# فكن — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D9%86/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%83%D9%86/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D9%86.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: فكن

(باب الفاء والكاف وما يثلثهما)
(فكل) الفاء والكاف واللام كلمةٌ واحدة، وهي الأفْكَل: الرِّعدة. ويقولون: لا يُبنَى منه فعل.‏
(فكن) الفاء والكاف والنون كلمةٌ واحدة، وهي التندّم، يقال تندّم وتفكَّنَ بمعنىً.‏
(فكه) الفاء والكاف والهاء أصلٌ صحيح يدلُّ على طِيب واستطابةٍ. من ذلك الرّجُل الفَكِه: الطيِّب النَّفس.‏
ومن الباب: الفاكهة، لأنَّها تُستَطابُ وتُستطرَف.‏
ومن الباب: المُفاكهَة، وهي المُزاحة وما يُستحلَى من كلام.‏
ومن الباب: أفكَهَتِ النّاقةُ والشّاةُ، إذا دَرَّتا عند أكل الرَّبيع وكان في اللبن أدْنَى خُثُورة؛ وهو أطيَبُ اللَّبن.‏
فأمَّا التَّفَكُّه في قوله تعالى: ﴿فَظَلْتُمْ تَفَكَّهُونَ﴾ [الواقعة 65]، فليس من هذا، وهو من باب الإبدال(1) ، والأصل تَفَكَّنون، وهو من التندُّم، وقد مضى ذِكرُه.‏
(فكر) الفاء والكاف والراء تردُّدُ القَلْب في الشَّيء. يقال تفكّرَ إذا ردَّدَ قلبه معتبِرا. ورجلٌ فِكِّير: كثير الفِكر(2) .‏
---------------------ــ
(1) هو لغة لعكل، أو لأزد شنوءة، كما في اللسان (فكه).‏
(2) ويقال أيضاً "فيكر" بفتح الفاء وسكون الياء، هذه عن كراع.‏

ـ

### Türkçe

(فâ ve **الكاف** ve onları üçleyen şeyler bâbı)

(**فكل**) **الفاء** ve **الكاف** ve **اللام** bir tek kelimedir; o da **الأفْكَل**’dir: titreme. Ve derler ki: Ondan fiil bina edilmez.

(**فكن**) **الفاء** ve **الكاف** ve **النون** bir tek kelimedir; o da pişmanlıktır; “pişman oldu” denir ve **تفكَّنَ** (da) bir mânâ ile (aynıdır).

(**فكه**) **الفاء** ve **الكاف** ve **الهاء** sahih bir asıldır; hoşluk ve hoş bulmaya delâlet eder. Bundan: **الفَكِه** adam: nefsi hoş olan.

Ve bâbdandır: **الفاكهة**; çünkü o hoş bulunur ve taze/garip sayılır.

Ve bâbdandır: **المُفاكهَة**; o, şakalaşmadır ve sözden tatlı bulunan şeydir.

Ve bâbdandır: **أفكَهَتِ** deve ve koyun; ilkbahar otunu yediklerinde süt verdikleri zaman ve sütte en aşağı bir pıhtılaşma bulunduğunda; ve o, sütün en hoşudur.

أما Yüce Allah’ın sözü olan: ﴿فَظَلْتُمْ تَفَكَّهُونَ﴾ [الواقعة 65] içindeki **التَّفَكُّه** ise, bu (kök)ten değildir; o, ibdâl bâbındandır(1); aslı **تَفَكَّنون**’dur; o da pişmanlıktandır; onun zikri geçmişti.

(**فكر**) **الفاء** ve **الكاف** ve **الراء**: kalbin bir şeyde gidip gelmesidir. “**تفكّرَ**” denir; kalbini ibret alarak gidip getirdiği zaman. Ve **فِكِّير** adam: çok düşünceli(2).

---------------------ــ
(1) O, **عكل**’in dili yahut **أزد شنوءة**’nindir; lisân’da (**فكه**)’de olduğu gibi.
(2) Ayrıca “**فيكر**” de denir; **الفاء**’nın fethası ve **الياء**’nın sükûnu ile; bu, **كراع**’dandır.

ـ
