# فكر — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%83%D8%B1/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: فكر

الكاف والراء والفاء معهما
ك ر ف، ك ف ر، ف ك ر، ف ر ك مستعملات كرف:
كَرَف يكرفُ ويكرفُ، لغتان، الحمار، وكل دابة كذلك، كرفاً، وهو شمه البول ورفعه رأسه، حتى يقلص شفتيه، وربما قالوا: كَرَفَها، أي: تشمم بولها، قال:
مشاخساً طوراً و طوراً كارفا
كفر: الكُفرُ: نقيض الإيمان. ويقال لأهل دار الحرب: قد كَفَروا، أي: عصوا وامتنعوا.
والكُفرُ: نقيض الشكر. كَفَر النعمة، أي: لم يشكرها.
والكُفرُ أربعة أنحاء: كُفرُ الجحود مع معرفة القلب، كقوله عز وجل: "وجحدوا بها واستيقنتها أنفسهم".
وكُفْرُ المعاندة: وهو أن يعرف بقلبه، ويأبى بلسانه.
وكُفْرُ النفاق: وهو أن يؤمن بلسانه والقلب كافر.
وكُفْرُ الإنكار: وهو كُفْرُ القلب واللسان.
وإذا ألجأت مطيعك إلى أن يعصيك فقد أَكْفَرْتَه.
والتَّكفيرُ: إيماء الذمي برأسه، يقال: سجد له، وإنما يقال: كَفَّر له.
والتَّكفيرُ: تتويج الملك بتاج، قال:
ملك يلاث برأسه تكْفِيرُ
يصف ثوراً، فالتَّكفيرُ ههنا التاج نفسه.
والرجل يكْفِرُ درعه بثوب كَفْراً، إذا لبسه فوقه، فذلك الثوب كافِر الدرع.
والكافر: الليل والبحر، ومغيب الشمس، وكل شيء غطى شيئاً فقد كَفَرهُ.
والكافِرُ من الأرض: ما بعد عن الناس، لا يكاد ينزله أحد، ولا يمر به أحد، ومن حلها يقال: هم أهل الكُفُور. قال الضرير: هي القرى، واحدها: كَفْرٌ. ويقال: أهل الكُفور عند أهل المدائن كالأموات عند الأحياء.
والكافرُ في لغة العامة: ما استوى من الأرض واتسع.
والكافر: النهر العظيم، قال:
فألقيتها في الثني من جنب كافرٍ		كذلك أقنو كل قط مضـلـل
يعني: النهر الكثير الماء.
والكَفَرُ: الثنايا من الجبال، قال أمية:
وليس يبقى لوجه الله مختـلـق		إلا السماء وإلا الأرض والكَفَرُ
والكَفّارة: ما يكفر به من الخطيئة واليمين فيمحى به.
والكافور: كم العنب قبل أن ينور، قال:
كالكرم إذا نادى من الكافور
وكافوره: ورقة الذي يستره.
والكافورُ: شيء من أخلاط الطيب. والكافُورُ: عين ماء في الجنة. والكافُورُ: نبات نوره كنور الأقحوان. والكافُورُ: الطلع. وإذا أنثوا قالوا: الكُفُرَّى. والجميع: الكَوافير، يخرج من النخل كأنه نعلان مطبقان، والحمل بينهما منضود، والطرف محدد. ومنهم من يقول: هذه كَفَرّاة واحدة، وهذه كَفرَّى واحدة، لا يُنون.
والكَفْرُ: عصا قصيرة.
ورجل كِفِرِّينٌ عِفِرِّينٌ: عِفْريتٌ خبيثٌ.
ورجل مُكَفَّرٌ: محسانٌ لا تشكر نعمه.
ويقال: مكْفُورٌ بك يا فلان عنيت وآذيت، يقال للرجل تأمره فيعمل على غير ما تأمره.
فكر: الفِكرُ: اسم التفكر. فكر في أمره وتفكر. ورجل فِكيرٌ: كثير التفكر. والفِكْرةُ والفِكْر واحد.
فرك: الفَرْكُ: دلكك شيئاً حتى ينقشر عن لبه كالجوز.
والفَرِك: المُتَفَرِّك قشره.
وأفرك البُرُّ، أي: اشتد في سنبله، قال:
أمكنك الفَركُ ولا يبيسُ
وبُرٌّ فَريكٌ وهو الذي فُرك ونقي.
وامرأة فاركٌ، وجمعها فواركُ: تبغض زوجها، فَرِكَتْهُ وفَرَكَتْه، لغتان. وفِرْكُهُ: بغضه.
ورجل مُفرك: تبغضه النساء ويقال للرجل أيضاً: فَرَكَها فِرْكاً، أي: أبغضها قال رؤبة:
ولم يضعها بين فِرْكٍ وعشق
وإذا زالت الوابلة عن صدفة الكتف فاسترخى المنكب قيل: قد انفرك منكبه، وانفركتْ وابلته، وإن كان مثله في الفخذ قيل: حرق الرجل فهو محروق، وحرقت حارقته، وذلك إذا أصابه انخلاع في وابلته. والوابلة: العظم المفلك الرأس، وهو المدخل في حق الورك، والحارقة: العصبة التي تمسك الوابلة في الصدفة.

