# فقم — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D9%85/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%82%D9%85/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D9%85.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فقم

| | ( الفَقَمَ ، مُحَرَّكَةً : الامْتِلاءُ ) ، وقَدْ فَقِمَ | الإناءُ ، كَفَرِحَ يقال : أَصَابَ منَ المَاءِ حَتَّى | فَقِمَ ، نَقَلَه ابنُ دُرَيْدٍ . | | ( و ) الفَقَمُ : ( تَقَدُّمُ الثَّنَايَا العُلِيَا فَلا تَقَعُ | عَلَى السُّفْلَى ) ، ونَصُّ اللِّسانِ : أن تَتَقَدَّم | الثَّنَايَا السُّفْلَى فَلا تَقَعُ عَلَيْها العُلْيَا ، إِذَا ضَمَّ | الرَّجُلُ فَاهُ ، ويُقالُ : هُو أَنْ يَطُولَ اللَّحْيُ | الأسْفَلُ ، ويَقْصُرَ الأعْلَى . | | ( فَقِم ، كَفَرِحَ فَقَمًا ) ، مُحَرَّكَةً |

| ( وفَقْمًا ) ، بالفَتْحِ ( فَهُوَ : أَفْقَمُ ) وهِيَ : | فَقْمَاءُ ، ثُمَّ كَثُرَ حَتَّى صَارَ كُلُّ مُعْوَجٍّ | أَفْقَمَ ، ورجلٌ أَفْقَمٌ ورِجالٌ فُقْمٌ ، بِالضَّمِّ ، | وتَقول : زَوَّجْتُمُونِي فَقْمَاءَ دَقْمَاءَ ، وهِيَ | الساقطةُ مُقَدَّمَ الفَمِ ، وإذَا اجْتَمَعَ الفَقَمُ | والدَّقَمُ فقَدْ حَلَّتْ النِّقَمُ . | | ( و ) مِنَ المَجَازِ : فَقِمَ ( فُلانٌ ) : إذَا ( بَطِرَ | وأَشِرَ ) ؛ وذَلِك ؛ لأنَّ البَطَرَ والأَشَرَ : هُمَا | الخُرُوجُ مِنْ حَدِّ الاسْتِقَامَةِ والاسْتِوَاءِ ، قال | رُؤْبَةُ : | % ( * فَلَمْ تَزَلْ تَرْأَمُهْ وتَحْسِمُهْ * % ) % | % ( * مِنْ دَائِهِ حتَّى اسْتَقامَ فَقَمُهْ * % ) % | ( و ) فَقِمَ ( مَالُه : نَفِدَ ) ونَفَقَ . | | ( أو ) فَقِمَ : إذَا ( كَثُر ) مالُه ، فَهُوَ | ( ضِدٌّ ) . | | ( و ) من المَجازِ : فَقِمَ ( الأمْرُ ) ، كَعِلَم ، | وفَرِحَ ( فَقْمًا ) ، بِالفَتْحِ ، ( وفَقَمًا ) | بالتَّحْرِيكِ ، ( وفُقُومًا ) ، بِالضَّمِّ : ( لَمْ يَجْرِ | عَلَى اسْتِواءٍ ) واسْتِقَامَةٍ ، وأَنْشَدَ الأزْهَرِيُّ : | % ( فإِن تَسْمَعْ بِلأْمِهِمَا % | فإنَّ الأمْرَ قَدْ فَقِمَا ) % | | ( و ) فَقَمَ الأْمْرُ فُقُومًا : ( عَظُمَ ، كفَقُمَ ، | كَكَرُمَ ، وتَفَاقَمَ ) الأمْرُ كَذلِكَ ، ولكِنَّه خَصَّهُ | الاسْتِعْمَالَ بالمَكْروهِ ، كَمَا في العِنَايَةِ . | | ( والفَقْمُ ) ، بِالفَتْحِ ، ( ويُضَمُّ : اللَّحْيُ أَوْ | أَحَدُ اللَّحْيَيْنِ ) وهما فَقْمَانِ ، ومنه | الحَدِيث :   من حَفِظَ مَا بَيْنَ فَقْمَيْهِ ورِجْلَيِه | دَخَلَ الجَنَّةَ   . وهو مَفْقُوم . | | ( و ) الفَقْمُ : ( طَرَفُ خَطْمِ الكَلْبِ ) . | | ( وفَقَمَهُ ) فَقْمًا : ( أَخَذَ بِفَقْمِه ، | كَتَفَقَّمَهُ ) ، وهَذِهِ عن الزَّمَخْشَرِيِّ . | | ( و ) فَقَمَ ( المَرْأةَ : نَكَحَها كفَاقَمَها ) | مُفَاقَمَةً وفِقَامًا ، نَقَلَه الجَوْهَرِيُّ ، قَالَ | الأغْلَبُ العِجْلِيُّ : | % ( * ولا الفِقامُ دُونَ أَنْ تُفَاقِمَا * % ) % | وقد مَرَّ قَرِيبًا . |

