# فكك — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D9%83/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%83%D9%83/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فكك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D9%83.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: فكك

الليث: يقال فَكَكْتُ الشيء فانْفَكَّ بمنزلة الكتاب المختوم تَفُكُّ خاتَمه كما تَفُكُّ الحَنَكيْنِ تَفْصِل بينهما. وفَكَكْتُ الشيء: خَلَّصْته. وكل مشتبكين فصلتهما فقد فَكَكْتَهما، وكذلك التَّفْكِيك. ابن سيده: فَكَّ الشيءَ يفُكُّه فَكّاً فانْفَكَّ فصله. وفَكَّ الرهنَ يَفُكُّه فَكّاً وافْتَكَّه: بمعنى خَلَّصه. وفَكاكُ الرهن وفِكاكُه، بالكسر: ما فُكَّ به. الأَصمعي: الفَكُّ أَن تَفُكَّ الخَلْخال والرَّقَبة. وفَكَّ يدَه فَكّاً إذا أزال المَفْصِلَ، يقال: أَصابه فَكَكٌ؛ قال رؤبة: هاجَكَ من أَرْوَى كَمُنْهاضِ الفَكَكْ
وفَكُّ الرقبة: تخليصُها من إسار الرِّق. وفَكُّ الرهن وفَكاكُه: تخليصه من غَلَق الرهن. ويقال: هَلُمَّ فَكاكَ وفِكاكَ رَهْنِك. وكل شيء أَطلقته فقد فَكَكْتَه. وفلان يسعى في فِكاكِ رَقبته، وانْفَكَّت رقبته من الرق، وفَكَّ الرقبةَ يفُكُّها فَكّاً: أَعتقها، وهو من ذلك لأَنها فصلت من الرق. وفي الحديث: أَعْتِق النَّسَمَة وفُكَّ الرقبة، تفسيره في الحديث: أَن عتق النسمة أَن ينفرد بعتقها، وفَكّ الرقبةِ: أَن يُعِينَ في عتقها، وأَصل الفَك الفصلُ بين الشيئين وتخليص بعضهما من بعض. وفَكَّ الأَسيرَ فَكّاً وفَكاكَةً: فصله من الأَسْر. والفِكاكُ والفَكاكُ: ما فُكَّ به. وفي الحديث: عُودُوا المريض وفُكُّوا العانيَ أَي أَطْلقُوا الأَسير، ويجوز أَن يريد به العتق. وفَكَكْتُ يدَه فَكّاً، وفَكَّ يدَه: فتحها عما فيها. والفَكُّ في اليد: دون الكسر. وسقط فلان فانْفَكَّتْ قدمُه أَو إِصبعه إذا انفرجت وزالت. والفَكَكُ: انفساخ القَدَم، وأَنشد قول رؤبة: كمنهاض الفكك؛ قال الأَصمعي: إنما هو الفَكُّ من قولك فَكه يَفُكُّه فَكّاً، فأَظهر التضعيف ضرورة. وفي الحديث: أَنه ركب فرساً فصَرَعه على جِذْم نخلةٍ فانْفَكَّتْ قَدَمُه؛ الانْفِكاكُ: ضرب من الوَهْنِ والخَلْع، وهو أَن يَنْفَكَّ بعضُ أَجزائها عن بعض. والفَكَكُ، وفي المحكم: والفَكُّ انفراجُ المَنْكِب عن مفصله استرخاء وضعفاً؛ وأَنشد الليث:
أَبَدُّ يَمْشِي مِشْيَةَ الأَفَكِّ
ويقال: في فلان فَكَّة أَي استرخاء في رأيه؛ قال أَبو قَيْسِ بنُ الأَسْلَتِ:
الحَزْمُ والقُوَّةُ خيرٌ من الـ
إشْفاقِ والفَكَّةِ والهاعِ