### Türkçe

**الكاف** ve **الراء** ve **الفاء** onlarla birlikte

**ك ر ف**، **ك ف ر**، **ف ك ر**، **ف ر ك** kullanımdadır. **كرف**:

**كَرَف** **يكرفُ** ve **يكرفُ**; iki lehçedir. Eşek ve her binek hayvanı da böyledir; **كرفاً** (yapar); o, idrarı koklaması ve başını kaldırmasıdır; ta ki dudaklarını büzüştürünceye kadar. Bazen “**كَرَفَها**” derler; yani: onun idrarını kokladı. Dedi ki:
مشاخساً طوراً و طوراً كارفا

**كفر**: **الكُفرُ**: imanın zıddı. Ve savaş yurdu ehli için denir: “**قد كَفَروا**”; yani: isyan ettiler ve kaçındılar.

Ve **الكُفرُ**: şükrün zıddı. **كَفَر النعمة**; yani: ona şükretmedi.

Ve **الكُفرُ** dört yöndür: kalbin bilgisiyle birlikte inkâr küfrü; Aziz ve Celil olanın sözü gibi: “وجحدوا بها واستيقنتها أنفسهم”.

Ve inatlaşma küfrü: o, kalbiyle bilir ve diliyle kaçınır.

Ve nifak küfrü: o, diliyle iman eder, kalp ise kâfirdir.

Ve inkâr küfrü: o, kalbin ve dilin küfrüdür.

Ve itaatkârını sana isyan etmeye mecbur bıraktığında, onu **أَكْفَرْتَه**.

Ve **التَّكفيرُ**: zimmînin başıyla işaret etmesi; “ona secde etti” denir; ancak “ona **كَفَّر** etti” denir.

Ve **التَّكفيرُ**: kralın taç ile taçlandırılmasıdır. Dedi ki:
ملك يلاث برأسه تكْفِيرُ
Bir boğayı vasfeder; burada **التَّكفيرُ** bizzat tacın kendisidir.

Ve adam, zırhını bir elbise ile **يكْفِرُ**; **كَفْراً**; onu onun üstüne giydiğinde; o elbise zırhın **كافِر**’idir.

Ve **الكافر**: gece ve deniz ve güneşin batışı ve her ne ki bir şeyi örterse onu **كَفَرهُ**.

Ve yerden **الكافِرُ**: insanlardan uzak olan; neredeyse kimsenin inmediği ve kimsenin geçmediği. Ve ona yerleşen hakkında denir: onlar **أهل الكُفُور**’dur. **الضرير** dedi: o, köylerdir; bir teki: **كَفْرٌ**. Ve şehir halkı yanında **أهل الكُفور** denir; diriler yanındaki ölüler gibidir.

