# فقح — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D8%AD/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%82%D8%AD/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فقح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D8%AD.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فقح

التفقح: التفتح مطلقا، ومنهم من خصه بالكلام، قاله الأزهري. وفقح الجرو، بكسر الجيم وسكون الراء ولد الكلب، يفقح فقحا، كمنع: فتح عينيه أول ما يفتح وهو صغير، ومثله جصص. وصأصأ إذا لم يفتح عينيه. كفقح تفقيحا. قال أبو عبيد: وفي حديث عبيد الله بن جحش أنه تنصر بعد إسلامه فقيل له في ذلك فقال: إنا فقحنا وصأصأتم أي وضح لنا الحق وعشيتم عنه. وقال ابن بري: أي أبصرنا رشدنا ولم تبصروا، وهو مستعار. وفقح فلانا: أصاب فقحته أي، دبره، وسيأتي الكلام عليه قريبا. وفقح الشيء يفقحه فقحا: سفه كما يسف الدواء، يمانية. و فقح النبات: أزهى وأزهر. والفقاح كرمان: عشبة نحو الأقحوان في النبات والمنبت، واحدته فقاحة وهي من نبات الرمل، وقيل الفقاح أشد انضمام زهر من الأقحوان، يلزق به التراب كما يلزق بالحمصيص أو الفقاح نور الإذخر، قال الأزهري: الفقاح من العطر. وقد يجعل في الدواء، يقال له فقاح الإذخر، وهو من الحشيش. وقال أيضا: هو نور الإذخر إذا تفتح برعومه. وكل نور تفتح فقد تفقح، وكذلك الورد وما أشبهه من براعيم الأنوار. وتفقحت الوردة: تفتحت أو هو من كل نبت: زهره حين ينفتح على أي لون كان، كالفقحة، بفتح فسكون. قال عاصم بن منظور الأسدي:
  كأنـك فـقـاحة نــورت                      مع الصبح في طرف الحائر و الفقاح من النساء: الحسنة الخلق، بفتح فسكون، عن كراع. والفقحة، بفتح فسكون معروفة، قيل هي حلقة الدبر، أو واسعها، أي واسع حلقة الدبر. قال شيخنا: وهذه عبارة قلقة، لأن ظاهره أن الفقحة هي الواسع حلقة الدبر، ولا قائل به، وإنما المراد أن الفقحة فيها قولان، فقيل: هي حلقة الدبر مطلقا، وقيل هي حلقة الدبر الواسعة، وكأنه أضاف الصفة إلى الموصوف، فتأمل، انتهى. وفي اللسان: وقيل الدبر الواسع، وقيل هي الدبر بجمعها، ثم كثر حتى سمي كل دبر فقحة. فقاح قال جرير:
  ولو وضعت فقاح بني نمير                      على خبث الحديد إذا لذابا والفقحة: راحة اليد، كالفقاحة يمانية، سميت بذلك، لاتساعها، والفقحة: منديل الإحرام، يمانية. وتفاقحوا، إذا جعلوا ظهورهم إلى ظهورهم، كما تقول: تقابلوا وتظاهروا. وهو متفقح للشر، أي متهيئ له. ومما يستدرك عليه: فقح الشجر: انشقت عيون ورقه وبدت أطرافه. وعلى فلان حلة فقاحية، وهي على لون الورد حين هم أن يتفتح.

