# فكر (ف-ك-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%83%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Feker “Vekr” kuş yuvasının giriş kapısıdır

- Harfler: ف - ك - ر
- Kur'an'da: 18 geçiş · 18 ayet · 6 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (6)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [يَتَفَكَّرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%83%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَتَفَعَّلُونَ | Düşünürler | 10 | 10 | [7:176](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/ayet/7:176.md) |
| [تَتَفَكَّرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%83%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تَتَفَعَّلُونَ | Düşünürsünüz | 3 | 3 | [2:219](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/ayet/2:219.md) |
| [يَتَفَكَّرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%83%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | يَتَفَعَّلُوا | Düşünürler | 2 | 2 | [7:184](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/ayet/7:184.md) |
| [تَتَفَكَّرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%83%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تَتَفَعَّلُوا | Düşünürsünüz | 1 | 1 | [34:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/ayet/34:46.md) |
| [فَكَّرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D9%83%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%8E.md) | فَعَّلَ | Düşünüp taşındı | 1 | 1 | [74:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/ayet/74:18.md) |
| [وَيَتَفَكَّرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%83%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | وَيَتَفَعَّلُونَ | Ve düşünürler | 1 | 1 | [3:191](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/ayet/3:191.md) |

## Mücavir kökler — 126 mücavir (160 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [ثمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 27 · Meyve demektir
2. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 10 ortak ayet · G² 24 · Evye kuş yuvası demektir
3. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 10 ortak ayet · G² 24 · Hayvanların ön ayaklarına denir
4. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 7 ortak ayet · G² 14 · Beyn topraktaki yarık demektir
5. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 6 ortak ayet · G² 14 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
6. [عنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · E’nab, Üzüm asması demektir
7. [لهث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Dilini sarkıtıp solur
8. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 6 ortak ayet · G² 11 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
9. [نخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Hurma ağacıdır
10. [نبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Bitki
11. [ثني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%86%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Sena yaka demektir
12. [ودد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır
13. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
14. [زخرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Süs, desen demektir
15. [كلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Onların köpeği
16. [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · İcl havuz demektir
17. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
18. [صدع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Çatlak, yarık demektir
19. [عصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Yusr” sol kol; “u’sr”, yanın ayna dönüşmesi ile solak…
20. [فرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ferd (dal) Düzlükte tek başına yükselen tepe demektir
21. [مسي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Dün
22. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
23. [حصد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hasad: Biçilen ekin demektir
24. [خلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Bulanık su demektir
25. [زيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Zeytindir
26. [شفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Çukur, kuyu gibi yerlerin kenar kısmıdır
27. [سمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Ad verilen
28. [خمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hamr (hı) : Üzümden yapılan içki, şarap demektir
29. [لون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Her çeşit renk demektir
30. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
31. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Bahçe demektir
32. [حرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Yanık demektir
33. [نوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Efal” babından “enam” uyuyanlar demektir
34. [ليل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
35. [زبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Zebra”, derisi çizgili yaban eşeğidir
36. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
37. [صحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
38. [زرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ekin demektir
39. [سلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sülük demektir
40. [خزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hazen : Depo demektir
41. [رسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sıra dağlar
42. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Ekel pas demektir
43. [خشع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Huşu : « Haşia », toprak üzerinde olgunlaşmış sonbahardaki…
44. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · “Nezle” konaklama yeri demektir
45. [نذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B0%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Savaşta veya yürüyüşteki öncüdür
46. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
47. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Kıdr kazandır
48. [ذلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Zeyl etek denektir
49. [مسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Koku veren yağdır
50. [وعظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Vea’de” (dal) yağmur yüklü bulut anlamına gelir
51. [بطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Batın karın demektir
52. [قصص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D8%B5.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Anlatırız
53. [غشو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B4%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Örter
54. [قعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Temel demektir
55. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
56. [رفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Raf’, üzerine bir şeylerin konduğu yer, raftır
57. [مدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kiriş demektir
58. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
59. [عمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kör demektir
60. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Yaşlı adamdır

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%83%D8%B1/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فكر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D9%84.md), [نظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1.md), تدبر |
| Zıt Kök | [غفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Zihnin veya kalbin bir mesele üzerinde evrilip çevrilmesi, kabuğu soyup öze ulaşmak üzere veriyi tahlil etmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Evrendeki somut ayetler ve ilahi işaretler üzerinde akıl yürüterek görünenden görünmeyene, sebepten gayeye intikal etme |
| Çekirdek Özet 3 | Duyusal verileri ve gözlemleri içsel bir muhakeme sürecine tabi tutarak bilgi ve ibret üreten zihinsel mekanizma |
| Kritik Hata Riski | Tefekkürü yalnızca pasif bir içe kapanma, soyut bir meditasyon veya eylemsiz bir felsefi spekülasyon olarak daraltmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فك | Bir şeyi diğerinden ayırma, düğümü çözme, serbest bırakma ve açma anlamını taşır; nitekim [فكك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D9%83.md) düğümü veya rehini çözmek, [فكه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D9%87.md) ise zihni veya nefsi sıkan şeylerden arındırıp ferahlatmak demektir. | ر | Çözülen veya açılan parçaların zihinde sürekli evrilip çevrilmesi, tahlil edilmesi ve birbiriyle mukayese edilerek akış halinde işletilmesi anlamı katılmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız | Açıklık, çıkış ve sözel ifadenin veya zihinsel giriş-çıkışın menfezi. |
| ك | Avuç içi | Kavrama, tutma, içine alma ve nesneyi denetim altında bükme. |
| ر | İnsan başı | Baş, zihin, ilk ve üst merkez olma konumu. |
| فكر | Ağız menfezinden giren veriyi avuç içine alıp baş/zihin merkezinde sürekli evirip çevirerek tahlil etme hareketi | Dış dünyadan alınan işaretlerin zihinsel kavrayış alanına sokulması ve baş merkezinde etraflıca incelenip çözümlenmesi hareketini tasvir eder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kalbin ve zihnin bir mesele üzerinde gidip gelmesi, evrilip çevrilmesidir. Dilcilerin bir kısmı kökün fiziksel olarak bir nesneyi kabuğundan ayırmak için ovalamak ve ufalayıp özünü ortaya çıkarmak anlamına gelen [فرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%83.md) kökünden türediğini ve somut ovalama hareketinin zihinsel tahlile aktarıldığını belirtir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde düşüncenin veya zihnin bir nesne ya da keder üzerinde dönüp durması bağlamında geçer; şair İmruü’l-Kays keder ve hatırlayışın zihinde uyandırdığı fikri hareketleri tasvir ederken kökün türevlerini zihnin meşguliyeti anlamında kullanmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Klasik kullanımda bir mesele hakkında ilgisizlik veya ihtiyacın bulunmaması durumu için لا فكر لي في هذا ibaresiyle ifade edilir; bu kullanım kökün bir nesneye zihinsel yöneliş ve ihtiyaç duyma manasını taşır. |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât.

### Sami etimolojik katman

Arapça فكر kökü, zihnin bir veri üzerinde gidip gelmesini ve tahlil yapmasını ifade eden özgün bir iç Arapça gelişim çizgisine sahiptir. Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı kök harfleriyle düşünme fiilini karşılayan yaygın bir soydaş biçim tespit edilmemektedir; nitekim İbranice ve Aramice gibi akraba dillerde tefekkür ve düşünce süreçleri daha ziyade zihinsel yöneliş ve içsel konuşmayı anlatan köklerle (İbranice חשב ve הרה gibi) karşılanır. Bununla birlikte kökün, Sami dillerinde yaygın olan ve fiziksel olarak sürtme, ovalama, kabuğu kırarak içindekini çıkarma anlamına gelen [فرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%83.md) (Süryanice perk/prak, İbranice pārak: parçalamak, ayırmak, ufalamak) çekirdeğiyle metatez ilişkisi içinde geliştiği kabul edilmektedir. Bu semantik kayma ile fiziksel bir şeyi ufalayarak özünü açığa çıkarma eylemi, zihnin veriyi tahlil edip hakikatin özüne ulaşması hareketine dönüşmüştür.

Güven: Güçlü

Kaynak: David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | [فرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%83.md) ile metatez bağı ve تردُّدُ القَلْب hareketi | Somut planda tohumun veya tanenin kabuğunu ovalayarak özünü çıkarma eyleminin, soyut planda meseleleri evirip çevirerek tahlil etmeye aktarılması. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Kuzeybatı Sami dillerindeki parçalama/ayırma kökleri | İbranice pārak ve Süryanice perk formlarıyla çekirdek düzeyinde (kabuğu kırma, ayırma) fonetik ve anlamsal örtüşme. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik p-r / f-r tabakası | Parçalama, ufalama ve ayırma bildiren Afro-Asyatik ilksel kök formlarıyla dolaylı morfolojik yakınlık. | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, el-Müfredât, Brown-Driver-Briggs.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فكر | Anlamlı | Zihinsel tahlil, düşünme | Zihnin bir mesele üzerinde evrilip çevrilerek hakikate ulaşması. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [فرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%83.md) | Anlamlı | Ovalamak, kabuğundan ayırmak, nefret | Bir şeyi ovalayarak kabuğunu içinden ayırmak; bir ilişkide bağın çözülüp soğuması. | Metatez ilişkisi; Kur'an'da geçmez. |
| [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) | Anlamlı | Örtmek, gizlemek, nankörlük | Tohumu toprağa gömmek, örtmek; nimeti inkâr ederek üzerini kapatmak. | Anlamsal zıtlaşma taşır; Kur'an'da geçer. |
| [كرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%81.md) | Anlamlı | Koklamak, burnunu çekmek | Hayvanın bir şeyi koklayıp burnunu yukarı kaldırması. | Kur'an'da geçmez. |
| رفك | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş altında müstakil bir anlam bildirilmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| [ركف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%81.md) | Anlamlı | Toplanmak, birikmek | Suyun veya bir şeyin bir araya toplanıp birikmesi anlamında nadir bedevi kullanımı. | Tahdhīb al-Lugha kaydıdır; Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فكر | Merkez | Düşünme, tahlil etme | Bilinen verilerden bilinmeyene ulaşmak üzere zihnin evrilip çevrilmesi ve analitik tahlil yapmasıdır. | Parçaları ayrıştırıp sebep-sonuç bağını kurma sürecidir. |
| [عقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D9%84.md) | Komşu | Bağlama, idrak etme, tutma | Veriyi zihinde tutma, heva ve yanlışa karşı nefsi bağlayıp frenleme yönü ağır basar. | Zihnin tutucu, bağlayıcı ve engelleyici yetisidir. |
| [نظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1.md) | Komşu | Bakma, gözlemleme, araştırma | Bakışı bir nesneye yöneltip veri toplama ve doğrudan müşahede etme hareketidir. | Düşünmenin ilk adımı olan yöneliş ve dikkattir. |
| تدبر | Komşu | Sonrasını gözetme, arka planı izleme | Bir işin akıbetini, arkasını ve nihai sonuçlarını basamak basamak takip etmektir. | Sürecin sonunu ve hedefini amaçlayan düşünüş biçimidir. |
| [غفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%84.md) | Zıt | Dalgınlık, terk etme, önemsememe | Önünde duran açık delile ve uyarıya rağmen zihni meşgul etmeyip kayıtsız kalmaktır. | Zihinsel hareketin durması ve bilincin kapanmasıdır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فكر | Tahlil etmek, zihni evirip çevirmek | Verileri ayrıştırıp sebep-sonuç ilişkisi kurarak hakikate ulaşma çabası. | Kesin |
| Latince | Cogitare, reflectere | Düşünmek, geri çevirip tartmak | Cogitare zihinde bir araya getirip işlemeyi, reflectere ise zihinsel ışığın nesneye geri dönüp yansımasını karşılar; tahlil boyutu örtüşür. | Güçlü |
| İngilizce | Reflect, ponder, deliberate | Derinlemesine düşünmek, tartmak | Ponder ağırlığını tartma yönünü, reflect ise içe dönük değerlendirme ve tahlil etme sürecini karşılar. | Kesin |
| Almanca | Nachdenken, reflektieren | Düşünmek, muhakeme etmek | Nachdenken bir verinin ardınca giderek zihinde işlemeyi tam olarak karşılar. | Kesin |
| Fransızca | Réfléchir, méditer | Düşünmek, tefekkür etmek | Réfléchir zihinsel odaklanmayı ve verileri geri çevirip incelemeyi ifade eder. | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَفْتَعِلُ / تَفَعَّلَ (يَتَفَكَّرُونَ، تَتَفَكَّرُونَ) | Kozmolojik ve ontolojik ayetlerden ibret alma | Göklerin ve yerin yaratılışı, gece ile gündüzün değişimi, yağmur ve bitkiler gibi tabiat hadiseleri üzerinden ibret çıkarma bağlamı (Âl-i İmrân [3:191](https://lisan.digital/tr/ayet/3:191.md), Yûnus [10:24](https://lisan.digital/tr/ayet/10:24.md), en-Nahl [16:11](https://lisan.digital/tr/ayet/16:11.md), er-Rûm [30:21](https://lisan.digital/tr/ayet/30:21.md)). |
| تَتَفَكَّرُوا / يَتَفَكَّرُوا | İnsanın kendi yaratılışı ve peygamberin durumunu sorgulama | Peygamberde bir delilik olmadığını, nefislerin ve göklerin hak ile yaratıldığını önyargısız muhakeme etme bağlamı (el-A‘râf [7:184](https://lisan.digital/tr/ayet/7:184.md), er-Rûm [30:8](https://lisan.digital/tr/ayet/30:8.md), Sebe’ [34:46](https://lisan.digital/tr/ayet/34:46.md)). |
| تَتَفَكَّرُونَ | Toplumsal hükümler, infak ve kıssalar üzerinde akıl yürütme | İnfak, yetimlerin durumu, içki ve kumar gibi pratik hayat düzenlemelerinin hikmetini ve kıssaların gayesini anlama bağlamı (el-Bakara [2:219](https://lisan.digital/tr/ayet/2:219.md), el-Bakara [2:266](https://lisan.digital/tr/ayet/2:266.md), el-A‘râf [7:176](https://lisan.digital/tr/ayet/7:176.md)). |
| فَكَّرَ (فَعَّلَ) | Kur'an mesajını çürütmek için kurmaca ve hileli hesap yapma | Varlık ve vahiyle samimi yüzleşme yerine, inkârı meşrulaştırmak için kasıtlı plan ve ölçü kurma bağlamı (el-Müddessir [74:18](https://lisan.digital/tr/ayet/74:18.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Marifetullah ve istidlal | Allah’ın zatı hakkında değil, mahlukatı ve fiilleri (âyât) üzerinden tefekkürün caiz ve vacip oluşu; nazar ve istidlalin bilgi kaynağı değeri. | Aklın duyulur alemden duyular ötesine intikalini sağlayan metodik akıl yürütme. |
| Fıkıh | Hükümlerin illet ve hikmeti | Hükümlerin arkasındaki illetleri kavrama, kıyas ve ictihad süreçlerinde zihni meşgul etme. | Maslahat ve gayeyi keşfetmeye yönelik zihinsel tahlil. |
| Tefsir | Ayetlerin delaleti ve temsiller | Mesellerin (emsâl) ve kevni ayetlerin tefekkür edilmeksizin anlaşılamayacağı vurgusu. | Temsilden hakikate, lafızdan manaya geçiş yöntemi. |
| Hadis | Zikir ve tefekkür dengesi | تفكروا في آلاء الله ولا تفكروا في ذاته rivayeti çerçevesinde düşüncenin sınırları ve ibadet boyutu. | Yaratılış delilleriyle sınırlı, ubudiyeti besleyen şuurlu tefekkür. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Âyet ve delillerle yüzleşme | Tahkiki iman mekanizması | Taklidi inancı kırıp delile dayalı imanı inşa etme | Varlık delillerini tahlil ederek yaratıcı ile irtibat kurar ve imanı bilinçli tercihe dönüştürür. | Kesin |
| İlmi | Gözlem ve deney verilerinin analizi | Bilimsel metodoloji ve tümevarım | Ham veriden kanun ve ilke çıkarma | Tabiat hadiselerinin nedenlerini araştırarak teorik bilgi ve anlama modelleri üretir. | Kesin |
| Siyasi | Karar alma ve istişare süreçleri | Stratejik analiz ve basiret | Kararların arka planını ve alternatiflerini tartma | Toplumsal süreçleri aceleyle değil, derinlikli tahlil ve müzakere ile yönetmeyi sağlar. | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak kullanımı ve bölüşüm | İktisadi muhakeme ve planlama | İhtiyaç, infak ve sermaye dengesini tahlil etme | Kaynakların atıl kalmasını önler; harcama ve üretim kararlarında fayda-zarar analizi kurar. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Algoritmik veri işleme ve analitik ayrıştırma | Karmaşık bir sinyali bileşenlerine ayıran (Fourier dönüşümü gibi) ve ham veriden örüntü çıkaran algoritmik ayrıştırma süreciyle yapısal benzerlik taşır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Eleştirel düşünme ve reflektif bilinç | Sosyoloji ve psikolojide bireyin kendi algılarını, toplumsal şartlanmalarını ve olguları sorgulayarak öze ulaşmasını sağlayan reflektif tahlil süreciyle denktir. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Tefekkürü yalnızca mistik bir pasiflik, zihni boşaltmaya yönelik bir meditasyon yahut dünyadan kopuk bireysel bir hayal kurma haline indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da tefekkür, daima somut bir nesneye, tabiat hadisesine, toplumsal meseleye veya tarihi kıssaya yönelen; neden-sonuç bağı kurup eyleme ve imana zemin hazırlayan aktif ve analitik bir süreçtir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerin emrettiği düşünme ameliyesi salt duygusal bir hayranlık veya amelsiz bir spekülasyon sanılır; sonuçta bilimin, aklın ve ictihadın Kur'ani kökleri görmezden gelinerek dini düşünce dogmatizme hapsolur. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın muhatabından beklediği temel tavrın körü körüne teslimiyet değil, tabiatı, tarihi ve vahyi tahlil eden basiretli bir kavrayış olduğunu gösterdiği için kurucu niteliktedir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tabiat hadiselerinden ve kozmolojik nizamdan bahseden ayetlerde (örneğin er-Rûm [30:21](https://lisan.digital/tr/ayet/30:21.md), en-Nahl [16:11](https://lisan.digital/tr/ayet/16:11.md)), Kur'an mesellerinin sonunda (el-Haşr [59:21](https://lisan.digital/tr/ayet/59:21.md)) ve peygamberlik delillerinin tartışıldığı bağlamlarda (el-A‘râf [7:184](https://lisan.digital/tr/ayet/7:184.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinin akıl ve sorgulamayı yasakladığı, aklın vahye zıt olduğu yönündeki modern ve gelenekçi ön kabulleri yıkar; düşünmenin doğrudan ibadet ve anlama aracı olduğunu kanıtlar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir nesneyi kabuğundan ayırmak için ovalayıp ufalama, zihnin bir mesele üzerinde evrilip çevrilerek tahlil yapması.
- Soyut anlam: Dış dünyadan alınan işaret ve verileri zihinsel tahlilden geçirerek bilinenden bilinmeyene, zahirden batına ve sebepten müsebbibe intikal etme süreci.
- Sistematik karşılık: İnanç ve eylem sisteminde veriyi bilgiye, gözlemi ibrete, taklidi tahkike dönüştüren analitik muhakeme motoru.
- LaTeX modeli: $$T: X \xrightarrow{\;f\;} Y \implies I$$
- LaTeX açıklaması:

Modelde $X$ gözlemlenen dış dünyadaki ayetleri, verileri ve hadiseleri; $f$ bu veriler üzerinde işletilen tahlil, zihinsel evirip çevirme ve muhakeme fonksiyonunu (tefekkür sürecini); $Y$ tahlil sonucu ulaşılan anlamlandırılmış bilgiyi; $I$ ise bu bilginin zihinde ve kalpte hâsıl ettiği nihai ibret, tahkiki iman ve idrak neticesini sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (18 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%83%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:219](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/ayet/2:219.md) — تَتَفَكَّرُونَ

يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُمَا أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمَا وَيَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Sana içkiden ve kumardan soruyorlar. De ki: İkisinde de hem büyük günah, hem de insanlar için faydalar vardır. Günahları ise faydalarından daha büyüktür. Ve sana ne infak edeceklerini soruyorlar. De ki: İhtiyaçlarınızdan artanı. Düşünesiniz diye Allah size ayetlerini böyle açıklıyor.