Ve avam dilinde **الكافرُ**: yerden düzleşen ve genişleyen şeydir.

Ve **الكافر**: büyük nehirdir. Dedi ki:
فألقيتها في الثني من جنب كافرٍ		كذلك أقنو كل قط مضـلـل
Yani: suyu çok olan nehir.

Ve **الكَفَرُ**: dağlardan geçitlerdir. Ümeyye dedi ki:
وليس يبقى لوجه الله مختـلـق		إلا السماء وإلا الأرض والكَفَرُ

Ve **الكَفّارة**: günah ve yemin sebebiyle kendisiyle kefaret olunan şeydir; onunla silinir.

Ve **الكافور**: üzümün, aydınlanmadan önceki tomurcuğudur. Dedi ki:
كالكرم إذا نادى من الكافور
Ve onun **كافوره**’u: onu örtenin yaprağıdır.

Ve **الكافورُ**: güzel koku karışımlarından bir şeydir. Ve **الكافُورُ**: cennette bir su gözüdür. Ve **الكافُورُ**: nuru, papatyanın nuru gibi olan bir bitkidir. Ve **الكافُورُ**: hurma tomurcuğudur. Dişil yaptıklarında “**الكُفُرَّى**” derler. Ve hepsi: **الكَوافير**; hurmadan çıkar; sanki iki bitişik nal gibidir; ikisinin arasındaki yük dizilidir; ucu sivridir. Onlardan kimi der ki: bu bir **كَفَرّاة**’dır; ve bu bir **كَفرَّى**’dır; tenvinlenmez.

Ve **الكَفْرُ**: kısa bir asadır.

Ve **كِفِرِّينٌ** **عِفِرِّينٌ** adam: habis bir **عِفْريتٌ**.

Ve **مُكَفَّرٌ** adam: iyilik eden; nimetlerine şükredilmeyen.

Ve denir: “Ey falan, seninle **مكْفُورٌ**”; yani: eziyet ettin ve incittin. Bir adama, ona emredip de emrettiğinin dışında yapan kimse için denir.

**فكر**: **الفِكرُ**: tefekkürün adıdır. İşinde **فكر** etti ve **تفكر** etti. Ve **فِكيرٌ** adam: çok tefekkür eden. Ve **الفِكْرةُ** ile **الفِكْر** birdir.

**فرك**: **الفَرْكُ**: bir şeyi, içinden kabuğu soyuluncaya kadar ovmandır; ceviz gibi.

Ve **الفَرِك**: kabuğu soyulan şeydir.

Ve **أفرك** **البُرُّ**; yani: başağında sertleşti. Dedi ki:
أمكنك الفَركُ ولا يبيسُ
Ve **فَريكٌ** buğday: o, ovulmuş ve ayıklanmış olandır.

Ve **فاركٌ** kadın; çoğulu **فواركُ**: kocasından nefret eder; **فَرِكَتْهُ** ve **فَرَكَتْه**; iki lehçedir. Ve onun **فِرْكُهُ**: onun nefreti.

Ve **مُفرك** adam: kadınların nefret ettiği. Ve adama da denir: “onu **فَرَكَها** **فِرْكاً**”; yani: ondan nefret etti. Rü’be dedi ki:
ولم يضعها بين فِرْكٍ وعشق

Ve omuz çukurundan **الوابلة** kayınca ve omuz gevşeyince “omzu **انفرك** oldu” denir; ve onun **وابلته**’si **انفركتْ**. Eğer bunun benzeri uylukta olursa “adam **حرق** oldu; o da **محروق**tur” denir; ve onun **حارقته**’si **حرقت**; bu, **وابلته**’sinde bir çıkık isabet ettiğinde olur. Ve **الوابلة**: başı yuvarlak kemiktir; o, kalça yuvasına girendir. Ve **الحارقة**: **الوابلة**’yi çukurda tutan bağdır.
