# فك — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%83/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: فك

الفَكُّ
1 الفَكُّ ذ , accord. to Er-Rلghib, primarily signifies التَّفْرِيجُ [i. e. The opening a thing; and particularly by diduction, or so as to form an intervening space, or a gap, or breach]. (TA.) You say, فَكَّ, first pers. فَكَكْتُ, (S, O, Msb, K,) aor. فَكُ٣َ , inf. n. فَكٌّ, (O, Msb,) He separated (S, O, Msb, K) a thing (S, O, K) from another thing; and any two things knit together, or intricately intermixed: (S, O:) or فَكَكْتُهُ I separated one part of it from another part thereof: (Msb:) and ↓ تَفْكِيكٌ likewise signifies the separating two things knit together, or intricately intermixed. (Lth, S, TA.) And He broke [or broke open] a seal, i. e. a sealed piece of clay or wax; (Mgh, Msb, * TA;) in relation to which ↓ يَفْتَكُّهُ occurs as meaning يَفُكُّهُ, though we have not heard it [as a classical expression in this sense]. (Mgh.) ― -b2- And فَكَّ العَظْمَ, (Mgh, Msb,) aor. and inf. n. as above, (Msb,) He dislocated the bone; put it out of joint. (Mgh, Msb.) [This, or the like, is what is meant by its being said that] الفَكُّ in the hand, or arm, is [i. e. denotes] less than الكَسْرُ. (K.) ― -b3- And فَكَّ يَدَهُ, (K, TA,) aor. and inf. n. as above, (TA,) He opened, or unclosed, his hand from what was in it: (K, TA:) so in the M. (TA.) ― -b4- And فَكَّ الرَّهْنَ, (S, Mgh, O, Msb, K,) aor. فَكُ٣َ , (TA,) inf. n. فَكٌّ and فُكُوكٌ; (K;) and ↓ افتكّهُ; (S, Mgh, O, K;) (tropical:) He redeemed the pledge; (S, Mgh, O, Msb, K, TA;) got it out from the hand of him to whom it was pledged. (Mgh.) ― -b5- And فَكَكْتُ signifies also I loosed, set loose or free, or let go, anything. (Msb.) ― -b6- [Hence,] فَكَّ الأَسِيرُ, (Msb, K,) aor. فَكُ٣َ , (TA,) inf. n. فَكٌّ and فَكَاكٌ and فِكَاكٌ, (K,) (tropical:) He liberated, or set free, the captive. (Msb, K, TA.) And فَكَّ الرَّقَبَةَ, (S, O, Msb, K,) aor. فَكُ٣َ , inf. n. فَكٌّ, (TA,) [lit. He loosed the neck,] means (tropical:) he emancipated [the slave]. (S, O, Msb, K, TA.) فَكُّ الرَّقَبَةِ is expl. in a trad. as meaning (assumed tropical:) The assisting in paying the price [of the slave when one is unable to pay the whole of the price]. (O, TA.) In the Kur [xc. 13], فَكُّ رَقَبَةٍ is said by some to mean (assumed tropical:) The emancipating of a slave: and by some. (assumed tropical:) the man's emancipating himself from subjection to God's punishment by the confession of the unity of God and by righteous doing and then by teaching the same to others. (TA,) فُكَّ فُلَانٌ means (assumed tropical:) Such a one was set free, and at rest, from a thing. (IAar, Th, TA.) ― -b7- [Hence also,] one says, هُوَ يَفُكُّ المَشَاكِلَ (assumed tropical:) [He solves] the things, or affairs, that are dubious, or confused. (TA in art. شكل.) ― -b8- قَدْفَكَّ وَفَرَّجَ is said of a very old man, meaning فَرَّجَ لَحْيَيْهِ [i. e. He has parted his jaws, by hanging the lower jaw in consequence of weakness]; as is the case in extreme old age. (S, O,) And [hence.] فَكَّ, (AZ, S, O, K,) aor. فَكُ٣َ , inf. n. فَكٌّ and فُكُوكٌ, (AZ, S, O,) said of a man, means (assumed tropical:) He was, or became, extremely aged, or old and weak. (AZ, S, O, K.) [Or فَكَّ thus used may be from الفَكُّ signifying “ the jaw: ” and so what next follows.] ― -b9- فَكَكْتُ الصَّبِىَّ I put medicine into the mouth of the boy or young male child [opening his jaws for that purpose]. (S, O.) -A2- قَدْ فَكِكْتَ, [third pers. فَكَّ,] aor. تَفَكُّ, inf. n. فَكَكٌ, Thou hast become such as is termed أَفَكُّ i. e. one whose مَنْكِب [here meaning shoulder-bone] has become unknit, or loosened, (اِنْفَرَجَ,) from its joint, in consequence of weakness and flaccidity. (S.) [See also فَكَكٌ below.] ― -b2- And قَدْفَكِكْتَ, aor. تَفَكُّ; (S, O, K;) and فَكُكْتَ, (O, K,) a verb of a very rare form, [respecting which see دَمَّ, last sentence,] (MF, TA,) aor. تَفُكُّ; (O, K;) inf. n. فَكَّةٌ (S, O, K) and فَكٌّ also; (TA;) (tropical:) Thou hast become foolish, or stupid, and soft, flaccid, or languid. (S, O, K, TA.)

