# فغر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%BA%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%BA%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فغر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%BA%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: فغر

فَغَر فاه يَفْغَرُه ويَفْغُره؛ الأَخيرة عن أبي زيد، فَغْراً وفُغُوراً: فتحه وشحَاه؛ وهو واسعُ فَغْرِ الفَمِ؛ قال حُمَيْدُ بن ثور يصف حمامة:
عَجِبْتُ لها أَنَّى يَكُونُ غِناؤُها
فَصيحاً ، ولم تَفْغَرْ بمَنْطقها فَمَا؟
يعني بالمَنْطِق بكاءها. وفَغَرَ الفَمُ نفْسُه وانْفَغَر: انفتح، يَتَعَدَّى ولا يَتَعَدَّى. وفي حديث الرؤيا: فيَفْغَرُ فاه فيُلْقِمه حَجَراً أَي بفتحه. وفي حديث أَنس، رضي الله عنه: أَخَذَ تمراتٍ فَلاكَهُنَّ ثم فَغَر فَا الصبيِّ وتركها فيه. وفي حديث عصا موسى، على نبينا وعليه الصلاة والسلام: فإِذا هي حية عظيمة فاغِرَةٌ فاها. وفي حديث النابغة الجَعْدِيّ: كُلَّما سقطت له سِنٌّ فَغَرَتْ له سِنٌّ؛ قوله فغرت أَي طلعت، من قولك فَغَر فاه إذا فتحه، كأَنها تَتَفَطَّرُ وتَتَفَتَّح كما يَنْفَطِرُ ويَنْفَتِحُ النبات؛ قال الأَزهري: صوابه ثَغَرَتْ، بالثاء، إلا أَن تكون الفاء مبدلة من الثاء. وفَغْرُ الفَم: مَشَقُّه. وأَفْغَرَ النجمُ، وذلك في الشتاء، لأَن الثُّرَيَّا إِذا كَبَّدَ السماءَ مَنْ نَظَر إليه فَغَر فاه أَي فتحه. وفي التهذيب: فَغَرَ النجمُ، وهو الثُّرَيَّا إذا حَلَّقَ فصار على قِمَّةِ رأْسِك، فمن نظر إليه فَغَر فاه. والفَغْرُ: الوَرْدُ إذا فَتَّحَ. قال الليث: الفَغْرُ الوردُ إذا فَغَمَ وفَقَّحَ. قال الأَزهري: إخاله أَراد الفَغْوَ، بالواو، فصحَّفه وجعله راء. وانْفَغَر النَّوْرُ: تَفَتَّح.
والمَفْغَرَةُ: الأَرض الواسعة، وربما سميت الفَجْوَةُ في الجبل إِذا كانت دون الكَهْف مَفْغَرةً، وكلُّه من السَّعَة.
والفُغَرُ: أَفواه الأَوْدِية، الواحدة فُغرَةٌ؛ قال عَدِيّ بن زيد: كالبيضِ في الرَّوْضِ المُنَوِّرِ قد
أَفْضَى إِليه، إِلى الكَثِيبِ، فُغَرْ
والفَغَّار: لقب رجل من فرسان العرب سمي بهذا البيت:
فَغَرْتُ لَدَى النعمانِ لما لقيته،
كما فَغَرتْ للحَيْض شَمْطاءُ عارِكُ
والفَاغِرةُ: ضرب من الطِّيب، وقيل: إِنه أُصول النَّيْلُوفَرِ الهندي. والفاغِرُ: دُوَيْبَّة أَبرق الأَنفِ يَلْكَعُ الناسَ، صفة غالبة كالغارِب، ودُوَيْبَّة لا تزال فاغِرةً فاها يقال لها الفاغر. وفِغْرَى: اسم موضع؛ قال كُثَيّر عَزَّة:
وأَتْبَعْتُها عَيْنَيَّ، حتى رأَيتُها
أَلَمَّتْ بفِغْرَى والقِنَان تَزُورُها

### Türkçe

**فَغَر** ağzını **يَفْغَرُه** ve **يَفْغُره**; sonuncusu Ebû Zeyd’den, **فَغْراً** ve **فُغُوراً**: onu açtı ve araladı; ve o, ağzın **فَغْرِ**’i geniş olandır; Humeyd b. Sevr bir güvercini vasfederek dedi:

Onun için şaştım; onun ötüşü nasıl olur da
fasih olur, hâlbuki o, konuşmasıyla ağzını **تَفْغَرْ** etmedi?

