu kapladığı vakit.
Ama **كعب**’ın sözü:
وقد تلفَّع بالقُور العساقيل
**العساقيل**: burada seraptır; bu, ters çevrilmiş olandandır; mana: **القُور** serapla **تلفّعت** etti; onu ters çevirdi.
**الليث** dedi: Yer yeşerdiği ve mal, meradan isabet edenle faydalandığı vakit.
Denildi: Develer ve koyunlar **تلفّعت** etti.
Dedi: **المزادةُ** **لُفِّعت**; o halde o **ملفَّعة**’dır: çevrildiği yahut sökülüp tulum ağızlarını ortasına koyduğu vakit; işte bu onun **تلفيع**’ıdır.
Ama **الحطيئة**’nin sözü:
ونحن تلفَّعنا على عسكريهم
جهاراً وما طِبي ببغي ولا فَخْرِ
Yani: onların üzerine büründük.
Ama **الراجز**’in sözü:
وعُلْبة من قادم اللِفَاع
**اللفاع**: bizzat bir devenin adıdır. Ve denildi: o, öndeki **الخِلْف**’tir.

**فلع**: **ابن المظفر** dedi: Falan, başını taşla **فَلَع** etti; onu **يَفْلَعه**: onu yardığı vakit; böylece **انفلع**: yani yarıldı. **الفِلْعة**: hörgücün parçasıdır; çoğulu **فِلَع**’dır. Karpuz **تفلَّعت**: yarıldığı vakit. Topuk **تفلّع** etti: yarıldığı vakit.
Ve cariyeye sövüldüğü vakit denir: “Allah onun **فَلعتها**’sına lanet etsin”; murad ederler: avretinin yarığı yahut topuğundan çatlayan şey.
Ve denir: Allah onu **بفالعة** ile attı; yani bir musibetle; çoğulu **الفوالع**’dır.
Ve denir: Başını kılıçla **فلع** etti: onu iki yarımla yardığı vakit.
**شمر** dedi: Denir: **فلخته** ve **وقفحته** ve **سلعته** ve **فلعته** ve **فلغته**; bunların hepsi, onu açığa çıkardığın vakit (denir). Dedi: Onu başına **لَفْخاً** ile **لفخته**. Dedi: Başını taşla **فلع** etti: onu ezip yaradığı vakit. Ve hörgücü bıçakla **فلع** etti: onu yardığı vakit.
**طُفَيل الغَنَويّ** dedi:
كما شُقّ بالموسى السنامُ المفَلَّع

**فعل**: **الليث** dedi: **فَعَل** **يفعَل**; **فَعْلاً** ve **فِعْلاً**; böylece mastar fethalı, isim kesralıdır. Dedi: **الفَعَال**: güzel fiilin ismidir; **الجود** ve **الكرم** ve benzeri gibi.
**أبو العباس** **ابن الأعرابي**’den rivayet etti; dedi ki: **الفَعَال**: hayırda ve şerde yalnız bir kişinin fiilidir; denir: Falan **كريم الفَعال**; ve falan **لئيم الفِعال**. Dedi: **الفِعال** (ف’nin kesriyle) fiil iki kişi arasında olduğu vakit (kullanılır).
Dedim: **ابن الأعرابي**’nin dediği bu, doğrudur; **الليث**’in dediği değil. Ve dedi: Falan **حَسَن الفَعال**; ve falan **سيء الفَعال**. **الليث**’in **الفعَال**’ı çirkinden değil de yalnız güzelle sınırlamasını bilmiyorum.
**المبرد أبو العباس** dedi: **الفَعال** medihte ve zemde olur. Dedi: O, tek bir fail için tahsis edilmiştir; iki failden olduğu vakit o **فِعال**’dır; işte bu, iyi incidir.
**ابن الأعرابي** dedi: **الفِعَال**: baltanın **خُرْت**’una konulan, onunla iş yapılan ağaçtır. Dedi: Marangoza **فاعل** denir.
**الليث** dedi: **الفَعَلة**: çamur işi ve kazı ve buna benzer işlerden iş yapan bir topluluktur.
**ابن مقبل** **القَدوم**’un sapında, onu **فِعالاً** diye adlandırarak dedi:
وتَهْوِي إذا العِيسُ العِتاقُ تفاضلت
هُوِيّ قَدُوم القَيْن جال فِعالُها
Yani: onun sapı.

Nahivciler, nahiv babında **المفعولات**ı vecihler üzeredir (diye söylediler):
**مفعول به**: “Zeyd’i ikram ettim ve Amr’a yardım ettim” sözün gibi ve benzeri.
**مفعول له**: “Bunu, senin gazabından sakınarak yaptım” sözün gibi. Buna **مفعولاً من أَجْلٍ** de denir.
**مفعول فيه**: o iki vecih üzeredir: biri **الحال**, diğeri zarflarda. Zarf ise “evde uyudum” ve “evin içinde” sözün gibi. **الحال** ise “falan, binekli olarak dövüldü” sözün gibi; yani binmişliği hâlinde.
**مفعول عليه**: “dama çıktım ve merdiveni tırmandım” sözün gibi.
**مفعول بلا صلة**: o mastardır. Bu, لازم ve واقع fiilde olur; “hıfzettim bir hıfz” ve “anladım bir fehm” sözün gibi. Ve لازم: “kırıldım bir kırılma” sözün gibi. Araplar, Araplardan gelmiş olan bina örneklerinden fiilden türetirler; **فُعاله** ve **فَعولة** ve **أُفعول** ve **مِفعيل** ve **فِعليل** ve **فُعْلول** ve **فُعُّول** ve **فِعَّل** ve **فعْل** ve **فُعَلة** ve **مُفْعلل** ve **فِعَيْل** ve **فِعِيل** gibi.
Ve denir: **شِعْر مفتعَل**: söyleyeni onu icat ettiği ve kendisinden önce onda kendisine örnek olan bir misal üzerine onu götürmediği vakit. Ve denilirdi: Şarkıların en tatlısı, **ما افتُعِل** olandır; şiirin en tuhafı, **ما افتُعِل** olandır. **ذو الرُمَّة** dedi:
غرائب قد عُرفن بكل أفق
من الآفاق تُفتعل افتعالا
Yani: onunla bediî bir şarkı ve yeni bir ses icat edilir.

**أبو العباس** **ابن الأعرابي**’den: Falan **افتعل** bir hadis: onu uydurduğu vakit. Ve inşad etti:
ذكر شيء يا سُلَيْمى قد مضى
وَوُشاةٍ ينطقون المفتعَلْ
Ve kendisinden önce bir misal geçmeksizin düzene konulan her şey için denir: **مفتعَل**. Ondandır **لَبيد**’in sözü:
فرميت القوم رَمْياً صائباً
لَسْن بالعُصل ولا بالمفْتَعلْ
Ve denir: “Beni, beni uykusuz bırakan bir ağrı azaplandırdı”; böylece **بالمفتعَل** ile geldi: geçmişte kendisi için benzerini alışmadığı bir acıyı ondan çektiği vakit. Ve **فَعَال** “**أفعلْ**” manasında gelmiştir; ve “**فاعلة**” manasında gelmiştir; **اللام**’ın kesriyle.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والعين وما يثلثهما)
(فعل) الفاء العين واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على إحداث شيء من عملٍ وغيره. من ذلك: فَعَلْتُ كذا أفعلُه فَعْلا. وكانت مِن فُلانٍ فَعْلةٌ حَسَنَةٌ أو قبيحة. والفِعَال جمع فِعْل. والفَعَال، بفتح الفاء: الكَرَم وما يُفْعَل من حَسَن.‏
وبقيت كلمةٌ ما أدري كيف صحّتها. يقولون: الفِعَال: خَشَبة الفأس.‏
(فعم) الفاء والعين والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على اتِّساعٍ وامتلاء. فالفَعْم: الملآن. فَعُم يَفْعُم فَعامةً وفُعُومة. وامرأةٌ فَعْمة السَّاقَين، إذا امتلأت ساقُها لحماً وأفعمْتُ الشَّيءَ: ملأته.‏
(فعي) الفاء والعين والحرف المعتلّ كلمة واحدة، وهي الأفعَى: حيَّة [وحَكى ناسٌ: تفعَّى الرّجل، إذا ساءَ(1) ] خُلقُه، مشتقٌّ من الأفعى. والله أعلم.‏
---------------------ـ
(1) التكملة من المجمل.‏

ـ

##### Türkçe

(فâ ve **العين** ve ikisini üçleyen şeyler bâbı)
(**فعل**) **الفاء** **العين** ve **اللام** sahih bir asıldır; bir işten ve başkasından bir şeyin meydana getirilmesine delâlet eder. Bundan: **فَعَلْتُ** şöyle şöyle, onu **أفعلُه** **فَعْلا**. Ve falândan **فَعْلةٌ** güzel yahut çirkin (bir iş) oldu. Ve **الفِعَال** **فِعْل**’in cem‘idir. Ve **الفَعَال**, **الفاء**’nın fethasıyla: kerem ve güzelden yapılan şeydir.
Ve bir kelime kaldı; onun sıhhatini nasıl (olduğunu) bilmiyorum. Derler: **الفِعَال**: balta ağacı (sapı)dır.

(**فعم**) **الفاء** ve **العين** ve **الميم** sahih bir asıldır; genişliğe ve doluluğa delâlet eder. O hâlde **الفَعْم**: dolu olandır. **فَعُم** **يَفْعُم** **فَعامةً** ve **فُعُومة**. Ve **امرأةٌ فَعْمة السَّاقَين**; eğer baldırı etle dolarsa. Ve **أفعمْتُ الشَّيءَ**: onu doldurdum.

(**فعي**) **الفاء** ve **العين** ve illetli harf tek bir kelimedir; o da **الأفعَى**’dır: yılan. [Ve bir topluluk nakletti: **تفعَّى** adam; eğer huyu kötüleşirse, **الأفعى**’dan türemiştir.] Ve Allah daha iyi bilir.
---------------------ـ
(1) ikmâl, **المجمل**’dendir.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

التأثير من جهة مؤثر، وهو عام لما كان بإجادة أو غير إجادة، ولما كان بعلم أو غير علم، وقصد أو غير قصد، ولما كان من الإنسان والحيوان والجمادات، والعمل مثله، والصنع أخص منهما كما تقدم ذكرهما (تقدم في مادة (عمل)، ومادة (صنع) )، قال: ﴿وما تفعلوا من خير يعلمه الله﴾ [البقرة/197]، ﴿ومن يفعل ذلك عدوانا وظلما﴾ [النساء/30]، ﴿يا أيها الرسول بلغ ما أنزل إليك من ربك وإن لم تفعل فما بلغت رسالته﴾ [المائدة/67]، أي: إن لم تبلغ هذا الأمر فأنت في حكم من لم يبلغ شيئا بوجه، والذي من جهة الفاعل يقال له: مفعول ومنفعل، وقد فصل بعضهم بين المفعول والمنفعل، فقال: المفعول يقال إذا اعتبر بفعل الفاعل، والمنفغل إذا اعتبر قبول الفعل في نفسه، قال: فالمفعول أعم من المنفعل؛ لأن المنفعل يقال لما لا يقصد الفاعل إلى إيجاده وإن تولد منه، كحمرة اللون من خجل يعتري من رؤية إنسان، والطرب الحاصل عن الغناء، وتحرك العاشق لرؤية معشوقه. وقيل لكل فعل: انفعال إلا للإبداع الذي هو من الله تعالى، فذلك هو إيجاد عن عدم لا في عرض وفي جوهر بل ذلك هو إيجاد الجوهر.

##### Türkçe

**التأثير** bir **مؤثر** cihetinden (gelen) etkidir; ve o, iyi yapma ile olan veya iyi yapma olmaksızın olan şeye; ilim ile olan veya ilim olmaksızın olan şeye; kasıt ile olan veya kasıt olmaksızın olan şeye; ve insandan, hayvandan ve cansızlardan olan şeye umumidir. **العمل** de onun gibidir; **الصنع** ise ikisinden daha özeldir; ikisinin zikri geçtiği üzere ( **(تقدم في مادة (عمل)، ومادة (صنع) )** ). Dedi: ﴿وما تفعلوا من خير يعلمه الله﴾ [البقرة/197]، ﴿ومن يفعل ذلك عدوانا وظلما﴾ [النساء/30]، ﴿يا أيها الرسول بلغ ما أنزل إليك من ربك وإن لم تفعل فما بلغت رسالته﴾ [المائدة/67]؛ yani: eğer bu emri tebliğ etmezsen, sen, hiçbir şeyi hiçbir veçhile tebliğ etmemiş olan kimsenin hükmündesin. Ve **الفاعل** cihetinden olan şeye denir: **مفعول** ve **منفعل**. Bazıları **المفعول** ile **المنفعل** arasında ayırım yapmıştır; şöyle dedi: **المفعول** denir, **الفاعل**in fiiliyle itibara alınırsa; **المنفغل** ise, fiilin kabulü kendi nefsinde itibara alınırsa. Dedi: Öyleyse **المفعول** **المنفعل**den daha umûmîdir; çünkü **المنفعل**, **الفاعل**in onu var etmeyi kastetmediği şeye söylenir, her ne kadar ondan doğmuş olsa da; bir insanı görmeden arız olan bir utançtan rengin kızarması gibi; şarkıdan hâsıl olan coşku gibi; âşığın, mâşukunu görmesi için hareketlenmesi gibi. Ve her fiil için denildi: **انفعال**, ancak **الإبداع** için değil; ki o, Allah Teâlâ’dandır; işte o, bir yokluktan var etmedir: ne bir arazda ne de bir cevherde; bilakis o, cevherin var edilmesidir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف ع ل
هذه فعلةٌ من فعلاتك ‏"‏ وفعلت فعلتك التي فعلت ‏"‏‏.‏
وتقول‏:‏ الرّشى تفعل الأفاعيل وتنسّي إبراهيم وإسماعيل‏.‏
وقال الشمّاخ‏:‏ إذا استهلاّ بشؤبوب فقد فعلت بما أصابا من الأرض الأفاعيل أي الأعاجيب من وقعهما‏.‏
وقال ذو الرمة‏:‏ فكل ما هبطا في شأو شوطهما من الأماكن مفعول به العجب وفيهم السؤدد والفعال أي الكرم‏.‏
وهذا كتاب مفتعل أي مختلق مصنوع‏.‏
ويقال‏:‏ شعر مفتعل‏:‏ للمبتدع الذي أغرب فيه قائله ويقولون‏:‏ أعذب الشعر ما كان مفتعلاً وأعذب الأغاني المفتعل‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ وشعر قد أرقت له غريب أجنّبه المساند والمحالا فبت أقيمه وأقدّ منه قوافي لا أعدّ لها مثالا غرائب قد عرفن بكل أفق من الآفاق تفتعل افتعالا أي تبتدع ابتداعاً غير مسبوق إلى مثله‏.‏
وتسخّر الأمير الفعلة وهم العملة الذين يبنون ويحفرون‏.‏