2 فَكَّ٣َ see the preceding paragraph, second sentence.

افكّت
4 افكّت ذ She (a camel) being near to bringing forth, her صَلَوَانِ [app. meaning two parts on the right and left of the tail (see صلًا in art. صلو)] became lax, or flaccid, and her udder became large; (K, TA;) and so أَفْكَهَت; (TA;) so too ↓ تفكّكت: or this last signifies she became vehemently desirous of the stallion. (O, K.) ― -b2- And افكّ مِنَ الحِبَالَةِ He (a gazelle) got loose from the snare into which he had fallen. (TA: also mentioned, but not expl., in the O.)

تفكّك
5 تفكّك ذ It (a thing) became much, or widely, separated: and became unclosed. (O, TA.) ― -b2- تفكّكت السَّفِينَةُ The ship parted asunder; became disjointed; became separated in its places of joining. (Mgh in art. خلع.) ― -b3- See also 7. ― -b4- And see 4. ― -b5- You say also, هُوَ يَتَفَكَّكُ meaning (tropical:) He is [or acts] without power of self-restraint, in consequence of stupidity, or unsoundness of intellect, (S, O, K, TA,) in his gait, and in his speech: (TA:) or تَفَكَّكَ in walking is syn. with تَخَلَّعَ, (S and K and TA in art. خلع,) i. e. [he was, or became, loose in the joints; or] he shook his shoulder-joints and his arms, and made signs with them. (TA in that art.)

انفكّ
7 انفكّ ذ It became separated: you say, انفكّ الشَّىْءُ مِنَ الشَّىْءِ The thing became separated from the thing: (O, TA:) and اِنْفَكَكْتُ مِنْكَ [I became separated from thee]. (TA.) ― -b2- And, said of a bone, It became dislocated, or out of joint; (MA, Mgh, * Msb; *) it unknit, or loosened, and separated; syn. اِنْفَرَجَ وانْفَصَلَ; as also ↓ تفكّك. (Mgh.) [And it is also used in relation to a member of the body:] one says, سَقَطَ فُلَانٌ فانْفَكَّتْ قَدَمُهُ أَوْ اـِصْبَعُهُ i. e. اِنْفَرَجَتْ وَزَالَتْ [Such a one fell, and his foot, or his finger, became unknit, or loosened, and dislocated]: (S, O:) [or] انفكّت قَدَمُهُ means زَالَتْ [i. e. his foot became dislocated; and انفكّت اـصْبَعُهُ means اِنْفَرَجَتْ [i. e. his finger became unknit, or loosened in a joint]. (K.) ― -b3- One says also, انفكّت رَقَبَتُهُ مِنَ الرِّقِّ, meaning (tropical:) He became freed [lit. his neck became loosed] from slavery. (S, * O, * TA.) ― -b4- And انفكّ عَنْ عَهْدِهِ (assumed tropical:) [He became released from his compact, engagement, or promise]. (TA voce اِنْفَرَكَ.) ― -b5- And لَايَنْفَكُّ عَنْ قُبْحِ فِعْلِهِ (assumed tropical:) [He will not desist from his evil doing]. (O and K in art. عرف.) -A2- [It is also used in the sense and manner of the non-attributive verb زَالَ; respecting which see art. زيل.] One says, مَاانْفَكَّ فُلَانٌ قَائِمًا, meaning مَازَالَ قَائِمًا [i. e. Such a one ceased not to be, or continued to be, standing]. (S, O.) And مَاانْفَكَكْتُ أَذْكُرُكَ, meaning مَازِلْتُ أَذْكُرُكَ I ceased not, or I continued, remembering thee]. (Fr, TA.) And it occurs in a verse of Dhu-r-Rummeh, immediately followed by اـِلَّا, which is [said by As and IJ and others to be] redundant. (S, O. [See that verse, and the remarks upon it, in art. الا. p. 78, col. i.])

8 اـِفْتَكَ٣َ see 1, former half, in two places.