**المَنْطِق** ile onun ağlayışını kastediyor. Ve **فَغَرَ** ağız bizzat kendisi ve **انْفَغَر**: açıldı; geçişli olur ve geçişsiz olur. Rüya hadîsinde: “Derken ağzını **فيَفْغَرُ** eder, sonra ona bir taş yutturur”; yani onu açmasıyla. Enes hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Birkaç hurma aldı, onları çiğnedi, sonra çocuğun ağzını **فَغَر** etti ve onu (o çiğnenmişi) onun içinde bıraktı.” Mûsâ’nın asâsı hadîsinde, nebîmize ve ona salât ve selâm olsun: “Bir de ne göresin, o, ağzını **فاغِرَةٌ** etmiş büyük bir yılandır.” Nâbiga el-Ca‘dî hadîsinde: “Ne zaman onun için bir diş düşse, onun için bir diş **فَغَرَتْ**”; onun “**فغرت**” sözü, yani çıktı; senin “ağzını **فَغَر** etti” dediğinden, onu açtığı zaman; sanki o, yarılıp açılıyor; bitkinin yarılıp açıldığı gibi. Ezherî dedi: Doğrusu **ثَغَرَتْ**’tir, **الثاء** ile; ancak **الفاء**’nın **الثاء**’dan بدل edilmiş olması müstesna. Ve ağzın **فَغْرُ**’u: onun yarığıdır. Ve yıldız **أَفْغَرَ**; bu, kışın olur; çünkü **الثُّرَيَّا** göğün ortasına geldiği zaman, ona bakan kimse ağzını **فَغَر** eder, yani açar. Tehzîb’de: Yıldız **فَغَرَ**; o da **الثُّرَيَّا**’dır; yükselip başının tepesinde olunca, ona bakan kimse ağzını **فَغَر** eder. Ve **الفَغْرُ**: gül, açtığı zaman. Leys dedi: **الفَغْرُ** gül, **فَغَمَ** ve **فَقَّحَ** ettiği zaman. Ezherî dedi: Sanırım o, **الفَغْوَ**’yu, **الواو** ile, kastetti; onu tashîf etti ve onu **راء** yaptı. Ve çiçek **انْفَغَر**: açıldı.

Ve **المَفْغَرَةُ**: geniş arazi; ve bazen dağdaki **الفَجْوَةُ**’ya, eğer mağaradan aşağıda ise, **مَفْغَرةً** denilmiştir; hepsi genişliktendir.

Ve **الفُغَرُ**: vadilerin ağızları; tekili **فُغرَةٌ**’dir; ‘Adiyy b. Zeyd dedi:

Aydınlık çayırdaki yumurtalar gibi;
ona ulaştı: kum tepesine, **فُغَرْ**

Ve **الفَغَّار**: Arap süvarilerinden bir adamın lakabıdır; şu beyitle böyle adlandırılmıştır:

Nu‘mân’ın yanında, onunla karşılaştığımda, ağzımı **فَغَرْتُ** ettim,
tıpkı hayız için, yaşlı, savaşçı bir kadının **فَغَرتْ** etmesi gibi.

Ve **الفَاغِرةُ**: bir tür güzel koku; ve denildi ki: o, Hint **النَّيْلُوفَرِ**’inin kökleridir. Ve **الفاغِرُ**: burnu alacalı, insanları ısıran bir küçük canlı; baskın bir sıfat, **الغارِب** gibi; ve ağzını sürekli **فاغِرةً** eden bir küçük canlı; ona **الفاغر** denir.

Ve **فِغْرَى**: bir yer adıdır; Kuseyyir ‘Azze dedi:

Onu gözlerimle takip ettim, nihayet onu gördüm;
**فِغْرَى**’ya uğradı, ve **القِنَان** onu ziyaret ediyordu.