ورجل أَفَكُّ المَنْكِب وفيه فَكَّة أَي استرخاء وضعف في رأيه. والأَفَكُّ: الذي انفرج منكبه عن مفصله ضعفاً واسترخاء، تقول منه: ما كنتَ أَفَكَّ ولقد فَكِكْتَ تَفَكُّ فَكَكاً. والفَكَّة أيضاً: الحُمْق مع استرخاء. ورجل فاكٌّ: أَحمق بالغ الحُمْق، ويُتْبَع فيقال: فاكٌّ تاكٌّ، والجمع فِكَكَة وفِكاكٌ؛ عن ابن الأعَرابي. وقد فَكُكْتَ وفَكِكْتَ وقد حَمُقْتَ وفَكُكْتَ، وبعضهم يقول فَكِكْتَ، ويقال: ما كنت فاكّاً ولقد فَكِكْتَ، بالكسر، تَفَكُّ فَكَّةً. وفلان يتَفَكَّكُ إذا لم يكن به تماسك من حُمْقٍ.وقال النضر: الفاكُّ المُعْيي هُزالاً. ناقة فاكَّة وجمل فاكّ، والفاكُّ: الهَرِمُ من الإبل والناس، فَكَّ يَفُكّ فَكّاً وفُكُوكاً. وشيخ فاكّ إذا انفرج لَحْياه من الهَرَم. ويقال للشيخ الكبير: قد فَكَّ وفَرَّجَ، يريدُ فَرَّجَ لَحْيَيْهِ، وذلك في الكبر إذا هَرِم. وفكَكْتُ الصبيَّ: جعلت الدواء في فيه. وحكى يعقوب: شيخ فاكٌّ وتاكّ، جعله بدلاً ولم يجعله إتباعاً؛ قال: وقال الحُصَيْني: أَحمق فاكُّ وهاكّ، وهو الذ ي يتكلم بما يَدْري وخطؤه أكثر من صوابه، وهو فَكَّاكٌ هَكَّاك. والفَكُّ: اللَّحْيُ. والفَكَّان: اللِّحْيانِ، وقيل: مجتمع اللحيين عند الصُّدغ من أَعلى وأَسفل يكون من الإنسان والدابة. قال أَكْثَمُ بن صَيْفِيّ: مَقْتَلُ الرجل بين فَكَّيْهِ، يعني لسانه. وفي التهذيب: الفَكَّان ملتقى الشِّدْقين من الجانبين. والفَكُّ: مجتمع الخَطْم. والأَفَكُّ: هو مَجْمع الخَطْم، وهو مَجْمع الفَكَّيْنِ على تقدير أَفعل. وفي النوادر: أَفَكَّ الظبيُ من الحبالة إذا وقع فيها تم انفلت، ومثله: أَفْسَحَ الظبيُ من الحبالة. والفَكَكُ: انكسار الفَكِّ أَو زواله. ورجل أَفَكُّ: مكسور الفَكِّ، وانكسر أَحدُ فَكّيْهِ أي لَحْييه؛ وأَنشد:
كأَنَّ بَيْنَ فَكِّها والفَكِّ
فَأرَةَ مِسْكٍ، ذُبِحَتْ في سُكِّ
والفَكَّةُ: نجوم مستديرة بحِيال بنات نَعْش خلف السماك الرَّامِح تسميها الصبيان قصعة المساكين، وسميت قَصْعة المساكين لأَن في جانبها ثُلْمَةً، وكذلك تلك الكواكب المجتمعة في جانب منها فضاء. ويقال: ناقة مُتَفَكِّكةٌ إذا أَقْرَبَتْ فاسترخى صَلَواها وعَظُم ضَرْعُها ودنا نِتاجها، شبهت بالشيء يُفَكّ فَيَتَفَكَّك أَي يَتَزايل وينفرج، وكذلك ناقة مُفِكَّة قد أَفَكَّتْ، وناقة مُفْكِهَةٌ ومُفْكِةٌ بمعناها، قال: وذهب بعضهم بتَفَكُّكِ الناقة إلى شدة ضَبعَتها؛ وروى الأَصمعي:
أَرْغَثَتْهُمْ ضَرْعَها الدنـ
ـيا، وقامَتْ تَتَفَكَّكْ
انفِشاحَ النَّابِ للسَّقـ
ـب، متى ما يَدْنُ تحْشِك