الفَكُّ
الفَكُّ ذ The لَحْى [meaning jaw; and also either of the two lateral portions of the lower jaw], (S, O, Msb, K,) i. e. (Msb) each of the لَحْيَانِ; (Mgh, Msb;) as also ↓ الأَفَكُّ: (O, K:) or this latter signifies the مَجْمَع [or part in which is the commissure] of the خَطْم [generally meaning muzzle]; (Lth, O, K;) as also الفَكُّ; (TA;) that is, (Lth, O, in the K “ or ” [as if to denote a different meaning],) [the part in which is the symphysis] of the فَكَّانِ [or two lateral portions of the lower jaw]: (Lth, O, K:) [see الفَنِيكُ:] and الفَكَّانِ is said to mean the place [on either side with that on the other side] where the two jaws meet [and are articulated] next the temple, above and below; of a human being and of a horse or the like: (TA:) and, in the Bلri', (Msb,) or in the T, (TA,) the place of meeting of the two sides of the mouth (مُلْتَقَى الشِّدْقَيْنِ) on both sides: (Msb, TA:) [but this last explanation is strange, and app. little known:]) pl. فُكُوكٌ. (Msb.) One says, مَقْتَلُ الرَّجُلِ بَيْنَ فَكَّيْهِ [which may be best rendered The man's slayer is between his two jaws, or two lateral portions of his lower jaw]; (S, O, TA;) meaning the man's tongue: (TA:) a prov., in which مقتل may be [properly] an inf. n., or a noun of place, or an inf. n. used in the place of an act. part. n.: accord. to the third of these explanations, [which most nearly denotes the meaning intended,] it is as though one said, قَاتِلُ الرَّجُلِ بَيْنَ فَكَّيْهِ. (Meyd. [See Freytag's Arab. Prov., ii. 597.]) See also فَكَكٌ.

فَكَّةٌ
فَكَّةٌ ذ [an inf. n.: see 1, last sentence]. -A2- الفَكَّةُ is the name of One of the northern constellations, [Corona Borealis,] (Kzw,) certain stars, (S, O, K,) eight stars, called in Pers. كاسه درويشان, (Kzw,) behind السِّمَاك الرَّامِح [i. e. Arcturus], (S, O, K,) [near] behind the staff of الصَّيَّاح [which is a name of Bootes], (Kzw,) having a circling form, (S, O, K, and Kzw,) but with a gap, or breach, in the circling, for which reason, [agreeably with the Pers. appellation mentioned above,] it is called قَصْعَةُ المَسَاكِينِ [the bowl of the paupers], (Kzw,) this being the name given to it by the children. (As, S, O, K.)

فَكَكٌ
فَكَكٌ ذ An unknit, or a loosened, state (اِنْفِرَاج) of the مَنْكِب [or shoulder-joint]. (K. [But see 1, last explanation but one, where it is mentioned as an inf. n.]) ― -b2- And (K) A state of dislocation of the foot: (S, O, K:) hence the phrase, in a verse of Ru-beh, كَمُنْهَاضِ الفَلَكٌ: (S, O: *) but (in this instance, O), accord. to As, الفَلَك is used by poetic license for الفَكّ [meaning “ the jaw, ” so that the phrase signifies like him whose jaw has become broken after its having been set]. (S, O.) ― -b3- And A state of fracture of the jaw: (K, TA:) or of dislocation thereof. (TA.)

فَكَاكُ الرَّهْنِ
فَكَاكُ الرَّهْنِ ذ and فِكَاكُهُ, (S, O, Msb, * K,) the latter mentioned by Ks (S, O, Msb) and ISk, (Msb,) That wherewith the pledge is, or is to be, redeemed: (S, O, Msb, * K:) so in a verse cited voce غَلَقَ. (S, O.)

فَكَّاكٌ
فَكَّاكٌ ذ [One who separates, &c., much, or often]. ― -b2- [And hence,] فَكَّاكٌ هَكَّاكٌ (tropical:) One who does not make his words and their meanings congruous, or consistent, by reason of his foolishness, or stupidity. (Z, TA.)

فَاكٌّ
فَاكٌّ ذ [as an act. part. n., Separating, &c. ― -b2- And] (assumed tropical:) Extremely aged, or old and weak; applied in this sense to a man; (AZ, S, O, K;) and also to a camel: (K:) or, applied to a camel, disabled, or fatigued, by leanness, or emaciation: fem. with ة. (En-Nadr, TA.) ― -b3- And (tropical:) Foolish, or stupid: (S, O: *) or very foolish, or stupid: (IAar, K, TA:) and you say فَاكٌّ تَاكٌّ, (IAar, S, O, TA,) making تاكّ an imitative sequent: or, accord. to Yaakoob, you say شَيْخٌ فَاكٌّ وَتَاكٌّ: thus he makes تاكّ a substitute, not an imitative sequent. (TA.) And أَحْمَقُ فَاكٌّ وَهَاكٌّ (tropical:) [A foolish, or stupid, person,] one who talks of that which he knows and of that which he knows not, and is more, or oftener, incorrect than correct. (El-Hoseybee, TA.) Pl. فَكَكَةٌ and فِكَاكٌ. (IAar, K.)