| | ( والفُقُم ، بِضَمَّتَيْن : الفَمُ ) ، نَقَلَهُ شَمِرٌ . | | ( وأَفقَمُ : اسْمُ ) رَجُل . | | ( و ) من المَجَازِ : الأفْقَمُ ( مِنَ الأمُورِ : | الأعْوَجُ ) المُخالِفُ لِلاسْتِوَاءِ . | | ( والنِّسْبَةُ إلى فُقَيْمٍ ) بَطْنٍ مِنْ ( كِنَانَة | فُقَمِيٌّ ، كَعُرَنِيٍّ ) بِضَمِّ العَيْنِ وفَتْحِ الرَّاءِ | وكَسْرِ النُّونِ ، كَذَا في الصِّحاحِ ، | وصَحَّفَهُ شَيْخُنَا فَجَعَلَهُ : كَعَرَبِيٍّ ، واعْتَرَضَ | عَلَى المُصَنَّفِ ، وذَكَرَ سِيبَوَيْهِ في الكِتَاب | فُقَيْمِيّ ، قَالَ الجَوْهَرِيّ : ( وهُم نَسَأة | الشَّهورِ ) وقد تَقَدَّم لهم ذِكْر في الهَمْزَة ، | وكانوا ( في الجَاهِلَيَّة ) . | | ( و ) النِّسْبَةُ ( إلى فُقَيْم دَارِمٍ : فُقَيْمِيّ ) على | القِيَاسِ كما في الصِّحَاحِ ، وهم بَنُوفُقَيْمِ | ابنِ جَرِيرِ بنِ دَارِمٍ ، ومِنْهُم من أسْقَطَ جَرِيرًا ، | مِنْهُم عُرْوَةُ أَبو غَاضِرَة وغَيْرُه . | | ( و ) قَالَ أَبُو تُرابٍ : سَمِعْتُ عَرَّامًا : | يَقُولُ : ( رَجُلٌ فَقِمٌ ، كَكَتِفٍ ) أَيْ : | ( فَهِمٌ : يَعْلُو الخُصُومَ ) ، ولَقِمُ لَهِمٌ كَذَلِكَ . | | ( و ) يُقالُ : ( أَكَلَ حَتَّى فَقِمَ ، كَفَرِحَ ) ، | أيْ : ( بَشِمَ ) . | [ ] ومِمَّا يُسْتَدْرَك عليه : | | فَقُمَ الشَّيءُ ، كَكَرُمَ : اتَّسَعَ ، وفيه | صَدْعٌ مُتَفَاقِمٌ . |

### Türkçe

( **الفَقَمَ** , harekeli: doluluk ) ; ve gerçekten **فَقِمَ** kap, **فَرِحَ** gibi; denilir: sudan isabet etti, ta ki **فَقِمَ** oluncaya kadar; bunu İbn Düreyd nakletti.

( ve ) **الفَقَمُ** : ( üst iki kesici dişin öne geçmesi; böylece altın üzerine düşmemesi ); ve Lisân’ın nassı: adam ağzını kapattığında alt iki kesici dişin öne geçmesi; böylece üstün onların üzerine düşmemesi; ve denilir: alt çenenin uzaması, üstün kısalmasıdır.

( **فَقِم** , **فَرِحَ** gibi, **فَقَمًا** ) harekeli

( ve **فَقْمًا** ) fetih ile ( o hâlde o: **أَفْقَمُ** ) ve o: **فَقْمَاءُ**; sonra çoğaldı, ta ki her eğri **أَفْقَمَ** oluncaya kadar; ve **أَفْقَمٌ** bir adam ve **فُقْمٌ** adamlar, zamme ile; ve dersin: beni **فَقْمَاءَ** **دَقْمَاءَ** ile evlendirdiniz; o, ağzın ön tarafı düşmüş olandır; ve **الفَقَمُ** ile **الدَّقَمُ** bir araya geldiğinde, gerçekten **النِّقَمُ** helâl olmuştur.