##### Türkçe

ف ع ل
Bu, senin fiillerinden bir fiildir: “Ve yaptığın fiilini yaptın.”
Ve dersin ki: **الرّشى** **الأفاعيل** yapar ve **إبراهيم** ile **إسماعيل**’i unutturur.
Ve **الشمّاخ** dedi ki: Bir sağanakla şiddetli yağdığında, ikisinin yerden isabet ettirdiği şeyle **الأفاعيل** yapmıştır; yani, ikisinin vuruşundan (meydana gelen) acayipler.
Ve **ذو الرمة** dedi ki: İkisinin, koşularının koşu menzilinde yerlerden her indikleri şey, onunla hayret edilmiş bir şeydir; ve onlarda **السؤدد** ve **الفعال** vardır; yani cömertlik.
Ve bu, **كتاب مفتعل**’dir; yani uydurulmuş, yapılmış.
Ve denilir: **شعر مفتعل**: onu söyleyenin onda garipleştiği, bid‘at çıkaran kimse içindir; ve derler ki: Şiirin en tatlısı **مفتعلاً** olanıdır; ve şarkıların en tatlısı **المفتعل**’dir.
**ذو الرمة** dedi ki:
Ve bir şiir ki ona garip olarak uykusuz kaldım;
Onu yastıklardan ve hileden uzak tutarım;
Böylece gecelerim onu doğrultarak ve ondan (parça) keserek geçer;
Benzeri sayılmayacak kafiyeler (çıkarırım);
Her ufukta ufuklardan bilinen garipler;
**تفتعل افتعالا**; yani, benzerine daha önce gidilmemiş bir ibdâ‘ ile ibdâ‘ eder.
Ve emir, **الفعلة**’yi angarya çalıştırır; onlar, bina yapan ve kazan **العملة**’dir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفِعل: كناية عن كل عمل متعدٍّ أَو غير متعدٍّ، فَعَل يَفْعَل فَعْلاً وفِعْلاً، فالاسم مكسور والمصدر مفتوح، وفَعَله وبه، والاسم الفِعْل، والجمع الفِعال مثل قِدْح وقِداح وبِئر وبِئار، وقيل: فَعَله يَفْعَله فِعْلاً مصدر، ولا نظير له إِلا سَحَره يَسْحَره سِحْراً، وقد جاء خَدَع يَخْدَع خَدْعاً وخِدْعاً، وصَرَع صَرْعاً وصِرْعاً، والفَعْل بالفتح مصدر فَعَل يَفْعَل، وقد قرأَ بعضهم: وأَوحينا إِليهم فَعْلَ الخيرات، وقوله تعالى في قصة موسى، عليه السلام: وفَعَلْتَ فَعْلَتَك التي فَعَلْت؛ أَراد المرة الواحدة كأَنه قال قَتَلْت النفس قَتْلَتَك، وقرأَ الشعبي فِعْلَتَك، بكسر الفاء، على معنى وقَتَلْت القِتْلة التي قد عرفتها لأَنه قَتَله بوَكْزة؛ هذا عن الزجاج، قال: والأَول أَجود. والفَعال أَيضاً مصدر مثل ذَهَب ذَهاباً، والفَعال، بالفتح: الكرم؛ قال هدبة:
ضَرُوب بلَحْيَيْه على عَظْم زَوْرِه،
إِذا القوم هَشُّوا للفَعال تَقَنَّعا
قال الليث: والفَعال اسم للفِعْل الحسن من الجود والكرَم ونحوه. ابن الأَعرابي: والفَعال فِعْل الواحد خاصة في الخير والشر. يقال: فلان كريم الفَعال وفلان لئيم الفَعال، قال: والفِعال، بكسر الفاء، إِذا كان الفعل بين الاثنين؛ قال الأَزهري: وهذا هو الصواب ولا أَدري لمَ قَصَر الليثُ الفَعال على الحسَن دون القبيح، وقال المبرد: الفَعال يكون في المدْح والذمِّ، قال: وهو مُخَلَّص لفاعل واحد، فإِذا كان من فاعِلَين فهو فِعال، قال: وهذا هو الجيد. وكانت منه فَعْلة حسنة أَو قبيحة، والفَعَلة صفة غالِبة على عَمَلةِ الطين والحفر ونحوهما لأَنهم يَفْعَلون؛ قال ابن الأَعرابي: والنَّجَّار يقال له فاعل.
قال النحويون: المفعولات على وُجوه في باب النحو: فمفعول به كقولك أَكرمت زيداً وأَعَنْت عمراً وما أَشبهه، ومفعول له كقولك فَعَلْت ذلك حِذارَ غضبك، ويسمى هذا مفعولاً من أَجلٍ أَيضاً، ومفعول فيه وهو على وجهين: أَحدهما الحال، والآخر في الظروف، فأَما الظَّرْف فكقولك نِمْت البيتَ وفي البيت، وأَما الحال فكقولك ضرب فلان راكباً أَي في حال رُكوبه، ومفعول عليه كقولك عَلَوْت السطحَ ورَقِيت الدرَجة، ومفعول بلا صِلةٍ وهو المصدر ويكون ذلك في الفعل اللازم والواقع كقولك حفِظْت حِفْظاً وفَهِمْت فَهْماً، واللازم كقولك انكسر انكساراً، والعرب تشتقُّ من الفعْل المُثُلَ للأَبنية التي جاءت عن العرب مثل فُعالة وفَعُولة وأُفْعُول ومِفْعِيل وفِعْليل وفُعْلول وفِعْوَلّ وفِعَّل وفُعُلّ وفُعْلة ومُفْعَنْلِل وفَعِيل وفِعْيَل. وكنى ابن جني بالتَّفْعِيل عن تَقْطِيع البيت الشعريِّ لأَنه إِنما يَزِنه بأَجزاء مادَّتها كلها «فعل» كقولك فَعُولن مَفاعِيلن وفاعِلانن فاعِلن ومُسْتَفْعِلن فاعِلن وغير ذلك من ضُروب مقطَّعات الشعر؛ وفاعِليَّان: مثال صيغ لبعض ضُروب مربَّعِ الرَّمَل كقوله: يا خليليَّ ارْبَعا، فاسْـتَنْطِقا رَسْماً بِعُسْفان
فقوله مَنْ بِعُسْفانْ فاعِليَّان.
ويقال: شعر مُفْتَعَل إِذا ابتَدعه قائله ولم يَحْذُه على مِثالٍ تَقدَّمه فيه مَنْ قَبْلَه، وكان يقال: أَعذب الأَغاني ما افتُعِل وأَظرَفُ الشعر ما افتُعِل؛ قال ذو الرمة:
غَرائِبُ قد عُرِفْن بكلِّ أُفْقٍ،
من الآفاق، تُفْتَعَل افْتِعالا
أَي يبتدَع بها غِناء بديع وصوت محدَث. ويقال لكل شيء يسوَّى على غير مِثال تقدَّمه: مُفْتَعَل؛ ومنه قول لبيد:
فرَمَيْت القوم رَشْقاً صائِباً،
ليس بالعُصْل ولا بالمُفْتَعَل
وقوله تعالى: والذين هم للزكاة فاعِلون؛ قال الزجاج: معناه مُؤتون. وفِعال الفَأْس والقَدُوم والمِطْرَقة: نِصابها؛ قال ابن مقبل: وتَهْوِي، إِذا العِيسُ العِتاق تَفاضَلَتْ،
هُوِيَّ قَدُومِ القَيْن حال فِعالها
يعني نِصابَها وهو العَمُود الذي يجعل في خُرْتِها يعمَل به؛ وأَنشد ابن الأَعرابي:
أَتَتْه، وهي جانِحة يداها
جُنوحَ الهِبْرقِيِّ على الفِعال
قال ابن بري: الفَعال مفتوح أَبداً إِلاَّ الفِعال لخشبة الفأْس فإِنها مكسورة الفاء، يقال: يا بابوسُ أَوْلِج الفِعال في خُرْت الحَدَثان، والحَدَثان الفَأْس التي لها رأْس واحدة. والفِعال أَيضاً: مصدر فاعَل. والفَعِلة: العادة. والفَعْل: كناية عن حَياء الناقة وغيرها من الإِناث. وقال ابن الأَعرابي: سئل الدُّبَيْريُّ عن جُرْحه فقال أَرَّقَني وجاء بالمُفْتَعَل أَي جاء بأَمر عظيم، قيل له: أَتَقولُه في كل شيء؟ قال: نعم أَقول جاء مالُ فلان بالمُفْتَعَل، وجاء بالمُفْتَعَل من الخطإِ، ويقال: عَذَّبني وجَع أَسْهرَني فجاء بالمُفْتَعَل إِذا عانى منه أَلماً لم يعهَد مثله فيما مضى له. ابن الأَعرابي: افْتَعل فلان حديثاً إِذا اخْتَرقه؛ وأَنشد:
ذكْر شيءٍ، يا سُلَيْمى، قد مَضى،
وَوُشاة ينطِقون المُفْتَعَل
وافْتَعل عليه كذباً وزُوراً أَي اختلَق. وفَعَلْت الشيء فانْفَعَل: كقولك كسَرْته فانكسَر. وفَعالِ: قد جاء بمعنى افْعَلْ وجاء بمعنى فاعِلة، بكسر اللام.

##### Türkçe

**الفِعل**: her müteaddî yahut gayr-i müteaddî her işin kinayesi; **فَعَل يَفْعَل** **فَعْلاً** ve **فِعْلاً**; isim kesralıdır, mastar fethalıdır; ve **فَعَله** ve **به**; isim **الفِعْل**’dür; cem‘i **الفِعال**’dır; **قِدْح** ve **قِداح** ve **بِئر** ve **بِئار** gibi. Ve denildi: **فَعَله يَفْعَله فِعْلاً** mastardır; onun benzeri yoktur, ancak **سَحَره يَسْحَره سِحْراً**. Ve gelmiştir: **خَدَع يَخْدَع خَدْعاً** ve **خِدْعاً**; ve **صَرَع صَرْعاً** ve **صِرْعاً**. Ve fetha ile **الفَعْل**, **فَعَل يَفْعَل**’in mastarıdır. Ve bazısı okudu: **وأَوحينا إِليهم فَعْلَ الخيرات**. Ve yüce sözünde, Musa kıssasında, عليه السلام: **وفَعَلْتَ فَعْلَتَك التي فَعَلْت**; bir defayı murad etti; sanki dedi: canı öldürdün, senin öldürüşünle (**قَتَلْت النفس قَتْلَتَك**). Ve **الشعبي** okudu: **فِعْلَتَك**; **الفاء**’nın kesriyle; “ve bildiğin öldürüşü öldürdün” manası üzere; çünkü onu bir yumrukla öldürdü; bu, **الزجاج**’dandır. Dedi: birincisi daha iyidir. Ve **الفَعال** da mastardır; **ذَهَب ذَهاباً** gibi. Ve **الفَعال**, fetha ile: keremdir; **هدبة** dedi:
ضَرُوب بلَحْيَيْه على عَظْم زَوْرِه،
إِذا القوم هَشُّوا للفَعال تَقَنَّعا
**الليث** dedi: **الفَعال**, cömertlik ve kerem ve benzeri hususlarda güzel fiilin ismidir. **ابن الأَعرابي**: **الفَعال**, hayırda ve şerde özellikle bir kişinin fiilidir. Denir: falan **كريم الفَعال** ve falan **لئيم الفَعال**. Dedi: **الفِعال**, **الفاء**’nın kesriyle, fiil iki kişi arasında olunca; **الأَزهري** dedi: doğru olan budur; ve bilmem niçin **الليث** **الفَعال**’ı çirkinden değil de yalnız güzelle sınırladı. Ve **المبرد** dedi: **الفَعال** medihte ve zemde olur. Dedi: o, tek bir fail için tahsis edilmiştir; iki failden olursa o **فِعال**’dır. Dedi: iyi olan budur. Ve ondan güzel yahut çirkin bir **فَعْلة** oldu. Ve **الفَعَلة**, çamur işçileri ve kazı ve benzerlerinin işçileri üzerine galip bir sıfattır; çünkü onlar yaparlar. **ابن الأَعرابي** dedi: marangoz için **فاعل** denir.

Nahivciler dedi: mef‘uller nahiv babında vecihler üzeredir: **مفعول به**; “Zeyd’i ikram ettim ve Amr’a yardım ettim” sözün gibi ve benzerleri. Ve **مفعول له**; “bunu, senin gazabından sakınarak yaptım” sözün gibi; buna **مفعولاً من أَجلٍ** de denir. Ve **مفعول فيه**; o iki vecih üzeredir: birincisi **الحال**, diğeri **الظروف**’ta. **الظَّرْف** ise “evde uyudum” ve “evin içinde” sözün gibi. **الحال** ise “falan, binekli olarak vurdu” sözün gibi; yani biniş hâlinde. Ve **مفعول عليه**; “dama çıktım ve basamağa tırmandım” sözün gibi. Ve **مفعول بلا صِلةٍ**; o mastardır; bu, lâzım fiilde ve vâki‘ olanda olur; “ezberledim, ezberleyiş” ve “anladım, anlayış” sözün gibi; ve lâzım olan: “kırıldı, kırılış” sözün gibi. Ve Arap, fiilden, Araplardan gelmiş olan binalar için misalleri türetir; **فُعالة** ve **فَعُولة** ve **أُفْعُول** ve **مِفْعِيل** ve **فِعْليل** ve **فُعْلول** ve **فِعْوَلّ** ve **فِعَّل** ve **فُعُلّ** ve **فُعْلة** ve **مُفْعَنْلِل** ve **فَعِيل** ve **فِعْيَل** gibi. Ve **ابن جني**, **التَّفْعِيل** ile, şiir beytini takti‘ etmeyi kinaye etti; çünkü onu, maddesinin parçalarının hepsi “**فعل**” olan cüzlerle tartar; “**فَعُولن مَفاعِيلن** ve **فاعِلانن فاعِلن** ve **مُسْتَفْعِلن فاعِلن** ve şiirin takti‘ edilmiş darbelerinden bunun dışındakiler” sözün gibi. Ve **فاعِليَّان**: **الرَّمَل**’in murabba‘ının bazı darbeleri için sigaların misalidir; şu sözü gibi:
يا خليليَّ ارْبَعا، فاسْـتَنْطِقا رَسْماً بِعُسْفان
Onun “**مَنْ بِعُسْفانْ**” sözü **فاعِليَّان**’dır.

Ve denir: **شعر مُفْتَعَل**; söyleyeni onu ibda‘ ettiğinde ve kendisinden önce başkasının onda kendisini öncelediği bir misal üzerine onu örneklemediğinde. Ve denirdi: şarkıların en tatlısı **ما افتُعِل**’dir; şiirin en zarifi **ما افتُعِل**’dir. **ذو الرمة** dedi:
غَرائِبُ قد عُرِفْن بكلِّ أُفْقٍ،
من الآفاق، تُفْتَعَل افْتِعالا
Yani onunla bedî‘ bir şarkı ve yeni bir ses ibda‘ edilir. Ve kendisinden önce geçmiş bir misal üzerine olmaksızın düzlenen her şey için **مُفْتَعَل** denir. Ondandır **لبيد**’in sözü:
فرَمَيْت القوم رَشْقاً صائِباً،
ليس بالعُصْل ولا بالمُفْتَعَل
Ve yüce sözü: **والذين هم للزكاة فاعِلون**; **الزجاج** dedi: manası, verenlerdir.

Ve balta ve **القَدُوم** ve çekiçin **فِعال**’ı: saplarıdır. **ابن مقبل** dedi:
وتَهْوِي، إِذا العِيسُ العِتاق تَفاضَلَتْ،
هُوِيَّ قَدُومِ القَيْن حال فِعالها
Yani sapını; o, onunla iş yapılan, onun **خُرْت**’una konulan direkten ibarettir. Ve **ابن الأَعرابي** inşad etti:
أَتَتْه، وهي جانِحة يداها
جُنوحَ الهِبْرقِيِّ على الفِعال
**ابن بري** dedi: **الفَعال** daima meftuhtur; ancak baltanın tahtası için **الفِعال** müstesna; çünkü onun **الفاء**’sı meksurdur. Denir: **يا بابوسُ أَوْلِج الفِعال في خُرْت الحَدَثان**; ve **الحَدَثان** tek başlı baltadır. Ve **الفِعال** ayrıca: **فاعَل**’in mastarıdır. Ve **الفَعِلة**: âdettir. Ve **الفَعْل**: dişi deve ve dişilerin başkasının hayâsı hakkında kinayedir. Ve **ابن الأَعرابي** dedi: **الدُّبَيْريُّ**’ye yarası hakkında soruldu; dedi: beni uykusuz bıraktı ve **بالمُفْتَعَل** ile geldi; yani büyük bir iş ile geldi. Ona denildi: bunu her şeyde mi söylersin? Dedi: evet; “falanın malı **بالمُفْتَعَل** ile geldi” derim; ve “hata **بالمُفْتَعَل** ile geldi” derim. Ve denir: “beni acıttı; bir ağrı beni uykusuz bıraktı; **بالمُفْتَعَل** ile geldi”; ondan, geçmişinde benzerini alışmadığı bir acıyı çektiğinde. **ابن الأَعرابي**: falan bir söz **افْتَعل** etti; onu uydurduğunda. Ve inşad etti:
ذكْر شيءٍ، يا سُلَيْمى، قد مَضى،
وَوُشاة ينطِقون المُفْتَعَل
Ve onun aleyhine yalan ve iftira **افْتَعل** etti; yani uydurdu. Ve “şeyi yaptım da o **انْفَعَل** oldu”: “onu kırdım da kırıldı” sözün gibi. Ve **فَعالِ**: **افْعَلْ** manasında gelmiştir ve **فاعِلة** manasında gelmiştir; **اللام**’ın kesriyle.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف ع ل * * الفَعْلُ * بالفتح مصدر * فُعُلُ * يفعل وقرأ بعضهم ﴿وأوحينا إليهم فعل الخيرات﴾ و * الفِعْلُ * بالكسر الاسم والجمع * الفِعُالُ * مثل قدرح وقداح و * الفَعَالُ * بالفتح الكرم والفعال أيضا مصدر * فَعَلَ * كالذهاب وكانت منه * فَعْلَةٌ * حسنة أو قبيحة و * فَعَلَ * الشيء * فانْفَعَل * مثل كسره فانكسر