### [Bakara 2:266](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/ayet/2:266.md) — تَتَفَكَّرُونَ

أَيَوَدُّ أَحَدُكُمْ أَنْ تَكُونَ لَهُ جَنَّةٌ مِنْ نَخِيلٍ وَأَعْنَابٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ لَهُ فِيهَا مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ وَأَصَابَهُ الْكِبَرُ وَلَهُ ذُرِّيَّةٌ ضُعَفَاءُ فَأَصَابَهَا إِعْصَارٌ فِيهِ نَارٌ فَاحْتَرَقَتْ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Biriniz ister mi ki; hurmalardan ve üzümlerden bir bahçesi olsun, altından ırmaklar aksın, içinde her çeşit meyve bulunsun da; kendisi ihtiyarlamış, çocukları da güçsüz kalmışken; bahçesi ateşli bir kasırga ile yanıversin. Düşünesiniz diye Allah, size ayetlerini böyle açıklar.

### [Ali İmran 3:191](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/ayet/3:191.md) — وَيَتَفَكَّرُونَ

الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ

Meal (IK): Onlar ki; ayakta, oturarak ve yanları üstü yatarken Allah’ı anarlar, göklerin ve yerin yaratılışını düşünürler. Rabbımız; Sen bunları boşuna yaratmadın. Sen pak ve münezzehsin. Bizi, o ateş azabından koru.

### [En'am 6:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/ayet/6:50.md) — تَتَفَكَّرُونَ

قُلْ لَا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزَائِنُ اللَّهِ وَلَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلَا أَقُولُ لَكُمْ إِنِّي مَلَكٌ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَيَّ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الْأَعْمَى وَالْبَصِيرُ أَفَلَا تَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): De ki: Size, Allah’ın hazineleri benim yanımdadır, demiyorum. Ben, gaybı da bilmem. Ve size bir melek olduğumu da söylemiyorum. Ben; bana vahyolunandan başkasına uymam. De ki: Hiç görenle görmeyen bir olur mu? Hiç düşünmüyor musunuz?

### [Araf 7:176](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/ayet/7:176.md) — يَتَفَكَّرُونَ

وَلَوْ شِئْنَا لَرَفَعْنَاهُ بِهَا وَلَكِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَى الْأَرْضِ وَاتَّبَعَ هَوَاهُ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ إِنْ تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أَوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَثْ ذَلِكَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Dileseydik onu, bununla yükseltirdik. Fakat o; yere saplandı ve hevesine uydu. Artık onun hali; o köpeğin hali gibidir ki, üstüne varsan da dilini sarkıtıp solur, kendi haline bıraksan da dilini sarkıtıp solur. İşte ayetlerimizi yalanlayan kavmin hali böyledir. Sen, kıssayı anlat. Belki düşünürler.

### [Araf 7:184](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/ayet/7:184.md) — يَتَفَكَّرُوا

أَوَلَمْ يَتَفَكَّرُوا مَا بِصَاحِبِهِمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلَّا نَذِيرٌ مُبِينٌ

Meal (IK): Düşünmüyorlar mı ki; arkadaşlarında hiçbir delilik yoktur. O, ancak apaçık bir uyarıcıdır.

### [Yunus 10:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/ayet/10:24.md) — يَتَفَكَّرُونَ

إِنَّمَا مَثَلُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَاءٍ أَنْزَلْنَاهُ مِنَ السَّمَاءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبَاتُ الْأَرْضِ مِمَّا يَأْكُلُ النَّاسُ وَالْأَنْعَامُ حَتَّى إِذَا أَخَذَتِ الْأَرْضُ زُخْرُفَهَا وَازَّيَّنَتْ وَظَنَّ أَهْلُهَا أَنَّهُمْ قَادِرُونَ عَلَيْهَا أَتَاهَا أَمْرُنَا لَيْلًا أَوْ نَهَارًا فَجَعَلْنَاهَا حَصِيدًا كَأَنْ لَمْ تَغْنَ بِالْأَمْسِ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Dünya hayatının misali; sadece gökten indirdiğimiz su gibidir. Onunla, insan ve hayvanların yiyerek beslendikleri bitkiler bol bol yetişir; yeryüzü renk renk, çeşit çeşit masullerle süslenir. Ve yerin sahibleri bütün bunlara kadir olduklarını sandıkları sırada; geceleyin veya gündüzün emrimiz geliverirde orayı hiç birşey bitirmemişe çeviririz. Daha dün birşey yokmuş gibi olur. İşte Biz, ayetlerimizi düşünen insanlar için böylece açıklarız.

### [Rad 13:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/ayet/13:3.md) — يَتَفَكَّرُونَ

وَهُوَ الَّذِي مَدَّ الْأَرْضَ وَجَعَلَ فِيهَا رَوَاسِيَ وَأَنْهَارًا وَمِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ جَعَلَ فِيهَا زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهَارَ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): O’dur yeri düzleyen ve orada dağlar, nehirler var eden, her türlü mahsulden çift çift yetiştiren ve gündüzü geceyle bürüyen. Muhakkak ki bunlarda; düşünen bir kavim için ayetler vardır.

### [Nahl 16:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/ayet/16:11.md) — يَتَفَكَّرُونَ

يُنْبِتُ لَكُمْ بِهِ الزَّرْعَ وَالزَّيْتُونَ وَالنَّخِيلَ وَالْأَعْنَابَ وَمِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Onunla size ekinler, zeytin ve hurma ağaçları, üzümler ve türlü türlü ürünler bitirir. Düşünen bir kavim için bunda ayetler vardır.

### [Nahl 16:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/ayet/16:44.md) — يَتَفَكَّرُونَ

بِالْبَيِّنَاتِ وَالزُّبُرِ وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Kitablar ve apaçık delillerle. Sana da insanlara indirileni açıklayasın diye bu zikri indirdik. Belki düşünürler.

### [Nahl 16:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/ayet/16:69.md) — يَتَفَكَّرُونَ

ثُمَّ كُلِي مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ فَاسْلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلًا يَخْرُجُ مِنْ بُطُونِهَا شَرَابٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ فِيهِ شِفَاءٌ لِلنَّاسِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Sonra her tür üründen ye. Sonra da Rabbının işlemen için gösterdiği yoldan yürü. Karınlarından insanlara şifa olan, renkleri çeşit çeşit bir içecek çıkar. Bunda düşünen bir kavim için şüphesiz bir ayet vardır.

### [Rum 30:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/ayet/30:8.md) — يَتَفَكَّرُوا

أَوَلَمْ يَتَفَكَّرُوا فِي أَنْفُسِهِمْ مَا خَلَقَ اللَّهُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا إِلَّا بِالْحَقِّ وَأَجَلٍ مُسَمًّى وَإِنَّ كَثِيرًا مِنَ النَّاسِ بِلِقَاءِ رَبِّهِمْ لَكَافِرُونَ

Meal (IK): Kendi nefisleri hakkında düşünmezler mi? Ki Allah gökleri, yeri ve ikisinin arasında bulunanları ancak hak ile ve belirli bir süre için yaratmıştır. Doğrusu insanların çoğu Rabblarına kavuşmayı inkar ederler.

### [Rum 30:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/ayet/30:21.md) — يَتَفَكَّرُونَ

وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Kendileriyle huzura kavuşmanız için size kendi nefislerinizden eşler yaratıp aranızda sevgi ve merhamet var etmesi de O’nun ayetlerindendir. Şüphesiz ki bunlarda düşünen bir kavim için ayetler vardır.

### [Sebe 34:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/ayet/34:46.md) — تَتَفَكَّرُوا

قُلْ إِنَّمَا أَعِظُكُمْ بِوَاحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنَى وَفُرَادَى ثُمَّ تَتَفَكَّرُوا مَا بِصَاحِبِكُمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلَّا نَذِيرٌ لَكُمْ بَيْنَ يَدَيْ عَذَابٍ شَدِيدٍ

Meal (IK): De ki: Ben, size ancak Allah için ikişer ikişer ve teker teker kalmanızı, sonra arkadaşınızda bir delilik olmadığını iyice düşünmenizi öğütlerim. O, ancak şiddetli bir azabın öncesinde sizin için bir uyarıcıdır.

### [Zümer 39:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/ayet/39:42.md) — يَتَفَكَّرُونَ

اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِهَا وَالَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنَامِهَا فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضَى عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَيُرْسِلُ الْأُخْرَى إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Allah; ölüm anında canları alır. Ölmeyenin ise uykusunda. Ölmelerine hükmettiği kimselerinkini tutar, diğerlerini belli bir süreye kadar salıverir. Doğrusu bunda; düşünen bir kavim için ayetler vardır.

### [Casiye 45:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/ayet/45:13.md) — يَتَفَكَّرُونَ

وَسَخَّرَ لَكُمْ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا مِنْهُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Göklerde olanları, yerde olanları, hepsini size musahhar kılmıştır. Elbette ki düşünen bir kavim için bunda ayetler vardır.

### [Haşr 59:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/ayet/59:21.md) — يَتَفَكَّرُونَ

لَوْ أَنْزَلْنَا هَذَا الْقُرْآنَ عَلَى جَبَلٍ لَرَأَيْتَهُ خَاشِعًا مُتَصَدِّعًا مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَتِلْكَ الْأَمْثَالُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Şayet Biz, bu Kur’an’ı bir dağa indirmiş olsaydık; sen, onun Allah’ın haşyetinden baş eğerek parça parça olduğunu görürdün. İşte Biz, bu misalleri insanlara anlatırız, belki düşünürler.

### [Müddessir 74:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/ayet/74:18.md) — فَكَّرَ

إِنَّهُ فَكَّرَ وَقَدَّرَ

Meal (IK): Doğrusu o, düşündü ve ölçüp biçti.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Feker “Vekr” kuş yuvasının giriş kapısıdır. Fiil olarak kuşun yuvaya girmesi demektir. “Vav”ın “fe”ye dönüşmesi ile “tefkir” hislerle elde edilen bilgilerin tasnif edilerek beyinde ilgili yerlere yerleştirilmesi anlamına gelir. “Akıl” bu kavramlar arasındaki bağlara ortaya çıkarmaktır. “Fıkıh” ise bu akli bağlarla ileride olacaklar hakkında hüküm çıkarmak, ictihad etmek demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والراء والفاء معهما
ك ر ف، ك ف ر، ف ك ر، ف ر ك مستعملات كرف:
كَرَف يكرفُ ويكرفُ، لغتان، الحمار، وكل دابة كذلك، كرفاً، وهو شمه البول ورفعه رأسه، حتى يقلص شفتيه، وربما قالوا: كَرَفَها، أي: تشمم بولها، قال:
مشاخساً طوراً و طوراً كارفا
كفر: الكُفرُ: نقيض الإيمان. ويقال لأهل دار الحرب: قد كَفَروا، أي: عصوا وامتنعوا.
والكُفرُ: نقيض الشكر. كَفَر النعمة، أي: لم يشكرها.
والكُفرُ أربعة أنحاء: كُفرُ الجحود مع معرفة القلب، كقوله عز وجل: "وجحدوا بها واستيقنتها أنفسهم".
وكُفْرُ المعاندة: وهو أن يعرف بقلبه، ويأبى بلسانه.
وكُفْرُ النفاق: وهو أن يؤمن بلسانه والقلب كافر.
وكُفْرُ الإنكار: وهو كُفْرُ القلب واللسان.
وإذا ألجأت مطيعك إلى أن يعصيك فقد أَكْفَرْتَه.
والتَّكفيرُ: إيماء الذمي برأسه، يقال: سجد له، وإنما يقال: كَفَّر له.
والتَّكفيرُ: تتويج الملك بتاج، قال:
ملك يلاث برأسه تكْفِيرُ
يصف ثوراً، فالتَّكفيرُ ههنا التاج نفسه.
والرجل يكْفِرُ درعه بثوب كَفْراً، إذا لبسه فوقه، فذلك الثوب كافِر الدرع.
والكافر: الليل والبحر، ومغيب الشمس، وكل شيء غطى شيئاً فقد كَفَرهُ.
والكافِرُ من الأرض: ما بعد عن الناس، لا يكاد ينزله أحد، ولا يمر به أحد، ومن حلها يقال: هم أهل الكُفُور. قال الضرير: هي القرى، واحدها: كَفْرٌ. ويقال: أهل الكُفور عند أهل المدائن كالأموات عند الأحياء.
والكافرُ في لغة العامة: ما استوى من الأرض واتسع.
والكافر: النهر العظيم، قال:
فألقيتها في الثني من جنب كافرٍ		كذلك أقنو كل قط مضـلـل
يعني: النهر الكثير الماء.
والكَفَرُ: الثنايا من الجبال، قال أمية:
وليس يبقى لوجه الله مختـلـق		إلا السماء وإلا الأرض والكَفَرُ
والكَفّارة: ما يكفر به من الخطيئة واليمين فيمحى به.
والكافور: كم العنب قبل أن ينور، قال:
كالكرم إذا نادى من الكافور
وكافوره: ورقة الذي يستره.
والكافورُ: شيء من أخلاط الطيب. والكافُورُ: عين ماء في الجنة. والكافُورُ: نبات نوره كنور الأقحوان. والكافُورُ: الطلع. وإذا أنثوا قالوا: الكُفُرَّى. والجميع: الكَوافير، يخرج من النخل كأنه نعلان مطبقان، والحمل بينهما منضود، والطرف محدد. ومنهم من يقول: هذه كَفَرّاة واحدة، وهذه كَفرَّى واحدة، لا يُنون.
والكَفْرُ: عصا قصيرة.
ورجل كِفِرِّينٌ عِفِرِّينٌ: عِفْريتٌ خبيثٌ.
ورجل مُكَفَّرٌ: محسانٌ لا تشكر نعمه.
ويقال: مكْفُورٌ بك يا فلان عنيت وآذيت، يقال للرجل تأمره فيعمل على غير ما تأمره.
فكر: الفِكرُ: اسم التفكر. فكر في أمره وتفكر. ورجل فِكيرٌ: كثير التفكر. والفِكْرةُ والفِكْر واحد.
فرك: الفَرْكُ: دلكك شيئاً حتى ينقشر عن لبه كالجوز.
والفَرِك: المُتَفَرِّك قشره.
وأفرك البُرُّ، أي: اشتد في سنبله، قال:
أمكنك الفَركُ ولا يبيسُ
وبُرٌّ فَريكٌ وهو الذي فُرك ونقي.
وامرأة فاركٌ، وجمعها فواركُ: تبغض زوجها، فَرِكَتْهُ وفَرَكَتْه، لغتان. وفِرْكُهُ: بغضه.
ورجل مُفرك: تبغضه النساء ويقال للرجل أيضاً: فَرَكَها فِرْكاً، أي: أبغضها قال رؤبة:
ولم يضعها بين فِرْكٍ وعشق
وإذا زالت الوابلة عن صدفة الكتف فاسترخى المنكب قيل: قد انفرك منكبه، وانفركتْ وابلته، وإن كان مثله في الفخذ قيل: حرق الرجل فهو محروق، وحرقت حارقته، وذلك إذا أصابه انخلاع في وابلته. والوابلة: العظم المفلك الرأس، وهو المدخل في حق الورك، والحارقة: العصبة التي تمسك الوابلة في الصدفة.

##### Türkçe

**الكاف** ve **الراء** ve **الفاء** onlarla birlikte

**ك ر ف**، **ك ف ر**، **ف ك ر**، **ف ر ك** kullanımdadır. **كرف**:

**كَرَف** **يكرفُ** ve **يكرفُ**; iki lehçedir. Eşek ve her binek hayvanı da böyledir; **كرفاً** (yapar); o, idrarı koklaması ve başını kaldırmasıdır; ta ki dudaklarını büzüştürünceye kadar. Bazen “**كَرَفَها**” derler; yani: onun idrarını kokladı. Dedi ki:
مشاخساً طوراً و طوراً كارفا

**كفر**: **الكُفرُ**: imanın zıddı. Ve savaş yurdu ehli için denir: “**قد كَفَروا**”; yani: isyan ettiler ve kaçındılar.

Ve **الكُفرُ**: şükrün zıddı. **كَفَر النعمة**; yani: ona şükretmedi.

Ve **الكُفرُ** dört yöndür: kalbin bilgisiyle birlikte inkâr küfrü; Aziz ve Celil olanın sözü gibi: “وجحدوا بها واستيقنتها أنفسهم”.

Ve inatlaşma küfrü: o, kalbiyle bilir ve diliyle kaçınır.

Ve nifak küfrü: o, diliyle iman eder, kalp ise kâfirdir.

Ve inkâr küfrü: o, kalbin ve dilin küfrüdür.

Ve itaatkârını sana isyan etmeye mecbur bıraktığında, onu **أَكْفَرْتَه**.

