# فكك — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D9%83/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%83%D9%83/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فكك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D9%83.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: فكك

فَكَكْتُ الشيء: خلَّصته. وكلُّ مشتبكين فصَلتَهما فقد فككتهما، وكذلك التَفْكيكُ. والفَكُّ: اللَحْيُ. يقال: مقتلُ الرجلُ بين فَكَّيْهِ. وفَكَكْتُ الصبيّ: جعلت الدواء في فيه. ويقال للشيخ الكبير: قد فَكَّ وفَرَّجَ، يريد فَرَّجَ لَحْيَيْهِ، وذلك في الكِبَر إذا هرِم. قال أبو زيد: الفاكُّ من الرجال: الهِرمُ. يقال: قد فَكَّ يَفُكُّ فَكًّا وفُكوكاً. وفَكُّ الرهنَ وافْتَكَّهُ بمعنًى، أي خلَّصه. وفَكاكُ الرهن: ما يُفْتَكُّ به. وفِكاكُ الرهن أيضاً بالكسر، لغةٌ حكاها الكسائيّ. وفَكَّ الرقبةَ، أي أعتقها. وانْفَكَّتْ رقبتُه من الرِقّ. وما انْفَكَّ فلانٌ قائماً، أي ما زال قائماً. وسَقَطَ فلانٌ فانْفَكَّتْ قدمُه أو إصبعُه، إذا انفرجت وزالت. والفَكَكُ: انفساخ القدم. قال الأصمعي: إنما هو الفَكُّ، من قولك: فَكَّهُ يَفُكُّهُ فَكًّا؛ فأظهر التضعيف ضرورةً. والفَكَّةُ: الحُمقُ والاسترخاء. يقال: ما كنت فاكًّا، ولقد فَكِكْتُ تَفَكُّ فَكَّةً، فأنت فاكٌّ تاكٌّ، أي أحمق. وفلانٌ يَتَفَكَّكُ، إذا لم يكن به تماسكٌ في حمقٍ. والفَكَّةُ: كواكبُ مستديرة خلفَ السِماك الرامح. قال الأصمعي: يسميها الصِبيان قَصعة المساكين. قال: والأفَكُّ الذي انفرج مَنكبه عن مَفصله ضعفاً واسترخاءً. تقول منه: ما كنتَ أفَكَّ ولقد فَكِكْتَ تَفَكُّ فَكَكاً.

### Türkçe

**فَكَكْتُ** şeyi: onu kurtardım. Ve her iki kenetlenmişi ayırdınsa, muhakkak ikisini **فككتهما** etmişsindir; aynı şekilde **التَفْكيكُ** de (böyledir). Ve **الفَكُّ**: çenedir. Denir ki: adamın öldürülme yeri, iki **فَكَّيْهِ** arasındadır. Ve **فَكَكْتُ** çocuğu: ilacı onun ağzına koydum. Ve büyük ihtiyar için denir: “muhakkak **فَكَّ** ve **فَرَّجَ**”; yani çenesini ayırdı; bu, yaşlılıkta, ihtiyarladığında (olur). Ebû Zeyd dedi: erkeklerden **الفاكُّ**: ihtiyardır. Denir ki: “muhakkak **فَكَّ** **يَفُكُّ** **فَكًّا** ve **فُكوكاً**.” Ve rehni **فَكُّ** etmek ve onu **افْتَكَّهُ** (aynı) mânâdadır; yani onu kurtardı. Ve rehnin **فَكاكُ**’ı: onunla kurtarılan şeydir. Ve rehnin **فِكاكُ**’ı da kesre ile; el-Kisâî’nin naklettiği bir lugattır. Ve boynu **فَكَّ** etti; yani onu âzat etti. Ve onun boynu kölelikten **انْفَكَّتْ**. Ve falan kimse ayakta durmaktan **ما انْفَكَّ**; yani ayakta durmaya devam etti. Ve falan düştü de ayağı yahut parmağı **انْفَكَّتْ**; ayrılıp yerinden çıktığında. Ve **الفَكَكُ**: ayağın çıkığıdır. el-Asma‘î dedi: ancak o **الفَكُّ**’tur; “onu **فَكَّهُ** **يَفُكُّهُ** **فَكًّا**” sözünden; böylece şeddeli kılmayı zaruret sebebiyle ortaya koydu. Ve **الفَكَّةُ**: ahmaklık ve gevşekliktir. Denir ki: “ben **فاكًّا** değildim; hâlbuki ben **فَكِكْتُ** **تَفَكُّ** **فَكَّةً**”; artık sen **فاكٌّ** **تاكٌّ**’sın; yani ahmaksın. Ve falan **يَتَفَكَّكُ**; onda ahmaklık içinde bir tutarlılık olmadığında. Ve **الفَكَّةُ**: **السِماك الرامح**’ın arkasında yuvarlak yıldızlardır. el-Asma‘î dedi: çocuklar ona **قَصعة المساكين** adını verirler. Dedi ki: ve **الأفَكُّ**, omzu zayıflık ve gevşeklik sebebiyle ekleminden ayrılmış olandır. Ondan dersin: “sen **أفَكَّ** değildin; hâlbuki sen **فَكِكْتَ** **تَفَكُّ** **فَكَكاً**.”