أَفَكُّ
أَفَكُّ ذ , (S, K,) or أَفَكُّ المَنْكِبِ, (K,) One whose مَنْكِب [here meaning shoulder-bone] has become unknit, or loosened, (اِنْفَرَجَ,) from its joint, in consequence of weakness and flaccidity. (S, K. * [See also مَفْرُوكٌ.]) ― -b2- And رَجُلٌ أَفَكُّ [A man having the jaw broken]. (TA. [There expl. as signifying مَسْكُورُ الفَكِّ; a mistranscription, for مَكْسُورُالفَكِّ: see فَكَكٌ, last sentence.]) -A2- See also الفَكُّ.

مُفِكَّةٌ
مُفِكَّةٌ ذ , applied to a she-camel, part. n. of أَفَكَّت [q. v.]: (O, TA:) and مُفْكِهٌ and مُفْكِهَةٌ are syn. therewith. (TA.)

مُتَفَكِّكَةٌ
مُتَفَكِّكَةٌ ذ A mare desiring the stallion, (AO, O, K,) not offering opposition to him. (AO, O.)

مُنْفَكِّينَ
مُنْفَكِّينَ ذ in the Kur [xcviii. 1], (O, TA,) followed by the words حَتَّى تَأْتِيَهُمُ الْبَيِّنَةُ, (O,) means, accord. to Mujلhid (O, TA) and Zj, (TA,) In the condition of desisting (O, TA) from their infidelity; (TA;) or, as Akh says, ceasing from their infidelity: (TA:) or, accord. to another, (O,) namely, Niftaweyh, (TA,) quitting the present state of existence, (O, TA,) i. e., sharing, one with another, in perdition, until the evidence came to them (O, TA) that had been affirmed to them in the Towrلh, with respect to the description of Mohammad &c.; تَأْتِيَهُم being lit. an aor., but in its meaning a pret.: (O:) Az says that it is not from مَا انْفَكَّ meaning مَا زَالَ, but from اِنْفِكَاكُ الشَّىْءِ مِنَ الشَّىْءِ meaning “ the thing's becoming separated from the thing: ” accord. to IAar, as mentioned by Th, فُكَّ فُلَانٌ means “ Such a one was set free, and at rest, from a thing; ” and hence منفكّين in the Kur means experiencing rest: accord. to Er-Rلghib, it means separated, or separated into several parties; for all [to whom the word, preceded by a negative, relates] were assenting to error. (TA.)