Ve **التَّكفيرُ**: zimmînin başıyla işaret etmesi; “ona secde etti” denir; ancak “ona **كَفَّر** etti” denir.

Ve **التَّكفيرُ**: kralın taç ile taçlandırılmasıdır. Dedi ki:
ملك يلاث برأسه تكْفِيرُ
Bir boğayı vasfeder; burada **التَّكفيرُ** bizzat tacın kendisidir.

Ve adam, zırhını bir elbise ile **يكْفِرُ**; **كَفْراً**; onu onun üstüne giydiğinde; o elbise zırhın **كافِر**’idir.

Ve **الكافر**: gece ve deniz ve güneşin batışı ve her ne ki bir şeyi örterse onu **كَفَرهُ**.

Ve yerden **الكافِرُ**: insanlardan uzak olan; neredeyse kimsenin inmediği ve kimsenin geçmediği. Ve ona yerleşen hakkında denir: onlar **أهل الكُفُور**’dur. **الضرير** dedi: o, köylerdir; bir teki: **كَفْرٌ**. Ve şehir halkı yanında **أهل الكُفور** denir; diriler yanındaki ölüler gibidir.

Ve avam dilinde **الكافرُ**: yerden düzleşen ve genişleyen şeydir.

Ve **الكافر**: büyük nehirdir. Dedi ki:
فألقيتها في الثني من جنب كافرٍ		كذلك أقنو كل قط مضـلـل
Yani: suyu çok olan nehir.

Ve **الكَفَرُ**: dağlardan geçitlerdir. Ümeyye dedi ki:
وليس يبقى لوجه الله مختـلـق		إلا السماء وإلا الأرض والكَفَرُ

Ve **الكَفّارة**: günah ve yemin sebebiyle kendisiyle kefaret olunan şeydir; onunla silinir.

Ve **الكافور**: üzümün, aydınlanmadan önceki tomurcuğudur. Dedi ki:
كالكرم إذا نادى من الكافور
Ve onun **كافوره**’u: onu örtenin yaprağıdır.

Ve **الكافورُ**: güzel koku karışımlarından bir şeydir. Ve **الكافُورُ**: cennette bir su gözüdür. Ve **الكافُورُ**: nuru, papatyanın nuru gibi olan bir bitkidir. Ve **الكافُورُ**: hurma tomurcuğudur. Dişil yaptıklarında “**الكُفُرَّى**” derler. Ve hepsi: **الكَوافير**; hurmadan çıkar; sanki iki bitişik nal gibidir; ikisinin arasındaki yük dizilidir; ucu sivridir. Onlardan kimi der ki: bu bir **كَفَرّاة**’dır; ve bu bir **كَفرَّى**’dır; tenvinlenmez.

Ve **الكَفْرُ**: kısa bir asadır.

Ve **كِفِرِّينٌ** **عِفِرِّينٌ** adam: habis bir **عِفْريتٌ**.

Ve **مُكَفَّرٌ** adam: iyilik eden; nimetlerine şükredilmeyen.

Ve denir: “Ey falan, seninle **مكْفُورٌ**”; yani: eziyet ettin ve incittin. Bir adama, ona emredip de emrettiğinin dışında yapan kimse için denir.

**فكر**: **الفِكرُ**: tefekkürün adıdır. İşinde **فكر** etti ve **تفكر** etti. Ve **فِكيرٌ** adam: çok tefekkür eden. Ve **الفِكْرةُ** ile **الفِكْر** birdir.

**فرك**: **الفَرْكُ**: bir şeyi, içinden kabuğu soyuluncaya kadar ovmandır; ceviz gibi.

Ve **الفَرِك**: kabuğu soyulan şeydir.

Ve **أفرك** **البُرُّ**; yani: başağında sertleşti. Dedi ki:
أمكنك الفَركُ ولا يبيسُ
Ve **فَريكٌ** buğday: o, ovulmuş ve ayıklanmış olandır.

Ve **فاركٌ** kadın; çoğulu **فواركُ**: kocasından nefret eder; **فَرِكَتْهُ** ve **فَرَكَتْه**; iki lehçedir. Ve onun **فِرْكُهُ**: onun nefreti.

Ve **مُفرك** adam: kadınların nefret ettiği. Ve adama da denir: “onu **فَرَكَها** **فِرْكاً**”; yani: ondan nefret etti. Rü’be dedi ki:
ولم يضعها بين فِرْكٍ وعشق

Ve omuz çukurundan **الوابلة** kayınca ve omuz gevşeyince “omzu **انفرك** oldu” denir; ve onun **وابلته**’si **انفركتْ**. Eğer bunun benzeri uylukta olursa “adam **حرق** oldu; o da **محروق**tur” denir; ve onun **حارقته**’si **حرقت**; bu, **وابلته**’sinde bir çıkık isabet ettiğinde olur. Ve **الوابلة**: başı yuvarlak kemiktir; o, kalça yuvasına girendir. Ve **الحارقة**: **الوابلة**’yi çukurda tutan bağdır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

التَفَكُّرُ: التأملُ. والاسم الفِكْرُ والفِكْرَةُ. والمصدر الفَكْرُ بالفتح. قال يعقوب: يقال ليس لي في هذا الأمر فِكْرٌ، أي ليس لي فيه حاجة. قال: والفتح فيه أفصح من الكسر. وأفْكَرَ في الشيء وفَكَّرَ فيه وتَفَكَّرَ، بمعنًى. ورجلٌ فِكِّيرٌ: كثيرُ التَفَكُّر.

##### Türkçe

**التَفَكُّرُ**: teemmül. İsim **الفِكْرُ** ve **الفِكْرَةُ**’dır. Masdar **الفَكْرُ** (fetha ile)dır. Ya‘kūb dedi: “Şu işte benim için **فِكْرٌ** yoktur” denir; yani onda benim için ihtiyaç yoktur. Dedi: onda fetha, kesreden daha fasîhtir. Ve **أفْكَرَ** şey hakkında, ve **فَكَّرَ** onda, ve **تَفَكَّرَ**; (hepsi) bir mânâ iledir. Ve **فِكِّيرٌ** bir adam: çok **التَفَكُّر** eden.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ر ف
كرف ، كفر ، فرك ، فكر ، ركف : ( مستعملة ) .
كرف : قال الليث : كرَفَ الحمارُ والبِرْذَوْن يكرِفُ كرفاً وهو شَمُّه البول ورفعه رأسه حتى تقْلص شفتاه . وأنشد :
مشاخساً طَوْراً وطوْراً كارفا
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : الكرْفىءُ واحدتها : كرْفئةٌ وهي قطعٌ متراكمةٌ من السحاب وهي الكرْثىءُ أيضاً بالثاء .
قال : وقال الأحمر : الكرْفِىءُ من البيضة قِشْرُها الأعلى الذي يقال له : القيض .
كفر : قال الليث : الكفر : نقِيض الإيمان آمَنّا بالله وكفرْنا بالطاغُوتِ ويقال لأهل دَارِ الحرب : قد كفَرُوا أَي عَصوْا وامتنعوا .
قال : والكفر : كُفرُ النعمة ، وهو نقيضُ الشكر .
قال : وإذا ألجأت مُطيعَك إلى أن يَعْصيكَ فقد أكفَرْتَه .
وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( قتالُ المسلم كُفرٌ ، وسِبابُه فِسْقٌ ) .
قال شمر : قال بعضُ أهلِ العلم : الكفر على أربعة أنحاء : كفر إنكارٍ ، وكفرُ جُحودٍ ، وكفر مُعاندةٍ . وكفر نفاقٍ . ومن لِقي رَبَّهُ بشيء من ذلك لم يغفر له ويغفرُ ما دونَ ذلك لمن يَشَاء ، فأَما كُفرُ الإنكارِ فهو أن يَكفُرَ بقلْبه ولسانِه ولا يَعْرفُ ما يُذكَر له من التوحيد .
وكذلك رُوي في تفسير قوله جل وعز : ( إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُواْ سَوَآءٌ عَلَيْهِمْ ءَأَنذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنذِرْهُمْ لاَ يُؤْمِنُونَ ) ( البقرة : 6 ) ، أي الذين كفروا بتوحيد الله .
وأما كُفرُ الجُحُودِ فأَنْ يعرِفَ بقلبه ولا يُقِرَّ بلسانه ، فهذا كافرٌ جاحِدٌ ككُفر إبليسَ ، وكفر أُمَيَّةَ ابن أَبي الصَّلْت .
ومنه قوله سبحانه : ( فَلَمَّا جَآءَهُم مَّا عَرَفُواْ كَفَرُواْ بِهِ ) ( البقرة : 89 ) يعني كُفر الجُحود .
وأما كُفْرُ المعاندة فهو أَنْ يَعرف بقلبه ويَقِرَّ بلسانه ، ويأْبَى أَنْ يَقبَل ككفْر أَبي طالب حيثُ يقول :
ولقد عَلِمْتُ بأَنَّ ديِنَ محمدٍ
مِن خيرِ أَدْيان البَرِيَّة دينَا
لوْلا المَلامةُ أو حِذارُ مَسَبَّةٍ
لوَجَدْتَنِي سمْحاً بذاكَ مُبينَا
وأما كُفر النِّفاق فأَن يَكفر بقلبه ويقِرَّ بلسانه .
وقال شمر : ويكون الكفر أيضاً بمعنى البراءَة كقول الله جلّ وعزّ حكايةً عن الشيطان في خَطيئته إذا دخل النار ) إِنِّى كَفَرْتُ بِمَآ أَشْرَكْتُمُونِ مِن قَبْلُ ) ( إبراهيم : 22 ) أي تبرَّأْتُ .
ورُوي عن عبد الملك أنَّهُ كَتب إلى سعيد بن جُبَيْرٍ يسأَلُه عن الكُفْرِ ، فقال : الكفر عَلَى وُجوه ، فكفْرٌ هو شِرْكٌ يَتَّخِذُ مع الله إلهاً آخرَ ، وكفرٌ بكتاب الله ورسوله ، وكفر بادِّعاء وَلَدٍ لله ، وكفرُ مُدَّعِي الإسلام ، وهو أَنْ يعملَ أعمالاً بغير ما أنزل الله : يَسْعَى في الأرضِ فساداً ويقتُل نفساً محرَّمةً بغير حقَ ، ثم نحو ذلك من الأعمال .
وكفران أحدهما يَكفر بنعمةِ الله ، والآخر التكذيب بالله .
وقال الله جلّ وعزّ : ( إِنَّ الَّذِينَ ءَامَنُواْ ثُمَّ كَفَرُواْ ثُمَّ ءَامَنُواْ ثُمَّ كَفَرُواْ ثُمَّ ازْدَادُواْ كُفْراً لَّمْ يَكُنْ اللَّهُ لِيَغْفِرَ لَهُمْ ) ( النساء : 137 ) .
قال أبو إسحاق الزَّجَّاج : قيل فيه غيرُ قَوْلٍ ، قال بعضهم : يعني به اليهودَ لأنهم آمنوا بموسى عليه السلام ثمّ كفروا بعيسى عليه السلام ثمّ ازدَادُوا كفراً بِكفرِهم بمحمدٍ ( صلى الله عليه وسلم )
قال أبو إسحاق : وجائزٌ أنْ يَكونَ مُحاربٌ آمن ثمّ كَفَرَ ثمّ آمنَ ثمّ كَفَرَ .
وقيل جائزٌ أنْ يَكون منافقٌ أَظْهَر الإيمانَ وأَبطَنَ الكفرَ ثمّ آمن بَعْدُ ثمّ كفر وازداد كفراً بإقامتِه عَلَى الكُفْرِ .
قال فإن قال قائلٌ : إن الله جلّ وعزّ : لا يَغْفِرُ كفرَ مرّةٍ واحدةٍ ، فلِمَ قيل ها هنا فيمن آمنَ ثم كفر ثمّ آمن ثم كفر : ( لَّمْ يَكُنْ اللَّهُ لِيَغْفِرَ لَهُمْ ( وما الفائدةُ في هذا ؟ فالجواب في هذا والله أعلم أن اللَّهَ يغفر للكافر إذا آمَنَ بَعْدَ كفرِه ، فإِن كَفَرَ بعد إيمانه لمْ يَغفر الله له الكفر الأوَّل ، لأنّ اللَّه جلّ وعزّ يَقبل التَّوبة ، فإذا كفر بَعْد إيمانٍ قبلَه كفر فهو مُطالَبٌ بجميع كفرِه ، ولا يجوزُ أنْ يكونَ إذا آمنَ بعد ذلك لا يُغفَر له ، لأنّ الله يَغفرُ لكلِّ مؤمن بعد كفره .
والدليل على ذلك قولُه تعالى : ( الصُّدُورِ وَهُوَ الَّذِى يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَيَعْفُواْ عَنِ السَّيِّئَاتِ وَيَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ ) ( الشورى : 25 ) وهذا سيئةٌ بالإجماع .
وقوله جل وعز : ( وَمَن لَّمْ يَحْكُم بِمَآ أَنزَلَ
اللَّهُ فَأُوْلَائِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ } ( المائدة : 44 ) معناه أَنّ مَن زَعَم أَنّ حُكْماً من أحكام اللَّهِ الذي أَتَتْ به الأنبياءُ باطلٌ فهو كافرٌ .
وقد أَجَمع الفقهاءُ أَنّ من قالَ : إنّ المُحصَنَيْنِ لا يجبُ أَن يُرْجَما إذا زَنَيَا وكانَا حُرَّيْنِ كافرٌ ، وإنما كُفِّرَ مَنْ رَدَّ حُكماً من أحكام النبيِّ عليه السلام لأنه مُكذِّبٌ له .
ومن كذّبَ النبيَّ عليه السلام فهو كافرٌ .
وقال الليث : يقال : إنّه سُمِّيَ الكافرُ كافرّاً لأنَّ الكُفْر غطّى قَلْبَه كلَّه .
قال : والكافرُ من الأرض : ما بَعُدَ عن الناس لا يكادُ يَنْزِلُه أَحدٌ ولا يَمرُّ به أَحدٌ .
وأنشد :
تَبَيَّنَتْ لَمْحَةً من فَزِّ عِكرِشَةٍ
في كافرٍ ما به أَمْتٌ ولا عِوَجُ
شمر عن ابن شميل : الكافر : الحائط الواطىء . وأنشد هذا البيت .
( قلت ) : ومعنى قول الليث : قيل له كافرٌ لأنّ الكفر غطَّى قلبَه ، يحتاج إلى بيانٍ يَدلُّ عليه ، وإيضاحه أنّ الكفر في اللغة معناه التَّغْطيةُ ، والكافرُ ذو كفرٍ أي ذُو تغطيةٍ لقلبه بكفرِه كما يقال للابِس السِّلاح : كافرٌ وهو الذي غطّاه السلاحُ .
ومثله : رجلٌ كاسٍ : ذُو كسوةٍ ، وماءٌ دافقٌ : ذو دَفْقٍ .
وفيه قولٌ آخرُ : وهو أَحسنُ مما ذهب إليه الليث . وذلك أَنّ الكافرَ لمّا دعاه الله جلّ وعزّ إلى توحيدِه فقد دعاه إلى نعمةٍ يُنعِم بها عليه إذا قَبِلها ، فلمَّا رَدَّ ما دعاه إليه من توحيده كان كافراً نعمةَ الله أي مُغَطِّياً لها بِإبائِه حاجباً لها عنه .
وأخبرني المنذريُّ عن الحرانيّ عن ابن السكيت أنه قال : إذا لبس الرجل فوق دِرْعِه ثوباً فهو كافرٌ ، وقد كَفَرَ فوق دِرْعِه .
قال : وكل ما غَطّى شيئاً فقد كَفَره .
ومنه قيل لليل : كافرٌ لأنه ستَر بظلمته كل شيء وغطَّاه .
وأنشد لثَعْلَبَة بن صُعَيْرٍ المازني يصف الظليم والنعامة ورواحهما إلى بيضهما عند إياب الشمس فقال :
فتَذَكَّرَا ثَقَلاً رَثِيداً بَعْدَمَا
ألْقَتْ ذُكَاءُ يمينها في كافرِ
وذُكاءُ : اسمٌ للشمس وهي معرفةٌ لا تُصْرَفُ ، ألقت يمينها في كافر أي بَدَأتْ في المغيب .
قال : ومنه سُمِّي الكافرُ كافراً لأنه ستَر نعمَ الله .
( قلت ) : ونعمُ اللَّهِ جل وعز : آياتُهُ الدَّالةُ على تَوْحيده .
حدثنا السَّعْدِي ، قال : حدثنا الرَّمادِيّ قال : حدثنا عبد الرزاق ، قال : أخبرنا مَعْمَرٌ عن أيوب عن ابن سيِرِينَ عن
عبد الرحمن بن أبي بَكْرَةَ عن أبيه ، قال : قال رسول الله صلى الله عليه وآله في حَجَّةِ الوَدَاع : ( ألاَ لا تَرْجِعُنَّ بَعْدِي كُفَّاراً يضربُ بعضُكم رقابَ بعض ) .
قال أبو منصور : في قوله كُفَّاراً قولانِ أحدهما : لابسينَ السِّلاحَ متهيئينَ للقتالِ .
والقول الثاني : أنه يُكَفِّرُ الناسَ فيكفُرُ كما تفعل الخوارجُ إذا استعرضوا الناسَ فيكفِّروهم وهو كقوله عليه السلام : ( مَنْ قالَ لأخِيه يا كافرُ . فقد بَاءَ به أَحُدُهما ) .
ويقال : رَمَادٌ مَكْفُورٌ أَي سَفَتْ عليه الرِّياحْ التُّراب حتى وارَتْه . قال الراجز :
قدْ دَرَسَتْ غَيْرَ رمادٍ مَكْفُورْ
مُكتئبِ اللونِ مَرُوحٍ مَمْطور
وقال الآخر :
فَوَرَدتْ قبلَ انبلاجِ الفَجْرِ
وابنُ ذُكاءٍ كامنٌ في كَفْرِ
ويروى في كِفْرٍ ، وهما لغتان ، وابنُ ذكاءَ يعني الصبحَ .
ويروى في كَفْرٍ أَي فيما يواريه من سواد الليل ، وقد كَفَرَ الرَّجلُ متاعهُ أَي أوعاهُ في وعاءٍ .
( قلت ) : ومَا قاله ابن السكيت ، فهو بَيِّنٌ صحيح ، والنِّعَمُ التي سترها الكافُر هي الآياتُ التي أبانت لذوي التمييز أنَّ خالقها وَاحد لا شريكَ له ، وكذلك إرسالُه الرسلَ بالآيات المعجزة ، والكتب المنزلة ، والبَراهِينِ الواضحة : نِعَمٌ منه جلّ اسمُه بينةٌ ، ومن لم يصدِّقْ بها وردّها فقد كَفَرَ نعمة الله أي سَتَرها وحَجَبَها عن نفسه .
والعرب تقول للزارع : كافرٌ لأنه يَكْفُرُ البَذْرَ المبذورَ في الأرض بتراب الأرض التي أثارها ثم أمَرَّ عليها مالَقَه .
ومنه قول الله جل وعز ) وَالاَوْلْادِ كَمَثَلِ غَيْثٍ أَعْجَبَ الْكُفَّارَ ) ( الحديد : 20 ) ، أي أعجب الزُّرَّاعَ نباتُه مع علمهم به فهو غايةُ ما يُسْتَحْسَنُ ، والغيثُ هَا هُنَا : المطرُ ، والله أعلم .
وقد قيل : الكفَّارُ في هذه الآية : الكفارُ باللَّهِ ، وهم أشد إعجاباً بزينة الدنيا وحَرْثِها من المؤمنين .
وروي عن أبي هريرة أنه قال : ( لَيُخْرِجَنَّكُمُ الرُّومُ منها كَفْراً كَفْراً إلى سُنْبُكٍ مِنَ الأَرْض ) قيل وما ذلك السُنْبُكُ ؟ قال : حِسْمَي جُذَامٍ .
قال أبو عبيد : قوله كَفْراً كَفْراً يَعْنِي قَرْيةً قريةً ، وأَكْثرُ من يتكلم بهذه الكلمة أهلُ الشام ، يُسَمُّونَ القريةَ : الكَفْرَ .
ولهذا قالوا كَفْرُ تُوثا ، وكَفْرُ يعْقابَ وكَفْرُ
بيا . وإنما هي قرى نسبت إلى رجالٍ .
وقد روي عن معاوية أنه قال : ( أهْلُ الكُفُور هم أهلُ القُبور ) .
( قلت ) : أراد بالكفور القرى النائية عن الأمصار ومجتمع أهل العلم والمسلمين ، فالجهل عليهم أغلب ، وهم إلى البِدع والأهواء المضِلة أسرع .
ويقال : كافَرَني فلانٌ حَقي إذا جحده حقَّه والكفَّارَاتُ سمِّيت كفاراتٍ لأنها تُكفِّرُ الذنوبَ أي تستُرها مِثل كفارة الأيمان ، وكفارة الظِّهَارِ ، والقَتل الخطأ ، قد بينها الله جل وعز في كتابه وأمر بها عباده .
وأما الحُدودُ فقد روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( ما أدْري : الحدودُ كفاراتٌ لأهلها أمْ لا ) .
وروي غير ذلك ، وكافُورُ الطَّلعةِ :
وِعاؤها الذي يَنشَقُّ عنها ، سمي كافوراً لأنه قد كفرها أي غَطَّاها .
وروى أبو عبيد عن الأصمعي أنه قال : الكافُور : وِعاء طَلْعِ النّخْل .
قال ويقال له : قَفُورٌ .
قال : وهو الكفُرَّى ، والجُفُرَّى .
( أبو عبيد عن الفراء ) قال : الكفِرُ : العظيمُ من الجِبال ، وأنشد :
تَطلّعَ رَيَّاهُ من الكفِرَاتِ
وقال أبوعبيد : التكفيرُ : أنْ يضعَ الرجلُ يَديهِ على صَدْره وأنشد قول جرير :
وإذا سمعتَ بحرْبِ قَيسٍ بعْدَها
فَضَعُوا السِّلاحَ وكَفِّروا تكْفيرا
واخْضُعوا وانقَادُوا .
حدّثنا الحسين بن إدريس قال : حدثنا محمد بن موسى الحَرشيُّ البصري قال : أخبرنا حماد بن زيد قال : حدثنا أبو الصهباء عن سعيد بن جبير عن أبي سعيد الخُدْري ، رفَعه قال : ( إذا أصبح ابنُ آدمَ فإن الأعضاء تكَفِّرُ كلها للسانِ ، تقول : اتقِ الله فينا ، فإن استقمتَ استقمنا ، وإن اعوجَجْت اعوجَجْنا ) ، وقوله تكفِّر كلهَا للسان أي تذلُّ وتقرّ بالطاعة له ، وتخضع لأمره ، والتكفير أيضاً : أن يتكفر المحاربُ في سلاحه ، ومنه قول الفرزدق :
حَرْبٌ تردّدُ بينها بتشاجُرٍ
قد كفّرَتْ آباؤها أبناؤها
رفع أبناؤها بقوله : تَرَدّدُ ، ورفع قوله : آباؤها . بقوله قد كَفّرَتْ أي كفرت آباؤها في السلاح .
وقال الليث : التكفيرُ : إيماء الذمِّي برأْسِه ، لا يقال : سَجدَ فلانٌ لفلانٍ وإنما كَفّرَ له تكفيراً .
قال : والتكفيرُ : تَتويج الملك بتاج إذا رؤى كُفِّرَ له وأنشد :
ملكٌ يُلاثُ برأسِهِ تكفيرُ
قال : جعل التاج نفسه ها هنا تكفيراً .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : اكْتَفَرَ فلانٌ إذا لزمَ الكُفورَ . وقال العجاج :
كالكرْمِ إذْ نادَى من الكافورِ
وكافور الكرمِ : الورقَ المغطِّي لما في جَوْفهِ من العُنقودِ ، شبّهَه بكافورِ الطّلع لأنه ينفرجُ عما فيه أيضاً .
وقال الله جل وعز ) ( وَسَعِيراً إِنَّ الاَبْرَارَ يَشْرَبُونَ مِن كَأْسٍ كَانَ ) ( الإنسان : 5 ) قال الفراء يقال : إنها عَينٌ تُسَمَّى الكافورَ ، وقد يكون : كان مِزَاجُهَا كالكافورِ لطيب ريحه .
وقال أبو إسحاق : يجوز في اللغةِ أن يكون طعمُ الطيب فيها والكافور ، وجائزٌ أن تمْزَجَ بالكافورِ ، ولا يكون في ذلك ضَرَرٌ ، لأنّ أهلَ الجنة لا يَمسهمْ فيها ضَرَرٌ ولا نَصَبٌ ولاَ وَصَبٌ .
وقال الليث : الكافور : نَبَاتٌ له نَوْرٌ أبيض كنورِ الأقحوان ، والكافور : عَيْن ماء في الجنةِ طيبِ الريح ، والكافور : من أخلاط الطيب ، والكافور : وعاء الطلع . ومنهم من يقول : هذه كفرّاة واحدة ، وهذا كفرّي واحد .
قال : والكَفْرُ : اسمٌ للعصا القصيرة ، وهي التي تقطع من سَعفِ النخل .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الكَفْرُ : الخشَبَةُ الغليظة القصيرة ، والكَفْرُ : تَعْظيم الفَارسيِّ لمِلكِهِ .
وقال الليث : رجل كفرِّين عفرِّين أي عفريت خبيث ، ورجل مُكَفَّرٌ وهو المحسان الذي لا يُشْكر على إحْسانِه .
وكلمةٌ يلهجون بها لمن يُؤمر بأمرٍ فيعمل على غير ما أُمر به فيقولون له : مكْفُورٌ بكَ يا فلان عَنَّيْت وآذَيْتَ .
ويقال : كَفَرَ نعمةَ الله وبنعمة الله كُفْراً وكُفْرَاناً وكُفُوراً .
والكافر : البَحر ، ويجمع الكافِرُ : كِفَاراً .
وأنشد اللحياني :
وغُرِّقَتِ الفَرَاعنةُ الكِفَارُ
وفي ( نوادر الأعراب ) : الكافرتانِ والكافِلَتانِ : الألْيَتانِ .
وقال ابن شميل : القِيرُ : ثلاثة أَضْرُبٍ الكُفْرُ ، والقِير ، والزِّفت ، فالكُفر يُطلى به السُّفنُ ، والزِّفت يجعل في الزِّقاق والكُفْرُ يُذاب ثم يُطلى به السُّفن ، ويقال : كافرٌ وكُفَّارٌ ، وكَفَرَةٌ .
فكر : قال الليث : التَّفَكُّرُ : اسم للتَّفكير ، ويقولون : فكّرَ في أمره ، وتفكَّرَ ، ورجل فِكِّيٌ ر : كثير الإقبال على التّفكُّرِ والفِكْرَة ، وكلُّ ذلك معناه واحد .
ومن العرب من يقول : الفِكرُ للفكرة والفِكرى على فعْلى : اسم وهي قليلةٌ .
فرك : قال الليث : الفَرْك : دَلكك شيئاً حتى يتقّلعَ قشرهُ عن لُبِّه كاللَّوْز .
والفَرِكُ : المُتفرِّكْ قشره .
وتقول : قد أَفرَكَ البُرُّ إذا اشتد في سُنْبله وبُرٌّ فَرِيكٌ ، وهو الذي فُرِك ونُقِّيَ ، والفِرْك : بُغضُ المَرْأَةِ زوجها ، وهي امرأةٌ فَرُوكٌ ، وفارِكٌ ، وجمعها فَوَارِكُ ، ورجل مُفَرَّك : يُبْغضه النِّساء .
قال : ويقال للرجل أيضاً : فَرَكَها فَرْكاً أي أَبْغَضها . قال رُؤبة :
ولم يُضِعها بين فِرْكٍ وعَشَقْ
وفي حديث ابن مسعود : أن رجلاً أتاه فقال له : إني تزوَّجت امرأة شابةً أخاف أن تَفْرَكَني . فقال عبد الله : إنّ الحبَّ من الله والفِرْك من الشّيطان فإذا دخَلتْ عليك فَصَلِّ ركْعتْين ثم ادْعُ بكَذَا وكذا .
قال أبو عبيد : الفِرْك : أن تُبغِضَ المرأة زوجها ، وهي امرأةٌ فَرُوك ، وهذا حرف مخصوص به المرأة والزوج .
وقال ذو الرُّمة يصف إبلاً :
إذا اللْيل عنْ نَشْزٍ تجلى رَمَيْنه
بأَمثال أَبصارِالنِّساءِ الفَوَارِك
يصف إِبلاً شبَّهها بالنِّساءِ الفَوَاركِ لأنّهُنَّ يطمحنَ إلى الرِّجال ولَسْن بقاصراتِ الطّرْف على الأَزْوَاج .
يقول : فهذه الإبلُ تصبح وقد أسْأَدَتِ الليْلَ كلّه فَكلّمَا أشرف لها نَشْزٌ رميْنه بأبصارِهنَّ من النّشاط ، والقوَّة على السَّير .
وقال أبو عبيد : قال أبو زيد والكسائي : إذا أبغضَتِ المرأة زوجها قيل : قد فركَتْهُ تفْرَكُه فِرْكاً وفُروكاً .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : أولادُ الفِرْك فيهم نجابةٌ لأنهم أشبَه بآبائهم ، وذلك أنّه إذا وَاقَعَ امرأتَه وهي فارِكٌ لم يُشبهها وَلدُه منها .
وقال أبو زيد : فارَكَ فلانٌ صاحبَه مُفاركةً ، وتارَكهُ مُتارَكةً بمعنى واحد .
أبو بكر عن ثعلب عن سلمة عن الفراء قال : المُفَرَّك : المتروك المبْغَضُ .
يقال : فارك فلانٌ فلاناً إذا تاركه ، فإذا أبغض الزوجُ المرأة ، قيل : صَلَفها ، وصلِفَت عنده ، وإذا أبغضته هي . قيل : فَرِكَتْه ، تَفْرَكُه .
قال : وأخبرني أبي عن أبي هِفّان عن أبي عبيدة ، قال : خرج أعرابيّ ، وكانت امرأتُه
تَفْرَكه ، وكان يَصْلِفها فأتبعَتْه نواةً وقالت : شَطّتْ نواكَ ، ثم أتبعَتْه رَوْثة وقالت : رثَيْتُكَ ورَاثَ خبَرُك ، ثم أتبعته حَصاة . وقالت : حاصَ رزْقُكَ ، وحُصَّ أثرُك ، وأنشد :
وَقَدْ أُخبِرْتُ أنّكِ تَفْرَكِينِي
وأصلِفُكِ الغَدَاةَ فلا أبالي
وقال الليث : إذا زالتِ الوابلة من العَضُدِ عن صدفةِ الكتِفِ فاسترخى المَنكب قيل : قد انفرك مَنْكِبُه ، وانفركت وابِلَتُه ، وإن كان مثل ذلك في وابلةِ الفَخِذ ، والورك لا يقال : انفرَك ولكن يقال : حُرقَ فهو محروق .
( أبو عبيدة ) : الفَرَك : استرخاءٌ في الأذُن .
يقال : أذنٌ فركاءُ ، وقد فَرِكَتْ فَرَكاً .
وقال : هي أشدَّ أصلاً من الخذْوَاء .
وقال النضرُ : بعيرٌ مفروك وهو الأفَكُّ الذي ينخرم منكِبهُ وتنفكُّ العصبة التي في جوف الأَخرم .
ركف : أهمله الليث .
وقال شمر : ارتكفَ الثلجُ إذا وقع فثبت على الأرض .