( ve ) mecazdandır: **فَقِمَ** (falanca): ( azdı ve şımardı ) olduğunda; ve bu; çünkü azgınlık ve şımarıklık: ikisi de doğruluk ve düzgünlük haddinden çıkıştır; Rü’be dedi ki:
% ( * فَلَمْ تَزَلْ تَرْأَمُهْ وتَحْسِمُهْ * % ) %
% ( * مِنْ دَائِهِ حتَّى اسْتَقامَ فَقَمُهْ * % ) %

( ve ) **فَقِمَ** (malı: tükendi) ve yok oldu.

( veya ) **فَقِمَ**: malı (çoğaldığında); o hâlde o (zıddır).

( ve ) mecazdandır: **فَقِمَ** (iş), **عِلِمَ** ve **فَرِحَ** gibi; ( **فَقْمًا** ) fetih ile, ( ve **فَقَمًا** ) tahrîk ile, ( ve **فُقُومًا** ) zamme ile: ( eşitlik ve doğruluk üzere yürümedi ); ve Ezherî inşâd etti:
% ( فإِن تَسْمَعْ بِلأْمِهِمَا %
فإنَّ الأمْرَ قَدْ فَقِمَا ) %

( ve ) **فَقَمَ** iş **فُقُومًا**: ( büyüdü; **فَقُمَ** gibi, **كَرُمَ** gibi; ve **تَفَاقَمَ** ) iş de böyledir; fakat kullanımı onu mekruha tahsis etti; **العِنَايَة**’de olduğu gibi.

( **الفَقْمُ** ) fetih ile, ( ve zamme edilir: çene yahut iki çeneden biri ); ikisi **فَقْمَانِ**’dır; ve ondan hadis: “Kim iki **فَقْمَيْهِ** ile iki ayağı arasındakini korursa cennete girer.” Ve o **مَفْقُوم**’dur.

( ve ) **الفَقْمُ** : ( köpeğin burnunun ucu ).

( ve **فَقَمَهُ** ) **فَقْمًا**: ( onun **فَقْمِ**’inden tuttu; **تَفَقَّمَهُ** gibi ); ve bu Zemahşerî’dendir.

( ve ) **فَقَمَ** (kadını: onunla cinsel ilişkiye girdi; **فَاقَمَها** gibi) **مُفَاقَمَةً** ve **فِقَامًا**; bunu Cevherî nakletti; Aglab el-İclî dedi ki:
% ( * ولا الفِقامُ دُونَ أَنْ تُفَاقِمَا * % ) %
ve gerçekten az önce geçti.

( **الفُقُم** , iki zamme ile: ağız ); bunu Şemir nakletti.

( ve **أَفقَمُ** : bir adamın adı ).

( ve ) mecazdandır: **الأفْقَمُ** (işlerden: eğri olan), eşitliğe aykırı olan.

( ve **فُقَيْمٍ**’e nisbet ) ( **كِنَانَة**’den bir karın ) **فُقَمِيٌّ** , **عُرَنِيٍّ** gibi; aynın zammesi, rânın fethi ve nûnun kesresi ile; **الصِّحاح**’ta böyle; ve şeyhimiz onu tashîf etti de onu: **عَرَبِيٍّ** gibi yaptı; ve musannife itiraz etti; ve Sîbeveyh’i **الكِتَاب**’da **فُقَيْمِيّ** diye zikretti; Cevherî dedi ki: (ve onlar **نَسَأة الشَّهورِ**’dür); ve onlar için **الهَمْزَة**’de bir zikri geçti; ve onlar (câhiliyede) idiler.

( ve ) nisbet ( **فُقَيْم دَارِمٍ**’e: **فُقَيْمِيّ** ) kıyas üzere, **الصِّحَاح**’ta olduğu gibi; ve onlar, Cerîr b. Dârim b. Cerîr’in oğlu Benû Fukaym’dir; ve onlardan Cerîr’i düşüren vardır; onlardan Urve Ebû Gâdıra ve başkası.

( ve ) Ebû Turâb dedi: Arrâm’ı işittim; diyordu: ( **رَجُلٌ فَقِمٌ** , **كَكَتِفٍ** gibi ) yani: ( anlayışlı: hasımlara üstün gelir ); ve **لَقِمُ لَهِمٌ** de böyledir.

( ve ) denilir: ( yedi, ta ki **فَقِمَ** oluncaya kadar, **فَرِحَ** gibi ), yani: ( tıka basa doydu ).

[ ] Ve ona istidrâk olunanlardandır:
**فَقُمَ** şey, **كَرُمَ** gibi: genişledi; ve onda **صَدْعٌ مُتَفَاقِمٌ** vardır.
