# فغو — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%BA%D9%88/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D8%BA%D9%88/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فغو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%BA%D9%88.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فغو

: ( و ) كذا في النسخِ ، ومثْلُه في كتابِ أَبي عليَ القالِي . ويَأْتي عن ابنِ سِيدَه أَنَّه يائيٌّ ، والحَقُّ أَنَّه واوِيٌّ يائيٌّ .
( *!الفَغَا ) بتقْدِيمِ الفاءِ على الغَيْنِ مِثْل ( الغَفَا ) ، بتقْدِيمَ الغَيْن على الفاءِ ، ( في مَعانِيهِ ) التي ذُكِرَتْ ، فمن ذلكَ الرَّدِيءُ من كلِّ شيءٍ أَنْشَدَ الأصْمعي :

إذا فِئةٌ قُدِّمت للقِتَا
لِ فَرَّ الفَغَا وصَلِينا بهاومن ذلكَ حُثالَةُ الطَّعامِ وغُبارٌ يَعْلُو البُسْرَ فيفسِدُه ويُصَيّرهُ مِثْل أَجْنِحةِ الجَنادِبِ .
( و ) الفَغَا : ( العُلْبَةُ والجَفْنَةُ ) ؛ ) هكذا في النُّسخِ وهو غَلَطٌ ، ( و ) الصَّوابُ الذي لا محيدَ عنه الفَغَا : ( مَيَلٌ في الفمِ ) والعُلْبَةِ والجَفْنَةِ ، أَي في العُلْبَةِ والجَفْنَةِ ، كما هو نصُّ ابنِ سِيدَه .
وقالَ كراعٌ : الفَغَا داءٌ .
قالَ ابنُ سِيدَه : وأُراهُ المَيَل في الفَمِ . وقوْلُه : مَيَلٌ في الفَمِ ، هو قولُ ابنِ الأَعْرابي ؛ نقلَهُ أَبو عليَ القالِي في المَقْصُورِ والممْدُودِ .
قالَ ابنُ سِيدَه : وإنَّما قَضَيْنا على هذا كُلِّه بالياءِ لأنَّها لامٌ واللامُ ياء أَكْثَرَ منها واواً .
( *!والفَغْوُ *!والفاغِيَةُ : نَوْرُ الحِنَّاءِ ) ؛ ) كذا في الصِّحاحِ ، وهو قولُ الفرَّاء . 0
وقيل : نَوْرُ كلِّ شيءٍ *!فَغْوُه *!وفاغِيَتُه . وفي الحديث : ( سَيِّدُ رَيْحانِ أَهْلِ الجنَّةِ *!الفاغِيَةُ ) .
وقالَ شمِرٌ : *!الفَغْوُ نَوْرٌ رائِحَتَهُ طيِّبَةٌ .
وقالَ ابنُ الأعرابي : الفاغِيَةُ أَحْسَنُ الرَّياحِين وأَطْيبُها رائِحَةً .
( أَو يُغْرَسُ غُصْنُ الحِنَّاءِ مَقْلوباً فيُثْمِرُ زَهْراً أَطْيَبَ من الحِنَّاءِ فذَلِكَ الفاغِيَةُ .
( *!وأَفْغَى ) النَّباتُ : ( خَرَجَتْ *!فاغِيَتُهُ ) ؛ ) كما في الصِّحاح .
( و ) *!أَفْغَى ( زَيْدٌ : دامَ على أَكْلِ الفَغَا ) ، وهو البُسْرُ المُتَغَيِّرُ .
( و ) *!أَفْغَتِ ( النَّخْلَةُ : فَسَدَتْ ) ؛ ) نقلَهُ الجَوْهرِي .
( و ) أَفْغَى الرَّجلُ : ( افْتَقَرَ بَعْدَ غِنًى .
( و ) أَيْضاً : ( سَمُجَ بَعدَ حُسْنٍ ) ( و ) أَيْضاً : ( عَصَى بعدَ

طاعَةٍ ) ؛ ) كلُّ ذلكَ عن ابنِ الأعْرابي ، كأَنَّه فسَدَ حالُهُ كفَسادِ البُسْرِ .
( و ) أَفْغَى ( فُلاناً : أَغْضَبَهُ ) وأَوْرَمَهُ . يقالُ : ما الذي *!أَفْغاكَ .
( وعَلْقَمَةُ بنُ *!الفَغْواءِ ) الخزاعي ، ( أَو ) هو ( ابنُ أَبي الفَغْواءِ : صَحابيٌّ ) سَكَنَ المدِينَةَ ، قيلَ : كانَ دَلِيلَ المُسْلِمين إلى تَبُوك .
( *!وفَغَا الشَّيءُ ) *!فَغْواً : ( فَشَا ) وظَهَرَتْ رائِحَتُه ؛ ومنه حديثُ الحَسَنِ : وسُئِلَ عن السَّلَف في الزَّعْفرانِ فقال : إذا *!فَغَا ؛ ويُرْوَى إذا أَفْغَى ، أَي نَوَّرَ .
( و ) فَغَا ( الزَّرْعُ يَبِسَ ) .
( وممَّا يُسْتدركُ عليه :
( فَغَا التمْرُ *!يَفْغِي *!فَغاً إذا حشفَ ؛ عن أبي عليَ القالِي .
( *!والفَغْوَةُ : انْتِشارُ رَائِحةِ الطِّيبِ .
( وفَغَا الإبِلِ : حَشْوُها .