##### Türkçe

ك ر ف
**كرف** ، **كفر** ، **فرك** ، **فكر** ، **ركف** : (kullanılanlar).

**كرف** : Leys dedi: Eşek ve **البِرْذَوْن** **كرَفَ** eder; **يكرِفُ** **كرفاً**; bu, onun idrarı koklaması ve başını kaldırmasıdır; ta ki dudakları büzülüp toplansın. Şiir okudu:
مشاخساً طَوْراً وطوْراً كارفا

(Asmaî’den Ebû Ubeyd): **الكرْفىءُ**; tekili: **كرْفئةٌ**; o, buluttan üst üste yığılmış parçalardır; o, **الثاء** ile de **الكرْثىءُ**’dur.
Dedi: Ve Ahmer dedi: **الكرْفِىءُ** yumurtadan, onun üst kabuğudur; ona: **القيض** denir.

**كفر** : Leys dedi: **الكفر**: imanın zıddıdır; “Allah’a iman ettik ve **الطاغُوتِ**’a **كفرْنا**.” Ve **دَارِ الحرب** ehline denir: “**قد كفَرُوا**” yani isyan ettiler ve kaçındılar/çekindiler.
Dedi: Ve **الكفر**: nimetin küfrüdür; o, şükrün zıddıdır.
Dedi: Ve eğer itaatkârını sana isyan etmeye mecbur bırakırsan, onu **أكفَرْتَه**.
Peygamber’den (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) rivayet edildi ki dedi: (Müslümanla savaşmak **كُفرٌ**dür, ona sövmek **فِسْقٌ**tur).

Şemmer dedi: İlim ehlinden bazıları dedi: **الكفر** dört tür üzeredir: inkâr küfrü, cühûd küfrü, inatlaşma küfrü ve nifak küfrü. Kim Rabbine bunlardan bir şey ile kavuşursa ona mağfiret edilmez; bunun aşağısı ise dilediğine mağfiret edilir. İnkâr küfrüne gelince: kalbi ve diliyle küfretmesidir ve kendisine tevhid hakkında zikredileni bilmez.
Ve celîl ve azîz olanın sözü’nün tefsirinde de böyle rivayet edildi: ( **إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُواْ سَوَآءٌ عَلَيْهِمْ ءَأَنذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنذِرْهُمْ لاَ يُؤْمِنُونَ** ) (البقرة: 6); yani Allah’ın tevhidine küfredenler.

Cühûd küfrüne gelince: kalbiyle bilmesi ve diliyle ikrar etmemesidir; bu, kâfir bir câhiddir; İblîs’in küfrü gibi ve Ebû’s-Salt’ın oğlu Ümeyye’nin küfrü gibi.
Ondan, yüce olanın sözü: ( **فَلَمَّا جَآءَهُم مَّا عَرَفُواْ كَفَرُواْ بِهِ** ) (البقرة: 89); yani cühûd küfrü.

İnatlaşma küfrüne gelince: kalbiyle bilmesi, diliyle ikrar etmesi ve kabul etmeyi reddetmesidir; Ebû Tâlib’in küfrü gibi; şöyle der:
ولقد عَلِمْتُ بأَنَّ ديِنَ محمدٍ
مِن خيرِ أَدْيان البَرِيَّة دينَا
لوْلا المَلامةُ أو حِذارُ مَسَبَّةٍ
لوَجَدْتَنِي سمْحاً بذاكَ مُبينَا

Nifak küfrüne gelince: kalbiyle küfretmesi ve diliyle ikrar etmesidir.

Şemmer dedi: Küfür, ayrıca berâet manasında da olur; celîl ve azîz olanın, şeytandan, ateşe girdiğinde hatası hakkında hikâye ederek söylediği gibi: ( **إِنِّى كَفَرْتُ بِمَآ أَشْرَكْتُمُونِ مِن قَبْلُ** ) (إبراهيم: 22); yani berî oldum.

Abdülmelik’ten rivayet edildi: Saîd b. Cübeyr’e yazdı; ona **الكُفْرِ** hakkında sordu; o da dedi: Küfür yüzler üzeredir: bir küfür ki şirktir; Allah ile birlikte başka bir ilâh edinir; bir küfür ki Allah’ın kitabına ve resulüne küfürdür; bir küfür ki Allah’a evlat iddia etmektir; ve İslâm iddia edenin küfrü: Allah’ın indirdiğiyle olmayan ameller işlemesidir; yeryüzünde fesat için koşar ve haram kılınmış canı haksız yere öldürür; sonra bunun benzeri ameller.

Ve **كفران** iki tanedir: birisi Allah’ın nimetine küfreder; diğeri Allah’ı yalanlamadır.
Celîl ve azîz olan Allah dedi: ( **إِنَّ الَّذِينَ ءَامَنُواْ ثُمَّ كَفَرُواْ ثُمَّ ءَامَنُواْ ثُمَّ كَفَرُواْ ثُمَّ ازْدَادُواْ كُفْراً لَّمْ يَكُنْ اللَّهُ لِيَغْفِرَ لَهُمْ** ) (النساء: 137).

Ebû İshâk ez-Zeccâc dedi: Onda birden başka söz söylendi; bazıları dedi: Bununla Yahudiler kastedilir; çünkü Mûsâ’ya (selâm onun üzerine olsun) iman ettiler, sonra Îsâ’ya (selâm onun üzerine olsun) küfrettiler, sonra Muhammed’e (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) küfürleriyle küfürlerini artırdılar.
Ebû İshâk dedi: Ve câizdir ki bir muharip iman etmiş, sonra küfretmiş, sonra iman etmiş, sonra küfretmiş olsun.
Ve denildi: Câizdir ki bir münafık imanı açığa vurmuş, küfrü gizlemiş, sonra sonra iman etmiş, sonra küfretmiş ve küfür üzere kalmasıyla küfrünü artırmış olsun.