### Türkçe

**الفَكُّ**
1 **الفَكُّ** ذ, Er-Râghib’e göre, aslî olarak **التَّفْرِيجُ**’i [yani bir şeyi açmayı; özellikle aralıklı kılma yoluyla, yahut araya bir boşluk, bir gedik veya bir yarık meydana getirecek şekilde] ifade eder. (TA.) Dersin ki: **فَكَّ**, birinci şahıs **فَكَكْتُ**, (S, O, Msb, K,) muzâri‘ **فَكُ٣َ**, mastar **فَكٌّ**, (O, Msb,) O, (S, O, Msb, K) bir şeyi (S, O, K) başka bir şeyden ayırdı; ve birbirine örülmüş yahut giriftçe karışmış herhangi iki şeyi: (S, O:) yahut **فَكَكْتُهُ**: onun bir parçasını onun başka bir parçasından ayırdım: (Msb:) ve ↓ **تَفْكِيكٌ** dahi, birbirine örülmüş yahut giriftçe karışmış iki şeyi ayırmayı ifade eder. (Lth, S, TA.) Ve O, bir mührü [yahut mühürlenmiş şeyi] kırdı [yahut açtı], yani mühürlenmiş bir kil yahut balmumu parçasını; (Mgh, Msb, * TA;) bununla ilgili olarak ↓ **يَفْتَكُّهُ**’nun **يَفُكُّهُ** mânasında geldiği vârid olmuştur; her ne kadar biz onu bu mânada [klasik bir ifade olarak] işitmemişsek de. (Mgh.) ― -b2- Ve **فَكَّ العَظْمَ**, (Mgh, Msb,) muzâri‘ ve mastar yukarıdaki gibi, (Msb,) O, kemiği çıkardı; ekleminden oynattı. (Mgh, Msb.) [Bu, yahut buna benzer bir şeydir ki, “**الفَكُّ** elde yahut kolda **الكَسْرُ**’den daha azdır” denilmesiyle kastedilen.] (K.) ― -b3- Ve **فَكَّ يَدَهُ**, (K, TA,) muzâri‘ ve mastar yukarıdaki gibi, (TA,) O, elini, içinde olandan açtı yahut çözerek açtı: (K, TA:) M.’de de böyledir. (TA.) ― -b4- Ve **فَكَّ الرَّهْنَ**, (S, Mgh, O, Msb, K,) muzâri‘ **فَكُ٣َ**, (TA,) mastar **فَكٌّ** ve **فُكُوكٌ**; (K;) ve ↓ **افتكّهُ**; (S, Mgh, O, K;) (mecaz:) O, rehni kurtardı; (S, Mgh, O, Msb, K, TA;) onu, kendisine rehin verilmiş olanın elinden çıkardı. (Mgh.) ― -b5- Ve **فَكَكْتُ** ayrıca, herhangi bir şeyi gevşettim, salıverdim yahut serbest bıraktım, yahut bırakıverdim, mânasına gelir. (Msb.) ― -b6- [Bundan dolayı,] **فَكَّ الأَسِيرُ**, (Msb, K,) muzâri‘ **فَكُ٣َ**, (TA,) mastar **فَكٌّ** ve **فَكَاكٌ** ve **فِكَاكٌ**, (K,) (mecaz:) O, esiri azat etti yahut serbest bıraktı. (Msb, K, TA.) Ve **فَكَّ الرَّقَبَةَ**, (S, O, Msb, K,) muzâri‘ **فَكُ٣َ**, mastar **فَكٌّ**, (TA,) [lafzen “boynu çözdü”] demektir; (mecaz:) köleyi âzat etti. (S, O, Msb, K, TA.) **فَكُّ الرَّقَبَةِ**, bir rivayette, (varsayılan mecaz olarak) [fiyatın tamamını ödeyemeyince kölenin bedelini ödemeye yardım etmeyi] ifade eder diye açıklanmıştır. (O, TA.) Kur’ân’da [xc. 13], **فَكُّ رَقَبَةٍ**’nin, bazılarına göre (varsayılan mecaz:) bir köleyi âzat etmek; bazılarına göre ise (varsayılan mecaz:) Allah’ın birliğini ikrar ve salih amel ile, sonra da bunu başkalarına öğretmekle, kişinin kendisini Allah’ın azabına boyun eğmekten âzat etmesi, mânasına geldiği söylenmiştir. (TA.) **فُكَّ فُلَانٌ** demektir ki: (varsayılan mecaz:) falan kimse bir şeyden serbest bırakıldı ve rahat etti. (IAar, Th, TA.) ― -b7- [Bundan dolayı ayrıca,] denir ki: **هُوَ يَفُكُّ المَشَاكِلَ** (varsayılan mecaz:) [şüpheli yahut karışık olan] şeyleri yahut işleri çözer. (TA, madde **شكل**’de.) ― -b8- **قَدْفَكَّ وَفَرَّجَ**, çok yaşlı bir adam hakkında söylenir; **فَرَّجَ لَحْيَيْهِ** mânasındadır [yani zayıflık sebebiyle alt çenenin sarkmasıyla çenelerini ayırmıştır]; aşırı ihtiyarlıkta olduğu gibi. (S, O,) Ve [bundan dolayı.] **فَكَّ**, (AZ, S, O, K,) muzâri‘ **فَكُ٣َ**, mastar **فَكٌّ** ve **فُكُوكٌ**, (AZ, S, O,) bir adam hakkında söylenince, (varsayılan mecaz:) O, pek ihtiyarladı yahut ihtiyarlayıp zayıfladı, demektir. (AZ, S, O, K.) [Yahut böyle kullanıldığında **فَكَّ** “çene” mânasındaki **الفَكُّ**’ten olabilir: ve böylece bundan sonra gelen şey.] ― -b9- **فَكَكْتُ الصَّبِىَّ**: oğlan çocuğunun yahut küçük erkek çocuğun ağzına ilaç koydum [bu maksatla çenelerini açarak]. (S, O.) -A2- **قَدْ فَكِكْتَ**, [üçüncü şahıs **فَكَّ**], muzâri‘ **تَفَكُّ**, mastar **فَكَكٌ**, Sen, **أَفَكُّ** diye adlandırılan kimse oldun; yani zayıflık ve gevşeklik sebebiyle **مَنْكِب**’i [burada omuz kemiği mânasında] ekleminden çözülmüş yahut gevşemiş, (**اِنْفَرَجَ,**) olan kimse. (S.) [Aşağıda **فَكَكٌ**’a da bak.] ― -b2- Ve **قَدْفَكِكْتَ**, muzâri‘ **تَفَكُّ**; (S, O, K;) ve **فَكُكْتَ**, (O, K,) çok nadir bir kalıbın fiili, [bunun hakkında **دَمَّ**’ın son cümlesine bak], (MF, TA,) muzâri‘ **تَفُكُّ**; (O, K;) mastar **فَكَّةٌ** (S, O, K) ve **فَكٌّ** dahi; (TA;) (mecaz:) Sen ahmaklaştın yahut aptallaştın; ve yumuşak, gevşek yahut bitkin oldun. (S, O, K, TA.)

2 **فَكَّ٣َ**: önceki paragrafın ikinci cümlesine bak.