##### Türkçe

* ف ع ل * * **الفَعْلُ** *fetha ile* mastardır; **فُعُلُ** “yapar” (kalıbı) üzerinedir. Bazıları ﴿**وأوحينا إليهم فعل الخيرات**﴾ okudu. Ve * **الفِعْلُ** *kesra ile* isimdir; cem‘i **الفِعُالُ**’dır; **قدرح** ve **قداح** gibi. Ve **الفَعَالُ** *fetha ile* cömertliktir; **الفعال** da ayrıca **فَعَلَ**’nın mastarıdır; **الذهاب** gibi. Ve ondan **فَعْلَةٌ** (bir defalık fiil) olur; güzel veya çirkin. Ve **فَعَلَ** (bir) şeyi; böylece **فانْفَعَل**; “onu kırdı da kırıldı” gibi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الفعل، بالكسر: حركة الإنسان، وقال الصاغاني: هو إحداث كل شيء من عمل أو غيره، فهو أخص من العمل. أو كناية عن كل عمل، متعد أو غير متعد، كما في المحكم، وقيل: هو الهيئة العارضة للمؤثر في غيره بسبب التأثير أولا، كالهيئة الحاصلة للقاطع بسبب كونه قاطعا، قاله ابن الكمال. وقال الراغب: الفعل: التأثير من جهة مؤثر، وهو عام لما كان بإيجاده أو بغيره، ولما كان لعلم أو بغيره، ولما كان بقصد أو غيره، ولما كان من الإنسان أو الحيوان أو الجماد، والعمل مثله والصنع أخص منهما، انتهى. وقال الحرالي: الفعل: ما ظهر عن داعية من الموقع، كان عن علم أو غير علم، لتدين كان أو غيره، وقال الجويني: الفعل: ما كان في زمن يسير بلا تكرير، والعمل: ما تكرر وطال زمنه واستمر، ورد بحديث:  ما فعل النغير  . والفعل عند النحاة: ما دل على معنى في نفسه مقترن بأحد الأزمنة الثلاثة، وقال السعد في شرح التصريف: الفعل: بالكسر: اسم لكلمة مخصوصة. وبالفتح مصدر فعل، كمنع، وفعل به يفعل فعلا وفعلا، فالاسم مكسور والمصدر مفتوح، وقال قوم: المكسور هو الاسم الحاصل بالمصدر، قال ابن كمال: ولكن اشتهر بين الناس كسر الفاء في المصدر، قال شيخنا وفيه نظر، وقيل: لا نظير له لفعله يفعله فعلا إلا سحره يسحره سحرا، وقد جاء خدع يخدع خدعا وخدعا، وصرع يصرع صرعا وصرعا، وقرأ بعضهم:  وأوحينا إليهم فعل الخيرات  . الفعل: كناية عن حياء الناقة وعن فرج كل أنثى. الفعال، كسحاب: اسم الفعل الحسن من الجود والكرم ونحوه، قاله الليث. الفعال: الكرم، قال هدبة:
  ضروبا بلحييه على عظم زوره                      إذا القوم هشوا للفعال تقنعـا أو يكون الفعال فعل الواحد خاصة في الخير والشر، يقال: فلان كريم الفعال، وفلان لئيم الفعال، قاله ابن الأعرابي، قال الأزهري: وهذا هو الصواب، ولا أدري لم قصر الليث الفعال على الحسن دون القبيح. قال المبرد: الفعال يكون في المدح والذم وهو مخلص لفاعل واحد، وإذا كان من فاعلين فهو فعال، بالكسر، قال الأزهري: وهذا هو الجيد، قلت: وهو إذن مصدر فاعل. وهو أيضا جمع فعل، كقدح وقداح، وبئر وبئار، كما في الصحاح. الفعال: نصاب الفأس والقدوم ونحوه، كالمطرقة، قال ابن بري: الفعال مفتوح أبدا إلا الفعال لخشبة الفأس، فإنها مكسورة الفاء، يقال: يا بابوس أولج الفعال في خرت الحدثان، والحدثان: الفأس التي لها رأس واحدة، وقال ابن الأعرابي: الفعال: العود الذي في خرت الفأس يعمل به، وقال ابن مقبل في نصاب القدوم، وسماه فعالا:
  وتهوي إذا العيس العتاق تفاضلت                      هوي قدوم القين حال فعالـهـا قال ابن فارس: لا أدري كيف صحتها، وأنشد ابن الأعرابي:
  أتته وهي جـانـحة يداهـا                      جنوح الهبرقي على الفعال ج: فعل، ككتب. والفعلة، محركة: صفة غالبة على عملة الطين والحفر ونحوه لأنهم يفعلون، قال ابن الأعرابي: والنجار يقال له: فاعل. قلت: وقد خص به الآن من يعمل بالطين ويحفر الأساس. الفعلة، كفرحة: العادة. من المجاز: افتعل عليه كذبا وزورا: أي اختلقه، قال ذو الرمة:
  غرائب قد عرفن بكل أفق                      من الآفاق تفتعل افتعـالا وقال ابن الأعرابي: افتعل فلان حديثا: إذا اخترقه، وأنشد:
  ذكر شيء يا سليمى قد مضى                      ووشاة ينطقون المفـتـعـل

  قال ابن الأعرابي: سئل الدبيري عن جرحه فقال: أرقني وجاء بالمفتعل، بالفتح، أي على صيغة اسم المفعول، أي جاء بأمر عظيم، قيل له: أتقوله في كل شيء? قال: نعم أقول جاء مال فلان بالمفتعل، وجاء بالمفتعل من الخطأ. ويقال: عذبني وجع أسهرني فجاء بالمفتعل: إذا عانى منه ألما لم يعهد مثله فيما مضى له. وفعال، كقطام قد جاء بمعنى افعل. وفعالة بالضم في قول عوف بن مالك:
  تعرض ضيطارو فعالة دوننـا                      وما خير ضيطار يقلب مسطحا كناية عن خزاعة، وهي قبيلة معروفة. ومما يستدرك عليه: الفعال، بالفتح: مصدر كذهب ذهابا، نقله الجوهري. ويجمع الفعل على أفعال، كقدح وأقداح. وقوله تعالى:  وفعلت فعلتك التي فعلت  أراد المرة الواحدة، كأنه قال: قتلت النفس قتلتك، وقرأ الشعبي:  فعلتك  بالكسر، على معنى وقتلت القتلة التي قد عرفتها؛ لأنه قتله بوكزة، هذا عن الزجاج، قال: والأول أجود. وكانت منه فعلة حسنة أو قبيحة. واشتقوا من الفعل المثل للأبنية التي جاءت عن العرب مثل: فعالة، وفعولة، وأفعولة، ومفعيل، وفعليل، وفعلول، وفعول، وفعل، وفعل، وفعلة، ومفعنلل، وفعيل، وفعيل. وكنى ابن جني بالتفعيل عن تقطيع البيت الشعري؛ لأنه إنما بأجزاء مادتها كلها ف-ع-ل كقولك: فعولن مفاعيلن، وفاعلاتن فاعلن، وفاعلاتن مستفعلن، وغير ذلك من ضروب مقطعات الشعر. ويقال: شعر مفتعل: إذا ابتدعه قائله ولم يحذه على مثال تقدمه فيه من قبله، وكان يقال: أعذب الأغاني ما افتعل، وأظرف الشعر ما افتعل. وقوله تعالى:  وكنا فاعلين  أي قادرين على ما نريده. وقوله تعالى:  والذين هم للزكاة فاعلون  أي مؤتون، قاله الزجاج، وقيل: معناه الذين هم للعمل الصالح فاعلون. وتقول: إن الرشا تفعل الأفاعيل، وتنسي إبراهيم وإسماعيل، الأفاعيل: جمع أفعول أو إفعال: صيغة تختص بما يتعجب منه، قاله السعد في حواشي الكشاف، وهو عربي، وقيل: مولد. وقال الراغب: والذي من جهة الفاعل يقال له مفعول ومنفعل، وقد فصل بعضهم بينهما فقال: المفعول يقال إذا اعتبر بفعل الفاعل، والمنفعل إذا اعتبر قبول الفعل في نفسه، فهو أعم من المنفعل؛ لأن المنفعل يقال لما يقصد الفاعل إلى إيجاده وإن تولد منه، كحمرة اللون من خجل يعتري من رؤية إنسان، والطرب الحاصل من الغناء، وتحرك العاشق لرؤية معشوقه، وقيل: لكل فعل انفعال إلا للإبداع الذي هو من الله عز وجل، فذلك هو إيجاد من عدم لا من مادة وجوهر، بل ذلك هو إيجاد الجوهر.

##### Türkçe

**الفعل**، kesre ile: insanın hareketi. **الصاغاني** dedi: O, işten veya başkasından her şeyin meydana getirilmesidir; o hâlde o, **العمل**’den daha özeldir. Yahut her işin kinayesidir; müteaddî veya gayr-i müteaddî, **المحكم**’de olduğu gibi. Ve denildi: O, önce tesir sebebiyle başkasında müessirin arız olan heyetidir; kesenin, kesici olması sebebiyle hâsıl olan heyet gibi; bunu **ابن الكمال** söyledi. **الراغب** dedi: **الفعل**: bir müessir cihetinden tesirdir; ve o, var etmesiyle olan veya başkasıyla olan şeye, ilimle olan veya başkasıyla olana, kasıtla olan veya başkasıyla olana, insandan veya hayvandan veya cemaddan olana âmmdır; **العمل** onun gibidir; **الصنع** ise ikisinden daha özeldir; bitti. **الحرالي** dedi: **الفعل**: vâkı‘ olanın bir dâiye sebebiyle ortaya çıkan şeydir; ilimden veya ilimsiz, dindarlık için veya başkası için olsun. **الجويني** dedi: **الفعل**: tekrar olmaksızın az bir zamanda olan şeydir; **العمل**: tekrar eden, zamanı uzayan ve devam eden şeydir; şu hadisle reddedildi: **ما فعل النغير**. Nahivciler katında **الفعل**: kendi nefsinde bir manaya delâlet eden, üç zamandan birine mukarin olandır. **السعد** tasrîf şerhinde dedi: **الفعل**: kesre ile: hususi bir kelime için isimdir. Fetha ile ise **فعل**’in masdarıdır; **منع** gibi; ve **فعل به يفعل فعلا وفعلا**; böylece isim kesrelidir, masdar fethalıdır. Bir kavim dedi: kesreli olan, masdar ile hâsıl olan isimdir. **ابن كمال** dedi: fakat insanlar arasında masdarda **الفاء**’nın kesredilmesi meşhur oldu. Şeyhimiz dedi: bunda nazar vardır. Ve denildi: **فعله يفعله فعلا**’ya onun gibi yoktur; ancak **سحره يسحره سحرا**. Ve gelmiştir: **خدع يخدع خدعا وخدعا**; ve **صرع يصرع صرعا وصرعا**. Ve bazısı okudu: **وأوحينا إليهم فعل الخيرات**. **الفعل**: devenin hayâsına ve her dişinin ferci için kinayedir.

**الفعال**، **سحاب** gibi: cömertlik, kerem ve benzeri gibi güzel fiilin ismidir; bunu **الليث** söyledi. **الفعال**: keremdir. **هدبة** dedi:
  ضروبا بلحييه على عظم زوره                      إذا القوم هشوا للفعال تقنعـا

Veya **الفعال** tek kişinin fiili olur; hayırda ve şerde özellikle; denilir: falan **كريم الفعال**’dır, ve falan **لئيم الفعال**’dır; bunu **ابن الأعرابي** söyledi. **الأزهري** dedi: bu doğrudur; ve bilmem niçin **الليث** **الفعال**’ı çirkinden değil de yalnız güzel olana has kıldı. **المبرد** dedi: **الفعال** medihte ve zemde olur ve tek bir fâile mahsustur; iki fâilden olursa o **فعال** olur, kesre ile. **الأزهري** dedi: bu iyidir. Dedim: o hâlde o, **فاعل**’in masdarıdır. Ve o, ayrıca **فعل**’ün cem‘idir; **قدح** ve **قداح** gibi, ve **بئر** ve **بئار** gibi; **الصحاح**’ta olduğu gibi.

**الفعال**: balta, **القدوم** ve benzerinin sapıdır; çekiç gibi. **ابن بري** dedi: **الفعال** daima fethalıdır; ancak baltanın tahtası için olan **الفعال** müstesna; çünkü onun **الفاء**’sı kesrelidir. Denilir: **يا بابوس أولج الفعال في خرت الحدثان**; ve **الحدثان**: tek başlı baltadır. **ابن الأعرابي** dedi: **الفعال**: baltanın **خرت**’inde olan, onunla iş görülen değnektir. **ابن مقبل** **القدوم**’un sapı hakkında dedi ve ona **فعال** adını verdi:
  وتهوي إذا العيس العتاق تفاضلت                      هوي قدوم القين حال فعالـهـا

**ابن فارس** dedi: onun sıhhati nasıl oldu, bilmiyorum. **ابن الأعرابي** şu beyti rivayet etti:
  أتته وهي جـانـحة يداهـا                      جنوح الهبرقي على الفعال

Cemi: **فعل**; **كتب** gibi.

**والفعلة**، harekeli: çamur işçileri, kazı ve benzeri işçilerin üzerine galip bir sıfattır; çünkü onlar yaparlar. **ابن الأعرابي** dedi: marangoz için **فاعل** denilir. Dedim: şimdi onunla, çamurla çalışan ve temeli kazan kimse tahsis edildi.

**الفعلة**، **فرحة** gibi: âdettir.

Mecazdan: **افتعل عليه كذبا وزورا**: yani onu uydurdu. **ذو الرمة** dedi:
  غرائب قد عرفن بكل أفق                      من الآفاق تفتعل افتعـالا

**ابن الأعرابي** dedi: falan **افتعل حديثا**: onu uydurduğu zaman. Ve şu beyti okudu:
  ذكر شيء يا سليمى قد مضى                      ووشاة ينطقون المفـتـعـل

**ابن الأعرابي** dedi: **الدبيري**’ye yarası hakkında soruldu da dedi: beni uykusuz bıraktı ve **بالمفتعل** getirdi; fetha ile; yani ism-i mef‘ûl sigası üzere; yani büyük bir iş getirdi. Ona denildi: bunu her şeyde mi söylersin? Dedi: evet, “falanın malı **بالمفتعل** geldi” derim; ve “hata **بالمفتعل** geldi” derim. Ve denilir: beni azaplandırdı ve bir ağrı beni uykusuz bıraktı da **بالمفتعل** geldi: geçmişte kendisi için benzerini bilmediği bir acıyı ondan çektiği zaman.

Ve **فعال**، **قطام** gibi, **افعل** manasında gelmiştir. Ve **فعالة** damme ile, **عوف بن مالك**’in sözünde:
  تعرض ضيطارو فعالة دوننـا                      وما خير ضيطار يقلب مسطحا

**خزاعة** hakkında kinayedir; o, bilinen bir kabiledir.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **الفعال** fetha ile: **ذهب ذهابا** gibi bir masdardır; bunu **الجوهري** nakletti. Ve **الفعل** **أفعال** üzerine cem‘ olunur; **قدح** ve **أقداح** gibi. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **وفعلت فعلتك التي فعلت**; tek seferi murad etti; sanki “nefsi öldürdün, öldürüşünü öldürdün” dedi. **الشعبي** okudu: **فعلتك** kesre ile; “bildiğin öldürüşü öldürdün” manası üzere; çünkü onu bir yumrukla öldürdü; bu, **الزجاج**’dandır. Dedi: birincisi daha iyidir. Ve ondan güzel veya çirkin bir **فعلة** oldu.

Ve **الفعل**’den, Araplardan gelen binalar için meseli türettiler; mesela: **فعالة**، ve **فعولة**، ve **أفعولة**، ve **مفعيل**، ve **فعليل**، ve **فعلول**، ve **فعول**، ve **فعل**، ve **فعل**، ve **فعلة**، ve **مفعنلل**، ve **فعيل**، ve **فعيل**.

Ve **ابن جني** **التفعيل** ile, şiir beytini takti‘ etmeyi kinaye etti; çünkü o, ancak maddesinin bütün parçalarıyla **ف-ع-ل**’dir; senin “**فعولن مفاعيلن**” demen gibi, ve “**فاعلاتن فاعلن**”, ve “**فاعلاتن مستفعلن**”, ve bunun dışındaki şiirin takti‘ edilmiş kısımlarının çeşitleri.

Ve denilir: **شعر مفتعل**: söyleyeni onu icat ettiği zaman ve kendisinden önce bir başkasının onda kendisine takaddüm ettiği bir misal üzere onu yapmadığı zaman. Ve denilirdi: “en tatlı şarkılar, **ما افتعل** olandır; ve en zarif şiir, **ما افتعل** olandır.”

Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **وكنا فاعلين**: yani istediğimize kâdirler idik. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **والذين هم للزكاة فاعلون**: yani verenlerdir; bunu **الزجاج** söyledi. Ve denildi: manası, salih amele yapanlardır.

Ve dersin: **إن الرشا تفعل الأفاعيل، وتنسي إبراهيم وإسماعيل**. **الأفاعيل**: **أفعول** veya **إفعال**’ın cem‘idir: kendisinden taaccüb olunan şeye mahsus bir sigadır; bunu **السعد** **حواشي الكشاف**’ta söyledi; ve o Arapçadır. Ve denildi: müvelleddir.