Dedi: Eğer bir söyleyen derse: Allah celîl ve azîz, bir defalık küfrü bağışlamaz; öyleyse burada iman edip sonra küfreden, sonra iman edip sonra küfreden hakkında niçin ( **لَّمْ يَكُنْ اللَّهُ لِيَغْفِرَ لَهُمْ** ) denildi; bunun faydası nedir? Cevap şudur—Allah daha iyi bilir—: Allah kâfire, küfründen sonra iman ederse mağfiret eder; eğer imanından sonra küfrederse Allah ona ilk küfrü bağışlamaz; çünkü Allah celîl ve azîz tevbe kabul eder; eğer önceki küfrü kabul etmişken imandan sonra küfrederse, bütün küfrüyle talep olunur; ve câiz değildir ki sonra iman ederse ona mağfiret edilmesin; çünkü Allah her mümine, küfründen sonra mağfiret eder.
Buna delil, yüce olanın sözü: ( **الصُّدُورِ وَهُوَ الَّذِى يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَيَعْفُواْ عَنِ السَّيِّئَاتِ وَيَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ** ) (الشورى: 25); bu ise icmâ ile bir kötülüktür.

Celîl ve azîz olanın sözü: ( **وَمَن لَّمْ يَحْكُم بِمَآ أَنزَلَ اللَّهُ فَأُوْلَائِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ** ) (المائدة: 44); manası: Peygamberlerin getirdiği Allah’ın hükümlerinden bir hükmün bâtıl olduğunu iddia eden kimse kâfirdir.
Fakihler icmâ ettiler: “Muhsan iki kişi zina ederse ve hür iseler recmedilmeleri gerekmez” diyen kimse kâfirdir; ancak, Peygamber’in (selâm onun üzerine olsun) hükümlerinden bir hükmü reddeden tekfir edildi; çünkü o, onu yalanlayıcıdır.
Peygamber’i (selâm onun üzerine olsun) yalanlayan kimse kâfirdir.

Leys dedi: Denir: Kâfire kâfir denildi; çünkü **الكُفْر** onun kalbini bütünüyle örttü.
Dedi: Ve yerden **الكافر**: insanlardan uzak olan; neredeyse kimse ona inmez ve kimse onun yanından geçmez.
Şiir okudu:
تَبَيَّنَتْ لَمْحَةً من فَزِّ عِكرِشَةٍ
في كافرٍ ما به أَمْتٌ ولا عِوَجُ

İbn Şümeyl’den Şemmer: **الكافر**: alçak duvar. Ve bu beyti okudu.

(قلت): Leys’in “ona kâfir denildi çünkü küfür kalbini örttü” sözü, ona delâlet eden bir açıklamaya muhtaçtır. Bunun izahı: **الكفر** dilde manası örtmedir; **الكافر** ise **ذو كفرٍ**dür; yani küfrüyle kalbini örtme sahibi; silah giyene “kâfir” denildiği gibi; o, silahın örttüğü kimsedir.
Bunun benzeri: **رجلٌ كاسٍ**: örtü sahibi; **ماءٌ دافقٌ**: akıtma sahibi.
Ve onda başka bir söz vardır; Leys’in gittiğinden daha güzeldir. O da şudur: Kâfir, Allah celîl ve azîz onu tevhidine çağırdığında, onu, kabul ederse kendisine nimet vereceği bir nimete çağırmıştır; tevhidinden kendisini çağırdığı şeyi reddedince, Allah’ın nimetine kâfir oldu; yani onu, reddedişiyle örten, onu kendisinden perdeleyen oldu.

Münzirî bana, Harrânî’den, İbnü’s-Sikkît’ten haber verdi: Dedi: Adam zırhının üstüne bir elbise giyerse o **كافرٌ**dur; zırhının üstüne **كَفَرَ** etmiştir.
Dedi: Bir şeyi örten her şey onu **كَفَره** etmiştir.
Ondan, geceye “**كافرٌ**” denildi; çünkü karanlığıyla her şeyi örttü ve kapladı.

Süayr el-Mâzinî’nin oğlu Sa‘lebe’den, devekuşu erkeğini ve dişisini ve güneşin dönüşünde yumurtalarına gidişlerini vasfederek, şiir okundu:
فتَذَكَّرَا ثَقَلاً رَثِيداً بَعْدَمَا
ألْقَتْ ذُكَاءُ يمينها في كافرِ

Ve **ذُكاءُ**: güneşin adıdır; marifedir, sarf olunmaz. “Sağını bir **كافر** içine attı” yani batışa başladı.
Dedi: Ondan, kâfire kâfir denildi; çünkü Allah’ın nimetlerini örttü.
(قلت): Allah’ın nimetleri—celîl ve azîz—: tevhidine delâlet eden âyetleridir.

Bize es-Sa‘dî haber verdi; dedi: Bize er-Remâdî haber verdi; dedi: Bize Abdürrezzâk haber verdi; dedi: Bize Ma‘mer, Eyyûb’dan, İbn Sîrîn’den, Abdurrahman b. Ebî Bekre’den, babasından haber verdi; dedi: Resûlullah (Allah’ın salâtı ve âli üzerine olsun) Vedâ haccında dedi: (Dikkat edin, benden sonra **كُفَّاراً** olarak dönmeyin; bazınız bazınızın boyunlarını vurur).
Ebû Mansûr dedi: Onun “**كُفَّاراً**” sözünde iki söz vardır: birincisi, silah giyenler; savaşa hazırlanmışlar.
İkinci söz: İnsanları tekfir eder; böylece küfre girer; Hâricîlerin yaptığı gibi; insanları karşılarına alıp onları tekfir ederler. Bu, onun (selâm onun üzerine olsun) sözü gibidir: (Kim kardeşine “ey kâfir” derse, ikisinden biri onunla döner).

Ve denir: **رَمَادٌ مَكْفُورٌ**; yani rüzgârlar onun üzerine toprak savurdu; ta ki onu örttü. Recez söyleyen dedi:
قدْ دَرَسَتْ غَيْرَ رمادٍ مَكْفُورْ
مُكتئبِ اللونِ مَرُوحٍ مَمْطور

Bir başkası dedi:
فَوَرَدتْ قبلَ انبلاجِ الفَجْرِ
وابنُ ذُكاءٍ كامنٌ في كَفْرِ

**كِفْرٍ** diye de rivayet edilir; ikisi iki lehçedir. Ve “İbnü **ذُكاءَ**” sabah demektir.
**كَفْرٍ** diye rivayet edilir; yani gecenin siyahlığından onu örten şeyin içinde. Ve adam **كَفَرَ** eşyasını; yani onu bir kaba koydu.

(قلت): İbnü’s-Sikkît’in söylediği açıktır, doğrudur. Kâfirin örttüğü nimetler, temyiz sahiplerine yaratıcısının bir, ortağı yok olduğunu açıklayan âyetlerdir; yine onun, mucize âyetlerle elçileri göndermesi, indirilen kitaplar ve açık deliller: celîl ismiyle ondan apaçık nimetlerdir. Kim bunları tasdik etmez ve reddederse Allah’ın nimetine **كَفَرَ** etmiştir; yani onu örttü ve onu kendisinden perdeledi.

Araplar ekinciye “**كافرٌ**” derler; çünkü toprağın kaldırdığı toprağıyla, yere ekilmiş tohumu örter; sonra onun üzerine sürer.
Ondan, celîl ve azîz olan Allah’ın sözü: ( **وَالاَوْلْادِ كَمَثَلِ غَيْثٍ أَعْجَبَ الْكُفَّارَ** ) (الحديد: 20); yani ekincileri, bitkisi hayran bıraktı; onu bilmeleriyle birlikte; o, beğenilenin en sonudur. Ve buradaki **الغيث**: yağmurdur; Allah daha iyi bilir.
Ve denildi: Bu âyette **الكفَّارُ**: Allah’a kâfir olanlardır; onlar, dünya süsüne ve ekinine müminlerden daha şiddetli hayran olurlar.

Ebû Hureyre’den rivayet edildi: Dedi: (Rûm sizi oradan **كَفْراً كَفْراً** yeryüzünden bir **سُنْبُكٍ**’a çıkaracaktır). Denildi: O **السُنْبُكُ** nedir? Dedi: Cüzâm’ın **حِسْمَي**’ı.
Ebû Ubeyd dedi: Onun “**كَفْراً كَفْراً**” sözü, “köy köy” demektir. Bu kelimeyle en çok konuşan Şam ehli; köye **الكَفْرَ** derler.
Bunun için dediler: **كَفْرُ تُوثا** ve **كَفْرُ يعْقابَ** ve **كَفْرُ بيا**. Bunlar ancak erkeklere nispet edilmiş köylerdir.
Muâviye’den rivayet edildi: Dedi: ( **أهْلُ الكُفُور** kabir ehlinin kendileridir).
(قلت): **الكفور** ile, şehirlerden ve ilim ehli ile Müslümanların toplanma yerinden uzak köyleri kastetti; cehalet onlarda daha galiptir; bid‘atlere ve saptırıcı hevalara daha hızlıdırlar.

Ve denir: Falan bana hakkımda **كافَرَني**; onu inkâr etti, hakkını inkâr etti. Ve **الكفَّارَاتُ** kefâretler diye adlandırıldı; çünkü günahları **تُكفِّرُ** eder; yani örter; yemin kefâreti, **الظِّهَارِ** kefâreti, hataen öldürme (kefâreti) gibi; Allah celîl ve azîz bunları kitabında açıkladı ve kullarına emretti.
Hudûda gelince: Peygamber’den (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) rivayet edildi: (Bilmiyorum: hudûd, ehli için kefâret midir, değil midir).
Başka türlü de rivayet edildi.

Ve **كافُورُ الطَّلعةِ**: onun kabıdır; ondan yarılır; **كافوراً** diye adlandırıldı; çünkü onu **كَفَرَها** etti; yani örttü.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den rivayet etti: Dedi: **الكافُور**: hurma ağacının **طَلْعِ** kabıdır.
Dedi: Ona **قَفُورٌ** da denir.
Dedi: O, **الكفُرَّى**’dır ve **الجُفُرَّى**’dır.

(Ferrâ’dan Ebû Ubeyd): Dedi: **الكفِرُ**: dağların büyüğüdür. Şiir okudu:
تَطلّعَ رَيَّاهُ من الكفِرَاتِ

Ebû Ubeyd dedi: **التكفيرُ**: adamın iki elini göğsüne koymasıdır. Cerîr’in sözünü okudu:
وإذا سمعتَ بحرْبِ قَيسٍ بعْدَها
فَضَعُوا السِّلاحَ وكَفِّروا تكْفيرا
Ve boyun eğin ve itaat edin.

Bize Hüseyin b. İdrîs haber verdi; dedi: Bize Muhammed b. Mûsâ el-Harşî el-Basrî haber verdi; dedi: Bize Hammâd b. Zeyd haber verdi; dedi: Bize Ebû’s-Sahbâ, Saîd b. Cübeyr’den, Ebû Saîd el-Hudrî’den haber verdi; onu yükseltti; dedi: (İbn Âdem sabahladığında, organların hepsi dile **تكَفِّرُ** eder; der ki: Bizim hakkımızda Allah’tan kork; sen doğrulursan biz doğruluruz; sen eğrilirsen biz eğriliriz). Onun “dile **تكفِّر** eder” sözü: ona boyun eğer ve ona itaatle ikrar eder; onun emrine alçalır. Ve **التكفيرُ** ayrıca: muharibin silahında **يتكفر** etmesidir. Ondan, Ferazdak’ın sözü:
حَرْبٌ تردّدُ بينها بتشاجُرٍ
قد كفّرَتْ آباؤها أبناؤها
“**أبناؤها**”yı “**تَرَدّدُ**” sözüyle ref etti; “**آباؤها**” sözünü “**قد كفّرَتْ**” ile ref etti; yani babaları silah içinde **كفرت** etti.

Leys dedi: **التكفيرُ**: zimmînin başıyla işaret etmesidir; “falan falana secde etti” denmez; ancak ona **كَفّرَ** etti; **تكفيراً**.
Dedi: **التكفيرُ**: kralın taçla taçlandırılmasıdır; görüldüğünde ona **كُفِّرَ** edilir. Şiir okudu:
ملكٌ يُلاثُ برأسِهِ تكفيرُ
Dedi: Burada tacın kendisini **تكفيراً** kıldı.

(İbnü’l-A‘râbî’den Sa‘leb): **اكْتَفَرَ** falan; yani **الكُفورَ**’a yapıştı/yerleşti. A‘câc dedi:
كالكرْمِ إذْ نادَى من الكافورِ
Ve üzüm asmasının **كافور**’u: içinde salkımdan olanı örten yapraktır; onu, **الطّلع**’ın **كافور**’una benzetti; çünkü o da içindekinden ayrılır.

Celîl ve azîz olan Allah dedi: ( **وَسَعِيراً إِنَّ الاَبْرَارَ يَشْرَبُونَ مِن كَأْسٍ كَانَ** ) (الإنسان: 5). Ferrâ dedi: Denir: O, **الكافورَ** diye adlandırılan bir pınardır. Ve olabilir: karışımı, güzel kokusundan dolayı kâfur gibi idi.
Ebû İshâk dedi: Dilde câizdir ki onda güzel kokunun tadı ve **الكافور** olsun; ve câizdir ki **بالكافورِ** ile karıştırılsın; bunda zarar olmaz; çünkü cennet ehline orada zarar, yorgunluk ve hastalık dokunmaz.

Leys dedi: **الكافور**: beyaz çiçeği olan bir bitkidir; papatya çiçeği gibi. Ve **الكافور**: cennette güzel kokulu bir su pınarıdır. Ve **الكافور**: güzel kokunun karışımlarındandır. Ve **الكافور**: **الطلع** kabıdır. Ve onlardan kimi der: “Bu bir tane **كفرّاة**’dır” ve “bu bir tane **كفرّي**’dir.”
Dedi: Ve **الكَفْرُ**: kısa değneğin adıdır; hurma yaprağından kesilen şeydir.
(İbnü’l-A‘râbî’den Sa‘leb): **الكَفْرُ**: kalın kısa tahta parçasıdır. Ve **الكَفْرُ**: Farslının hükümdarını yüceltmesidir.

Leys dedi: **رجل كفرِّين عفرِّين**; yani kötü bir ifrit. Ve **رجل مُكَفَّرٌ**: iyilik eden; iyiliğine şükredilmeyen kimse.
Ve bir kelime: bir kimse bir işle emrolunur da emrolunduğunun dışında yaparsa, ona derler: “**مكْفُورٌ بكَ** ya falan; eziyet ettin ve incittin.”

Ve denir: Allah’ın nimetine **كَفَرَ**; ve Allah’ın nimetiyle **كُفْراً** ve **كُفْرَاناً** ve **كُفُوراً**.
Ve **الكافر**: denizdir; **الكافِرُ**’in çoğulu: **كِفَاراً**.
Lihyânî şiir okudu:
وغُرِّقَتِ الفَرَاعنةُ الكِفَارُ

( **نوادر الأعراب** )’da: **الكافرتانِ** ve **الكافِلَتانِ**: iki kalçadır.
İbn Şümeyl dedi: **القِيرُ** üç türdür: **الكُفْرُ** ve **القِير** ve **الزِّفت**. **الكُفر** ile gemiler sıvanır; **الزِّفت** tulumlarda yapılır. Ve **الكُفْر** eritilir, sonra gemiler onunla sıvanır. Ve denir: **كافرٌ** ve **كُفَّارٌ** ve **كَفَرَةٌ**.

**فكر** : Leys dedi: **التَّفَكُّرُ**: **التَّفكير** için bir addır. Ve derler: “İşinde **فكّرَ** etti” ve “**تفكَّرَ** etti.” Ve **رجل فِكِّيٌ ر**: tefekküre ve **الفِكْرَة**’ye çok yönelen. Bütün bunların manası birdir.
Araplardan kimi der: **الفِكرُ** **للفكرة** içindir; ve **الفِكرى** “**فعْلى**” üzere: bir addır; o azdır.

**فرك** : Leys dedi: **الفَرْك**: bir şeyi, kabuğu içinden soyulup kopuncaya kadar ovmandır; badem gibi.
Ve **الفَرِكُ**: kabuğu soyulmuş olan.
Ve dersin: Buğday **أَفرَكَ** etti; yani başağında sertleşti. Ve **بُرٌّ فَرِيكٌ**: **فُرِك** edilmiş ve ayıklanmış olandır. Ve **الفِرْك**: kadının kocasına buğzudur. O, **امرأةٌ فَرُوكٌ** ve **فارِكٌ**’tir; çoğulu **فَوَارِكُ**. Ve **رجل مُفَرَّك**: kadınların buğz ettiği (erkek).
Dedi: Erkeğe de denir: “Onu **فَرَكَها فَرْكاً**”; yani ona buğz etti. Rü’be dedi:
ولم يُضِعها بين فِرْكٍ وعَشَقْ

İbn Mes‘ûd hadîsinde: Bir adam ona geldi; dedi: “Ben genç bir kadınla evlendim; korkarım ki beni **تَفْرَكَني** etsin.” Abdullah dedi: “Muhabbet Allah’tandır; **الفِرْك** şeytandandır. O sana girdiğinde iki rek‘at namaz kıl; sonra şöyle şöyle dua et.”
Ebû Ubeyd dedi: **الفِرْك**: kadının kocasına buğz etmesidir; o, **امرأةٌ فَرُوك**’tur. Bu, kadın ve koca hakkında ona mahsus bir harftir.

Zü’r-Rumme, develeri vasfederek dedi:
إذا اللْيل عنْ نَشْزٍ تجلى رَمَيْنه
بأَمثال أَبصارِالنِّساءِ الفَوَارِك
Develeri, **النِّساءِ الفَوَارِك**’e benzetti; çünkü onlar erkeklere göz dikerler; eşlere gözlerini kısanlar değildirler.
Der ki: Bu develer, bütün geceyi karartmış olarak sabahlar; her ne zaman onlara bir **نَشْزٌ** görünse, onları, canlılık ve yürüyüşe güçten, gözleriyle atarlar.

Ebû Ubeyd dedi: Ebû Zeyd ve Kisâî dedi: Kadın kocasına buğz ederse denir: “Onu **فركَتْهُ**; **تفْرَكُه فِرْكاً وفُروكاً**.”