**افكّت**
4 **افكّت** ذ O (dişi deve), doğurmaya yakın iken, onun **صَلَوَانِ**’ı [görünüşe göre kuyruğun sağ ve solundaki iki parça (madde **صلو**’da **صلًا**’a bak)] gevşedi yahut sarktı, ve memesi büyüdü; (K, TA;) ve böylece **أَفْكَهَت**; (TA;) yine ↓ **تفكّكت** de böyledir: yahut bu sonuncusu, aygıra şiddetle arzu duydu, mânasına gelir. (O, K.) ― -b2- Ve **افكّ مِنَ الحِبَالَةِ**: O (ceylan), içine düştüğü tuzaktan kurtulup çıktı. (TA: O’da da zikredilmiş, fakat açıklanmamıştır.)

**تفكّك**
5 **تفكّك** ذ O (bir şey), çokça yahut genişçe ayrıldı: ve açıldı. (O, TA.) ― -b2- **تفكّكت السَّفِينَةُ**: Gemi parçalandı; eklemleri çözüldü; birleşme yerlerinde ayrıldı. (Mgh, madde **خلع**’da.) ― -b3- 7’ye de bak. ― -b4- 4’e de bak. ― -b5- Yine dersin ki: **هُوَ يَتَفَكَّكُ**; mânası (mecaz:) O, aptallık yahut aklın bozukluğu sebebiyle, (S, O, K, TA,) yürüyüşünde ve konuşmasında, kendini tutma gücü olmaksızın [davranır]. (TA:) yahut yürüyüşte **تَفَكَّكَ**, **تَخَلَّعَ** ile eş anlamlıdır, (S ve K ve TA, madde **خلع**’da,) yani [eklemleri gevşek oldu yahut] omuz eklemlerini ve kollarını salladı ve onlarla işaretler yaptı. (TA, o maddede.)

**انفكّ**
7 **انفكّ** ذ O, ayrıldı: dersin ki: **انفكّ الشَّىْءُ مِنَ الشَّىْءِ**: şey, şeyden ayrıldı: (O, TA:) ve **اِنْفَكَكْتُ مِنْكَ** [senden ayrıldım]. (TA.) ― -b2- Ve, bir kemik hakkında söylenince: O, çıktı yahut ekleminden oynadı; (MA, Mgh, * Msb; *) çözülüp gevşedi ve ayrıldı; eş anlamlısı **اِنْفَرَجَ** ve **انْفَصَلَ**; yine ↓ **تفكّك** dahi böyledir. (Mgh.) [Ve bedenin bir uzvu hakkında da kullanılır:] denir ki: **سَقَطَ فُلَانٌ فانْفَكَّتْ قَدَمُهُ أَوْ اـِصْبَعُهُ** yani **اِنْفَرَجَتْ وَزَالَتْ** [falan kimse düştü de ayağı yahut parmağı çözülüp gevşedi ve çıktı]: (S, O:) [yahut] **انفكّت قَدَمُهُ** demektir **زَالَتْ** [yani ayağı çıktı]; ve **انفكّت اـصْبَعُهُ** demektir **اِنْفَرَجَتْ** [yani parmağı bir eklemde çözülüp gevşedi]. (K.) ― -b3- Yine denir ki: **انفكّت رَقَبَتُهُ مِنَ الرِّقِّ**, mânası (mecaz:) O, kölelikten [lafzen boynu çözülerek] hür oldu. (S, * O, * TA.) ― -b4- Ve **انفكّ عَنْ عَهْدِهِ** (varsayılan mecaz:) [ahidinden, taahhüdünden yahut vaadinden çözüldü]. (TA, **اِنْفَرَكَ** maddesinde.) ― -b5- Ve **لَايَنْفَكُّ عَنْ قُبْحِ فِعْلِهِ** (varsayılan mecaz:) [kötü işinden vazgeçmez]. (O ve K, madde **عرف**’ta.) -A2- [Ayrıca, isnatsız fiil **زَالَ**’ın mânası ve tarzında da kullanılır; bunun hakkında madde **زيل**’e bak.] Denir ki: **مَاانْفَكَّ فُلَانٌ قَائِمًا**, mânası **مَازَالَ قَائِمًا** [yani falan kimse ayakta olmaktan geri durmadı yahut ayakta durmaya devam etti]. (S, O.) Ve **مَاانْفَكَكْتُ أَذْكُرُكَ**, mânası **مَازِلْتُ أَذْكُرُكَ**: [seni anmayı bırakmadım yahut seni anmaya devam ettim]. (Fr, TA.) Ve Zû-r-Rumme’nin bir beytinde vârid olmuştur; hemen ardından **اـِلَّا** gelir; bu, [As ve IJ ve başkalarınca] زائد sayılmıştır. (S, O. [O beyti ve ona dair açıklamaları, madde **الا**’da, s. 78, sütun i’de gör.])

8 **اـِفْتَكَ٣َ**: 1’in önceki yarısına, iki yerde, bak.