**الراغب** dedi: fâil cihetinden olana **مفعول** ve **منفعل** denilir. Ve bazısı ikisi arasında ayırım yaptı da dedi: **المفعول** fâilin fiiliyle itibar olunduğu zaman söylenir; **المنفعل** ise fiilin kabulünün kendi nefsinde itibar olunduğu zaman; böylece o, **المنفعل**’den daha âmmdır; çünkü **المنفعل**, fâilin onu var etmeyi kastettiği şeye söylenir, ondan doğsa bile; bir insanı görmeden arız olan utançtan rengin kızarması gibi, ve şarkıdan hâsıl olan coşkunluk, ve âşığın maşukunu görmesiyle hareketlenmesi. Ve denildi: her fiil için bir infiâl vardır; ancak Allah عز وجل’den olan **الإبداع** müstesna; o, maddeden ve cevherden değil, yoktan var etmedir; bilakis o, cevherin var edilmesidir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَعَلَهُ
1 فَعَلَهُ ذ , (S, O, Msb, K, *) aor. فَعَلَ , (S, O, K,) inf. n. فَعْلٌ (S, O, Msb, K) and فَعَالٌ, (S, O, Msb,) and ↓ فِعْلٌ is the subst. therefrom, (S, O, Msb, K, *) but, accord. to Ibn-Kemلl, it has become commonly used as the inf. n.; MF, however, says that its being thus used requires consideration; and it is said that there is no instance like فَعَلَهُ, aor. يَفْعَلُهُ, inf. n. فِعْلٌ, except سَحَرَهُ, aor. يَسْحَرُهُ, inf. n. سِحْرٌ; or, to these may be added as sometimes occurring, خَدَعَ, aor. يَخْدَعُ, inf. n. خَدْعٌ and خِدْعٌ, and صَرَعَ, aor. يَصْرَعُ, inf. n. صَرْعٌ and صِرْعٌ; (TA;) [He did it]; namely, a thing (S, O. [For further explanation see فِعْلٌ below.]) [In the Kur. xxi. 73,] some read وَأَوْحَيْنَا اـِلَيْهِمْ فَعْلَ الْخَيْرَاتِ [And we suggested to them the doing of good works]; (Lth, S, O;) others reading ↓ فِعْلَ الخيرات. (Lth, O.) ― -b2- And one says also فَعَلَ بِهِ [He did to him something]. (TA.) [فَعَلَ اللّٰهُ بِهِ is a form of imprecation, meaning May God do to him what He will do; i. e. may God punish him: see an ex. voce أَظْلَمُ. ― -b3- And فَعَلَ بِالمَرْأَةِ often occurs in trads. &c. as meaning He compressed the woman.]

تَفْعِيلٌ
2 تَفْعِيلٌ ذ [inf. n. of فعّل] is used by IJ as metonymically signifying The scanning of a verse; because the names of the measures of its feet, all of them, have the letters ف and ع and ل for constituents, as when you say فَعُولُنْ and مَفَاعِيلنْ and فَاعِلَاتُنْ and فَاعِلُنْ &c. (TA.)

3 فَاْعَلَ [فَاعَلَا, inf. n. فِعَالٌ, if used, app. signifies They two did a thing together.] See فِعَالٌ below.

انفعل
7 انفعل ذ quasi-pass. of 1: you say, فَعَلْتُهُ فَانْفَعَلَ [I did it, and it was done]; (S, Msb;) like your saying كَسَرْتُهُ فَانْكَسَرَ. (S.) [الاِنْفِعَالُ signifies The suffering, or receiving, the effect of an act, whether the effect is intended by the agent or not: or, accord. to some, particularly when the effect is not intended: for it is implied in a passage in the TA, that it is held by some to be used particularly in cases in which the effects are such as the blushing in consequence of confusion, or shame, affecting one from the seeing a person, and the emotion, or excitement, ensuing from the hearing of singing, and the agitation of the passionate lover at his seeing the object of his love : as a term of logic, it is one of the ten predicaments, i. e. passion, or suffering.] It is said that to every فِعْل there is an اِنْفِعَال, except to the act of creation, which proceeds from God; for this is the bringing into existence from a state of nonexistence, not from matter [already existing to receive the effect of the act]. (TA.)

افتعل عَلَيْهِ كَذِبًا
8 افتعل عَلَيْهِ كَذِبًا ذ (Mgh, * O, Msb, * K) and زُورًا (O) He forged against him a lie. (Mgh, * O, Msb, * K.) ― -b2- Hence the phrase الخُطُوطُ تُفْتَعَلُ i. e. [Handwritings] are forged, or falsified. (Mgh.) ― -b3- And [hence] it used to be said, أَعْذَبُ الأَغَانِى مَا افْتُعِلَ i. e. [The sweetest of songs is] such as has been composed with originality, not in imitation of any model: and أَظْرَفُ الشِّعْرِ مَاافْتُعِلَ [The most eloquent of poetry is such as has been so composed]. (TA.)

فَعْلٌ
فَعْلٌ ذ an inf. n. of 1. (S, O, Msb, K.) -A2- And The vulva of the she-camel, and of any female. (K.)

فِعْلٌ
فِعْلٌ ذ : see 1, in two places: [as a subst. from فَعَلَهُ] it signifies [A deed, or an action: or] a motion (حَرَكَةٌ) of a human being: (K:) or, as Sgh says, the origination of anything, whether it be what is termed عَمَلٌ [which means work or labour or service as well as a deed or an action] or other than it; so that it is more general in application than عَمَِلٌ: (TA:) or it is a metonymical term for any عَمَل [meaning deed or action] that is transitive (M, K, TA) or intransitive (M, TA:) or a mode that is accidental to the producer of an effect upon another [person or thing] by reason of the producing of the effect at the first; as the mode that ensues to the cutter by reason of his being cutting: or, as Er-Rلghib says, the production of an effect considered with reference to an agent thereof; and it is common to that which is by his, or its, origination or otherwise, and to that which is with knowledge or otherwise, and to that which is by intention or otherwise, and to what proceeds from the human being or the animal [of any kind] or the inanimate thing; and عَمَلٌ and صُنْعٌ are more particular in application: El-Harلllee says that the فِعْل is what has become apparent in consequence of a motive of the efficient, whether from knowledge or otherwise, by reason of premeditation [for لِتَدَيُّن (an obvious mistranscription in my original) I read لِتَدَبُّرٍ] or otherwise: and El-Juweynee says that it is what is within the limits of a small space of time, without repetition, or reiteration, whereas the عَمَل is what has been repeated, or reiterated, and whereof the time has been long; but this is repugned by the trad. [in which occurs the saying], مَا فَعَلَ النُِّغَيْر [expl. in art. نغر]; (TA:) the pl. is فِعَالٌ (S, O, Msb, K) and أَفْعَالٌ [a pl. of pauc.], (O, TA,) [and أَفَاعِيلُ is app. a pl. pl., i. e. pl. of أَفْعَالٌ, like أقَاوِيلُ pl. of أَقْوَالٌ which is pl. of قَوْلٌ, and many other instances]: you say, اـِنَّ الرِّشَا تَفْتَلُ الأَفَاعِيلَ وَتُنْسِى اـِبْرَاهِيمَ وَاـِسْمَاعِيلَ [Verily bribes do great deeds, and cause the receivers to forget the principles of Ibrلheem and Ismل'eel, who are esteemed models of true religion]. (TA. [This saying is written in my original without any vowel-signs, perhaps because well known: and it is there added that الافاعيل may be pl. of افعول (which has been altered by the copyist and is probably a mistranscription for أَفْعُولَةٌ) or of افعال; with other remarks equally doubtful and unimportant.]) [Hence, بِالفِعْلِ meaning Actually; as opposed to بِالقُوَّةِ i. e. potentially, or virtually.] ― -b2- As used by the grammarians, it means [A verb; i. e.] what denotes a meaning in itself together with any one of the three times [past and present and future: but it should be observed that it includes the مَصْدَر, or infinitive noun; and also that there is what is termed فِعْلٌ ناقِصٌ an incomplete, i. e. non-attributive, verb (as كَانَ coordinate to صَارَ, &c.); as well as what is termed فِعْلٌ تَامٌّ a complete, i. e. attributive, verb]. (TA.)

فَعْلَةٌ
فَعْلَةٌ ذ A single فِعْل [i. e. deed or action], (Msb, TA,) with fet-h. (Msb.) Thus in the saying in the Kur [xxvi. 18], وَفَعَلْتَ فَعْلَتَكَ ااَّتِى فَعَلْتَ [lit. And thou hast done thy one deed that thou hast done]; as though the speaker said, فَتَلْتَ النَّفْسَ قَتْللَتَكَ: in which Esh-Shaabee read ↓ فِعْلَتَكَ [thy kind of deed], with kesr, as meaning فَتَلْتَ القِتْلَةَ الَّتِى قَدْ عَرَفْتَهَا: so says Zj; but he adds that the former reading is better. (TA.) And [hence also] one says, كَانَتْ مِنْهُ فَعْلَةٌ حَسَنَةٌ or قَبِيحَةٌ [A good single deed proceeded from him or a bad one]. (S, O, TA.)

فِعْلَةٌ
فِعْلَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

فَعِلَةٌ
فَعِلَةٌ ذ A custom, manner, habit, or wont. (K.)

فِعْلِىٌّ
[ فِعْلِىٌّ ذ Of, or relating to, a verb.]

فِعْلِيَّةٌ
[ فِعْلِيَّةٌ ذ The quality of a verb.]

فَعَالٌ
فَعَالٌ ذ , like نَزَالِ, has sometimes occurred as meaning اِفْعَلْ [Do thou]. (O, K. *)

فَعَالٌ
فَعَالٌ ذ , (O, K,) accord. to Lth, (O,) is a name for A good doing, such as liberality, or bounty, (O,) and generosity, (O, K, [the only meaning assigned to it in the S,]) and the like of these: (O:) or, (O, K,) accord. to IAar, (O,) the doing of a single person, peculiarly, [as distinguished from فِعَالٌ, q. v.,] (O,) relating to good and to evil; (O, K;) one says, فُلَانٌ كَرِيمُ الفَعَالِ [Such a one is generous in respect of doing or doings], and فُلَانٌ لَئِيمُ الفَعَالِ [Such a one is mean in respect of doing or doings]; (O: [and the like is said in the T and in the Msb;]) and Az says that this is the correct explanation: not that of Lth; and Mbr [likewise] says, it is used in commendation and in discommendation: (O:) and it is used only of a single agent. (O, K.) ― -b2- It is also an inf. n. (S, O, Msb. [See 1, first sentence.])

فِعَالٌ
فِعَالٌ ذ , as distinguished from فَعَالٌ, signifies A doing that is between two [agents]; (IAar, O, K, TA;) and therefore it is an inf. n. of ↓ فَاعَلَ [a verb of which I have not found any ex.]. (TA.) ― -b2- It is also a pl. of فِعْلٌ. (S, O, Msb, K. -A2- Also The handle, (K,) or piece of wood that is inserted into the hole, (IAar, IB, O,) of the axe, or adz, or hoe: (IAar, IB, O, K:) pl. فُعُلٌ. (K.)

فُعَالَةُ
فُعَالَةُ ذ (with damm, O, TA, [in the CK, erroneously, فَعالَةُ,]) A metonymical appellation substituted for خُزَاعَةُ, (O, K, TA,) the well-known tribe [thus named]. (TA.)

فَعَّالٌ
فَعَّالٌ ذ [Wont to do]. (Kur xi. 109 and lxxxv. 16. [Thus in the phrase فَعَّالٌ لِمَا يُرِيدُ Wont to do what He willeth: relating to God.])

فَاعِلٌ
فَاعِلٌ ذ [act. part. n. of 1, Doing: and, used as a subst., a doer: and hence] a carpenter is thus called; accord. to IAar: but it is now peculiarly applied to such as works with clay, [and builds, and plasters,] and digs foundations: (TA:) and [the pl.] فَعَلَةٌ, (Mgh, K, TA,) as an epithet in which the quality of a subst. predominates, is applied to workers in clay and digging and the like; (K, TA;) or such as work with their hands in clay or building or digging; like عَمَلَةٌ [pl. of عَامِلٌ]. (Mgh.) ― -b2- وَكُنَّا فَاعِلِينَ, in the Kur [xxi. 79], means And we were able to do what we willed. (O, TA.) And وَالَّذِينَ هُمْ لِلزَّكٰوةِ فَاعِلُونَ, in the same [xxiii. 4], means And who give the ذكوة [or poor-rate]: (Zj, O, TA:) or, as some say, who do that which is good, or righteous. (O, TA.)

مُفْتَعَلٌ
مُفْتَعَلٌ ذ A writing forged, or falsified. (Mgh.) ― -b2- And Poetry composed with originality, not in imitation of any model. (TA.) ― -b3- جَآءَ بِالْمُفْتَعَلِ, meaning It produced a grievous, or distressing, effect, (K, TA,) is a phrase mentioned by IAar, as used by Ed-Dubeyree when asked respecting a wound that he had received and that rendered him sleepless, and as used by him in respect of anything [unprecedented]: thus one says, عَذَّبَنِى وَجَعٌ أَسْهَرَنِى فَجَآءَ بِالْمُفْتَعَلِ i. e. [A malady that rendered me sleepless, tormented me,] and produced pain that had not been known before. (TA.)

##### Türkçe

**فَعَلَهُ**
1 **فَعَلَهُ** ذ , (S, O, Msb, K, *) muzâri‘i **فَعَلَ** , (S, O, K,) mastar ismi **فَعْلٌ** (S, O, Msb, K) ve **فَعَالٌ**, (S, O, Msb,) ve ↓ **فِعْلٌ** ondan türeyen isimdir, (S, O, Msb, K, *) fakat, İbn-Kemلl’e göre, mastar ismi olarak yaygın biçimde kullanılmaya dönüşmüştür; MF ise, bunun böyle kullanılmasının düşünmeyi gerektirdiğini söyler; ve denilmiştir ki **فَعَلَهُ**, muzâri‘i **يَفْعَلُهُ**, mastar ismi **فِعْلٌ** olan bunun gibi bir örnek yoktur; ancak **سَحَرَهُ**, muzâri‘i **يَسْحَرُهُ**, mastar ismi **سِحْرٌ** müstesna; yahut bunlara bazen vâki olan olarak şunlar da eklenebilir: **خَدَعَ**, muzâri‘i **يَخْدَعُ**, mastar ismi **خَدْعٌ** ve **خِدْعٌ**, ve **صَرَعَ**, muzâri‘i **يَصْرَعُ**, mastar ismi **صَرْعٌ** ve **صِرْعٌ**; (TA;) [Onu yaptı]; yani bir şeyi (S, O. [Daha fazla açıklama için aşağıda **فِعْلٌ**’e bak.]) [Kur’ân xxi. 73’te,] bazıları **وَأَوْحَيْنَا اـِلَيْهِمْ فَعْلَ الْخَيْرَاتِ** [ve onlara hayırları yapmayı vahyettik] diye okur; (Lth, S, O;) diğerleri ↓ **فِعْلَ الخيرات** diye okur. (Lth, O.) ― -b2- Ve ayrıca **فَعَلَ بِهِ** [ona bir şey yaptı] da denir. (TA.) [**فَعَلَ اللّٰهُ بِهِ** beddua kalıbıdır; anlamı: Allah ona dilediğini yapsın; yani Allah onu cezalandırsın: örnek için أَظْلَمُ maddesine bak. ― -b3- Ve **فَعَلَ بِالمَرْأَةِ** rivayetlerde vb. sıkça, “kadını sıktı” anlamında vâki olur.]

**تَفْعِيلٌ**
2 **تَفْعِيلٌ** ذ [**فعّل**’in mastar ismi] IJ tarafından kinaye olarak “bir beyti taramak (veznini çıkarmak)” manasında kullanılır; çünkü onun tef‘îlelerinin ölçülerinin adları, hepsinin unsurları olarak **ف** ve **ع** ve **ل** harflerini taşır; senin **فَعُولُنْ** ve **مَفَاعِيلنْ** ve **فَاعِلَاتُنْ** ve **فَاعِلُنْ** vb. demen gibi. (TA.)

3 **فَاْعَلَ** [**فَاعَلَا**, mastar ismi **فِعَالٌ**, eğer kullanılırsa, görünüşe göre “ikisi birlikte bir şey yaptılar” manasına gelir.] Aşağıda **فِعَالٌ**’e bak.

