# فكن — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D9%86/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%83%D9%86/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D9%86.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فكن

: ( التَّفَكُّنُ : التَّعَجُّبُ ؛ وبه فَسَّرَ مجاهِدٌ قَوْلَه تعالى : ﴿فظَلْتم تَفَكَّهُونَ﴾ ، أَي تَفَكَّنُون أي تَعَجَّبُون .
( وقالَ أبو تُرابٍ : سَمِعْتُ مُزاحِماً يقولُ : التَّفَكُّنُ و ( التَّفَكُّرُ واحِدٌ .

( والتَّفَكُّنُ : ( التَّنَدُّمُ على ما فاتَ ؛ ومنه الحدِيثُ : ( مَثَلُ العالِمِ مَثَلُ الحَمَّةِ من الماءِ يأْتِيها البُعَداءُ ويَتركُها القُرَباءُ ، حتى إذا غَاضَ ماؤُها بَقي قَوْمه يَتَفَكَّنُونَ .
قالَ أَبو عبيدٍ : أَي يَتَندَّمُونَ .
وقالَ ابنُ الأعْرابيِّ : تَفَكَّهْتُ وتَفَكَّنْتُ أَي تَنَدَّمْتُ ؛ قالَ رُؤْبَة :
أَما جَزاءُ العارِفِ المُسْتَيْقِنِعندَك إلاَّ حاجةُ التَّفَكُّنِوقالَ عِكْرِمةُ في تَفْسيرِ الآيةِ : ﴿فظَلْتم تَفَكَّهُونَ﴾ : أَي تَنَدَّمُونَ .
وقالَ اللّحْيانيُّ : أَزْدُ شَنُوأَةَ يقُولونَ : يَتَفَكَّهُونَ ، وتَمِيمٌ يقُولونَ : يَتَفَكَّنُونَ . ( كالفُكْنَةِ بالضَّمِّ ؛ قالَ ابنُ الأعْرابيِّ : هي النَّدامَةُ على الغائِبِ .
( والتَّفَكُّنُ : ( التَّأَسُّفُ والتَّلَهُّفُ .
وقيلَ : هو التَّلَهُّفَ ( على ما يَفُوتُكَ بعدَ ظَنِّكَ الظَّفَرَ به ؛ قالَ الشاعِرُ :
ولا خارِب إن فاتَه زادُ ضَيْفِهيَعَضُّ على إِبْهامِه يَتَفَكَّنُ ( وفكَنَ في الكَذِبِ فكناً : ( لَجَّ ومَضَى .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
أَفْكانُ : مدينَةٌ ذات أَرْحيةٍ وحَمَّاماتٍ وقُصورٍ كانتْ ليعلى بنِ محمدٍ ؛ نقَلَهُ ياقوتُ .
ومحمدُ بنُ عبدِ الكَريمِ الفكون ممَّن أَخَذَ عنه عبدُ اللّهِ بنُ محمدِ بنِ أَبي بكْرٍ العياشيّ شيخُ شيوخِ مشايخِنا .

### Türkçe

: (**التَّفَكُّنُ**: hayret etme; ve bununla Mücâhid, Yüce Allah’ın şu sözünü tefsir etti: ﴿**فظَلْتم تَفَكَّهُونَ**﴾ ; yani **تَفَكَّنُونَ** yani hayret ediyorsunuz.

(Ve Ebû Turâb dedi ki: Müzâhim’i şöyle derken işittim: **التَّفَكُّنُ** ve (**التَّفَكُّرُ** birdir.

(**التَّفَكُّنُ**: geçen şeye pişmanlık duyma; ve ondan hadis: (**مَثَلُ العالِمِ مَثَلُ الحَمَّةِ من الماءِ يأْتِيها البُعَداءُ ويَتركُها القُرَباءُ ، حتى إذا غَاضَ ماؤُها بَقي قَوْمه يَتَفَكَّنُونَ**.
Ebû Ubeyd dedi ki: yani pişmanlık duyuyorlar.
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **تَفَكَّهْتُ** ve **تَفَكَّنْتُ** yani pişman oldum; Rü’be dedi ki:
أَما جَزاءُ العارِفِ المُسْتَيْقِنِعندَك إلاَّ حاجةُ التَّفَكُّنِ
İkrime, âyetin tefsirinde dedi ki: ﴿**فظَلْتم تَفَكَّهُونَ**﴾ : yani pişman oluyorsunuz.
Lihyânî dedi ki: Ezd Şenûe: **يَتَفَكَّهُونَ** derler; Temîm ise: **يَتَفَكَّنُونَ** derler. (**كالفُكْنَةِ** damme ile); İbnü’l-A‘râbî dedi ki: o, gaip olana dair pişmanlıktır.

(**التَّفَكُّنُ**: esef etme ve hasret çekme.
Ve denildi ki: o, zafere ereceğini zannetmenden sonra senden kaçıp giden şeye (dair) hasret çekmektir; şair dedi ki:
ولا خارِب إن فاتَه زادُ ضَيْفِهيَعَضُّ على إِبْهامِه يَتَفَكَّنُ

(Ve **فكَنَ** yalan içinde **فكناً**: inatla ısrar etti ve sürüp gitti.

Ve ona müstedrek olanlardandır:
**أَفْكانُ**: değirmenleri, hamamları ve köşkleri olan bir şehir; Ya‘lâ b. Muhammed’indı; onu Yâkût nakletti.
Ve Muhammed b. Abdülkerîm el-Fekûn, Abdullah b. Muhammed b. Ebî Bekr el-‘Ayyâşî’nin—meşâyihimizin meşâyihinin şeyhi—ondan aldığı kimselerdendir.