**الفَكُّ**
**الفَكُّ** ذ **لَحْى**’dır [çene; ve ayrıca alt çenenin iki yan parçasından her biri], (S, O, Msb, K,) yani (Msb) **لَحْيَانِ**’ın her biri; (Mgh, Msb;) ve ayrıca ↓ **الأَفَكُّ** da böyledir: (O, K:) yahut bu ikincisi, **خَطْم**’un [genellikle burun-çene kısmı] **مَجْمَع**’ını [yahut birleşme yerini] ifade eder; (Lth, O, K;) ve **الفَكُّ** da böyledir; (TA;) yani (Lth, O; K’da “yahut” ile [sanki başka bir mânayı göstermek için],) **فَكَّانِ**’ın [yahut alt çenenin iki yan parçasının] [symphysis’in bulunduğu] birleşme yeri: (Lth, O, K:) [**الفَنِيكُ**’e bak:] ve **الفَكَّانِ**’ın, insanın ve atın yahut benzerinin, şakak yanında, yukarıda ve aşağıda, iki çenenin birleştiği [ve eklemlendiği] yer mânasına geldiği söylenir: (TA:) ve el-Bârî‘de, (Msb,) yahut T.’de, (TA,) iki tarafta, ağzın iki yanının birleşme yeri (**مُلْتَقَى الشِّدْقَيْنِ**): (Msb, TA:) [fakat bu son açıklama gariptir ve görünüşe göre az bilinir:]) çoğulu **فُكُوكٌ**. (Msb.) Denir ki: **مَقْتَلُ الرَّجُلِ بَيْنَ فَكَّيْهِ** [en iyi “adamın öldürücüsü iki çenesi arasında” diye çevrilebilir]; (S, O, TA;) mânası: adamın dili: (TA:) bir darbımeseldir; bunda **مقتل**, [aslen] mastar olabilir, yahut mekân ismi olabilir, yahut mastarın ism-i fâil yerinde kullanılması olabilir: bu üç açıklamanın üçüncüsüne göre, sanki şöyle denmiş gibidir: **قَاتِلُ الرَّجُلِ بَيْنَ فَكَّيْهِ**. (Meyd. [Freytag’ın Arab. Prov., ii. 597’sine bak.]) **فَكَكٌ**’a da bak.

**فَكَّةٌ**
**فَكَّةٌ** ذ [bir mastar: 1’in son cümlesine bak]. -A2- **الفَكَّةُ**, kuzey burçlarından birinin adıdır, [Corona Borealis,] (Kzw,) birtakım yıldızlar, (S, O, K,) sekiz yıldız; Farsçada **كاسه درويشان** diye adlandırılır, (Kzw,) **السِّمَاك الرَّامِح**’ın [yani Arcturus’un] arkasında, (S, O, K,) [yakınında] **الصَّيَّاح**’ın asasının arkasında (ki bu Bootes’in bir adıdır), (Kzw,) dairesel bir şekle sahip, (S, O, K, ve Kzw,) fakat dairede bir boşluk yahut gedik bulunur; bu sebeple, [yukarıda zikredilen Farsça adlandırmaya uygun olarak,] **قَصْعَةُ المَسَاكِينِ** [yoksulların kâsesi] diye adlandırılır, (Kzw,) bu ise çocukların ona verdiği addır. (As, S, O, K.)

**فَكَكٌ**
**فَكَكٌ** ذ **مَنْكِب**’in [yahut omuz ekleminin] çözülmüş yahut gevşemiş hâlidir (**اِنْفِرَاج**). (K. [Fakat 1’de, sondan bir önceki açıklamada, mastar olarak zikredildiğine bak.]) ― -b2- Ve (K) ayağın çıkıklık hâli: (S, O, K:) buradan, Ru-beh’in bir beytindeki ifade: **كَمُنْهَاضِ الفَلَكٌ**: (S, O: *) fakat (bu örnekte, O’ya göre), As’a göre, **الفَلَك** şiir zaruretiyle **الفَكّ** [“çene” mânasında] yerine kullanılmıştır; böylece ifade, “çenesi yerine oturtulduktan sonra kırılmış olan kimse gibi” mânasına gelir. (S, O.) ― -b3- Ve çenenin kırıklık hâli: (K, TA:) yahut onun çıkıklığı. (TA.)

**فَكَاكُ الرَّهْنِ**
**فَكَاكُ الرَّهْنِ** ذ ve **فِكَاكُهُ**, (S, O, Msb, * K,) ikincisi Ks (S, O, Msb) ve ISk tarafından zikredilmiştir, (Msb,) Rehnin kurtarıldığı yahut kurtarılacağı şey: (S, O, Msb, * K:) madde **غَلَقَ**’ta zikredilen bir beyitte de böyledir. (S, O.)