(İbnü’l-A‘râbî’den Sa‘leb): **أولادُ الفِرْك**’te soyluluk vardır; çünkü babalarına daha çok benzerler. Bu, şundandır: Erkek, **فارِكٌ** olan karısıyla cima ederse, ondan olan çocuğu ona benzemez.

Ebû Zeyd dedi: Falan, arkadaşını **مُفاركةً** ile **فارَكَ** etti; ve onu **مُتارَكةً** ile **تارَكهُ** etti; manaca birdir.

Ebû Bekir, Sa‘leb’den, Seleme’den, Ferrâ’dan dedi: **المُفَرَّك**: terk edilmiş, buğz edilen.
Denir: Falan falanı **فارك** etti; yani onu terk etti. Koca kadına buğz ederse denir: onu **صَلَفها** etti; ve onun yanında **صلِفَت** oldu. O (kadın) ona buğz ederse denir: onu **فَرِكَتْه**; **تَفْرَكُه**.

Dedi: Babam bana, Ebû Hiffân’dan, Ebû Ubeyde’den haber verdi; dedi: Bir bedevî çıktı; karısı onu **تَفْرَكه** ediyordu; o da onu **يَصْلِفها** ediyordu. Onu bir çekirdek tanesiyle takip etti ve dedi: “**شَطّتْ نواكَ**.” Sonra onu bir tezekle takip etti ve dedi: “**رثَيْتُكَ ورَاثَ خبَرُك**.” Sonra onu bir çakıl taşıyla takip etti ve dedi: “**حاصَ رزْقُكَ** ve **حُصَّ أثرُك**.” Ve şiir okudu:
وَقَدْ أُخبِرْتُ أنّكِ تَفْرَكِينِي
وأصلِفُكِ الغَدَاةَ فلا أبالي

Leys dedi: Eğer **الوابلة** omuzdan, kürek kemiğinin yuvasından kayarsa ve omuz gevşerse denir: onun omzu **انفرك** etti; ve onun **وابِلَتُه** **انفركت** etti. Ve eğer bunun benzeri uyluğun **وابلة**’sinde ve kalçada olursa “**انفرَك**” denmez; ancak “**حُرقَ**” denir; o da **محروق**tur.

(Ebû Ubeyde): **الفَرَك**: kulakta gevşekliktir.
Denir: **أذنٌ فركاءُ**; ve **فَرِكَتْ فَرَكاً**.
Dedi: O, **الخذْوَاء**’dan daha köklü/asılca daha şiddetlidir.

Nadr dedi: **بعيرٌ مفروك**: o, **الأفَكُّ**’tur; omzu yarılıp delinmiş olan; ve **الأَخرم**’in içindeki sinir bağı çözülür.

**ركف** : Leys onu ihmal etti.
Şemmer dedi: Kar **ارتكفَ** etti; yani düştü de yerde sabit kaldı.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والكاف وما يثلثهما)
(فكل) الفاء والكاف واللام كلمةٌ واحدة، وهي الأفْكَل: الرِّعدة. ويقولون: لا يُبنَى منه فعل.‏
(فكن) الفاء والكاف والنون كلمةٌ واحدة، وهي التندّم، يقال تندّم وتفكَّنَ بمعنىً.‏
(فكه) الفاء والكاف والهاء أصلٌ صحيح يدلُّ على طِيب واستطابةٍ. من ذلك الرّجُل الفَكِه: الطيِّب النَّفس.‏
ومن الباب: الفاكهة، لأنَّها تُستَطابُ وتُستطرَف.‏
ومن الباب: المُفاكهَة، وهي المُزاحة وما يُستحلَى من كلام.‏
ومن الباب: أفكَهَتِ النّاقةُ والشّاةُ، إذا دَرَّتا عند أكل الرَّبيع وكان في اللبن أدْنَى خُثُورة؛ وهو أطيَبُ اللَّبن.‏
فأمَّا التَّفَكُّه في قوله تعالى: ﴿فَظَلْتُمْ تَفَكَّهُونَ﴾ [الواقعة 65]، فليس من هذا، وهو من باب الإبدال(1) ، والأصل تَفَكَّنون، وهو من التندُّم، وقد مضى ذِكرُه.‏
(فكر) الفاء والكاف والراء تردُّدُ القَلْب في الشَّيء. يقال تفكّرَ إذا ردَّدَ قلبه معتبِرا. ورجلٌ فِكِّير: كثير الفِكر(2) .‏
---------------------ــ
(1) هو لغة لعكل، أو لأزد شنوءة، كما في اللسان (فكه).‏
(2) ويقال أيضاً "فيكر" بفتح الفاء وسكون الياء، هذه عن كراع.‏

ـ

##### Türkçe

(فâ ve **الكاف** ve onları üçleyen şeyler bâbı)

(**فكل**) **الفاء** ve **الكاف** ve **اللام** bir tek kelimedir; o da **الأفْكَل**’dir: titreme. Ve derler ki: ondan fiil yapılmaz.‏
(**فكن**) **الفاء** ve **الكاف** ve **النون** bir tek kelimedir; o da pişmanlıktır; “pişman oldu” denir ve **تفكَّنَ** (da) anlamca (aynıdır).‏
(**فكه**) **الفاء** ve **الكاف** ve **الهاء** sağlam bir asıldır; hoşluk ve hoş bulmaya delâlet eder. Bundan: **الفَكِه** adam: nefsi hoş (olan).‏
Ve bâbdandır: **الفاكهة**; çünkü o hoş bulunur ve taze/garip sayılır.‏
Ve bâbdandır: **المُفاكهَة**; o, şakalaşmadır ve sözden tatlı bulunan şeydir.‏
Ve bâbdandır: **أفكَهَتِ** deve ve koyun; ilkbahar otunu yerken sütü bolca akıttıkları ve sütte en aşağı bir koyulaşma bulunduğu zaman; o, sütün en hoşudur.‏
Ama yüce Allah’ın sözü olan: ﴿فَظَلْتُمْ تَفَكَّهُونَ﴾ [الواقعة 65] içindeki **التَّفَكُّه** ise bundan değildir; o, **الإبدال**(1) bâbındandır; aslı **تَفَكَّنون**’dur; o da pişmanlıktandır; onun zikri geçmişti.‏
(**فكر**) **الفاء** ve **الكاف** ve **الراء**: kalbin bir şeyde gidip gelmesidir. “**تفكّرَ**” denir; kalbini ibret alarak gidip getirdiği zaman. Ve **فِكِّير** bir adam: çok **الفِكر**(2) (sahibi).‏
---------------------ــ
(1) **عكل**’in dili yahut **أزد شنوءة**’nin (dilidir); **اللسان**’da (**فكه**)’de olduğu gibi.‏
(2) Ayrıca “**فيكر**” de denir; **الفاء**’nın fethası ve **الياء**’nın sükûnu ile; bu, **كراع**’dandır.‏

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الفكرة: قوة مطرقة للعلم إلى المعلوم، والتفكر: جولان تلك القوة بحسب نظر العقل، وذلك للإنسان دون الحيوان، ولا يقال إلا فيما يمكن أن يحصل له صورة في القلب، ولهذا روي: (تفكروا في آلاء الله ولا تفكروا في الله) (الحديث تقدم في مادة (أله) ) إذ كان الله منزها أن يوصف بصورة. قال تعالى: ﴿أو لم يتفكروا في أنفسهم ما خلق الله السموات﴾ [الروم/8]، ﴿أو لم يتفكروا ما بصاحبهم من جنة﴾ [الأعراف/184]، ﴿إن في ذلك لآيات لقوم يتفكرون﴾ [الرعد/3]، ﴿يبين الله لكم الآيات لعلكم تتفكرون * في الدنيا والآخرة﴾ [البقرة/219 - 220]. ورجل فكير: كثير الفكرة، قال بعض الأدباء: الفكر مقلوب عن الفرك لكن يستعمل الفكر في المعاني، وهو فرك الأمور وبحثها طلبا للوصول إلى حقيقتها.

##### Türkçe

- **الفكرة**: bilinene doğru ilim için çabalayan bir kuvvettir; **التفكر**: aklın nazarına göre o kuvvetin dolaşmasıdır; bu, hayvan değil insan içindir; ancak kalpte bir sureti elde edilebilen şey hakkında söylenir. Bu sebeple rivayet olundu: “(Allah’ın nimetleri hakkında **تفكروا** edin, Allah hakkında **تفكروا** etmeyin)” (hadis, (**أله**) maddesinde geçti). Zira Allah, bir suretle vasfedilmekten münezzehtir. Yüce Allah dedi: ﴿Kendi nefislerinde **يتفكروا** etmediler mi? Allah gökleri yaratmadı﴾ [الروم/8]، ﴿Sahiplerinde bir delilik olmadığını **يتفكروا** etmediler mi?﴾ [الأعراف/184]، ﴿Şüphesiz bunda **يتفكرون** eden bir kavim için elbette ayetler vardır﴾ [الرعد/3]، ﴿Allah size ayetleri açıklar; umulur ki siz **تتفكرون** edersiniz * dünya ve ahirette﴾ [البقرة/219 - 220]. Ve **فكير** adam: fikri çok olan (adam). Bazı edipler dedi: **الفكر** , **الفرك**’ten ters çevrilmiştir; fakat **الفكر** manalarda kullanılır; o, işlerin **فرك** edilmesi ve hakikatine ulaşma talebiyle araştırılmasıdır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف ك ر
يقال‏:‏ لا فكر لي في هذا إذا لم تحتج إليه ولم تبال به وما دار حوله فكري وتقول‏:‏ لفلان فكر كلها فقر ومازالت فكرتك مغاص الدرر‏.‏

##### Türkçe

ف ك ر
Denilir: Bu hususta benim için **فكر** yoktur; eğer ona ihtiyaç duymadıysan, ona aldırmadıysan ve **فكري** onun etrafında dönmediyse. Ve dersin: Falan kimsenin **فكر**i bütünüyle **فقر**dur. Ve senin **فكرتك**in, incilerin dalma yeri olmaya devam etmiştir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفَكْرُ والفِكْرُ: إِعمال الخاطر في الشيء؛ قال سيبويه: ولا يجمع الفِكْرُ ولا العِلْمُ ولا النظرُ، قال: وقد حكى ابن دريد في جمعه أَفكاراً. والفِكْرة: كالفِكْر وقد فَكَر في الشيء
(* قوله« وقد فكر في الشيء
إلخ» بابه ضرب كما في المصباح) وأَفْكَرَ فيه وتَفَكَّرَ بمعنىً. ورجل فِكِّير، مثال فِسِّيق، وفَيْكَر: كثير الفِكْر؛ الأَخيرة عن كراع. الليث: التَّفَكُّر اسم التَّفْكِير. ومن العرب من يقول: الفِكْرُ الفِكْرَة، والفِكْرى على فِعْلى اسم، وهي قليلة. الجوهري: التَّفَكُّر التأَمل، والاسم الفِكْرُ والفِكْرَة، والمصدر الفَكْر، بالفتح. قال يعقوب: يقال: ليس لي في هذا الأَمرِ فكْرٌ أَي ليس لي فيه حاجة، قال: والفتح فيه أَفصح من الكسر.

##### Türkçe

**الفَكْرُ** ve **الفِكْرُ**: şey hakkında hatırayı işletmek; Sîbeveyh dedi: **الفِكْرُ** ne de **العِلْمُ** ne de **النظرُ** çoğul yapılmaz; dedi: İbn Düreyd onun çoğulunda **أَفكاراً**’ı rivayet etmiştir. **الفِكْرة**: **الفِكْر** gibidir; ve şey hakkında **فَكَر** etti
(* sözü: «ve şey hakkında **فكر** etti ilh.»; **المصباح**’da olduğu üzere babı **ضرب**’dır) ve onda **أَفْكَرَ** etti ve **تَفَكَّرَ** (de) aynı anlamdadır. Ve **فِكِّير** adam; **فِسِّيق** misali; ve **فَيْكَر**: **الفِكْر**’ü çok olan; sonuncusu Kırâ‘dan (naklen).

Leys: **التَّفَكُّر** **التَّفْكِير**’in adıdır. Araplardan kimi der ki: **الفِكْرُ** **الفِكْرَة**’dir; ve **الفِكْرى** **فِعْلى** vezninde bir isimdir; o azdır. Cevherî: **التَّفَكُّر** teemmüldür; isim **الفِكْرُ** ve **الفِكْرَة**’dir; masdar **الفَكْر**’dır, fetha ile. Ya‘kūb dedi: denir ki: “Bu işte benim için **فكْرٌ** yoktur”; yani onda benim için ihtiyaç yoktur; dedi: onda fetha, kesreden daha fasîhtir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف ك ر * التَّفَكُّر * التأمل والاسم * الفِكْرُ * و * الفِكْرةُ * والمصدر * الفَكْرُ * بالفتح وبابه نصر و * أفْكُر * في الشيء و * فَكَّر * فيه بالتشديد و * تَفَكَّر * فيه بمعنى ورجل * فِكّيرٌ * بوزن سكيت كثير التفكر

##### Türkçe

* ف ك ر * **التَّفَكُّر**: teemmül; isim **الفِكْرُ** ve **الفِكْرةُ**; mastar **الفَكْرُ** (fetha ile); babı **نصر**’dır. Ve “şey hakkında **أفْكُر**” ve “onun hakkında şeddeli olarak **فَكَّر**” ve “onun hakkında **تَفَكَّر**” (mânâsında). Ve bir adam **فِكّيرٌ**, **سكيت** vezninde; çok tefekkür eden.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الفكر، بالكسر، ويفتح: إعمال النظر هكذا في النسخ. وفي المحكم: إعمال الخاطر في الشيء، كالفكرة، والفكرى، بكسرهما، الأخيرة نقلها الليث، قال: وهي قليلة، ج أفكار، عن ابن دريد. وقال سيبويه: ولا يجمع الفكر ولا العلم ولا النظر. وقد فكر فيه، وأفكر، وفكر تفكيرا وتفكر، وفي استعمال العامة: افتكر، والمعنى: تأمل. وهو فكير، كسكيت، وفيكر، كصيقل: كثير الفكر، الأخيرة عن كراع. وفي الصحاح: التفكر: التأمل، والاسم الفكر والفكرة، والمصدر الفكر، بالفتح. وقال يعقوب: مالي فيه فكر، بالفتح، وقد يكسر، أي ليس فيه حاجة. قال: والفتح فيه أفصح من الكسر؛ كذا في الصحاح. وفي الأساس: يقال: لا فكر لي في هذا، إذا لم تحتج إليه ولم تبال به. ومن سجعاته: لفلان فكر، كلها فقر. ومازالت فكرتك مغاص الدرر.

##### Türkçe

**الفكر**، kesre ile, ve fetha ile de gelir: nüshalarda böylece; bakışı işletmek. Ve **المحكم**’de: şeyde hatırı işletmek; **الفكرة** gibi, ve **الفكرى**; ikisi de kesre iledir; sonuncusunu **الليث** nakletti; dedi ki: ve o azdır; çoğulu **أفكار**; **ابن دريد**’den. Ve **سيبويه** dedi: **الفكر** ne, **العلم** ne, ne de **النظر** çoğul yapılır. Ve onda düşündü; ve düşündürdü; ve düşündü, düşünme olarak; ve düşündü. Ve avamın استعمالında: **افتكر**; ve mana: teemmül etti. Ve o **فكير**’dir, **سكيت** gibi; ve **فيكر**’dir, **صيقل** gibi: çok **الفكر** sahibi; sonuncusu **كراع**’dan. Ve **الصحاح**’ta: **التفكر**: teemmüldür; isim **الفكر** ve **الفكرة**’dır; ve mastar **الفكر**’dır, fetha ile. Ve **يعقوب** dedi: “Benim onda **فكر**’im yoktur”, fetha ile; ve kesre ile de gelebilir; yani onda ihtiyaç yoktur. Dedi: onda fetha, kesreden daha fasîhtir; **الصحاح**’ta böyledir. Ve **الأساس**’ta: denir ki: “Bu hususta benim için **فكر** yoktur”; ona ihtiyaç duymadığın ve ona aldırmadığın zaman. Ve onun secilerinden: “Falan için **فكر** vardır; hepsi **فقر**’dur.” Ve hâlâ senin **فكرتك**’n, incilerin dalma yeridir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَكَرَ فِيهِ
1 فَكَرَ فِيهِ ذ , (O, * Msb, K,) aor. فَكُرَ , (O, TK,) or فَكِرَ , (Msb,) inf. n. فَكْرٌ; (S, O, Msb, K; *) and ↓ أَفْكَرَ; (S, O, Msb, K;) and ↓ فكّر, (S, O, K,) [which is more common than either of the first and second,] inf. n. تَفْكِيرٌ; (O, TA;) and ↓ تفكّر; (S, O, Msb, K;) and ↓ افتكر, (Msb, TA,) but this last is vulgar; (TA;) He thought upon it, considered it, or examined it [mentally]; (Msb;) he considered it in order to obtain a clear knowledge of it; (S, O, * TA;) he employed his mind, (M, TA,) or his consideration, (K, TA,) upon it. (M, K, TA.) [See also فِكْرٌ.]

2 فَكَّرَ 4, 5, and 8: see the preceding paragraph.

فَكْرٌ
فَكْرٌ ذ inf. n. of 1 [q. v.]. ― -b2- لَيْسَ لِى فِى هٰذَا الأَمْرِ فَكْرٌ, (Yaakoob, S, O, K, *) which is more chaste than ↓ فِكْرٌ, [in this case,] (Yaakoob, S, O,) but the latter is sometimes used, (K,) means I have no want, or need, of this thing: (Yaakoob, S, O, K: *) or, as is said in the A, لَا فَكْرَ لِى فِى هٰذَا i. e. I have no want, or need, of this, nor do I care for it. (TA.)

فِكْرٌ
فِكْرٌ ذ and ↓ فِكْرَةٌ (S, O, Msb, K) and ↓ فِكْرَى, (Lth, O, K,) are simple substs., (S, O, Msb, *) but the last is of rare occurrence, (Lth, O,) signifying Thought, consideration, or [mental] examination, فِى أَمْرٍ [respecting a thing]; (Msb;) consideration [of a thing] in order to obtain a clear knowledge [of it]; (S, TA;) the employment of the mind, (M, TA,) or of the consideration, (K, TA,) upon a thing: (M, K, TA:) or repeated consideration for the purpose of seeking [to discover] meanings: or the arranging of things in the mind in order, by them, to arrive at some object of which the attainment is desired, though it be but a preponderating opinion: (Msb:) or the arranging of known things [in the mind] in order to attain to [the knowledge of] an unknown [thing]: (KT:) pl. of the first أَفْكَارٌ: (IDrd, K;) but Sb says that neither فِكْرٌ nor عِلْمٌ nor نَظَرٌ has any pl.: (TA:) the pl. of ↓ فِكْرَةٌ is فِكَرٌ. (Msb.) One says, لِفُلَانٍ فِكَرٌ كُلُّهَا فِقَرٌ [Such a one has thoughts all of which are points of wit]. (A, TA.) -A2- See also فَكْرٌ.

