# فقد — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%82%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: فقد

فَقَدَ الشيءَ يَفْقِدُه فَقْداً وفِقْداناً وفقُوداً، فهو مَفْقُودٌ وفَقِيدٌ: عَدِمَه؛ وأَفْقَدَه الله إِياه. والفاقِدُ من النساءِ: التي يموتُ زَوْجُها أَو ولدُها أَو حميمها. أَبو عبيد: امرأَة فاقِدٌ وهي الثكول؛ وأَنشد الليث:
كأَنَّها فاقِدٌ شَمْطاءُ مُعْوِلَةٌ
ناحَتْ، وجاوَبَها نُكْدٌ مَناكِيدُ
وقال اللحياني: هي التي تتزوج بعدما كان لها زوج فمات. قال: والعرب تقول: لا تَتَزَوَّجَنَّ فاقِداً وتزوج مطلقة. وظَبْيَةٌ فاقِدٌ وبقرةٌ فاقِدٌ: شبع ولدها؛ وكذلك حَمامَة فاقِدٌ؛ وأَنشد الفارسي: إِذا فاقِدٌ، خَطْباءُ، فَرْخَينِ رَجَّعَتْ،
ذَكَرْتُ سُلَيْمَى في الخَلِيطِ المُبايِن
قال ابن سيده: هكذا أَنشده سيبويه بتقديم خَطْباءُ على فَرْخَينِ مُقَوِّياً بذلك أَن اسم الفاعل إِذا وُصِفَ قَرُب من الاسم، وفارق شبَهَ الفعل.والتفقُّدُ: تَطَلُّبُ ما غاب من الشيء. وروي عن أَبي الدرداء أَنه قال: من يَتَفَقَّدْ يَفْقِدْ، ومن لا يُعِدَّ الصَّبْرَ لفواجِعِ الأُمور يَعْجِزْ؛ فالتَّفقُّدُ: تَطَلُّب ما فَقَدْتَه، ومعنى قول أَبي الدرداء أَن من تَفَقَّدَ الخيرَ وطلبه في الناس فَقَدَه ولم يَجِدْه، وذلك أَنه رأَى الخير في النادر من الناس ولم يجده فاشياً موجوداً. غيره: أَي من يَتَفَقَّدْ أَحوالَ الناس ويَتَعَرَّفْها فإِنه لا يجد ما يُرضِيه. وافتَقَدَ الشيءَ: طَلبه؛ قال:
فلا أُخْتٌ فَتَبْكِيهِ،
ولا أُمٌّ فَتَفْتَقِده
وكذلك تَفَقَّدَه. وفي التنزيل: فتَفَقَّدَ الطيرَ فقال ما ليَ لا أَرى الهُدْهُدَ؛ وكذلك الافتقادُ؛ وقيل: تَفَقَّدْتُه أَي طَلَبْتُه عند غيبته.
وتفاقَدَ القومُ أَي فَقَدَ بعضُهم بعضاً؛ وقال ابن ميادة: تَفَاقَدَ قَوْمي إِذ يَبيعونَ مُهْجَتي
بِجارِيةٍ، بَهْراً لَهُمْ بعدَها بَهْرا
بَهْراً قيل فيه: تَبّاً، وقيل: خيبة، وقيل: تَعْساً لهم، وقيل: أَصابهم شَرٌّ. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: افتقَدْتُ رسولَ الله، صلى الله عليه وسلم، ليلة أَي لم أَجِدْه؛ هو افتَعَلْتُ من فَقَدْتُ الشيءَ أَفقِدُه إِذا غاب عنك. وفي حديث الحسن: أُغَيْلِمَةٌ حَيارَى تفاقَدُوا؛ يَدْعُو عليهم بالموت وأَن يَفْقِدَ بعضُهم بعضاً. ويقال: أَفقدَه الله كلَّ حميمٍ. ويقال: مات فلانٌ غيرَ فَقِيدٍ ولا حَمِيدٍ أَي غيرَ مُكْتَرَثٍ لِفِقدانِه.
والفَقَد: شرابٌ يُتَّخَذُ من الزبيب والعسل. ويقال: إِن العسل ينبذ ثم يلقى فيه الفَقَد فيُشَدِّدُه؛ قال: وهو نبت شبه الكَشُوث. والفَقَدُ: نباتٌ يشبه الكَشوث ينبذ في العسل فيقويه ويجيد إِسكاره؛ قال أَبو حنيفة: ثم يقال لذلك الشراب: الفَقَدُ. ابن الأَعرابي: الفَقْدَةُ: الكُشُوث.