**فَكَّاكٌ**
**فَكَّاكٌ** ذ [çokça yahut sıkça ayıran, vb.]. ― -b2- [Ve bundan dolayı,] **فَكَّاكٌ هَكَّاكٌ** (mecaz:) ahmaklığı yahut aptallığı sebebiyle, sözlerini ve onların mânalarını birbirine uygun yahut tutarlı kılmayan kimse. (Z, TA.)

**فَاكٌّ**
**فَاكٌّ** ذ [ism-i fâil olarak: ayıran, vb. ― -b2- Ve] (varsayılan mecaz:) pek ihtiyar, yahut ihtiyar ve zayıf; bu mânada bir adama uygulanır; (AZ, S, O, K;) ve bir deveye de: (K:) yahut deveye uygulanınca, zayıflık yahut erime sebebiyle âciz kalmış yahut yorgun düşmüş: müennesi ة ile. (En-Nadr, TA.) ― -b3- Ve (mecaz:) ahmak yahut aptal: (S, O: *) yahut çok ahmak yahut aptal: (IAar, K, TA:) ve dersin ki **فَاكٌّ تَاكٌّ**, (IAar, S, O, TA,) **تاكّ**’ı taklidî bir tâbi‘ kılarak: yahut Ya‘kûb’a göre, dersin ki **شَيْخٌ فَاكٌّ وَتَاكٌّ**: böylece o, **تاكّ**’ı taklidî tâbi‘ değil, bedel kılar. (TA.) Ve **أَحْمَقُ فَاكٌّ وَهَاكٌّ** (mecaz:) [ahmak yahut aptal kişi,] bildiği şeyden de bilmediği şeyden de konuşan; doğru olmaktan daha çok yahut daha sık yanlış olan. (El-Hoseybee, TA.) Çoğulu **فَكَكَةٌ** ve **فِكَاكٌ**. (IAar, K.)

**أَفَكُّ**
**أَفَكُّ** ذ, (S, K,) yahut **أَفَكُّ المَنْكِبِ**, (K,) zayıflık ve gevşeklik sebebiyle **مَنْكِب**’i [burada omuz kemiği mânasında] ekleminden çözülmüş yahut gevşemiş, (**اِنْفَرَجَ,**) olan kimse. (S, K. * [**مَفْرُوكٌ**’a da bak.]) ― -b2- Ve **رَجُلٌ أَفَكُّ**: [çenesi kırık bir adam]. (TA. [Orada **مَسْكُورُ الفَكِّ** mânasında açıklanmıştır; bu, **مَكْسُورُالفَكِّ** yerine bir yanlış yazımdır: **فَكَكٌ**’un son cümlesine bak.]) -A2- **الفَكُّ**’a da bak.

**مُفِكَّةٌ**
**مُفِكَّةٌ** ذ, dişi deveye uygulanır; **أَفَكَّت**’in ism-i fâilidir [ona bak]: (O, TA:) ve **مُفْكِهٌ** ve **مُفْكِهَةٌ** bununla eş anlamlıdır. (TA.)

**مُتَفَكِّكَةٌ**
**مُتَفَكِّكَةٌ** ذ Aygırı arzulayan, (AO, O, K,) ona karşı koymayan kısrak. (AO, O.)

**مُنْفَكِّينَ**
**مُنْفَكِّينَ** ذ Kur’ân’da [xcviii. 1], (O, TA,) ardından **حَتَّى تَأْتِيَهُمُ الْبَيِّنَةُ** sözleri gelir, (O,) Mücâhid’e (O, TA) ve Zj’ye göre, (TA,) küfürlerinden vazgeçme hâlinde, (O, TA) demektir; (TA;) yahut Akh’ın dediği gibi, küfürlerinden vazgeçen: (TA:) yahut başka birine göre, (O,) yani Niftaweyh’e göre, (TA,) mevcut varlık hâlini terk eden, (O, TA,) yani delil kendilerine gelinceye kadar, helâkte birbirleriyle ortaklaşan; bu delil, Tevrat’ta kendilerine, Muhammed’in vasfı vb. hakkında, sabit kılınmış olandır; **تَأْتِيَهُم** lafzen muzâri‘dir, fakat mânaca mâzîdir: (O:) Az der ki: bu, **مَا انْفَكَّ**’ın **مَا زَالَ** mânasında olmasından değildir; bilakis **اِنْفِكَاكُ الشَّىْءِ مِنَ الشَّىْءِ**’den, yani “şeyin şeyden ayrılması” mânasındandır: IAar’a göre, Th’nin naklettiği üzere, **فُكَّ فُلَانٌ** “falan kimse bir şeyden serbest bırakıldı ve rahat etti” demektir; buradan Kur’ân’daki **منفكّين** rahatlık yaşayanlar mânasına gelir: Er-Râghib’e göre, ayrılmış yahut birkaç fırkaya ayrılmış demektir; zira [başında olumsuzluk bulunan bu kelimenin iliştiği] herkes sapıklığa razı idi. (TA.)