**انفعل**
7 **انفعل** ذ 1’in شبه-meçhûlüdür: şöyle dersin, **فَعَلْتُهُ فَانْفَعَلَ** [ben onu yaptım, o da yapıldı]; (S, Msb;) senin **كَسَرْتُهُ فَانْكَسَرَ** demen gibi. (S.) [**الاِنْفِعَالُ** bir fiilin etkisini çekmek yahut almak demektir; etki, fail tarafından kastedilmiş olsun ya da olmasın: yahut bazılarına göre, özellikle etki kastedilmediğinde: zira TA’daki bir pasajda, bunun bazılarınca özellikle şu gibi durumlarda kullanıldığı anlaşılır: şaşkınlık yahut utanç sebebiyle kızarma; bir kimseyi görmekten dolayı kişiyi etkileyen; şarkı işitmekten sonra meydana gelen heyecan yahut uyarılma; tutkulu âşığın sevdiği nesneyi görmesiyle çalkalanması: mantık terimi olarak, on kategoriden biridir; yani infi‘âl, yahut etkilenme.] Denilmiştir ki her **فِعْل** için bir **اِنْفِعَال** vardır; ancak Allah’tan sâdır olan yaratma fiili müstesna; çünkü bu, yokluk hâlinden varlığa çıkarıştır; [fiilin etkisini almak üzere] mevcut bir maddeden değildir. (TA.)

**افتعل عَلَيْهِ كَذِبًا**
8 **افتعل عَلَيْهِ كَذِبًا** ذ (Mgh, * O, Msb, * K) ve **زُورًا** (O) Ona karşı bir yalan uydurdu. (Mgh, * O, Msb, * K.) ― -b2- Buradan şu ibare: **الخُطُوطُ تُفْتَعَلُ** yani [yazılar] uydurulur yahut tahrif edilir. (Mgh.) ― -b3- Ve [buradan] şöyle denirdi: **أَعْذَبُ الأَغَانِى مَا افْتُعِلَ** yani [şarkıların en tatlısı] örneğe öykünmeksizin özgün olarak bestelenmiş olandır: ve **أَظْرَفُ الشِّعْرِ مَاافْتُعِلَ** [şiirin en zarifi] böylece tertip edilmiş olandır. (TA.)

**فَعْلٌ**
**فَعْلٌ** ذ 1’in mastar ismidir. (S, O, Msb, K.) -A2- Ve dişi devenin ve her dişinin ferci. (K.)

**فِعْلٌ**
**فِعْلٌ** ذ : iki yerde 1’e bak: [**فَعَلَهُ**’dan isim olarak] [bir iş yahut bir fiil: yahut] insanın bir hareketi (**حَرَكَةٌ**) manasına gelir: (K:) yahut Sgh’nin dediği gibi, herhangi bir şeyin meydana getirilmesi; ister **عَمَلٌ** diye adlandırılan olsun [ki bu, iş yahut emek yahut hizmet manasına geldiği gibi bir iş yahut fiil manasına da gelir] ister ondan başka; böylece uygulamada **عَمَلٌ**’den daha geneldir: (TA:) yahut, geçişli (M, K, TA) yahut geçişsiz (M, TA) olan herhangi bir **عَمَل** [iş yahut fiil manasında] için kinayeli bir terimdir: yahut, ilkin etkiyi üretmesi sebebiyle, başkası [kişi yahut şey] üzerinde bir etki üretene ârız olan bir hâl; kesenin kesmesi sebebiyle ona arız olan hâl gibi: yahut Er-Rلghib’in dediği gibi, bir failine nispetle düşünülen etki üretimi; ve onun, yahut onun, meydana getirmesiyle yahut başka türlü olan şeye de, bilgi ile yahut başka türlü olana da, kasıt ile yahut başka türlü olana da, insandan yahut hayvandan [herhangi bir türden] yahut cansız şeyden sâdır olana da şâmildir; **عَمَلٌ** ve **صُنْعٌ** ise daha hususidir: El-Harلllee der ki **فِعْل**, müessirin bir saikinden dolayı, bilgi ile yahut başka türlü, önceden düşünme sebebiyle [aslî nüshamda لِتَدَيُّن (açık bir yanlış yazım) yerine لِتَدَبُّرٍ okurum] yahut başka türlü, ortaya çıkmış olandır: El-Juweynee der ki, o, küçük bir zaman aralığı içinde, tekrar yahut yineleme olmaksızın olandır; hâlbuki **عَمَل** tekrar edilmiş yahut yinelenmiş ve zamanı uzun olan şeydir; fakat bu, rivayetle reddedilir; [içinde şu sözün geçtiği rivayetle], **مَا فَعَلَ النُِّغَيْر** [نغر maddesinde açıklanmıştır]; (TA:) çoğulu **فِعَالٌ** (S, O, Msb, K) ve **أَفْعَالٌ** [azlık çoğulu], (O, TA,) [ve **أَفَاعِيلُ** görünüşe göre çoğulun çoğuludur; yani **أَفْعَالٌ**’ın çoğulu; **أقَاوِيلُ**’in **أَقْوَالٌ**’ın çoğulu olması gibi; ki **أَقْوَالٌ** da **قَوْلٌ**’ün çoğuludur; ve daha birçok örnek]: şöyle dersin, **اـِنَّ الرِّشَا تَفْتَلُ الأَفَاعِيلَ وَتُنْسِى اـِبْرَاهِيمَ وَاـِسْمَاعِيلَ** [Şüphesiz rüşvetler büyük işler çevirir ve alanlara İbrلheem ve Ismل‘eel’in esaslarını unutturur; ki onlar hak dinin örnekleri sayılır]. (TA. [Bu söz aslî nüshamda harekesiz yazılmıştır; belki meşhur olduğundan: ve orada, **الافاعيل**’in **افعول**’un (müstensihin değiştirdiği ve muhtemelen **أَفْعُولَةٌ** için yanlış yazım olan) yahut **افعال**’ın çoğulu olabileceği; ve başka, aynı derecede şüpheli ve önemsiz notlar eklendiği belirtilir.]) [Buradan, **بِالفِعْلِ** “fiilen/gerçekte” demektir; **بِالقُوَّةِ** yani “kuvve hâlinde/potansiyel olarak”ın karşıtı.] ― -b2- Nahivcilerin kullanımında, [bir fiil; yani] kendi başına bir manayı, üç zamandan herhangi biriyle birlikte gösteren şey demektir [geçmiş ve hâl ve gelecek: fakat şuna dikkat edilmelidir ki **مَصْدَر**ı, yani mastar ismini de kapsar; ve ayrıca **فِعْلٌ ناقِصٌ** denilen eksik, yani isnadsız, fiil (meselâ **كَانَ**’ın **صَارَ** vb. ile birlikte) olduğu gibi; **فِعْلٌ تَامٌّ** denilen tam, yani isnadlı, fiil de vardır]. (TA.)

**فَعْلَةٌ**
**فَعْلَةٌ** ذ Fet-ha ile (Msb.) tek bir **فِعْل** [yani iş yahut fiil] demektir, (Msb, TA,) fet-ha ile. (Msb.) Kur’ân’daki [xxvi. 18] şu sözde böyledir: **وَفَعَلْتَ فَعْلَتَكَ ااَّتِى فَعَلْتَ** [lafzen: ve sen yaptığın o tek fiilini yaptın]; sanki konuşan şöyle demiştir: **فَتَلْتَ النَّفْسَ قَتْللَتَكَ**: bunda Esh-Shaabee ↓ **فِعْلَتَكَ** [senin türden fiilin] diye, kesra ile okudu; **فَتَلْتَ القِتْلَةَ الَّتِى قَدْ عَرَفْتَهَا** manasında: Zj böyle söyler; fakat ekler ki birinci kıraat daha iyidir. (TA.) Ve [buradan ayrıca] şöyle denir: **كَانَتْ مِنْهُ فَعْلَةٌ حَسَنَةٌ** yahut **قَبِيحَةٌ** [ondan iyi bir tek fiil yahut kötü bir tek fiil sâdır oldu]. (S, O, TA.)

**فِعْلَةٌ**
**فِعْلَةٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

**فَعِلَةٌ**
**فَعِلَةٌ** ذ Bir âdet, tarz, huy, yahut alışkanlık. (K.)

**فِعْلِىٌّ**
[ **فِعْلِىٌّ** ذ Bir fiile ait, yahut fiille ilgili.]

**فِعْلِيَّةٌ**
[ **فِعْلِيَّةٌ** ذ Fiilin niteliği.]

**فَعَالٌ**
**فَعَالٌ** ذ , **نَزَالِ** gibi, bazen **اِفْعَلْ** [sen yap] manasında vâki olmuştur. (O, K. *)

**فَعَالٌ**
**فَعَالٌ** ذ , (O, K,) Lth’ye göre, (O,) cömertlik yahut ihsan gibi, (O,) ve kerem, (O, K, [S’de ona verilen tek mana]) ve bunların benzeri gibi, (O:) iyi bir yapışın adıdır: yahut, (O, K,) IAar’a göre, (O,) tek bir kişinin yapmasıdır, hususen, [**فِعَالٌ**’dan ayrılarak, bkz.] (O,) iyilikle de kötülükle de ilgili; (O, K;) şöyle denir: **فُلَانٌ كَرِيمُ الفَعَالِ** [falanca yapış yahut yapışlar bakımından cömerttir], ve **فُلَانٌ لَئِيمُ الفَعَالِ** [falanca yapış yahut yapışlar bakımından alçaktır]; (O: [benzeri T’de ve Msb’de de söylenir;]) ve Az der ki doğru açıklama budur: Lth’nin açıklaması değil; ve Mbr de [aynı şekilde] der ki, övgüde de yergide de kullanılır: (O:) ve yalnız tek bir fail hakkında kullanılır. (O, K.) ― -b2- Ayrıca bir mastar ismidir. (S, O, Msb. [1’in ilk cümlesine bak.])

**فِعَالٌ**
**فِعَالٌ** ذ , **فَعَالٌ**’dan ayrılarak, iki [fail] arasında olan bir yapış manasına gelir; (IAar, O, K, TA;) bu sebeple ↓ **فَاعَلَ**’ın mastar ismidir [ki bunun bir örneğini bulamadım]. (TA.) ― -b2- Ayrıca **فِعْلٌ**’ün çoğuludur. (S, O, Msb, K. -A2- Ayrıca balta, yahut keser, yahut çapanın sapı, (K,) yahut deliğine sokulan tahta parçası: (IAar, IB, O,) (IAar, IB, O, K:) çoğulu **فُعُلٌ**. (K.)

**فُعَالَةُ**
**فُعَالَةُ** ذ (damme ile, O, TA, [CK’de yanlış olarak **فَعالَةُ**]) Meşhur kabile olan **خُزَاعَةُ** yerine konmuş kinayeli bir lakaptır. (O, K, TA,) (TA.)

**فَعَّالٌ**
**فَعَّالٌ** ذ [Yapmaya alışkın]. (Kur xi. 109 ve lxxxv. 16. [Böylece **فَعَّالٌ لِمَا يُرِيدُ** ibaresinde: dilediğini yapmaya alışkın; Allah hakkında.])

**فَاعِلٌ**
**فَاعِلٌ** ذ [1’in ism-i fâili, yapan: ve isim olarak, yapan kimse: ve buradan] marangoz böyle adlandırılır; IAar’a göre: fakat şimdi, özellikle çamurla çalışanlara, [inşa edenlere ve sıva yapanlara,] ve temel kazanlara tahsis edilmiştir: (TA:) ve [çoğulu] **فَعَلَةٌ**, (Mgh, K, TA,) bir ismin niteliğinin baskın geldiği bir sıfat olarak, çamur işçilerine ve kazmaya ve benzerine uygulanır; (K, TA;) yahut elleriyle çamurda yahut inşada yahut kazmada çalışanlara; **عَمَلَةٌ** [**عَامِلٌ**’in çoğulu] gibi. (Mgh.) ― -b2- Kur’ân’daki [xxi. 79] **وَكُنَّا فَاعِلِينَ**, “dilediğimizi yapmaya güç yetirirdik” demektir. (O, TA.) Ve aynı [xxiii. 4]’teki **وَالَّذِينَ هُمْ لِلزَّكٰوةِ فَاعِلُونَ**, “**ذكوة**’yi [yahut zekâtı] verenler” demektir: (Zj, O, TA:) yahut bazılarına göre, iyi yahut salih olanı yapanlar. (O, TA.)

**مُفْتَعَلٌ**
**مُفْتَعَلٌ** ذ Uydurulmuş yahut tahrif edilmiş bir yazı. (Mgh.) ― -b2- Ve örneğe öykünmeksizin özgün olarak söylenmiş şiir. (TA.) ― -b3- **جَآءَ بِالْمُفْتَعَلِ**, “acı yahut sıkıntı verici bir etki meydana getirdi” manasında, (K, TA,) IAar tarafından zikredilen bir ibaredir; Ed-Dubeyree’nin, aldığı ve uykusuz bırakan bir yara hakkında sorulduğunda kullandığı; ve [emsalsiz] herhangi bir şey hakkında kullandığı: böylece şöyle denir, **عَذَّبَنِى وَجَعٌ أَسْهَرَنِى فَجَآءَ بِالْمُفْتَعَلِ** yani [beni uykusuz bırakan bir ağrı bana azap etti,] ve daha önce bilinmemiş bir acı meydana getirdi. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَعَلَ
فَعَلَ A ( n. ac. فَعْل 1 ,  فِعْل 2 ,  فَعَاْل 22 ),
a.  Did, performed, executed; made.

b.  Acted.

c.  [ Bi ], Influenced; impressed, affected. -( فَعَلَ is the model root on which, in all other roots, all conjugations &  every derived form are founded. ).

اِنْفَعَلَ
اِنْفَعَلَ VII ,
a.  Was done, performed, executed; was made.

b.  Was influenced, moved, impressed, affected.

c.  [ coll. ], Was vexed.

اِفْتَعَلَ
اِفْتَعَلَ VIII
a.  [ 'Ala ], Made up, invented about ( lie ).

b.  Composed.

فَعْلَة
فَعْلَة 1t ,
a.  Act, deed, action.

فِعْل
فِعْل 2 , ( pl. فِعَاْل 23 ,  أَفْعَاْل 38 ,  فَعَاْلِيْ٤ُ 67 ),
a.  Act, deed, action; performance, proceeding; work.

b.  Verb.

فِعْلَة
فِعْلَة 2t ,
a.  see 1t .

فِعْلِيّ
فِعْلِيّ 2yi ,
a.  Verbal ( gram. ).

فِعْلِيَّة
فِعْلِيَّة 2yit ,
a.  Quality of verb.

فَعِلَة
فَعِلَة 5t ,
a.  Custom, habit, usage, wont, practice; manner.

فَاْعِل
فَاْعِل 21 , ( pl. reg. &  فَعَلَة 4t ),
a.  Doing; performing; making.

b.  Doer; performer; agent; maker; author.

c.  Governing; active.

d.  Effective, effectual, efficacious.

e.  ( pl. فَعَلَة 4t ) [ coll. ], Workman.

فَاْعِلِيَّة
فَاْعِلِيَّة 21yit
a.  [ coll. ], Efficacity, efficaciousness, effectivenes; efficiency.

فَعَاْل
فَعَاْل 22 ,
a.  Deed, action; good deed; generosity.

فِعَاْل
فِعَاْل 23 ,
a.  Deeds, actions ( of several persons ).

b.  ( pl. فُعُل 10 ), Handle.

فَعَّاْل
فَعَّاْل 28 ,
a.  Wont to do.

فَعڤلَ
N. P. فَعڤلَ I , ( pl. مَفَاْعِيْلُ 65 ),
a.  Done; effected, accomplished, performed, executed; made.

b.  Effect; result; product.

اِنْفَعَلَ
N. Ac. اِنْفَعَلَ VII ,
a.  Impression, effect.

b.  [ coll. ], Vexation, annoyance.

اِفْتَعَلَ
N. P. اِفْتَعَلَ VIII ,
a.  Falsified, forged spurious ( book ).

فَعَالِ
فَعَالِ
a.  Do thou!

بِالفِعْل
بِالفِعْل
a.  Actually, really, in fact.

مَفْعُوْل بِهِ
مَفْعُوْل بِهِ
a.  Object ( gram. ).

اِسْم الفَاعِل
اِسْم الفَاعِل
a.  Noun agent; present participle.

اِسْم المَفْعُوْل
اِسْم المَفْعُوْل
a.  Noun patient; past participle.

جَآءَ بِالمُفْتَعَل
جَآءَ بِالمُفْتَعَل
a.  Produced a grievous effect.

##### Türkçe

**فَعَلَ**
**فَعَلَ** A ( n. ac. **فَعْل** 1 ,  **فِعْل** 2 ,  **فَعَاْل** 22 ),
a. Yaptı, icra etti, yerine getirdi; yaptı.

b. Davrandı.

c. [ Bi ], Etkiledi; iz bıraktı, etkiledi. -( **فَعَلَ** diğer bütün köklerde, bütün çekimler ve her türemiş şeklin üzerine bina edildiği örnek köktür. ).

**اِنْفَعَلَ**
**اِنْفَعَلَ** VII ,
a. Yapıldı, icra edildi, yerine getirildi; yapıldı.

b. Etkilendi, harekete geçti, izlenim aldı, etkilendi.

c. [ topl. ], Sıkıldı.