أَبو عبيد: المُتَفَكِّكةُ من الخيل الوَدِيقُ التي لا تمتنع عن الفحل. وما انْفَكَّ فلان قائماً أَي ما زال قائماً. وقوله عز وجل: لم يَكُنِ الذين كفروا من أَهل الكتاب والمشركين مُنْفَكِّينَ حتى تأتيهم البيِّنةُ؛ قال الزجاج: المشركين في موضع نسق على أَهل الكتاب، المعنى لم يكن الذين كفروا من أَهل الكتاب ومن المشركين، وقوله مُنْفَكِّين حتى تأتيهم البينة أَي لم يكونوا مُنْفَكِّين حتى تأتيهم البينة أَي لم يكونوا مُنْفَكِّينَ من كفرهم أَي منتهين عن كفرهم، وهو قول مجاهد، وقال الأَخفش: مُنْفَكِّينَ زائلين عن كفرهم، وقال مجاهد: لم يكونوا ليؤمنوا حتى تبيَّن لهم الحقُّ، وقال أَبو عبد الله نفطويه: معنى قوله مُنْفَكِّين يقول لم يكونوا مفارقين الدنيا حتى أتتهم البينة التي أُبِينَتْ لهم في التوارة من صفة محمد، صلى الله عليه وسلم، ونبوّته؛ وتأتيهم لفظه لفظ المضارع ومعناه الماضي، وأَكد ذلك فقال تعالى: وما تَفَرَّق الذين أُوتوا الكتاب إلا من بعد ما جاءتهم البينة، ومعناه أَن فِرَقَ أَهل الكتاب من اليهود والنصارى كانوا مُقرِّين قبل مَبْعَث محمد، صلى الله عليه وسلم، أَنه مَبعوث، وكانوا مجتمعين على ذلك، فلما بُعث تفرقوا فِرْقتين كل فرقة تنكره، وقيل: معنى وما تفرّق الذين أُوتُوا الكتاب إلا من بعد ما جاءتهم البينة أَنه لم يكن بينهم اختلاف في أمده، فلما بعث آمن به بعضهم وجحد الباقون وحَرَّفُوا في أَمره، فلما بُعثَ آمن به بعضهم وجَحَد الباقون وحَرَّفُوا وبَدَّلوا ما في كتابهم من صفته ونبوّته؛ قال الفراء: قد يكون الانْفِكاكُ على جهة يَزالُ، ويكون على الانْفِكاكُ الذي نعرفه، فإذا كان على جهة يَزالُ فلا بدَّ لها من فِعْلٍ وأَن يكون معناها جَحْداً، فتقول ما انْفَكَكْتُ أَذكركَ، تريد ما زِلْتُ أَذكرك، وإذا كانت على غير جهة يَزالُ قلت قد انْفَكَكْتُ منك وانْفَكَّ الشيءُّ من الشيء، فتكون بلا جَحْدٍ وبلا فِعْل؛ قال ذو الرمة:
قَلائِص لا تَنْفَكُّ إلا مُناخَةً
على الخَسْفِ، أَو نَرْمِي بها بلداً قَفْرا
فلم يدخل فيها إلاّ: إلاّ، وهو ينوي به التمام، وخلافَ يَزال لأَنك لا تقول ما زِلْت إلا قائماً. وأَنشد الجوهري هذا البيت حَرَاجِيج ما تَنْفكُّ؛ وقال: يريد ما تَنْفكّ مناخه فزاد إلا، قال ابن بري: الصواب أَن يكون خبر تَنْفَكُّ قوله على الخَسْف، وتكون إلا مُناخةً نصباً على الحال، تقديره ما تَنْفَكُّ على الخسف والإِهانة إلا في حال الإناخة فإنها تستريح؛ قال الأَزهري: وقول الله تعالى مُنْفَكِّين ليس من باب ما انْفَكَّ وما زَالَ، إنما هو من انْفِكاك الشيء من الشيء إذا انفصل عنه وفارقه، كما فسره ابن عرفة، والله أَعلم. وروى ثعلب عن ابن الأَعرابي قال: فُكَّ فلانٌأَي خُلّص وأُريح من الشيء، ومنه قوله مُنْفَكِّين، قال: معناه لم يكونوا مستريحين حتى جاءهم البيان مع رسول الله، صلى الله عليه وسلم، فلما جاءهم ما عَرَفوا كفروا به.