فِكْرَةٌ
فِكْرَةٌ ذ : see the next preceding paragraph; the former in two places.

فِكْرَى
فِكْرَى ذ : see the next preceding paragraph; the former in two places.

فِكِّيرٌ
فِكِّيرٌ ذ [Thoughtful;] having much فِكْر; (IF, S, O, K;) as also ↓ فَيْكَرٌ. (Kr, K.)

فَيْكَرٌ
فَيْكَرٌ ذ : see what next precedes.

##### Türkçe

**فَكَرَ فِيهِ**
1 **فَكَرَ فِيهِ** ذ , (O, * Msb, K,) muzâri‘ı **فَكُرَ** , (O, TK,) veya **فَكِرَ** , (Msb,) mastar ismi **فَكْرٌ**; (S, O, Msb, K; *) ve ↓ **أَفْكَرَ**; (S, O, Msb, K;) ve ↓ **فكّر**, (S, O, K,) [ki bu, birinci ve ikinci olanın her ikisinden de daha yaygındır,] mastar ismi **تَفْكِيرٌ**; (O, TA;) ve ↓ **تفكّر**; (S, O, Msb, K;) ve ↓ **افتكر**, (Msb, TA,) fakat bu sonuncusu avamcadır; (TA;) O, onun üzerinde düşündü, onu değerlendirdi veya onu [zihnen] inceledi; (Msb;) onu, onun hakkında açık bir bilgi elde etmek için değerlendirdi; (S, O, * TA;) onun üzerinde zihnini kullandı, (M, TA,) veya değerlendirmesini, (K, TA,) kullandı. (M, K, TA.) [Ayrıca **فِكْرٌ**’e de bak.]

2 **فَكَّرَ** 4, 5, ve 8: önceki paragrafa bak.

**فَكْرٌ**
**فَكْرٌ** ذ 1’in mastar ismidir [ona bak]. ― -b2- **لَيْسَ لِى فِى هٰذَا الأَمْرِ فَكْرٌ**, (Yaakoob, S, O, K, *) ki bu, ↓ **فِكْرٌ**’den daha fasîhtir, [bu durumda,] (Yaakoob, S, O,) fakat ikincisi bazen kullanılır, (K,) “Bu şeyin bende hiçbir isteği yoktur, yahut ihtiyacı yoktur” demektir: (Yaakoob, S, O, K: *) veya, A’da söylendiği üzere, **لَا فَكْرَ لِى فِى هٰذَا** yani “Bunun bende hiçbir isteği yoktur, yahut ihtiyacı yoktur; ve ben onu umursamam.” (TA.)

**فِكْرٌ**
**فِكْرٌ** ذ ve ↓ **فِكْرَةٌ** (S, O, Msb, K) ve ↓ **فِكْرَى**, (Lth, O, K,) basit isimlerdir, (S, O, Msb, *) fakat sonuncusu nadir vuku bulur, (Lth, O,) “Düşünce, değerlendirme, yahut [zihnî] inceleme” mânâsına gelir, **فِى أَمْرٍ** [bir şey hakkında]; (Msb;) bir şey hakkında, onun hakkında açık bir bilgi elde etmek için değerlendirme; (S, TA;) bir şey üzerinde zihnin kullanılması, (M, TA,) veya değerlendirmenin kullanılması: (K, TA,) (M, K, TA:) veya mânâları aramak [keşfetmek] maksadıyla tekrarlanan değerlendirme: veya, istenen bir elde edişi olan bir maksada, onunla, ulaşmak için şeylerin zihinde sıraya konulması; her ne kadar bu, sadece ağır basan bir kanaat olsa da: (Msb:) veya, bilinmeyen bir şeye [dair bilgiye] ulaşmak için bilinen şeylerin [zihinde] sıraya konulması: (KT:) birincinin çoğulu **أَفْكَارٌ**’dır: (IDrd, K;) fakat Sb der ki ne **فِكْرٌ**’ün ne **عِلْمٌ**’ün ne de **نَظَرٌ**’ün hiçbir çoğulu vardır: (TA:) ↓ **فِكْرَةٌ**’nin çoğulu **فِكَرٌ**’dir. (Msb.) Şöyle denir: **لِفُلَانٍ فِكَرٌ كُلُّهَا فِقَرٌ** [Falancanın, hepsi nükte noktaları olan düşünceleri vardır]. (A, TA.) -A2- Ayrıca **فَكْرٌ**’e de bak.

**فِكْرَةٌ**
**فِكْرَةٌ** ذ : bir sonraki önceki paragrafa bak; birincisi iki yerde.

**فِكْرَى**
**فِكْرَى** ذ : bir sonraki önceki paragrafa bak; birincisi iki yerde.

**فِكِّيرٌ**
**فِكِّيرٌ** ذ [Düşünceli;] çok **فِكْر** sahibi; (IF, S, O, K;) bunun gibi ↓ **فَيْكَرٌ** da. (Kr, K.)

**فَيْكَرٌ**
**فَيْكَرٌ** ذ : bir önce gelen şeye bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَكَرَ
فَكَرَ I ,  U ( n. ac. فَكْر 1 ,  فِكْر 2 )
a.  [ Fī ], Thought, pondered over, reflected, meditated, mused upon; considered.

فَكَّرَ
فَكَّرَ II ,
a.  see I .

b.  [ coll. ], Reminded of, recalled to.

أَفْكَرَ
أَفْكَرَ IV ,
a.  V,  VIII ,  see I .

فَكْر
فَكْر 1 ,
a.  Need, want.

فِكْر
فِكْر 2 , ( pl. أَفْكَاْر 38 ),
a.  Thought, idea; opinion.

b.  Consideration, reflection.

c.  see 1 .

فِكْرَة
فِكْرَة 2t , ( pl. فِكَر 7 ),
a.  see 1 &  2 ( a ), ( b ).

فِكْرَى
فِكْرَى 2ya ,
a.  see 2 (a) , ( b ).

فِكِّيْر
فِكِّيْر 30 ,
a.  Thoughtful, pensive; thinker.

فَاْكُوْرَة
فَاْكُوْرَة 40t , ( pl. فَوَاْكِيْرُ 66 )
a.  [ coll. ], Window-fastening.

فَيْكَر
فَيْكَر
a.  see 30 .

لَا فَِكرَ لِي فِي ذٰلِكَ
لَا فَِكرَ لِي فِي ذٰلِكَ فَكڤرَ I
a.  have no need of that: I care not for it.

##### Türkçe

**فَكَرَ**
**فَكَرَ** I, U (mastarı: **فَكْر** 1, **فِكْر** 2)
a. [Fī], düşündü; üzerinde düşündü, tefekkür etti, derin düşündü, zihninde evirip çevirdi; değerlendirdi.

**فَكَّرَ**
**فَكَّرَ** II,
a. I’e bak.

b. [topluluk], hatırlattı; yeniden hatıra getirdi.

**أَفْكَرَ**
**أَفْكَرَ** IV,
a. V, VIII, I’e bak.

**فَكْر**
**فَكْر** 1,
a. ihtiyaç, gereksinim.

**فِكْر**
**فِكْر** 2, (çoğulu: **أَفْكَاْر** 38),
a. düşünce, fikir; kanaat.

b. değerlendirme, tefekkür.

c. 1’e bak.

**فِكْرَة**
**فِكْرَة** 2t, (çoğulu: **فِكَر** 7),
a. 1 ve 2 (a), (b)’ye bak.

**فِكْرَى**
**فِكْرَى** 2ya,
a. 2 (a), (b)’ye bak.

**فِكِّيْر**
**فِكِّيْر** 30,
a. düşünceli, dalgın; düşünen kimse.

**فَاْكُوْرَة**
**فَاْكُوْرَة** 40t, (çoğulu: **فَوَاْكِيْرُ** 66)
a. [topluluk], pencere bağlama/tespit etme (şeyi).

**فَيْكَر**
**فَيْكَر**
a. 30’a bak.

**لَا فَِكرَ لِي فِي ذٰلِكَ**
**لَا فَِكرَ لِي فِي ذٰلِكَ** **فَكڤرَ** I
a. buna ihtiyacım yoktur: ona aldırmam.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

فكر
فَكَرَ - يَفْكُرُ - فَكَّرَ - يُفَكِّرُ - تَفَكَّرَ - يَتَفَكَّرُ
فَكَرَ - يَفْكُرُ + الكائن + في أمر أو شيء: تتقلب وتدور المعلومات في نفس الكائن في ما يتعلق بالشيء أو الأمر: تدور وتتقلب المعلومات فيراها في نفسه بطرق عديدة: يجري عمليات عقلية ونفسية لفهم أعمق للشيء المتأمل (أبعاده، علائقه، ماهيته، مسبباته، آثاره،..) وذلك ليفهمها ويتخذ بشأنها حكماً
فَكَّرَ - يُفَكِّرُ + كائن + بشيء: على وزن " فَعَّل " من " فَكَرَ - يَفْكُرُ ": جعله " يَفْكُرُ " على وجه التكرار والشدة: جعل نفسه " تَفْكُر" على وجه التكرار والشدة: يستعمل العمليات النفسية العقلية وذلك لتقدير الأبعاد والعلائق غير الواضحة في كائن أو قضية، ثم يستخدم هذه العمليات ليعيد صياغتها بحيث تصبح مفهومة، أي تصبح الأبعاد والعلائق مرتبة ومنظمة وواضحة، بحيث يمكن وضعها ضمن مفهوم أو صورة، والتي تضاف بعد ذلك إلى مفاهيم أو صور سابقة محفوظة في الذاكرة، وبذلك يعطى لها حكم انتماء: وهذا ما يسمى المحاكمة أي الاستنتاج والحكم .
تَفَكَّرَ - يَتَفَكَّرُ: على وزن " تَفَعَّل " من " فَكَرَ - يَفْكُرُ ": يقوم بفعل " فَكَرَ - يَفْكُرُ " بشكل ذاتي على وجه التكرار والشدة: يعمل على تشغيل العمليات التفكيرية عن قصد وإرادة وبشكل مكثف ونشيط
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " ألفاظ التفكير والمناقشة والحوار، الداخلي مع النفس والخارجي مع آخر"، وهي:
بَرْهَنَ - يُبَرْهِنُ، حَجَّ - يَحِجُّ (حَجَّ - يَحُجُّ)، بَرْهَمَ - يُبَرْهِمُ، حَارَ - يَحُوْرُ، فَكَرَ - يَفْكُرُ، مَرَا - يَمْرُو
فَكَّرَ - يُفَكِّر
التفكير يشمل التقدير ثم النظر ثم الاستنتاج والحكم	﴿إنه فكر وقدر (18) فقتل كيف قدر(19)ثم قتل كيف قدر(20)ثم نظر(21)ثم عبس وبسر(22)ثم أدبر واستكبر(23)فقال إن هذا إلا سحر يؤثر(24)إن هذا إلا قول البشر(25)﴾ المدثر
تَفَكَّر - يَتَفكَّرُ
المسائل التي يريد ربنا من الناس التفكر فيها ( تفكر العبادة)
1 - التفكر بالخلق والحكمة والهدف من الخلق
بخلق  الإنسان وتكاثره على الأرض ونومه وعيشه	﴿ومن آياته أن خلق لكم من أنفسكم أزواجا لتسكنوا إليها وجعل بينكم مودة ورحمة إن في ذلك لآيات لقوم يتفكرون(21)﴾ الروم ﴿الله يتوفى الأنفس حين موتها والتي لم تمت في منامها فيمسك التي قضى عليها الموت ويرسل الأخرى إلى أجل مسمى إن في ذلك لآيات لقوم يتفكرون (42)﴾ الزمر
بأن كل ما في السماوات والأرض والزرع خلق وسخر للإنسان	﴿وسخر لكم ما في السماوات وما في الأرض جميعا منه إن في ذلك لآيات لقوم يتفكرون (13)﴾ الجاثية ﴿ينبت لكم به الزرع والزيتون والنخيل والأعناب ومن كل الثمرات إن في ذلك لآية لقوم يتفكرون (11)﴾ النحل
وأن الأرض وحتى حشراتها مسخرة للإنسان	﴿وهو الذي مد الأرض وجعل فيها رواسي وأنهارا ومن كل الثمرات جعل فيها زوجين اثنين يغشي الليل النهار إن في ذلك لآيات لقوم يتفكرون (3)﴾ الرعد ﴿ثم كلي من كل الثمرات فاسلكي سبل ربك ذللا يخرج من بطونها شراب مختلف ألوانه فيه شفاء للناس إن في ذلك لآية لقوم يتفكرون (69)﴾ النحل
وأن ازدهار الإنسان على الأرض مؤقت رغم كل ذلك	﴿إنما مثل الحياة الدنيا كماء أنزلناه من السماء فاختلط به نبات الأرض مما يأكل الناس والأنعام حتى إذا أخذت الأرض زخرفها وازينت وظن أهلها أنهم قادرون عليها أتاها أمرنا ليلا أو نهارا فجعلناها حصيدا كأن لم تغن بالأمس كذلك نفصل الآيات لقوم يتفكرون (24)﴾ يونس
والتفكر بأنه لا بد أن يكون من وراء ذلك هدف حق وليس الأمر باطلاً	﴿الذين يذكرون الله قياما وقعودا وعلى جنوبهم ويتفكرون في خلق السماوات والأرض ربنا ما خلقت هذا باطلا سبحانك فقنا عذاب النار(191)﴾ آل عمران ﴿أولم يتفكروا في أنفسهم ما خلق الله السماوات والأرض وما بينهما إلا بالحق وأجل مسمى وإن كثيرا من الناس بلقاء ربهم لكافرون(8)﴾ الروم
2 - التفكر بأن القرآن لا بد أن يكون من عند خالق الكون و وأن القرآن يبين الحكمة من هذا الخلق بشكل صريح
التفكر بمحتوى القرآن المعجز﴿بالبينات والزبر وأنزلنا إليك الذكر لتبين للناس ما نزل إليهم ولعلهم يتفكرون (44)﴾ النحل ﴿لو أنزلنا هذا القرآن على جبل لرأيته خاشعا متصدعا من خشية الله وتلك الأمثال نضربها للناس لعلهم يتفكرون (21)﴾ الحشر
التفكر بأن النبي الذي أتى به مجرد نذير فلا يملك أن يأتي به بقدراته الذاتية	﴿أولم يتفكروا ما بصاحبهم من جنة إن هو إلا نذير مبين (184)﴾ الأعراف ﴿قل إنما أعظكم بواحدة أن تقوموا لله مثنى وفرادى ثم تتفكروا ما بصاحبكم من جنة إن هو إلا نذير لكم بين يدي عذاب شديد (46)﴾ سبأ
فهو لا يعلم الغيب وليس عنده خزائن الله	﴿قل لا أقول لكم عندي خزائن الله ولا أعلم الغيب ولا أقول لكم إني ملك إن أتبع إلا ما يوحى إلي قل هل يستوي الأعمى والبصير أفلا تتفكرون(50)﴾ الأنعام
التفكر بآيات التحريم والتحليل   وآيات الأمثلة والوعظ	﴿يسألونك عن الخمر والميسر قل فيهما إثم كبير ومنافع للناس وإثمهما أكبر من نفعهما ويسألونك ماذا ينفقون قل العفو كذلك يبين الله لكم الآيات لعلكم تتفكرون (219)﴾ البقرة ﴿أيود أحدكم أن تكون له جنة من نخيل وأعناب تجري من تحتها الأنهار له فيها من كل الثمرات وأصابه الكبر وله ذرية ضعفاء فأصابها إعصار فيه نار فاحترقت كذلك يبين الله لكم الآيات لعلكم تتفكرون(266)﴾ البقرة
وآيات الأمثال والقصص	﴿ولو شئنا لرفعناه بها ولكنه أخلد إلى الأرض واتبع هواه فمثله كمثل الكلب إن تحمل عليه يلهث أو تتركه يلهث ذلك مثل القوم الذين كذبوا بآياتنا فاقصص القصص لعلهم يتفكرون (176)﴾ الأعراف
مختار الصحاح
● [فكر] ف ك ر: التَّفَكُّر التأمل والاسم الفِكْرُ و الفِكْرةُ والمصدر الفَكْرُ بالفتح وبابه نصر و أفْكُر في الشيء و فَكَّر فيه بالتشديد و تَفَكَّر فيه بمعنى ورجل فِكّيرٌ بوزن سكيت كثير التفكر
الراغب
فكر
- الفكرة: قوة مطرقة للعلم إلى المعلوم، والتفكر: جولان تلك القوة بحسب نظر العقل، وذلك للإنسان دون الحيوان، ولا يقال إلا فيما يمكن أن يحصل له صورة في القلب، ولهذا روي: (تفكروا في آلاء الله ولا تفكروا في الله) (الحديث تقدم في مادة (أله) ) إذ كان الله منزها أن يوصف بصورة. قال تعالى: }أو لم يتفكروا في أنفسهم ما خلق الله السموات﴿[الروم/8]،﴾أو لم يتفكروا ما بصاحبهم من جنة﴿[الأعراف/184]،﴾إن في ذلك لآيات لقوم يتفكرون﴿[الرعد/3]،﴾يبين الله لكم الآيات لعلكم تتفكرون * في الدنيا والآخرة{ [البقرة/219 - 220]. ورجل فكير: كثير الفكرة، قال بعض الأدباء: الفكر مقلوب عن الفرك لكن يستعمل الفكر في المعاني، وهو فرك الأمور وبحثها طلبا للوصول إلى حقيقتها.
ملخص اللسان:
1.    فَكَرَ يَفْكُرُ: الفَكْرُ والفِكْرُ: إِعمال الخاطر في الشيء؛
2.    التَّفَكُّر  التأَمل،
لسان العرب
● - فكر: الفَكْرُ والفِكْرُ: إِعمال الخاطر في الشيء؛ قال سيبويه: ولا يجمع  الفِكْرُ ولا العِلْمُ ولا النظرُ، قال: وقد حكى ابن دريد في جمعه  أَفكاراً. والفِكْرة: كالفِكْر وقد فَكَر في الشيء  (* قوله« وقد فكر في الشيء  إلخ» بابه ضرب كما في المصباح) وأَفْكَرَ فيه وتَفَكَّرَ بمعنىً. ورجل  فِكِّير، مثال فِسِّيق، وفَيْكَر: كثير الفِكْر؛ الأَخيرة عن كراع.  الليث: التَّفَكُّر اسم التَّفْكِير. ومن العرب من يقول: الفِكْرُ  الفِكْرَة، والفِكْرى على فِعْلى اسم، وهي قليلة. الجوهري: التَّفَكُّر  التأَمل، والاسم الفِكْرُ والفِكْرَة، والمصدر الفَكْر، بالفتح. قال يعقوب:  يقال: ليس لي في هذا الأَمرِ فكْرٌ أَي ليس لي فيه حاجة، قال: والفتح فيه  أَفصح من الكسر.
مقاييس اللغة:
(فكر) الفاء والكاف والراء تردُّدُ القَلْب في الشَّيء. يقال تفكّرَ إذا ردَّدَ قلبه معتبِرا. ورجلٌ فِكِّير: كثير الفِكر(2) .‏
القاموس المحيط:
الفِكْرُ، بالكسر ويُفْتَحُ إِعمالُ النَّظَرِ في الشيءِ، كالفِكْرَةِ والفِكرَى، بكسرهما ج أفْكارٌ. فَكَرَ فيه وأفْكَرَ وفَكَّرَ وتَفَكَّرَ. وهو فِكِّيرٌ، كسِكِّيتٍ،وفَيْكَرٌ، كَصَيْقَلٍ كثيرُ الفِكْرِ. ومَالي فيه فَكْرٌ، وقد يُكْسَرُ، أي حاجةٌ.
تاج العروس:
ف - ك - ر
الفِكْر بالكَسْر ويُفْتَح : إِعمالُ النَّظَر هكذا في النُّسَخ . وفي المُحْكَمِ : إِعمالُ الخاطِر في الشَّيْءِ كالفِكْرَة والفِكْرَى بكسْرِهما الأَخِيرَة نَقَلَهَا اللَّيْث قال : وهِيَ قليلةٌ ج أَفْكَارٌ عن ابْنِ دُرَيْدٍ . وقال سِيبَوَيْه : ولا يُجْمَعُ الفِكْرُ ولا العِلْمُ ولا النَّظَرُ . وقد فَكّرَ فيه وأَفْكَرَ وفَكَّرَ تَفْكِيراً وتَفَكَّرَ وفي اسْتِعْمَالِ العامَّة : افْتَكَرَ والمَعْنَى : تَأَمَّل . وهو فِكَّيرٌ كسِكَّيت وفَيْكَرٌ كصَيْقَل : كَثِيرُ الفِكْرِ الأَخِيرَةُ عن كُرَاع . وفي الصّحاح : التَّفَكُّر : التَّأَمُّل والاسمُ الفِكْرُ والفِكْرَةُ والمصدرُ الفَكْرُ بالفتح . وقال يَعْقُوبُ : مالِي فيه فَكْرٌ بالفَتْح وقد يُكْسَر أَي لَيْسَ فيه حاجَة . قال : والفَتْحُ فيه أَفْصَح من الكَسْر ؛ كذا في الصّحاح . وفي الأَساس : يُقَال : لا فِكْرَ لِي في هذا إِذا لم تَحْتَجْ إِلَيْهِ ولم تُبَال بهِ . ومن سَجَعَاتِه : لفُلان فِكَرٌ كلُّها فِقَرٌ . ومازَالَتْ فِكْرَتُك مَغَاصَ الدُّرَرِ