**اِفْتَعَلَ**
**اِفْتَعَلَ** VIII
a. [ 'Ala ], (yalan) uydurdu, hakkında icat etti.

b. Tertip etti.

**فَعْلَة**
**فَعْلَة** 1t ,
a. Fiil, iş, eylem.

**فِعْل**
**فِعْل** 2 , ( pl. **فِعَاْل** 23 ,  **أَفْعَاْل** 38 ,  **فَعَاْلِيْ٤ُ** 67 ),
a. Fiil, iş, eylem; icra, yürütme; iş.

b. Fiil (gram.).

**فِعْلَة**
**فِعْلَة** 2t ,
a. 1t’ye bak.

**فِعْلِيّ**
**فِعْلِيّ** 2yi ,
a. Fiile ait, fiilî (gram.).

**فِعْلِيَّة**
**فِعْلِيَّة** 2yit ,
a. Fiilin niteliği.

**فَعِلَة**
**فَعِلَة** 5t ,
a. Âdet, alışkanlık, kullanım, huy, uygulama; tarz.

**فَاْعِل**
**فَاْعِل** 21 , ( pl. reg. &  **فَعَلَة** 4t ),
a. Yapan; icra eden; yapan.

b. Yapan; icracı; âmîl; yapan; müellif.

c. Yöneten; etkin.

d. Etkili, tesirli, müessir.

e. ( pl. **فَعَلَة** 4t ) [ topl. ], İşçi.

**فَاْعِلِيَّة**
**فَاْعِلِيَّة** 21yit
a. [ topl. ], Etkililik, tesirlilik, etkililik; verimlilik.

**فَعَاْل**
**فَعَاْل** 22 ,
a. İş, eylem; iyi iş; cömertlik.

**فِعَاْل**
**فِعَاْل** 23 ,
a. İşler, eylemler (birkaç kişinin).

b. ( pl. **فُعُل** 10 ), Sap.

**فَعَّاْل**
**فَعَّاْل** 28 ,
a. Yapmaya alışkın.

**فَعڤلَ**
N. P. **فَعڤلَ** I , ( pl. **مَفَاْعِيْلُ** 65 ),
a. Yapılmış; gerçekleştirilmiş, tamamlanmış, icra edilmiş, yerine getirilmiş; yapılmış.

b. Etki; sonuç; ürün.

**اِنْفَعَلَ**
N. Ac. **اِنْفَعَلَ** VII ,
a. İzlenim, etki.

b. [ topl. ], Sıkıntı, rahatsızlık.

**اِفْتَعَلَ**
N. P. **اِفْتَعَلَ** VIII ,
a. Tahrif edilmiş, uydurulmuş, sahte (kitap).

**فَعَالِ**
**فَعَالِ**
a. Yap sen!

**بِالفِعْل**
**بِالفِعْل**
a. Fiilen, gerçekten, hakikaten.

**مَفْعُوْل بِهِ**
**مَفْعُوْل بِهِ**
a. Mef‘ûl (gram.).

**اِسْم الفَاعِل**
**اِسْم الفَاعِل**
a. Âmil isim; şimdiki zaman sıfat-fiili.

**اِسْم المَفْعُوْل**
**اِسْم المَفْعُوْل**
a. Ma‘mûl isim; geçmiş zaman sıfat-fiili.

**جَآءَ بِالمُفْتَعَل**
**جَآءَ بِالمُفْتَعَل**
a. Ağır bir etki meydana getirdi.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