### Türkçe

الليث: **فَكَكْتُ** şeyi denir; böylece o **انْفَكَّ** (çözüldü/ayrıldı); mühürlü kitap mertebesinde: mührünü çözersin; nasıl ki iki çeneyi de çözersin, aralarını ayırırsın. Ve **فَكَكْتُ** şey: onu kurtardım. Ve her iki birbirine geçmişi ayırdıysan, muhakkak ikisini **فَكَكْتَ** (çözdün/ayırdın); ve yine **التَّفْكِيك** de böyledir. İbn Sîde: **فَكَّ** şeyi, onu **يفُكُّه** **فَكّاً**; böylece o **انْفَكَّ**; onu ayırdı. Ve rehni **فَكَّ** eder, onu **يَفُكُّه** **فَكّاً**; ve onu **افْتَكَّه**: **خَلَّصه** (kurtardı) manasındadır. Ve rehnin **فَكاكُ**’ı ve **فِكاكُ**’ı, kesre ile: onunla çözülen şeydir. الأَصمعي: **الفَكُّ** şudur: halhalı ve boynu çözmendir. Ve elini **فَكَّ** etti, **فَكّاً**; eklemi giderdiği zaman; denir: ona **فَكَكٌ** isabet etti; Rü’be dedi ki:
هاجَكَ من أَرْوَى كَمُنْهاضِ الفَكَكْ

Ve boynun **فَكُّ**’u: onu kölelik bağından kurtarmaktır. Ve rehnin **فَكُّ**’u ve onun **فَكاكُ**’ı: onu rehnin kilidinden kurtarmaktır. Ve denir: haydi, rehninin **فَكاكَ**’ı ve **فِكاكَ**’ı (için gel). Ve her şeyi serbest bıraktıysan, onu **فَكَكْتَه** (çözdün/serbest bıraktın). Ve falan, boynunun **فِكاكِ**’ında koşuşturur; ve boynu kölelikten **انْفَكَّت** (çözüldü/ayrıldı). Ve boynu **فَكَّ** eder, onu **يفُكُّها** **فَكّاً**: onu azat etti; bu da ondandır; çünkü o, kölelikten ayrıldı. Ve hadiste: “canlıyı azat et ve boynu **فُكَّ** et”; onun tefsiri hadiste: canlıyı azat etmek, onu azat etmekte tek başına kalmandır; ve boynu **فَكّ** etmek: onun azadında yardım etmendir. Ve **الفَك**’kın aslı iki şey arasını ayırmak ve birini diğerinden kurtarmaktır. Ve esiri **فَكَّ** etti, **فَكّاً** ve **فَكاكَةً**: onu esaretten ayırdı. Ve **الفِكاكُ** ve **الفَكاكُ**: onunla çözülen şeydir. Ve hadiste: “hastayı ziyaret edin ve **العانيَ**’yi **فُكُّوا** edin”; yani esiri salıverin; ve onunla azadı kastetmesi caizdir. Ve elini **فَكَكْتُ** ettim, **فَكّاً**; ve elini **فَكَّ** etti: onu içindekinden açtı. Ve eldeki **الفَكُّ**: kırığın altındadır. Ve falan düştü; böylece ayağı yahut parmağı **انْفَكَّتْ**; ayrılıp yerinden çıktığı zaman. Ve **الفَكَكُ**: ayağın çıkmasıdır. Ve Rü’be’nin sözünü şahit getirdi: كمنهاض الفكك; الأَصمعي dedi ki: o ancak, “onu **فَكه** eder, onu **يَفُكُّه** **فَكّاً**” sözünden **الفَكُّ**’tur; böylece şeddeli kılmayı zaruret sebebiyle açıkladı. Ve hadiste: onun bir ata bindiği, onu bir hurma kütüğü üzerine devirdiği, böylece ayağının **انْفَكَّتْ** olduğu: **الانْفِكاكُ** zayıflık ve çıkık türünden bir şeydir; o, parçalarının bir kısmının bir kısmından ayrılmasıdır. Ve **الفَكَكُ**; ve **المحكم**’de: ve **الفَكُّ** omzun ekleminden gevşeklik ve zayıflıkla ayrılmasıdır; ve el-Leys şunu şahit getirdi:
أَبَدُّ يَمْشِي مِشْيَةَ الأَفَكِّ

Ve denir: falanda **فَكَّة** vardır; yani görüşünde gevşeklik; Ebû Kays b. el-Eslet dedi ki:
الحَزْمُ والقُوَّةُ خيرٌ من الـ
إشْفاقِ والفَكَّةِ والهاعِ

Ve omzu **أَفَكُّ** olan adam ve onda **فَكَّة** vardır; yani görüşünde gevşeklik ve zayıflık. Ve **الأَفَكُّ**: omzu ekleminden zayıflık ve gevşeklikle ayrılan kimsedir; bundan dersin ki: sen **أَفَكَّ** değildin; hâlbuki **فَكِكْتَ**; **تَفَكُّ** **فَكَكاً**. Ve **الفَكَّة** ayrıca: gevşeklikle birlikte ahmaklıktır. Ve **فاكٌّ** adam: ahmak, ahmaklıkta ileri; ve peşinden getirilir de denir: **فاكٌّ تاكٌّ**; çoğulu **فِكَكَة** ve **فِكاكٌ**; İbn el-A‘râbî’den. Ve sen **فَكُكْتَ** ve **فَكِكْتَ** oldun; ve sen **حَمُقْتَ** ve **فَكُكْتَ** oldun; ve bazısı **فَكِكْتَ** der. Ve denir: sen **فاكّاً** değildin; hâlbuki **فَكِكْتَ**, kesre ile; **تَفَكُّ** **فَكَّةً**. Ve falan **يتَفَكَّكُ** eder; onda ahmaklıktan bir tutarlılık olmadığı zaman. Ve en-Nadr dedi: **الفاكُّ** zayıflıktan bitkin düşendir. **فاكَّة** deve ve **فاكّ** erkek deve; ve **الفاكُّ**: develerden ve insanlardan ihtiyardır; **فَكَّ** eder, **يَفُكّ** **فَكّاً** ve **فُكُوكاً**. Ve **فاكّ** ihtiyar: ihtiyarlıktan iki çenesi ayrıldığı zaman. Ve büyük ihtiyara denir: “**فَكَّ** etti ve **فَرَّجَ** etti”; yani iki çenesini ayırdı; bu, yaşlılıkta ihtiyarladığında olur. Ve çocuğu **فكَكْتُ**: ilacı ağzına koydum. Ve Ya‘kūb nakletti: **فاكٌّ وتاكّ** ihtiyar; onu bedel yaptı, onu tâbi‘ (itbâ‘) yapmadı; dedi ki: el-Husayni dedi: **فاكُّ وهاكّ** ahmak; o, bildiği şeyle konuşandır ve hatası doğrusundan daha çoktur; o **فَكَّاكٌ هَكَّاك**’tır. Ve **الفَكُّ**: çenedir. Ve **الفَكَّان**: iki çenedir; ve denildi: şakak yanında, yukarıdan ve aşağıdan iki çenenin birleştiği yer; insanda ve binek hayvanında olur. Eksem b. Sayfî dedi: “adamın öldürüldüğü yer iki **فَكَّيْهِ** arasındadır”; yani dili. Ve **التهذيب**’de: **الفَكَّان** iki yandan iki ağız kenarının birleştiği yerdir. Ve **الفَكُّ**: burun/ ağız kısmının birleşim yeridir. Ve **الأَفَكُّ**: burun/ ağız kısmının birleşim