### Türkçe

: ( و ) nüshalarda böyle; Ebû Ali el-Kālî’nin kitabında da bunun benzeri vardır. İbn Sîde’den onun yâî olduğu gelir; hak ise onun vâvî yâî olduğudur.
( *!**الفَغَا** ) fânın ğayn üzerine takdimiyle, ( **الغَفَا** ) gibi, ğaynın fâ üzerine takdimiyle, ( mânalarında ) ki zikredildi; bunlardandır: her şeyin kötüsü; el-Asma‘î inşâd etti:

Eğer bir topluluk savaş için öne sürülürse
**الفَغَا** kaçar ve onunla kızartılırız

Bunlardandır: yemeğin posası ve toz ki **البُسْر** üzerine yükselir de onu bozar ve onu çekirgelerin kanatları gibi yapar.
( و ) **الفَغَا**: ( kutu ve çanak )؛ ) nüshalarda böyle, o bir hatadır; ( و ) kaçınılmaz doğru şudur: **الفَغَا**: ( ağızda eğrilik ) ve kutuda ve çanakta; yani kutuda ve çanakta; İbn Sîde’nin nassı olduğu üzere.
Kırâ‘ dedi: **الفَغَا** bir hastalıktır.
İbn Sîde dedi: ve ben onu ağızda eğrilik görüyorum. Ve onun sözü: ağızda eğrilik, İbnü’l-A‘râbî’nin sözüdür; Ebû Ali el-Kālî onu **المَقْصُورِ والممْدُودِ**’da nakletti.
İbn Sîde dedi: ancak biz bunun hepsinde yâ ile hükmettik; çünkü o lâm’dır ve lâm yâ olarak vâvdan daha çoktur.
( *!**والفَغْوُ** *!**والفاغِيَةُ** : kınanın çiçeği )؛ ) **الصِّحاح**’ta böyle; ve o el-Ferrâ’nın sözüdür. 0
Ve denildi: her şeyin çiçeği **فَغْوُه** ve **فاغِيَتُه**’dur. Ve hadiste: ( cennet ehlinin reyhânının efendisi **الفاغِيَةُ**’dir ).
Şemir dedi: **الفَغْوُ** kokusu hoş olan bir çiçektir.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **الفاغِيَةُ** reyhânların en güzeli ve koku bakımından en hoş olanıdır.
( yahut kınanın dalı ters olarak dikilir de kınadan daha hoş bir çiçek verir; işte o **الفاغِيَةُ**’dir.
( *!**وأَفْغَى** ) bitki: ( **فاغِيَتُهُ** çıktı )؛ ) **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.
( و ) *!**أَفْغَى** ( Zeyd: **الفَغَا** yemeye devam etti ), ve o değişmiş **البُسْر**’dur.
( و ) *!**أَفْغَتِ** ( hurma ağacı: bozuldu )؛ ) el-Cevherî onu nakletti.
( و ) adam *!**أَفْغَى**: ( zenginlikten sonra fakirleşti.
( و ) ayrıca: ( güzellikten sonra çirkinleşti ) ( و ) ayrıca: ( itaatten sonra isyan etti )؛ ) bunların hepsi İbnü’l-A‘râbî’dendir; sanki onun hâli, **البُسْر**’ün bozulması gibi bozuldu.
( و ) *!**أَفْغَى** ( falanı: onu öfkelendirdi ) ve onu şişirdi. Denilir: seni ne *!**أَفْغاكَ**.
( ve **عَلْقَمَةُ** b. *!**الفَغْواءِ** ) el-Huzâ‘î, ( yahut ) o ( İbn Ebî **الفَغْواءِ**: sahâbîdir ) Medine’de oturdu; denildi: Müslümanlara Tebûk’a delil idi.
( *!**وفَغَا الشَّيءُ** ) *!**فَغْواً**: ( yayıldı ) ve kokusu ortaya çıktı; bundan Hasan’ın hadisi: ve safranda selef hakkında soruldu da dedi: eğer *!**فَغَا** olursa; ve “eğer **أَفْغَى** olursa” diye rivayet edilir; yani çiçek açtı.
( و ) **فَغَا** ( ekin kurudu ).
( ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
( **فَغَا** hurma *!**يَفْغِي** *!**فَغاً**; eğer kuru ve değersiz olursa; Ebû Ali el-Kālî’den.
( *!**والفَغْوَةُ**: güzel kokunun kokusunun yayılması.
( ve **فَغَا** develerin: iç dolgusudur.