فعل
فَعَلَ - يَفْعَلُ - فِعْل - فِعْلَة- فَاعِل - فَعَّال - مَفْعُوْل
فَعَلَ - يَفْعَلُ + كائن + شيئاً: يحقق أثراً واعياً ومطلوباً في شيء، وفق إرادة ورغبة: ينجز ويتم ويستكمل مخطط العمل على أرض الواقع، في شيء،  مع مراقبة التنفيذ
فِعْل: اسم فعل من " فَعَلَ - يَفْعَلُ "
فِعْلة: اسم فعل للمرة من " فَعَلَ - يَفْعَلُ ": مجموع ما تم إنجازه من مخطط العمل على أرض الواقع مع مراقبة التنفيذ لأمر مراد دون غيره
فَاعِل: اسم فاعل من " فَعَلَ - يَفْعَلُ ": من قام بالفعل
فَعَّال: اسم فاعل مبالغة من " فَعَلَ - يَفْعَلُ "
مَفْعُوْل: اسم مفعول من " فَعَلَ - يَفْعَلُ ": ما قد تم  إنجازه من مخطط العمل على أرض الواقع مع مراقبة التنفيذ
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " العمل والصنع والإنتاج"، وهي:
عَمِلَ - يَعْمَلُ، فَعَلَ - يَفْعَلُ، أجَلَ - يَأجُلُ، صَنَعَ - يَصْنَع، جَعَلَ - يَجْعَلُ، قَضَى - يَقْضِي
الله يفعل
يفعل ما يريد	﴿تلك الرسل فضلنا بعضهم على بعض منهم من كلم الله ورفع بعضهم درجات وآتينا عيسى ابن مريم البينات وأيدناه بروح القدس ولو شاء الله ما اقتتل الذين من بعدهم من بعد ما جاءتهم البينات ولكن اختلفوا فمنهم من آمن ومنهم من كفر ولو شاء الله ما اقتتلوا ولكن الله يفعل ما يريد(253)﴾ البقرة ﴿إن الله يدخل الذين آمنوا وعملوا الصالحات جنات تجري من تحتها الأنهار إن الله يفعل ما يريد(14)﴾ الحج
فعال لما يريد	﴿خالدين فيها ما دامت السماوات والأرض إلا ما شاء ربك إن ربك فعال لما يريد(107)﴾ هود ﴿فعال لما يريد(16)﴾ البروج
يفعل ما يشاء	﴿قال رب أنى يكون لي غلام وقد بلغني الكبر وامرأتي عاقر قال كذلك الله يفعل ما يشاء(40)﴾ آل عمران ﴿يثبت الله الذين آمنوا بالقول الثابت في الحياة الدنيا وفي الآخرة ويضل الله الظالمين ويفعل الله ما يشاء(27)﴾ إبراهيم ﴿ألم ترى أن الله يسجد له من في السماوات ومن في الأرض والشمس والقمر والنجوم والجبال والشجر والدواب وكثير من الناس وكثير حق عليه العذاب ومن يهن الله فما له من مكرم إن الله يفعل ما يشاء(18)﴾ الحج
لا يسأل عما يفعل	﴿لا يسأل عما يفعل وهم يسألون (23)﴾ الأنبياء
 	﴿ما يفعل الله بعذابكم إن شكرتم وآمنتم وكان الله شاكرا عليما(147)﴾ النساء
إن كنا فاعلين ( لو أرد لفعل )
إن كنا فاعلين{ وكذلك جعلنا لكل نبي عدوا شياطين الإنس والجن يوحي بعضهم إلى بعض ﴿لو أردنا أن نتخذ لهوا لاتخذناه من لدنا إن كنا فاعلين (17)﴾ الأنبياء
كنا فاعلين ( أراد وفعل وسيفعل)
﴿ففهمناها سليمان وكلا آتينا حكما وعلما وسخرنا مع داوود الجبال يسبحن والطير وكنا فاعلين(79)﴾ الأنبياء ﴿يوم نطوي السماء كطي السجل للكتب كما بدأنا أول خلق نعيده وعدا علينا إنا كنا فاعلين(104)﴾ الأنبياء
الله فعل
بعاد بأصحاب الفيل﴿ألم ترى كيف فعل ربك بعاد (6)﴾ الفجر ﴿ألم ترى كيف فعل ربك بأصحاب الفيل (1)﴾ الفيل
بهم   بأشياعهم	﴿وسكنتم في مساكن الذين ظلموا أنفسهم وتبين لكم كيف فعلنا بهم وضربنا لكم الأمثال (45)﴾ إبراهيم ﴿وحيل بينهم وبين ما يشتهون كما فعل بأشياعهم من قبل إنهم كانوا في شك مريب (54)﴾ سبأ
الله يفعل
الخلق والرزق والموت﴿الله الذي خلقكم ثم رزقكم ثم يميتكم ثم يحييكم هل من شركائكم من يفعل من ذلكم من شيء سبحانه وتعالى عما يشركون(40)﴾ الروم
أفعال الغيب على الناس	﴿قل ما كنت بدعا من الرسل وما أدري ما يفعل بي ولا بكم إن أتبع إلا ما يوحى إلي وما أنا إلا نذير مبين (9)﴾ الأحقاف ﴿تظن أن يفعل بها فاقرة (25)﴾ القيامة
عقاب المجرمين	﴿إنا كذلك نفعل بالمجرمين(34)﴾ الصافات ﴿كذلك نفعل بالمجرمين(18)﴾ المرسلات
أمر الله مفعولا
 ﴿ياأيها الذين أوتوا الكتاب آمنوا بما نزلنا مصدقا لما معكم من قبل أن نطمس وجوها فنردها على أدبارها أو نلعنهم كما لعنا أصحاب السبت وكان أمر الله مفعولا (47)﴾ النساء ﴿وإذ تقول للذي أنعم الله عليه وأنعمت عليه أمسك عليك زوجك واتق الله وتخفي في نفسك ما الله مبديه وتخشى الناس والله أحق أن تخشاه فلما قضى زيد منها وطرا زوجناكها لكي لا يكون على المؤمنين حرج في أزواج أدعيائهم إذا قضوا منهن وطرا وكان أمر الله مفعولا(37)﴾ الأحزاب
 	﴿إذ أنتم بالعدوة الدنيا وهم بالعدوة القصوى والركب أسفل منكم ولو تواعدتم لاختلفتم في الميعاد ولكن ليقضي الله أمرا كان مفعولا ليهلك من هلك عن بينة ويحيا من حي عن بينة وإن الله لسميع عليم(42)﴾ الأنفال ﴿وإذ يريكموهم إذ التقيتم في أعينكم قليلا ويقللكم في أعينهم ليقضي الله أمرا كان مفعولا وإلى الله ترجع الأمور(44)﴾ الأنفال
وعده مفعولا
﴿فإذا جاء وعد أولاهما بعثنا عليكم عبادا لنا أولي بأس شديد فجاسوا خلال الديار وكان وعدا مفعولا(5)﴾ الإسراء ﴿ويقولون سبحان ربنا إن كان وعد ربنا لمفعولا(108)﴾ الإسراء ﴿السماء منفطر به كان وعده مفعولا (18)﴾ المزمل
الله يعلم أفعال الناس
يعلم نية الفعل﴿وهو الذي يقبل التوبة عن عباده ويعفو عن السيئات ويعلم ما تفعلون(25)﴾ الشورى ﴿وأوفوا بعهد الله إذا عاهدتم ولا تنقضوا الأيمان بعد توكيدها وقد جعلتم الله عليكم كفيلا إن الله يعلم ما تفعلون (91)﴾ النحل
يعلم الفعل الخفي	﴿وما يتبع أكثرهم إلا ظنا إن الظن لا يغني من الحق شيئا إن الله عليم بما يفعلون (36)﴾ يونس ﴿ألم ترى أن الله يسبح له من في السماوات والأرض والطير صافات كل قد علم صلاته وتسبيحه والله عليم بما يفعلون (41)﴾ النور
شهيد على ما يفعلون   خبير بما تفعلون	﴿وإما نرينك بعض الذي نعدهم أو نتوفينك فإلينا مرجعهم ثم الله شهيد على ما يفعلون (46)﴾ يونس ﴿وترى الجبال تحسبها جامدة وهي تمر مر السحاب صنع الله الذي أتقن كل شيء إنه خبير بما تفعلون(88)﴾ النمل
أعلم بما تفعلون	﴿ووفيت كل نفس ما عملت وهو أعلم بما يفعلون (70)﴾ الزمر
الملائكة يعملون ما تفعلون	﴿يعلمون ما تفعلون (12)﴾ الانفطار
ويكتبونه في الزبر	﴿وكل شيء فعلوه في الزبر(52)﴾ القمر
فعل الناس بعد مشيئة الله
 زخرف القول غرورا ولو شاء ربك ما فعلوه فذرهم وما يفترون(112) } الأنعام ﴿وكذلك زين لكثير من المشركين قتل أولادهم شركاؤهم ليردوهم وليلبسوا عليهم دينهم ولو شاء الله ما فعلوه فذرهم وما يفترون(137)﴾ الأنعام
فعل الملائكة وفعل بعض الناس بأمر الله
الملائكة﴿ياأيها الذين آمنوا قوا أنفسكم وأهليكم نارا وقودها الناس والحجارة عليها ملائكة غلاظ شداد لا يعصون الله ما أمرهم ويفعلون ما يؤمرون (6)﴾ التحريم ﴿يخافون ربهم من فوقهم ويفعلون ما يؤمرون(50)﴾ النحل
بعض الناس	﴿وأما الجدار فكان لغلامين يتيمين في المدينة وكان تحته كنز لهما وكان أبوهما صالحا فأراد ربك أن يبلغا أشدهما ويستخرجا كنزهما رحمة من ربك وما فعلته عن أمري ذلك تأويل ما لم تستطع عليه صبرا(82)﴾ الكهف ﴿فلما بلغ معه السعي قال يابني إني أرى في المنام أني أذبحك فانظر ماذا ترىقال ياأبت افعل ما تؤمر ستجدني إن شاء الله من الصابرين(102)﴾ الصافات
تشابه لفظي	﴿قالوا ادع لنا ربك يبين لنا ما هي قال إنه يقول إنها بقرة لا فارض ولا بكر عوان بين ذلك فافعلوا ما تؤمرون (68)﴾ البقرة ﴿فلما بلغ معه السعي قال يابني إني أرى في المنام أني أذبحك فانظر ماذا ترىقال ياأبت افعل ما تؤمر ستجدني إن شاء الله من الصابرين(102)﴾ الصافات
الناس يَفْعَلون
كانوا يفعلون
بما كانوا يفعلون﴿إن الذين فرقوا دينهم وكانوا شيعا لست منهم في شيء إنما أمرهم إلى الله ثم ينبئهم بما كانوا يفعلون (159)﴾ الأنعام ﴿وأوحي إلى نوح أنه لن يؤمن من قومك إلا من قد آمن فلا تبتئس بما كانوا يفعلون (36)﴾ هود ﴿كانوا لا يتناهون عن منكر فعلوه لبئس ما كانوا يفعلون(79)﴾ المائدة ﴿هل ثوب الكفار ما كانوا يفعلون (36)﴾ المطففين
كذلك يفعلون	﴿قالوا بل وجدنا آباءنا كذلك يفعلون (74)﴾ الشعراء ﴿قالت إن الملوك إذا دخلوا قرية أفسدوها وجعلوا أعزة أهلها أذلة وكذلك يفعلون (34)﴾ النمل
	﴿وهم على ما يفعلون بالمؤمنين شهود (7)﴾ البروج
سيفعلون
يقولون ما لا يفعلون
﴿وأنهم يقولون ما لا يفعلون (226)﴾ الشعراء ﴿ياأيها الذين آمنوا لم تقولون ما لا تفعلون(2)﴾ الصف ﴿كبر مقتا عند الله أن تقولوا ما لا تفعلون (3)﴾ الصف
أن نفعل
 ﴿قالوا ياشعيب أصلاتك تأمرك أن نترك ما يعبد آباؤنا أو أن نفعل في أموالنا ما نشاء إنك لأنت الحليم الرشيد(87)﴾ هود
أن تفعلوا	﴿النبي أولى بالمؤمنين من أنفسهم وأزواجه أمهاتهم وأولو الأرحام بعضهم أولى ببعض في كتاب الله من المؤمنين والمهاجرين إلا أن تفعلوا إلى أوليائكم معروفا كان ذلك في الكتاب مسطورا(6)﴾ الأحزاب
وما تفعلوا
يفعل الخير﴿يسألونك ماذا ينفقون قل ما أنفقتم من خير فللوالدين والأقربين واليتامى والمساكين وابن السبيل وما تفعلوا من خير فإن الله به عليم (215)﴾ البقرة ﴿ويستفتونك في النساء قل الله يفتيكم فيهن وما يتلى عليكم في الكتاب في يتامى النساء اللاتي لا تؤتونهن ما كتب لهن وترغبون أن تنكحوهن والمستضعفين من الولدان وأن تقوموا لليتامى بالقسط وما تفعلوا من خير فإن الله كان به عليما(127)﴾ النساء
يفعل الخير	﴿الحج أشهر معلومات فمن فرض فيهن الحج فلا رفث ولا فسوق ولا جدال في الحج وما تفعلوا من خير يعلمه اللهوتزودوا فإن خير الزاد التقوى واتقوني ياأولي الألباب(197)﴾ البقرة ﴿وما يفعلوا من خير فلن يكفروه والله عليم بالمتقين(115)﴾ آل عمران
فعل الخير	﴿وجعلناهم أئمة يهدون بأمرنا وأوحينا إليهم فعل الخيرات وإقامة الصلاة وإيتاء الزكاة وكانوا لنا عابدين(73)﴾ الأنبياء ﴿ياءيها الذين آمنوا اركعوا واسجدوا واعبدوا ربكم وافعلوا الخير لعلكم تفلحون (77)﴾ الحج
ومن يفعل
ومن يفعل  ﴿ثم أنتم هؤلاء تقتلون أنفسكم وتخرجون فريقا منكم من ديارهم تتظاهرون عليهم بالإثم والعدوان وإن يأتوكم أسارى تفادوهم وهو محرم عليكم إخراجهم أفتؤمنون ببعض الكتاب وتكفرون ببعض فما جزاء من يفعل ذلك منكم إلا خزي في الحياة الدنيا ويوم القيامة يردون إلى أشد العذاب وما الله بغافل عما تعملون(85)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تأكلوا أموالكم بينكم بالباطل إلا أن تكون تجارة عن تراض منكم ولا تقتلوا أنفسكم إن الله كان بكم رحيما(29) ومن يفعل ذلك عدوانا وظلما فسوف نصليه نارا وكان ذلك على الله يسيرا(30)﴾ النساء
ومن يفعل  	﴿لا يتخذ المؤمنون الكافرين أولياء من دون المؤمنين ومن يفعل ذلك فليس من الله في شيء إلا أن تتقوا منهم تقاة ويحذركم الله نفسه وإلى الله المصير(28)﴾ آل عمران ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتخذوا عدوي وعدوكم أولياء تلقون إليهم بالمودة وقد كفروا بما جاءكم من الحق يخرجون الرسول وإياكم أن تؤمنوا بالله ربكم إن كنتم خرجتم جهادا في سبيلي وابتغاء مرضاتي تسرون إليهم بالمودة وأنا أعلم بما أخفيتم وما أعلنتم ومن يفعله منكم فقد ضل سواء السبيل(1)﴾ الممتحنة
ومن يفعل  	﴿وإذا طلقتم النساء فبلغن أجلهن فأمسكوهن بمعروف أو سرحوهن بمعروف ولا تمسكوهن ضرارا لتعتدوا ومن يفعل ذلك فقد ظلم نفسه ولا تتخذوا آيات الله هزوا واذكروا نعمة الله عليكم وما أنزل عليكم من الكتاب والحكمة يعظكم به واتقوا الله واعلموا أن الله بكل شيء عليم(231)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تلهكم أموالكم ولا أولادكم عن ذكر الله ومن يفعل ذلك فأولئك هم الخاسرون(9)﴾ المنافقون
 	﴿لا خير في كثير من نجواهم إلا من أمر بصدقة أو معروف أو إصلاح بين الناس ومن يفعل ذلك ابتغاء مرضاة اللهفسوف نؤتيه أجرا عظيما(114)﴾ النساء ﴿والذين لا يدعون مع الله إلها آخر ولا يقتلون النفس التي حرم الله إلا بالحق ولا يزنون ومن يفعل ذلك يلق أثاما (68)﴾ الفرقان
فإن فعلت
 ﴿ولا تدع من دون الله ما لا ينفعك ولا يضرك فإن فعلت فإنك إذا من الظالمين (106)﴾ يونس
وإن تفعلوا	﴿ياأيها الذين آمنوا إذا تداينتم بدين إلى أجل مسمى فاكتبوه وليكتب بينكم كاتب بالعدل ولا يأب كاتب أن يكتب كما علمه الله فليكتب وليملل الذي عليه الحق وليتق الله ربه ولا يبخس منه شيئا فإن كان الذي عليه الحق سفيها أو ضعيفا أو لا يستطيع أن يمل هو فليملل وليه بالعدل واستشهدوا شهيدين من رجالكم فإن لم يكونا رجلين فرجل وامرأتان ممن ترضون من الشهداء أن تضل إحداهما فتذكر إحداهما الأخرى ولا يأب الشهداء إذا ما دعوا ولا تسأموا أن تكتبوه صغيرا أو كبيرا إلى أجله ذلكم أقسط عند الله وأقوم للشهادة وأدنى ألا ترتابوا إلا أن تكون تجارة حاضرة تديرونها بينكم فليس عليكم جناح ألا تكتبوها وأشهدوا إذا تبايعتم ولا يضار كاتب ولا شهيد وإن تفعلوا فإنه فسوق بكم واتقوا الله ويعلمكم الله والله بكل شيء عليم(282)﴾ البقرة
فإن لم تفعلوا
 ﴿وإن كنتم في ريب مما نزلنا على عبدنا فأتوا بسورة من مثله وادعوا شهداءكم من دون الله إن كنتم صادقين(23) فإن لم تفعلوا ولن تفعلوا فاتقوا النار التي وقودها الناس والحجارة أعدت للكافرين (24)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا اتقوا الله وذروا ما بقي من الربا إن كنتم مؤمنين(278) فإن لم تفعلوا فأذنوا بحرب من الله ورسوله وإن تبتم فلكم رءوس أموالكم لا تظلمون ولا تظلمون(279)﴾ البقرة
فإذ لم تفعلوا
 ﴿أأشفقتم أن تقدموا بين يدي نجواكم صدقات فإذ لم تفعلوا وتاب الله عليكم فأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وأطيعوا الله ورسوله والله خبير بما تعملون(13)﴾ المجادلة
إن لم تفعل
   ﴿قالت فذلكن الذي لمتنني فيه ولقد راودته عن نفسه فاستعصم ولئن لم يفعل ما آمره ليسجنن وليكون من الصاغرين(32)﴾ يوسف ﴿ياأيها الرسول بلغ ما أنزل إليك من ربك وإن لم تفعل فما بلغت رسالته والله يعصمك من الناس إن الله لا يهدي القوم الكافرين(67)﴾ المائدة
إن لا تفعل
 ﴿والذين كفروا بعضهم أولياء بعض إلا تفعلوه تكن فتنة في الأرض وفساد كبير (73)﴾ الأنفال
كانوا سيفعلون ولكن :
وما كادوا يفعلون﴿قال إنه يقول إنها بقرة لا ذلول تثير الأرض ولا تسقي الحرث مسلمة لا شية فيها قالوا الآن جئت بالحق فذبحوها وما كادوا يفعلون(71)﴾ البقرة
لم يفعلوا	﴿لا تحسبن الذين يفرحون بما أتوا ويحبون أن يحمدوا بما لم يفعلوا فلا تحسبنهم بمفازة من العذاب ولهم عذاب أليم(188)﴾ آل عمران
فَعَلَ : فعلوا
فعلوا فاحشة﴿والذين إذا فعلوا فاحشة أو ظلموا أنفسهم ذكروا الله فاستغفروا لذنوبهم ومن يغفر الذنوب إلا الله ولم يصروا على ما فعلوا وهم يعلمون (135)﴾ آل عمران ﴿وإذا فعلوا فاحشة قالوا وجدنا عليها آباءنا والله أمرنا بها قل إن الله لا يأمر بالفحشاء أتقولون على الله ما لا تعلمون(28)﴾ الأعراف
فعل السفهاء	﴿واختار موسى قومه سبعين رجلا لميقاتنا فلما أخذتهم الرجفة قال رب لو شئت أهلكتهم من قبل وإياي أتهلكنا بما فعل السفهاء منا إن هي إلا فتنتك تضل بها من تشاء وتهدي من تشاء أنت ولينا فاغفر لنا وارحمنا وأنت خير الغافرين(155)﴾ الأعراف ﴿أو تقولوا إنما أشرك آباؤنا من قبل وكنا ذرية من بعدهم أفتهلكنا بما فعل المبطلون (173)﴾ الأعراف
فعلن في أنفسهن	﴿والذين يتوفون منكم ويذرون أزواجا يتربصن بأنفسهن أربعة أشهر وعشرا فإذا بلغن أجلهن فلا جناح عليكم فيما فعلن في أنفسهن بالمعروف والله بما تعملون خبير(234)﴾ البقرة ﴿والذين يتوفون منكم ويذرون أزواجا وصية لأزواجهم متاعا إلى الحول غير إخراج فإن خرجن فلا جناح عليكم في ما فعلن في أنفسهن من معروف والله عزيز حكيم(240)﴾ البقرة
فعل بآلهتهم	﴿قالوا من فعل هذا بآلهتنا إنه لمن الظالمين (59)﴾ الأنبياء ﴿قالوا أأنت فعلت هذا بآلهتنا ياإبراهيم (62)﴾ الأنبياء
كذلك فعل	﴿هل ينظرون إلا أن تأتيهم الملائكة أو يأتي أمر ربك كذلك فعل الذين من قبلهم وما ظلمهم الله ولكن كانوا أنفسهم يظلمون(33)﴾ النحل ﴿وقال الذين أشركوا لو شاء الله ما عبدنا من دونه من شيء نحن ولا آباؤنا ولا حرمنا من دونه من شيء كذلك فعل الذين من قبلهم فهل على الرسل إلا البلاغ المبين(35)﴾ النحل
 	﴿قال هل علمتم ما فعلتم بيوسف وأخيه إذ أنتم جاهلون(89)﴾ يوسف ﴿ياأيها الذين آمنوا إن جاءكم فاسق بنبإ فتبينوا أن تصيبوا قوما بجهالة فتصبحوا على ما فعلتم نادمين(6)﴾ الحجرات ﴿قال بل فعله كبيرهم هذا فاسألوهم إن كانوا ينطقون(63)﴾ الأنبياء ﴿قال فعلتها إذا وأنا من الضالين(20)﴾ الشعراء
 	﴿وفعلت فعلتك التي فعلت وأنت من الكافرين(19)﴾ الشعراء
 	﴿وكل شيء فعلوه في الزبر(52)﴾ القمر
ولو أنهم فعلوا
 ﴿ولو أنا كتبنا عليهم أن اقتلوا أنفسكم أو اخرجوا من دياركم ما فعلوه إلا قليل منهم ولو أنهم فعلوا ما يوعظون به لكان خيرا لهم وأشد تثبيتا(66)﴾ النساء
ما فعلوه
 ﴿ولو أنا كتبنا عليهم أن اقتلوا أنفسكم أو اخرجوا من دياركم ما فعلوه إلا قليل منهم ولو أنهم فعلوا ما يوعظون به لكان خيرا لهم وأشد تثبيتا(66)﴾ النساء