yeridir; o, **أَفعل** takdirince iki **فَكَّيْنِ**’in birleşim yeridir. Ve **النوادر**’de: ceylan tuzaktan **أَفَكَّ** etti; içine düştüğünde sonra sıyrılıp kurtuldu; bunun benzeri: ceylan tuzaktan **أَفْسَحَ** etti. Ve **الفَكَكُ**: çenenin kırılması yahut yerinden çıkmasıdır. Ve **أَفَكُّ** adam: çenesi kırık; ve iki **فَكّيْهِ**’nden biri, yani iki çenesinden biri kırıldı; ve şunu şahit getirdi:
كأَنَّ بَيْنَ فَكِّها والفَكِّ
فَأرَةَ مِسْكٍ، ذُبِحَتْ في سُكِّ

Ve **الفَكَّةُ**: yuvarlak yıldızlardır; **بنات نَعْش** hizasında, **السماك الرَّامِح**’in arkasında; çocuklar ona “yoksulların çanağı” derler; “yoksulların çanağı” diye adlandırıldı; çünkü yanında bir gedik vardır; yine o toplanmış yıldızlar da, bir yanında boşluk olması bakımından böyledir. Ve denir: **مُتَفَكِّكةٌ** deve; doğuma yaklaştığı, böylece bel omurları gevşediği, memesi büyüdüğü ve doğumu yaklaştığı zaman; çözülüp **يَتَفَكَّك** eden şeye benzetildi; yani ayrışır ve açılır; ve yine **مُفِكَّة** deve; **أَفَكَّتْ** etmiş; ve **مُفْكِهَةٌ** deve ve **مُفْكِةٌ** onun manasındadır. Dedi ki: bazısı devenin **تَفَكُّكِ**’ünü, böğrünün şiddetine götürdü; ve الأَصمعي rivayet etti:
أَرْغَثَتْهُمْ ضَرْعَها الدنـ
ـيا، وقامَتْ تَتَفَكَّكْ
انفِشاحَ النَّابِ للسَّقـ
ـب، متى ما يَدْنُ تحْشِك

أَبو عبيد: atlardan **المُتَفَكِّكةُ**: **الوَدِيقُ** (kızgın) olan, aygırdan kaçınmayan kısraktır. Ve falan ayakta olmaktan **ما انْفَكَّ**; yani ayakta olmaktan geri kalmadı. Ve Aziz ve Celil olanın sözü: “**لم يَكُنِ الذين كفروا من أَهل الكتاب والمشركين مُنْفَكِّينَ حتى تأتيهم البيِّنةُ**”; ez-Zeccâc dedi: **المشركين** kelimesi, **أَهل الكتاب** üzerine atıf yerindedir; mana: kitap ehlinden ve müşriklerden kâfir olanlar olmadı; ve O’nun sözü **مُنْفَكِّين حتى تأتيهم البينة**: yani delil onlara gelinceye kadar **مُنْفَكِّين** olmadılar; yani küfürlerinden **مُنْفَكِّين** olmadılar; yani küfürlerinden vazgeçenler olmadılar; bu, Mücâhid’in sözüdür. Ve el-Ahfeş dedi: **مُنْفَكِّينَ** küfürlerinden uzaklaşanlar. Ve Mücâhid dedi: hak kendilerine açıklanıncaya kadar iman edecek değillerdi. Ve Ebû Abdillâh Neftaveyh dedi: O’nun **مُنْفَكِّين** sözü manası: delil kendilerine gelinceye kadar dünyadan ayrılanlar değillerdi; o delil ki Tevrat’ta Muhammed’in, sallallahu aleyhi ve sellem, sıfatından ve peygamberliğinden kendilerine açıklanmıştı; ve **تأتيهم** lafzı muzari lafzıdır, manası mazidir; bunu pekiştirdi de