##### Türkçe

فكر
**فَكَرَ** - **يَفْكُرُ** - **فَكَّرَ** - **يُفَكِّرُ** - **تَفَكَّرَ** - **يَتَفَكَّرُ**
**فَكَرَ** - **يَفْكُرُ** + varlık + bir iş veya şey hakkında: şey veya işle ilgili olarak bilgilerin varlığın nefsinde dönüp dolaşması: bilgiler dönüp dolaşır; onu nefsinde birçok yolla görür: teemmül edilen şeyin daha derin anlaşılması için aklî ve nefsî işlemler yürütür (boyutları, ilişkileri, mahiyeti, sebepleri, etkileri, ..) ve bunu, onu anlaması ve onun hakkında bir hüküm alması için yapar.
**فَكَّرَ** - **يُفَكِّرُ** + varlık + bir şey ile: “**فَعَّل**” vezninde, “**فَكَرَ** - **يَفْكُرُ**”dan: onu, tekrar ve şiddet üzere “**يَفْكُرُ**” kıldı: kendi nefsini, tekrar ve şiddet üzere “**تَفْكُر**” kıldı: bir varlıkta veya bir meselede açık olmayan boyutları ve ilişkileri takdir etmek için nefsî-aklî işlemleri kullanır; sonra bu işlemleri, onu yeniden formüle etmek için kullanır; öyle ki anlaşılır hâle gelir; yani boyutlar ve ilişkiler tertipli, düzenli ve açık olur; öyle ki bir kavram veya bir suret içine konulabilir; bunlar daha sonra hafızada korunmuş önceki kavramlara veya suretlere eklenir; böylece ona bir aidiyet hükmü verilir: buna **المحاكمة** denir; yani çıkarım ve hüküm.
**تَفَكَّرَ** - **يَتَفَكَّرُ**: “**تَفَعَّل**” vezninde, “**فَكَرَ** - **يَفْكُرُ**”dan: “**فَكَرَ** - **يَفْكُرُ**” fiilini, tekrar ve şiddet üzere, öznel bir biçimde yapar: düşünme işlemlerini kasıt ve irade ile, yoğun ve etkin bir biçimde işletmeye çalışır.
Ve lafız, “içte nefisle ve dışta başkasıyla düşünme, münakaşa ve diyalog lafızları” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**بَرْهَنَ** - **يُبَرْهِنُ**، **حَجَّ** - **يَحِجُّ** (**حَجَّ** - **يَحُجُّ**)، **بَرْهَمَ** - **يُبَرْهِمُ**، **حَارَ** - **يَحُوْرُ**، **فَكَرَ** - **يَفْكُرُ**، **مَرَا** - **يَمْرُو**
**فَكَّرَ** - **يُفَكِّر**
Düşünme; takdiri, sonra nazarı, sonra çıkarımı ve hükmü kapsar: ﴿**إنه فكر وقدر (18) فقتل كيف قدر(19)ثم قتل كيف قدر(20)ثم نظر(21)ثم عبس وبسر(22)ثم أدبر واستكبر(23)فقال إن هذا إلا سحر يؤثر(24)إن هذا إلا قول البشر(25)**﴾ **المدثر**
**تَفَكَّر** - **يَتَفكَّرُ**
Rabbimizin insanlardan üzerinde tefekkür etmelerini istediği meseleler (ibadet tefekkürü)
1 - yaratılış, hikmet ve yaratılıştan maksat hakkında tefekkür
İnsanın yaratılışı, yeryüzünde çoğalması, uyuması ve yaşaması hakkında: ﴿**ومن آياته أن خلق لكم من أنفسكم أزواجا لتسكنوا إليها وجعل بينكم مودة ورحمة إن في ذلك لآيات لقوم يتفكرون(21)**﴾ **الروم** ﴿**الله يتوفى الأنفس حين موتها والتي لم تمت في منامها فيمسك التي قضى عليها الموت ويرسل الأخرى إلى أجل مسمى إن في ذلك لآيات لقوم يتفكرون (42)**﴾ **الزمر**
Göklerde ve yerde ve ekinde olan her şeyin insan için yaratılıp boyun eğdirilmiş olduğu hakkında: ﴿**وسخر لكم ما في السماوات وما في الأرض جميعا منه إن في ذلك لآيات لقوم يتفكرون (13)**﴾ **الجاثية** ﴿**ينبت لكم به الزرع والزيتون والنخيل والأعناب ومن كل الثمرات إن في ذلك لآية لقوم يتفكرون (11)**﴾ **النحل**
Yerin, hatta böceklerinin bile insan için boyun eğdirilmiş olduğu hakkında: ﴿**وهو الذي مد الأرض وجعل فيها رواسي وأنهارا ومن كل الثمرات جعل فيها زوجين اثنين يغشي الليل النهار إن في ذلك لآيات لقوم يتفكرون (3)**﴾ **الرعد** ﴿**ثم كلي من كل الثمرات فاسلكي سبل ربك ذللا يخرج من بطونها شراب مختلف ألوانه فيه شفاء للناس إن في ذلك لآية لقوم يتفكرون (69)**﴾ **النحل**
Bütün bunlara rağmen insanın yeryüzündeki gelişmesinin geçici olduğu hakkında: ﴿**إنما مثل الحياة الدنيا كماء أنزلناه من السماء فاختلط به نبات الأرض مما يأكل الناس والأنعام حتى إذا أخذت الأرض زخرفها وازينت وظن أهلها أنهم قادرون عليها أتاها أمرنا ليلا أو نهارا فجعلناها حصيدا كأن لم تغن بالأمس كذلك نفصل الآيات لقوم يتفكرون (24)**﴾ **يونس**
Ve tefekkür: bunun arkasında mutlaka hak bir hedef bulunması gerektiği ve işin bâtıl olmadığı hakkında: ﴿**الذين يذكرون الله قياما وقعودا وعلى جنوبهم ويتفكرون في خلق السماوات والأرض ربنا ما خلقت هذا باطلا سبحانك فقنا عذاب النار(191)**﴾ **آل عمران** ﴿**أولم يتفكروا في أنفسهم ما خلق الله السماوات والأرض وما بينهما إلا بالحق وأجل مسمى وإن كثيرا من الناس بلقاء ربهم لكافرون(8)**﴾ **الروم**
2 - Kur’ân’ın mutlaka kâinatın yaratıcısından olması gerektiği ve Kur’ân’ın bu yaratılıştaki hikmeti açıkça beyan ettiği hakkında tefekkür
Kur’ân’ın muciz muhtevası hakkında tefekkür: ﴿**بالبينات والزبر وأنزلنا إليك الذكر لتبين للناس ما نزل إليهم ولعلهم يتفكرون (44)**﴾ **النحل** ﴿**لو أنزلنا هذا القرآن على جبل لرأيته خاشعا متصدعا من خشية الله وتلك الأمثال نضربها للناس لعلهم يتفكرون (21)**﴾ **الحشر**
Onu getiren peygamberin sırf bir uyarıcı olduğu; onu kendi zâtî kudretleriyle getirmeye malik olmadığı hakkında tefekkür: ﴿**أولم يتفكروا ما بصاحبهم من جنة إن هو إلا نذير مبين (184)**﴾ **الأعراف** ﴿**قل إنما أعظكم بواحدة أن تقوموا لله مثنى وفرادى ثم تتفكروا ما بصاحبكم من جنة إن هو إلا نذير لكم بين يدي عذاب شديد (46)**﴾ **سبأ**
O, gaybı bilmez ve Allah’ın hazineleri onun yanında değildir: ﴿**قل لا أقول لكم عندي خزائن الله ولا أعلم الغيب ولا أقول لكم إني ملك إن أتبع إلا ما يوحى إلي قل هل يستوي الأعمى والبصير أفلا تتفكرون(50)**﴾ **الأنعام**
Haram kılma ve helal kılma âyetleri ile misaller ve öğüt âyetleri hakkında tefekkür: ﴿**يسألونك عن الخمر والميسر قل فيهما إثم كبير ومنافع للناس وإثمهما أكبر من نفعهما ويسألونك ماذا ينفقون قل العفو كذلك يبين الله لكم الآيات لعلكم تتفكرون (219)**﴾ **البقرة** ﴿**أيود أحدكم أن تكون له جنة من نخيل وأعناب تجري من تحتها الأنهار له فيها من كل الثمرات وأصابه الكبر وله ذرية ضعفاء فأصابها إعصار فيه نار فاحترقت كذلك يبين الله لكم الآيات لعلكم تتفكرون(266)**﴾ **البقرة**
Misaller ve kıssalar âyetleri hakkında: ﴿**ولو شئنا لرفعناه بها ولكنه أخلد إلى الأرض واتبع هواه فمثله كمثل الكلب إن تحمل عليه يلهث أو تتركه يلهث ذلك مثل القوم الذين كذبوا بآياتنا فاقصص القصص لعلهم يتفكرون (176)**﴾ **الأعراف**
**مختار الصحاح**
● [**فكر**] ف ك ر: **التَّفَكُّر** teemmüldür; isim **الفِكْرُ** ve **الفِكْرةُ**’dir; masdar **الفَكْرُ** (fetha ile)’dır; babı **نصر**’dır. “Şeyde **أفْكُر**” ve şeddeli olarak “onda **فَكَّر**” ve “onda **تَفَكَّر**” (aynı) mânâdadır. Ve **فِكّيرٌ** (sekît vezninde) adam: çok tefekkür eden.
**الراغب**
فكر
- **الفكرة**: ilimden malûma doğru vuran bir kuvvettir; **التفكر**: o kuvvetin, aklın nazarına göre dolaşmasıdır; bu, hayvan değil insan içindir; ancak kalpte bir suret elde edebilmesi mümkün olan şey hakkında söylenir. Bu yüzden rivayet edilmiştir: (**تفكروا في آلاء الله ولا تفكروا في الله**) (hadis, (أله) maddesinde geçti). Zira Allah, bir suretle vasfedilmekten münezzehtir. Yüce Allah dedi ki: ﴿**أو لم يتفكروا في أنفسهم ما خلق الله السموات**﴾ [**الروم**/8]، ﴿**أو لم يتفكروا ما بصاحبهم من جنة**﴾ [**الأعراف**/184]، ﴿**إن في ذلك لآيات لقوم يتفكرون**﴾ [**الرعد**/3]، ﴿**يبين الله لكم الآيات لعلكم تتفكرون * في الدنيا والآخرة**﴾ [**البقرة**/219 - 220]. Ve **فكير** adam: çok **الفكرة** sahibi. Bazı edipler dedi ki: **الفكر** “**الفرك**”ten kalbedilmiştir; fakat **الفكر** mânâlarda kullanılır; o da işlerin **فرك** edilmesi ve hakikatine ulaşma talebiyle araştırılmasıdır.
**ملخص اللسان:**
1.    **فَكَرَ يَفْكُرُ**: **الفَكْرُ** ve **الفِكْرُ**: şeyde hatırı işletmektir;
2.    **التَّفَكُّر**: teemmüldür.
**لسان العرب**
● - **فكر**: **الفَكْرُ** ve **الفِكْرُ**: şeyde hatırı işletmektir; Sîbeveyh dedi ki: **الفِكْرُ** ve **العِلْمُ** ve **النظرُ** cem‘ edilmez. Dedi ki: İbn Düreyd, onun cem‘inde **أَفكاراً**’ı hikâye etmiştir. Ve **الفِكْرة**: **الفِكْر** gibidir. Ve şeyde **فَكَر** etti (*“ve şeyde **فكر** etti vb.” sözü: babı **ضرب**’dır, **المصباح**’ta olduğu gibi). Ve onda **أَفْكَرَ** etti ve **تَفَكَّرَ** (aynı) mânâdadır. Ve **فِكِّير** adam, **فِسِّيق** misali; ve **فَيْكَر**: çok **الفِكْر** sahibi; sonuncusu, Kırâ‘dan. Leys: **التَّفَكُّر**, **التَّفْكِير**’in ismidir. Araplardan kimi der ki: **الفِكْرُ** = **الفِكْرَة**; ve **الفِكْرى** “**فِعْلى**” üzere bir isimdir; o azdır. Cevherî: **التَّفَكُّر** teemmüldür; isim **الفِكْرُ** ve **الفِكْرَة**’dir; masdar **الفَكْر** (fetha ile)’dır. Ya‘kūb dedi ki: “Bu işte benim için **فكْرٌ** yoktur” denir; yani onda benim için ihtiyaç yoktur. Dedi ki: onda fetha, kesreden daha fasîhtir.
**مقاييس اللغة:**
(**فكر**) **الفاء** ve **الكاف** ve **الراء**: kalbin şeyde tereddüdüdür. “Kalbini ibret alarak döndürdüğünde **تفكّرَ**” denir. Ve **فِكِّير** adam: çok **الفِكر** sahibi (2).
**القاموس المحيط:**
**الفِكْرُ**, kesre ile ve fetha ile: şeyde nazarı işletmektir; **الفِكْرَة** ve **الفِكرَى** gibi; ikisi de kesre iledir; cem‘i **أفْكارٌ**’dır. Onda **فَكَرَ** etti ve **أفْكَرَ** ve **فَكَّرَ** ve **تَفَكَّرَ**. Ve o, **فِكِّيرٌ**’dir; **سِكِّيتٍ** gibi; ve **فَيْكَرٌ**’dir; **صَيْقَلٍ** gibi: çok **الفِكْر** sahibi. Ve “bende onda **فَكْرٌ** yoktur” (denir); bazen kesrelenir; yani ihtiyaç.
**تاج العروس:**
ف - ك - ر
**الفِكْر** kesre ile ve fetha ile: nazarı işletmektir; nüshalarda böyle. **المُحْكَم**’de: şeyde hatırı işletmektir; **الفِكْرَة** ve **الفِكْرَى** gibi; ikisinin de kesre ile; sonuncusunu Leys nakletti; dedi ki: o azdır; cem‘i **أَفْكَارٌ**’dır; İbn Düreyd’den. Sîbeveyh dedi ki: **الفِكْرُ** ve **العِلْمُ** ve **النَّظَرُ** cem‘ edilmez. Ve onda **فَكّرَ** etti ve **أَفْكَرَ** ve **فَكَّرَ** **تَفْكِيراً** olarak ve **تَفَكَّرَ**. Ve avamın استعمالında: **افْتَكَرَ**; mânâ: teemmül etti. Ve o, **فِكَّيرٌ**’dir; **سِكَّيت** gibi; ve **فَيْكَرٌ**’dir; **صَيْقَل** gibi: çok **الفِكْر** sahibi; sonuncusu Kura‘dan. **الصّحاح**’ta: **التَّفَكُّر**: teemmüldür; isim **الفِكْرُ** ve **الفِكْرَةُ**; masdar **الفَكْرُ** (fetha ile). Ya‘kūb dedi ki: “Bende onda **فَكْرٌ** vardır” fetha ile; bazen kesrelenir; yani onda ihtiyaç yoktur. Dedi ki: onda fetha, kesreden daha fasîhtir; **الصّحاح**’ta böyle. **الأَساس**’ta: “Bu işte benim için **فِكْرَة** yoktur” denir; ona ihtiyaç duymadığında ve ona aldırmadığında. Ve onun secilerinden: “Falanın **فِكَرٌ**’i vardır; hepsi **فِقَرٌ**’dir.” Ve “Senin **فِكْرَتُك**, incilerin dalış yerleri olmaya devam etti.”