### Türkçe

**التفقح**: mutlak olarak açılma; onlardan kimi onu sözle (konuşmayla) tahsis etti; bunu el-Ezherî söyledi. Ve **فقح الجرو**; **الجيم**’in kesresi ve **الراء**’ın sükûnu ile; köpek yavrusu (yani köpeğin doğanı), **يفقح فقحا**; **كمنع**: küçükken ilk açtığı vakit gözlerini açtı. Bunun benzeri **جصص**’tur. Ve **صأصأ**: eğer gözlerini açmadıysa. **كفقح تفقيحا**. Ebû Ubeyd dedi: Ubeydullah b. Cahş’ın hadîsinde: İslâmından sonra Hristiyan oldu; bu hususta ona denildi; o da dedi ki: “Biz **فقحنا** ettik, siz ise **صأصأتم** ettiniz”; yani hak bize açık oldu, siz ise ondan körleştiniz. İbn Berrî dedi: yani biz doğru yolumuzu gördük, siz görmediniz; bu ise ödünçlemedir. Ve **فقح فلانا**: onun **فقحته**’sine isabet etti; yani, makatına; yakında onun hakkında söz gelecektir. Ve **فقح الشيء يفقحه فقحا**: ilacı içtiği gibi içti; Yemenîcedir. Ve **فقح النبات**: daha parlak oldu ve çiçek açtı. Ve **الفقاح**; **كرمان** gibi: bitkide ve bitişte **الأقحوان**’a benzer bir ottur; onun teki **فقاحة**’dır; o kum bitkisindendir. Ve denildi ki: **الفقاح**’ın çiçeği **الأقحوان**’dan daha şiddetli kapanıktır; toprak ona, **الحمصيص**’a yapıştığı gibi yapışır. Yahut **الفقاح** **نور الإذخر**’dur. el-Ezherî dedi: **الفقاح** kokudandır. Ve ilaca konulabilir; ona **فقاح الإذخر** denir; o ottandır. Yine dedi: o, tomurcukları açıldığı vakit **الإذخر**’un çiçeğidir. Ve her çiçek açıldıysa, muhakkak **تفقح** etmiştir; ve aynı şekilde gül ve onun benzeri çiçek tomurcuklarından olanlar. Ve **تفقحت الوردة**: açıldı; yahut o, her bitkidendir: çiçeği, hangi renk üzere olursa olsun açıldığı vakit; **كالفقحة**; fetih sonra sükûn ile. Âsım b. Manzûr el-Esedî dedi:
  Sanki sen, sabahla birlikte hayretlinin ucunda ışıldayan bir **فقاحة**’sın.

Ve **الفقاح** kadınlardan: güzel huylu olan; fetih sonra sükûn ile; Kurâ‘dan. Ve **الفقحة**; fetih sonra sükûn ile; bilinen (şey)dir; denildi ki o, makat halkasıdır; yahut onun geniş olanıdır; yani makat halkasının geniş olanı. Şeyhimiz dedi: Bu ibare kaygandır; çünkü onun zahiri, **الفقحة**’nın makat halkasının geniş olanı olduğudur; buna söyleyen yoktur. Ancak murad şudur ki **الفقحة** hakkında iki söz vardır: denildi ki o, mutlak olarak makat halkasıdır; ve denildi ki o, geniş makat halkasıdır. Sanki sıfatı mevsûfa izafe etti; öyleyse düşün; bitti. Ve Lisân’da: ve denildi ki geniş makat; ve denildi ki o, makatın kendisidir, bütünüyle; sonra çoğaldı da her makat **فقحة** diye adlandırıldı. **فقاح**; Cerîr dedi:
  Eğer Benî Numeyr’in **فقاح**’ı, demirin pisliği üzerine konulsaydı, elbette erirdi.

Ve **الفقحة**: avuç içi; Yemenîce **كالفقاحة** gibi; genişliğinden dolayı böyle adlandırıldı. Ve **الفقحة**: ihram mendili; Yemenîce. Ve **تفاقحوا**: sırtlarını sırtlarına yaptıkları vakit; senin “**تقابلوا**” ve “**تظاهروا**” demen gibi. Ve o, şer için **متفقح**’tır; yani ona hazırlanmış. Ve üzerine istidrâk edilenlerdendir: **فقح الشجر**: yaprağının gözleri yarıldı ve uçları göründü. Ve falanın üzerinde **حلة فقاحية** vardır; o, gülün açılmaya azmettiği vakitki rengi üzeredir.