Yüce Allah dedi: “**وما تَفَرَّق الذين أُوتوا الكتاب إلا من بعد ما جاءتهم البينة**”; manası: Yahudiler ve Hristiyanlardan kitap ehlinin fırkaları, Muhammed’in, sallallahu aleyhi ve sellem, gönderilişinden önce onun gönderileceğini ikrar edicilerdi; ve bunun üzerinde birleşmişlerdi; o gönderilince ayrıldılar: iki fırka; her fırka onu inkâr eder. Ve denildi: “**وما تفرّق الذين أُوتُوا الكتاب إلا من بعد ما جاءتهم البينة**” manası: onun süresi hakkında aralarında ihtilaf yoktu; o gönderilince bazısı ona iman etti, geri kalanlar inkâr etti ve onun işi hakkında tahrif ettiler; o gönderilince bazısı ona iman etti, geri kalanlar inkâr etti ve kitaplarında onun sıfatı ve peygamberliği hakkında olanı tahrif edip değiştirdiler. el-Ferrâ dedi: **الانْفِكاكُ** bazen **يَزالُ** cihetinde olur; ve bazen de bildiğimiz **الانْفِكاكُ** olur. Eğer **يَزالُ** cihetinde olursa, mutlaka onun için bir fiil ve manasının inkâr olması gerekir; dersin ki: “seni anmaktan **ما انْفَكَكْتُ**”; “seni anmaktan geri kalmadım” demek istersin. Eğer **يَزالُ** ciheti dışında olursa: “senden **قد انْفَكَكْتُ**” dersin; ve şey şeyden **انْفَكَّ**; böylece inkârsız ve fiilsiz olur. Zü’r-Rumme dedi:
قَلائِص لا تَنْفَكُّ إلا مُناخَةً
على الخَسْفِ، أَو نَرْمِي بها بلداً قَفْرا

Buna “**إلاّ**”dan başka bir şey sokmadı; o ise bununla tamamı kasteder; ve **يَزال**’ın zıddıdır; çünkü “ayakta olmaktan başka geri kalmadım” demezsin. Cevherî bu beyti “**حَرَاجِيج ما تَنْفكُّ**” diye şahit getirdi; ve dedi ki: “onun konaklaması geri kalmaz”ı kasteder; böylece **إلا**’yı artırdı. İbn Berrî dedi: doğru olan, **تَنْفَكُّ**’un haberinin “**على الخَسْف**” sözü olmasıdır; ve **إلا مُناخةً**’nın hâl üzere nasb olmasıdır; takdiri: aşağılanma ve horluk üzere geri kalmaz; ancak konaklama hâlinde, çünkü o zaman dinlenir. el-Ezherî dedi: Yüce Allah’ın **مُنْفَكِّين** sözü, “**ما انْفَكَّ**” ve “**ما زَالَ**” بابından değildir; ancak şeyin şeyden **انْفِكاك**’ındandır; ondan ayrılıp ondan uzaklaştığı zaman; İbn ‘Arefe’nin tefsir ettiği gibi; Allah daha iyi bilir. Sa‘leb, İbn el-A‘râbî’den rivayet etti; dedi ki: “falan **فُكَّ** edildi”; yani şeyden kurtarıldı ve rahatlatıldı; ve ondan O’nun **مُنْفَكِّين** sözü; dedi ki: manası: Resulullah, sallallahu aleyhi ve sellem, ile birlikte açıklama kendilerine gelinceye kadar rahat edenler değillerdi; kendilerine bildikleri şey gelince onu inkâr ettiler.
