# فكه — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D9%87/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%83%D9%87/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فكه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D9%87.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: فكه

باب الهاء والكاف والفاء معهما
ك ه ف، ف ك ه مستعملان فقط
كهف:
الكَهْفُ: كالمَغارةِ في الجَبَلِ إلاّ أَنَّه واسعٌ، فإذا صَغُر فهو غارٌ، وجمعُه: كهوف. قال:
وكنتَ لهم كَهْفاً حصيناً وجُنَّةٌ		يؤول إليها كَهْلُها ووَليدُهـا
فكه:
الفاكهةُ قد اختُلِفَ فيها، فقال بعضُ العُلَماءِ: كلّ شيءِ قد سُمّي في القرآن من الثِّمار، نحو العنب، والرّمّان فإنّا لا نُسّميه فاكهةً، ولو حَلَفَ أن لا يأكل فاكهةً فأَكَلَ عِنَباً ورُمّاناً لم يكنْ حانثاً. وقال آخرون: كلُّ الثّمارِ فاكهةٌ، وإنّما كرّر في القرآن فقال عز وجل: "فيهما فاكهة ونخلٌ ورُمّان"، لتفضيل النَّخْل والرُّمّان على سائر الفواكه. وذلك أسلوب اللّغة العربية، كما قال تعالى: "وإذْ أخذنا من النّبيّين ميثاقَهم ومنك ومن نُوحٍ وإبراهيمَ وموسَى وعيسَى بنِ مَرْيَمَ" وكرّر هؤلاءِ للتفضيلِ على النّبيّينَ، ولم يَخْرُجوا منهم وقال من خالف: لو كانا فاكهةً ما كُرِّرا.
وفكَّهْتُ القومَ بالفاكهةِ تفكيها، وفاكَهْتُهم مُفاكَهَةً بمُلَحِ الكلامِ والمُزاحِ، والاسم: الفكيهةُ والفُكاهةُ.
وتفكَّهْنا من كذا، أي: تَعَجَّبنا، ومنه قولُه تعالى: "فَظَلْتُمْ تَفَكَّهونَ"، أي: تَعَجَّبونَ.
وقوله عزّ وجلّ: "فاكِهينَ بما آتاهم ربُّهم" أي: ناعمينَ مُعْجَبينَ بما هم فيه، ومَنْ قرأ فَكْهينَ فمعناه: فرحين، ويُختار ما كان لأهل الجنّة: فاكهينَ، وما كان لأهل النّار: فَكِهينَ، أي: أَشْرينَ بَطِرينَ.
والفُكاهةُ: المُزاحُ، والفاكِهُ: المازحُ. ويقال في قوله تعالى: "فظَلْتُمْ تفكَّهونَ": تَنَدَّمونَ.
وأَفكَهَتِ النّاقةُ إذا رأيت في لَبَنِها خثُوُرةً قبلّ أن تَضَعَ فهي: مُفْكِهٌ.
والفَكِهُ: الطّيّبُ النَّفْس.

### Türkçe

باب **الهاء** ve **الكاف** ve **الفاء** onlarla birlikte

**ك ه ف**، **ف ك ه** yalnızca kullanılmıştır

**كهف**:
**الكَهْفُ**: dağdaki mağara gibidir; ancak o geniştir; küçülürse o **غار**’dır; çoğulu: **كهوف**. Dedi ki:
Ve sen onlar için sağlam bir **كَهْف** ve bir siper idin		ona onun yaşlısı ve çocuğu sığınır

**فكه**:
**الفاكهةُ** hakkında ihtilaf edilmiştir; bazı âlimler dedi ki: Kur’ân’da meyvelerden adı anılan her şey, örneğin **العنب** ve **الرّمّان**; biz ona **فاكهة** demeyiz; eğer **فاكهة** yemeyeceğine yemin etse de **عِنَباً** ve **رُمّاناً** yese, yeminini bozmuş olmaz. Başkaları dedi ki: bütün meyveler **فاكهة**’dır; Kur’ân’da ancak tekrar etti; Aziz ve Celil şöyle dedi: "فيهما فاكهة ونخلٌ ورُمّان"، **النَّخْل** ve **الرُّمّان**’ı diğer meyvelere üstün kılmak için. Bu, Arap dilinin üslubudur; nitekim Yüce Allah dedi ki: "وإذْ أخذنا من النّبيّين ميثاقَهم ومنك ومن نُوحٍ وإبراهيمَ وموسَى وعيسَى بنِ مَرْيَمَ" ve bunları peygamberlere üstün kılmak için tekrar etti; onlardan çıkmış olmadılar. Muhalefet eden dedi ki: ikisi **فاكهة** olsaydı tekrar edilmezdi.

Ve **فكَّهْتُ** kavmi **بالفاكهةِ** ile **تفكيها** (eğlendirdim); ve **فاكَهْتُهم** onları sözün nükteleri ve şaka ile **مُفاكَهَةً** (mülâtafa ettim); isim: **الفكيهةُ** ve **الفُكاهةُ**.

Ve **تفكَّهْنا** şundan, yani: şaşırdık; ondan Yüce’nin sözü: "فَظَلْتُمْ تَفَكَّهونَ"، yani: şaşırıyorsunuz.

Ve Aziz ve Celil’in sözü: "فاكِهينَ بما آتاهم ربُّهم" yani: içinde bulundukları şeye nimet içinde, hayran kimseler; kim **فَكْهينَ** okursa, manası: sevinçli kimseler; cennet ehli için olan: **فاكهينَ**, ateş ehli için olan: **فَكِهينَ** seçilir; yani: azgın, şımarık.

Ve **الفُكاهةُ**: şaka; **الفاكِهُ**: şaka yapan. Ve Yüce’nin sözü "فظَلْتُمْ تفكَّهونَ" hakkında denir: pişman oluyorsunuz.

Ve **أَفكَهَتِ** deve; doğurmadan önce sütünde bir pıhtılaşma gördüğünde; o: **مُفْكِهٌ**’dir.

Ve **الفَكِهُ**: gönlü hoş olan.