فعل الناس بعد مشيئة الله	زخرف القول غرورا ولو شاء ربك ما فعلوه فذرهم وما يفترون(112) } الأنعام ﴿وكذلك زين لكثير من المشركين قتل أولادهم شركاؤهم ليردوهم وليلبسوا عليهم دينهم ولو شاء الله ما فعلوه فذرهم وما يفترون(137)﴾ الأنعام
فاعل
إني فاعل﴿ولا تقولن لشيء إني فاعل ذلك غدا (23)﴾ الكهف ﴿قالوا سنراود عنه أباه وإنا لفاعلون(61)﴾ يوسف
	﴿والذين هم للزكاة فاعلون (4)﴾ المؤمنون
كنا فاعلين
﴿ففهمناها سليمان وكلا آتينا حكما وعلما وسخرنا مع داوود الجبال يسبحن والطير وكنا فاعلين(79)﴾ الأنبياء ﴿يوم نطوي السماء كطي السجل للكتب كما بدأنا أول خلق نعيده وعدا علينا إنا كنا فاعلين(104)﴾ الأنبياء
إن كنتم فاعلين
 ﴿قال قائل منهم لا تقتلوا يوسف وألقوه في غيابة الجب يلتقطه بعض السيارة إن كنتم فاعلين(10)﴾ يوسف ﴿قال هؤلاء بناتي إن كنتم فاعلين (71)﴾ الحجر ﴿قالوا حرقوه وانصروا آلهتكم إن كنتم فاعلين(68)﴾ الأنبياء
إن كنا فاعلين	{ وكذلك جعلنا لكل نبي عدوا شياطين الإنس والجن يوحي بعضهم إلى بعض ﴿لو أردنا أن نتخذ لهوا لاتخذناه من لدنا إن كنا فاعلين (17)﴾ الأنبياء
فعال
فعال﴿خالدين فيها ما دامت السماوات والأرض إلا ما شاء ربك إن ربك فعال لما يريد(107)﴾ هود ﴿فعال لما يريد(16)﴾ البروج
مفعولا
أمر الله﴿ياأيها الذين أوتوا الكتاب آمنوا بما نزلنا مصدقا لما معكم من قبل أن نطمس وجوها فنردها على أدبارها أو نلعنهم كما لعنا أصحاب السبت وكان أمر الله مفعولا (47)﴾ النساء ﴿وإذ تقول للذي أنعم الله عليه وأنعمت عليه أمسك عليك زوجك واتق الله وتخفي في نفسك ما الله مبديه وتخشى الناس والله أحق أن تخشاه فلما قضى زيد منها وطرا زوجناكها لكي لا يكون على المؤمنين حرج في أزواج أدعيائهم إذا قضوا منهن وطرا وكان أمر الله مفعولا(37)﴾ الأحزاب
 	﴿إذ أنتم بالعدوة الدنيا وهم بالعدوة القصوى والركب أسفل منكم ولو تواعدتم لاختلفتم في الميعاد ولكن ليقضي الله أمرا كان مفعولا ليهلك من هلك عن بينة ويحيا من حي عن بينة وإن الله لسميع عليم(42)﴾ الأنفال ﴿وإذ يريكموهم إذ التقيتم في أعينكم قليلا ويقللكم في أعينهم ليقضي الله أمرا كان مفعولا وإلى الله ترجع الأمور(44)﴾ الأنفال
وعد الله	﴿فإذا جاء وعد أولاهما بعثنا عليكم عبادا لنا أولي بأس شديد فجاسوا خلال الديار وكان وعدا مفعولا(5)﴾ الإسراء ﴿ويقولون سبحان ربنا إن كان وعد ربنا لمفعولا(108)﴾ الإسراء ﴿السماء منفطر به كان وعده مفعولا (18)﴾ المزمل
افعل - افعلوا
 ﴿فلما بلغ معه السعي قال يابني إني أرى في المنام أني أذبحك فانظر ماذا ترى قال ياأبت افعل ما تؤمر ستجدني إن شاء الله من الصابرين(102)﴾ الصافات ﴿ياءيها الذين آمنوا اركعوا واسجدوا واعبدوا ربكم وافعلوا الخير لعلكم تفلحون (77)﴾ الحج
مختار الصحاح
● [فعل] ف ع ل: الفَعْلُ بالفتح مصدر فُعُلُ يفعل وقرأ بعضهم ﴿وأوحينا إليهم فعل الخيرات﴾ و الفِعْلُ بالكسر الاسم والجمع الفِعُالُ مثل قدح وقداح و الفَعَالُ بالفتح الكرم والفعال أيضا مصدر فَعَلَ كالذهاب وكانت منه فَعْلَةٌ حسنة أو قبيحة و فَعَلَ الشيء فانْفَعَل مثل كسره فانكسر
الراغب
الفعل
التأثير من جهة مؤثر، وهو عام لما كان بإجادة أو غير إجادة، ولما كان بعلم أو غير علم، وقصد أو غير قصد، ولما كان من الإنسان والحيوان والجمادات، والعمل مثله، والصنع أخص منهما كما تقدم ذكرهما (تقدم في مادة (عمل)، ومادة (صنع) )، قال: }وما تفعلوا من خير يعلمه الله﴿[البقرة/197]،﴾ومن يفعل ذلك عدوانا وظلما﴿[النساء/30]،﴾يا أيها الرسول بلغ ما أنزل إليك من ربك وإن لم تفعل فما بلغت رسالته{ [المائدة/67]، أي: إن لم تبلغ هذا الأمر فأنت في حكم من لم يبلغ شيئا بوجه، والذي من جهة الفاعل يقال له: مفعول ومنفعل، وقد فصل بعضهم بين المفعول والمنفعل، فقال: المفعول يقال إذا اعتبر بفعل الفاعل، والمنفغل إذا اعتبر قبول الفعل في نفسه، قال: فالمفعول أعم من المنفعل؛ لأن المنفعل يقال لما لا يقصد الفاعل إلى إيجاده وإن تولد منه، كحمرة اللون من خجل يعتري من رؤية إنسان، والطرب الحاصل عن الغناء، وتحرك العاشق لرؤية معشوقه. وقيل لكل فعل: انفعال إلا للإبداع الذي هو من الله تعالى، فذلك هو إيجاد عن عدم لا في عرض وفي جوهر بل ذلك هو إيجاد الجوهر.
ملخص اللسان :
1.     الفِعل: كناية عن كل عمل متعدٍّ أَو غير متعدٍّ، فَعَل يَفْعَل فَعْلاً وفِعْلاً
2.     والفَعِلة: العادة.
لسان العرب
● - فعل: الفِعل: كناية عن كل عمل متعدٍّ أَو غير متعدٍّ، فَعَل يَفْعَل     فَعْلاً وفِعْلاً، فالاسم مكسور والمصدر مفتوح، وفَعَله وبه، والاسم     الفِعْل، والجمع الفِعال مثل قِدْح وقِداح وبِئر وبِئار، وقيل: فَعَله يَفْعَله     فِعْلاً مصدر، ولا نظير له إِلا سَحَره يَسْحَره سِحْراً، وقد جاء خَدَع     يَخْدَع خَدْعاً وخِدْعاً، وصَرَع صَرْعاً وصِرْعاً، والفَعْل بالفتح     مصدر فَعَل يَفْعَل، وقد قرأَ بعضهم: وأَوحينا إِليهم فَعْلَ الخيرات، وقوله     تعالى في قصة موسى، عليه السلام: وفَعَلْتَ فَعْلَتَك التي فَعَلْت؛     أَراد المرة الواحدة كأَنه قال قَتَلْت النفس قَتْلَتَك، وقرأَ الشعبي     فِعْلَتَك، بكسر الفاء، على معنى وقَتَلْت القِتْلة التي قد عرفتها لأَنه     قَتَله بوَكْزة؛ هذا عن الزجاج، قال: والأَول أَجود. والفَعال أَيضاً مصدر     مثل ذَهَب ذَهاباً، والفَعال، بالفتح: الكرم؛ قال هدبة:     ضَرُوب بلَحْيَيْه على عَظْم زَوْرِه،     إِذا القوم هَشُّوا للفَعال تَقَنَّعا     قال الليث: والفَعال اسم للفِعْل الحسن من الجود والكرَم ونحوه. ابن     الأَعرابي: والفَعال فِعْل الواحد خاصة في الخير والشر. يقال: فلان كريم     الفَعال وفلان لئيم الفَعال، قال: والفِعال، بكسر الفاء، إِذا كان الفعل بين     الاثنين؛ قال الأَزهري: وهذا هو الصواب ولا أَدري لمَ قَصَر الليثُ     الفَعال على الحسَن دون القبيح، وقال المبرد: الفَعال يكون في المدْح     والذمِّ، قال: وهو مُخَلَّص لفاعل واحد، فإِذا كان من فاعِلَين فهو فِعال، قال:     وهذا هو الجيد. وكانت منه فَعْلة حسنة أَو قبيحة، والفَعَلة صفة غالِبة     على عَمَلةِ الطين والحفر ونحوهما لأَنهم يَفْعَلون؛ قال ابن الأَعرابي:     والنَّجَّار يقال له فاعل.     قال النحويون: المفعولات على وُجوه في باب النحو: فمفعول به كقولك     أَكرمت زيداً وأَعَنْت عمراً وما أَشبهه، ومفعول له كقولك فَعَلْت ذلك حِذارَ     غضبك، ويسمى هذا مفعولاً من أَجلٍ أَيضاً، ومفعول فيه وهو على وجهين:     أَحدهما الحال، والآخر في الظروف، فأَما الظَّرْف فكقولك نِمْت البيتَ وفي     البيت، وأَما الحال فكقولك ضرب فلان راكباً أَي في حال رُكوبه، ومفعول     عليه كقولك عَلَوْت السطحَ ورَقِيت الدرَجة، ومفعول بلا صِلةٍ وهو المصدر     ويكون ذلك في الفعل اللازم والواقع كقولك حفِظْت حِفْظاً وفَهِمْت     فَهْماً، واللازم كقولك انكسر انكساراً، والعرب تشتقُّ من الفعْل المُثُلَ     للأَبنية التي جاءت عن العرب مثل فُعالة وفَعُولة وأُفْعُول ومِفْعِيل     وفِعْليل وفُعْلول وفِعْوَلّ وفِعَّل وفُعُلّ وفُعْلة ومُفْعَنْلِل وفَعِيل     وفِعْيَل. وكنى ابن جني بالتَّفْعِيل عن تَقْطِيع البيت الشعريِّ لأَنه إِنما     يَزِنه بأَجزاء مادَّتها كلها «فعل» كقولك فَعُولن مَفاعِيلن وفاعِلانن     فاعِلن ومُسْتَفْعِلن فاعِلن وغير ذلك من ضُروب مقطَّعات الشعر؛     وفاعِليَّان: مثال صيغ لبعض ضُروب مربَّعِ الرَّمَل كقوله:     يا خليليَّ ارْبَعا، فاسْـ     ـتَنْطِقا رَسْماً بِعُسْفان     فقوله مَنْ بِعُسْفانْ فاعِليَّان.     ويقال: شعر مُفْتَعَل إِذا ابتَدعه قائله ولم يَحْذُه على مِثالٍ     تَقدَّمه فيه مَنْ قَبْلَه، وكان يقال: أَعذب الأَغاني ما افتُعِل وأَظرَفُ     الشعر ما افتُعِل؛ قال ذو الرمة:     غَرائِبُ قد عُرِفْن بكلِّ أُفْقٍ،     من الآفاق، تُفْتَعَل افْتِعالا     أَي يبتدَع بها غِناء بديع وصوت محدَث. ويقال لكل شيء يسوَّى على غير     مِثال تقدَّمه: مُفْتَعَل؛ ومنه قول لبيد:     فرَمَيْت القوم رَشْقاً صائِباً،     ليس بالعُصْل ولا بالمُفْتَعَل     وقوله تعالى: والذين هم للزكاة فاعِلون؛ قال الزجاج: معناه مُؤتون.     وفِعال الفَأْس والقَدُوم والمِطْرَقة: نِصابها؛ قال ابن مقبل:     وتَهْوِي، إِذا العِيسُ العِتاق تَفاضَلَتْ،     هُوِيَّ قَدُومِ القَيْن حال فِعالها     يعني نِصابَها وهو العَمُود الذي يجعل في خُرْتِها يعمَل به؛ وأَنشد ابن     الأَعرابي:     أَتَتْه، وهي جانِحة يداها     جُنوحَ الهِبْرقِيِّ على الفِعال     قال ابن بري: الفَعال مفتوح أَبداً إِلاَّ الفِعال لخشبة الفأْس فإِنها     مكسورة الفاء، يقال: يا بابوسُ أَوْلِج الفِعال في خُرْت الحَدَثان،     والحَدَثان الفَأْس التي لها رأْس واحدة. والفِعال أَيضاً: مصدر فاعَل.     والفَعِلة: العادة. والفَعْل: كناية عن حَياء الناقة وغيرها من الإِناث.     وقال ابن الأَعرابي: سئل الدُّبَيْريُّ عن جُرْحه فقال أَرَّقَني وجاء     بالمُفْتَعَل أَي جاء بأَمر عظيم، قيل له: أَتَقولُه في كل شيء؟ قال: نعم     أَقول جاء مالُ فلان بالمُفْتَعَل، وجاء بالمُفْتَعَل من الخطإِ، ويقال:     عَذَّبني وجَع أَسْهرَني فجاء بالمُفْتَعَل إِذا عانى منه أَلماً لم     يعهَد مثله فيما مضى له. ابن الأَعرابي: افْتَعل فلان حديثاً إِذا اخْتَرقه؛     وأَنشد:     ذكْر شيءٍ، يا سُلَيْمى، قد مَضى،     وَوُشاة ينطِقون المُفْتَعَل     وافْتَعل عليه كذباً وزُوراً أَي اختلَق. وفَعَلْت الشيء فانْفَعَل:     كقولك كسَرْته فانكسَر. وفَعالِ: قد جاء بمعنى افْعَلْ وجاء بمعنى فاعِلة،     بكسر اللام.
مقاييس اللغة:
(فعل) الفاء العين واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على إحداث شيء من عملٍ وغيره. من ذلك: فَعَلْتُ كذا أفعلُه فَعْلا. وكانت مِن فُلانٍ فَعْلةٌ حَسَنَةٌ أو قبيحة. والفِعَال جمع فِعْل. والفَعَال، بفتح الفاء: الكَرَم وما يُفْعَل من حَسَن.‏
وبقيت كلمةٌ ما أدري كيف صحّتها. يقولون: الفِعَال: خَشَبة الفأس.‏
القاموس المحيط:
الفِعْلُ، بالكسر حَرَكَةُ الإِنْسانِ، أو كِنايةٌ عن كُلِّ عَمَلٍ مُتَعَدٍّ، وبالفتح مَصْدَرُ فَعَلَ، كمَنَعَ، وحياءُ الناقةِ، وفَرْجُ كلِّ أُنْثَى. وكسحابٍ اسمُ الفِعْلِ الحَسَنِ، والكَرَمُ، أو يكونُ في الخيرِ والشَّرِّ وهو مُخَلَّصٌ لفاعِلٍ واحد، وإذا كان من فاعلَيْنِ، فهو فِعالٌ، بالكسر، وهو أيضاً جمعُ فِعْلٍ، ونِصابُ الفأْسِ والقَدومِ ونحوِه ج ككتُبٍ. والفَعَلَةُ، محرَّكةً صِفَةٌ غالِبَةٌ على عَمَلَةِ الطينِ والحَفْرِ ونحوِه. وكفرِحةٍ العادةُ. وافْتَعَلَ عليه كذِباً اخْتَلَقَه. وجاءَ بالمُفْتَعَلِ، بالفتح بأَمرٍ عظيمٍ.
وفَعالِ، كقَطامِ: افْعَلْ. وفُعالَةُ في قولِ عوفِ بنِ مالكٍ: تَعَرَّضَ ضَيْطارُو فُعالَةَ دونَنا: كِنايةٌ عن خُزاعةَ.
تاج العروس:
فعل
الفعل بالكسر : حركة الإنسان وقال الصاغاني : هو إحداث كل شيء من عمل أو غيره فهو أخص من العمل . أو كناية عن كل عمل متعد أو غير متعد كما في المحكم وقيل : هو الهيئة العارضة للمؤثر في غيره بسبب التأثير أولا كالهيئة الحاصلة للقاطع بسبب كونه قاطعا قاله ابن الكمال . وقال الراغب : الفعل : التأثير من جهة مؤثر وهو عام لما كان بإيجاده أو بغيره ولما كان لعلم أو بغيره ولما كان بقصد أو غيره ولما كان من الإنسان أو الحيوان أو الجماد والعمل مثله والصنع أخص منهما انتهى . وقال الحرالي : الفعل : ما ظهر عن داعية من الموقع كان عن علم أو غير علم لتدين كان أو غيره وقال الجويني : الفعل : ما كان في زمن يسير بلا تكرير والعمل : ما تكرر وطال زمنه واستمر ورد بحديث : " ما فعل النغير " . والفعل عند النحاة : ما دل على معنى في نفسه مقترن بأحد الأزمنة الثلاثة وقال السعد في شرح التصريف : الفعل : بالكسر : اسم لكلمة مخصوصة . وبالفتح مصدر فعل كمنع وفعل به يفعل فعلا وفعلا فالاسم مكسور والمصدر مفتوح وقال قوم : المكسور هو الاسم الحاصل بالمصدر قال ابن كمال : ولكن اشتهر بين الناس كسر الفاء في المصدر قال شيخنا وفيه نظر وقيل : لا نظير له لفعله يفعله فعلا إلا سحره يسحره سحرا وقد جاء خدع يخدع خدعا وخدعا وصرع يصرع صرعا وصرعا وقرأ بعضهم : " وأوحينا إليهم فعل الخيرات " . الفعل : كناية عن حياء الناقة وعن فرج كل أنثى . الفعال كسحاب : اسم الفعل الحسن من الجود والكرم ونحوه قاله الليث . الفعال : الكرم قال هدبة :
ضروبا بلحييه على عظم زوره ... إذا القوم هشوا للفعال تقنعا أو يكون الفعال فعل الواحد خاصة في الخير والشر يقال : فلان كريم الفعال وفلان لئيم الفعال قاله ابن الأعرابي قال الأزهري : وهذا هو الصواب ولا أدري لم قصر الليث الفعال على الحسن دون القبيح . قال المبرد : الفعال يكون في المدح والذم وهو مخلص لفاعل واحد وإذا كان من فاعلين فهو فعال بالكسر قال الأزهري : وهذا هو الجيد قلت : وهو إذن مصدر فاعل . وهو أيضا جمع فعل كقدح وقداح وبئر وبئار كما في الصحاح . الفعال : نصاب الفأس والقدوم ونحوه كالمطرقة قال ابن بري : الفعال مفتوح أبدا إلا الفعال لخشبة الفأس فإنها مكسورة الفاء يقال : يا بابوس أولج الفعال في خرت الحدثان والحدثان : الفأس التي لها رأس واحدة وقال ابن الأعرابي : الفعال : العود الذي في خرت الفأس يعمل به وقال ابن مقبل في نصاب القدوم وسماه فعالا :
وتهوي إذا العيس العتاق تفاضلت ... هوي قدوم القين حال فعالها قال ابن فارس : لا أدري كيف صحتها وأنشد ابن الأعرابي :
أتته وهي جانحة يداها ... جنوح الهبرقي على الفعال ج : فعل ككتب . والفعلة محركة : صفة غالبة على عملة الطين والحفر ونحوه لأنهم يفعلون قال ابن الأعرابي : والنجار يقال له : فاعل . قلت : وقد خص به الآن من يعمل بالطين ويحفر الأساس . الفعلة كفرحة : العادة . من المجاز : افتعل عليه كذبا وزورا : أي اختلقه قال ذو الرمة :
غرائب قد عرفن بكل أفق ... من الآفاق تفتعل افتعالا وقال ابن الأعرابي : افتعل فلان حديثا : إذا اخترقه وأنشد :
ذكر شيء يا سليمى قد مضى ... ووشاة ينطقون المفتعل
قال ابن الأعرابي : سئل الدبيري عن جرحه فقال : أرقني وجاء بالمفتعل بالفتح أي على صيغة اسم المفعول أي جاء بأمر عظيم قيل له : أتقوله في كل شيء ؟ قال : نعم أقول جاء مال فلان بالمفتعل وجاء بالمفتعل من الخطأ . ويقال : عذبني وجع أسهرني فجاء بالمفتعل : إذا عانى منه ألما لم يعهد مثله فيما مضى له . وفعال كقطام قد جاء بمعنى افعل . وفعالة بالضم في قول عوف بن مالك :
تعرض ضيطارو فعالة دوننا ... وما خير ضيطار يقلب مسطحا كناية عن خزاعة وهي قبيلة معروفة . ومما يستدرك عليه : الفعال بالفتح : مصدر كذهب ذهابا نقله الجوهري . ويجمع الفعل على أفعال كقدح وأقداح . وقوله تعالى : " وفعلت فعلتك التي فعلت " أراد المرة الواحدة كأنه قال : قتلت النفس قتلتك وقرأ الشعبي : " فعلتك " بالكسر على معنى وقتلت القتلة التي قد عرفتها ؛ لأنه قتله بوكزة هذا عن الزجاج قال : والأول أجود . وكانت منه فعلة حسنة أو قبيحة . واشتقوا من الفعل المثل للأبنية التي جاءت عن العرب مثل : فعالة وفعولة وأفعولة ومفعيل وفعليل وفعلول وفعول وفعل وفعل وفعلة ومفعنلل وفعيل وفعيل . وكنى ابن جني بالتفعيل عن تقطيع البيت الشعري ؛ لأنه إنما بأجزاء مادتها كلها فعل كقولك : فعولن مفاعيلن وفاعلاتن فاعلن وفاعلاتن مستفعلن وغير ذلك من ضروب مقطعات الشعر . ويقال : شعر مفتعل : إذا ابتدعه قائله ولم يحذه على مثال تقدمه فيه من قبله وكان يقال : أعذب الأغاني ما افتعل وأظرف الشعر ما افتعل . وقوله تعالى : " وكنا فاعلين " أي قادرين على ما نريده . وقوله تعالى : " والذين هم للزكاة فاعلون " أي مؤتون قاله الزجاج وقيل : معناه الذين هم للعمل الصالح فاعلون . وتقول : إن الرشا تفعل الأفاعيل وتنسي إبراهيم وإسماعيل الأفاعيل : جمع أفعول أو إفعال : صيغة تختص بما يتعجب منه قاله السعد في حواشي الكشاف وهو عربي وقيل : مولد . وقال الراغب : والذي من جهة الفاعل يقال له مفعول ومنفعل وقد فصل بعضهم بينهما فقال : المفعول يقال إذا اعتبر بفعل الفاعل والمنفعل إذا اعتبر قبول الفعل في نفسه فهو أعم من المنفعل ؛ لأن المنفعل يقال لما يقصد الفاعل إلى إيجاده وإن تولد منه كحمرة اللون من خجل يعتري من رؤية إنسان والطرب الحاصل من الغناء وتحرك العاشق لرؤية معشوقه وقيل : لكل فعل انفعال إلا للإبداع الذي هو من الله عز وجل فذلك هو إيجاد من عدم لا من مادة وجوهر بل ذلك هو إيجاد الجوهر

_Türkçe çeviri henüz yok_