### Türkçe

**فَقَدَ** şeyi **يَفْقِدُه**; **فَقْداً** ve **فِقْداناً** ve **وفقُوداً** (olarak): o hâlde o **مَفْقُودٌ** ve **فَقِيدٌ**dur: onu bulamadı; ve Allah onu ona kaybettirdi. Ve kadınlardan **الفاقِدُ**: kocası yahut çocuğu yahut yakını ölen (kadın)dır. Ebû Ubeyd: **امرأَة فاقِدٌ** (denir) ve o **الثكول**dür; ve Leys şu şiiri okudu:

Sanki o, ak saçlı, feryat eden bir **فاقِدٌ** gibidir;
ağıt yaktı, ve ona uğursuz uğursuzluklar karşılık verdi.

Ve el-Lihyânî dedi: O, kendisinin bir kocası varken sonra o ölüp de (sonra) evlenen (kadın)dır. Dedi: Ve Araplar der: “Sakın **فاقِداً** ile evlenme; boşanmışla evlen.” Ve **وظَبْيَةٌ فاقِدٌ** ve **بقرةٌ فاقِدٌ**: yavrusu doydu; ve yine **حَمامَة فاقِدٌ**; ve el-Fârisî şu şiiri okudu:

İki yavruyu, **خَطْباءُ** (olan) bir **فاقِدٌ** geri döndürdüğünde,
ayrılmış karışım içinde Süleymâ’yı hatırladım.

İbn Sîde dedi: Sîbeveyh bunu, **خَطْباءُ**’yu **فَرْخَينِ**’in önüne alarak böyle okuttu; bununla, ism-i fâilin vasfedildiğinde isme yaklaştığını ve fiile benzerliğinden ayrıldığını kuvvetlendirmiş olarak. Ve **والتفقُّدُ**: şeyden kaybolan şeyi aramaktır. Ve Ebû’d-Derdâ’dan rivayet olundu ki o dedi: “Kim **يَتَفَقَّدْ** ederse **يَفْقِدْ** eder; ve kim işlerin felâketleri için sabrı hazırlamazsa âciz kalır”; o hâlde **فالتَّفقُّدُ**: kaybettiğini aramaktır; ve Ebû’d-Derdâ’nın sözünün mânası: kim hayrı yoklar ve onu insanlarda ararsa onu kaybeder ve onu bulmaz; bu, onun hayrı insanlardan nadir olanda görmesi ve onu yaygın, mevcut bulmaması sebebiyledir. Başkası: yani kim insanların hâllerini yoklar ve onları tanırsa, onu razı edecek şeyi bulmaz. Ve **وافتَقَدَ** şeyi: onu aradı; dedi:

Ne bir kız kardeş var ki ona ağlasın,
ne bir anne var ki onu **فَتَفْتَقِده** etsin.

Ve yine **تَفَقَّدَه** (de böyledir). Ve tenzîlde: “Derken kuşu **فتَفَقَّدَ** etti de dedi: Bana ne oluyor ki **الهُدْهُدَ**’ü görmüyorum”; ve yine **الافتقادُ** (da böyledir); ve denildi: **تَفَقَّدْتُه** yani onun yokluğunda onu aradım.

Ve **وتفاقَدَ** kavim: yani onların bazısı bazısını kaybetti; ve İbn Miyâde dedi:

Kavmim, canımı satarlarken **تَفَاقَدَ** etti,
bir câriye karşılığında; onlara ondan sonra **بَهْراً** (olsun), **بَهْرا**.

**بَهْراً** hakkında denildi: “**تَبّاً**”; ve denildi: hüsran; ve denildi: “onlara **تَعْساً**”; ve denildi: onlara bir kötülük isabet etti. Ve Âişe’nin, Allah ondan razı olsun, hadîsinde: “Resûlullah’ı, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, bir gece **افتقَدْتُ**” yani onu bulmadım; o, **فَقَدْتُ** şeyi **أَفقِدُه** (kökünden) **افتَعَلْتُ**’tir; o, senden kaybolduğunda. Ve Hasan’ın hadîsinde: “**أُغَيْلِمَةٌ حَيارَى تفاقَدُوا**”; onlara ölümle ve bazılarının bazısını kaybetmesiyle beddua eder. Ve denilir: Allah ona her **حميمٍ**i kaybettirsin. Ve denilir: Falan, **غيرَ فَقِيدٍ ولا حَمِيدٍ** olarak öldü; yani onun kaybına aldırış edilmeyen olarak.

Ve **والفَقَد**: kuru üzüm ve baldan yapılan bir içecektir. Ve denilir: Bal nebîz yapılır, sonra içine **الفَقَد** atılır da onu kuvvetlendirir; dedi: ve o, **الكَشُوث** benzeri bir bitkidir. Ve **والفَقَدُ**: **الكَشوث**’a benzeyen bir bitkidir; balda nebîz yapılır, böylece onu kuvvetlendirir ve sarhoş edişini iyi yapar; Ebû Hanîfe dedi: sonra o içeceğe: **الفَقَدُ** denilir. İbnü’l-A‘râbî: **الفَقْدَةُ**: **الكُشُوث**.
