# فلت — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AA/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%84%D8%AA/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فلت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AA.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: فلت

باب التاء واللام والفاء معهما
ت ل ف، ل ف ت، ف ل ت، ت ف ل، ف ت ل مستعملات
تلف:
التَّلَفُ: عَطَبٌ وهلال في كلِّ شيء، والفعل تَلِفَ يتلَفُ تَلَفاً.
وفي الحديث: القَرَف أَدنَى للتَّلَف، يريد بالقَرَف أمراً يتَّهمُه ويَتَخوَّفُ عاقبتُه.
والمُتْلَفةُ: مَهْواةٌ مُشرِفة على تَلَف، والمَتالف: المَهالِك.
وأتْلَفَ فلان مالَه: أفناه إسرافاً، وقال الفرزدق:
وقومٍ كرامٍ قد نَقَلنا إليهـمُ		قِراهم فأَتْلَفْنا المنايا وأَتلَفُوا
وأَتْلَفْنا المَنايا: وَجَدْناها ذاتَ تَلَفٍ أي ذات إتلاف ووَجَدناها كذلك.
لفت:
اللَّفْتُ: لَيُّ الشيءِ عن جهته كما تَقبِضُ على عُنُق إِنسانٍ فتَلْفِتُه، قال روبة:
ولَفْت كَسّارِ العِظامِ خَضّادْ
واللَّفتُ والفَتْل واحدٌ.
ولَفَتُّ فلاناً عن رأية أي صَرفتُه عنه، ومنه الالتِفات ويقال: لِفْتُ فلانٍ مع فلانٍ، كقولك صَغْوه معه، ولِفتاه شِقّاه.
وفي حديث حُذَيْفَةَ: مِن أقرأ الناسِ للقرآنِ مُنافقٌ لا يَدَعُ منه واواً ولا ألفاً، يَلْفِته بلسانه كما تَلفِت البَقَرة الخَلا بلسانها.
والألفَتُ من التُيُوس: الذي قد اعوَجَّ قَرْناه والتَوَيا.
واللَّفُوتُ: العَسِرُ الخُلُق.
واللَّفيتةُ: مَرَقٌ يُشبه الحَيْس، وقريباً منه.
قال أبو الدُّقَيْش: اللَّفُوت من النِّساء التي لها زوج ووَلَدٌ م زوج آخر، فهي تَلْتَفِتُ إلى الوَلَد.
فلت:
الفَلْتَةُ آخِرُ يومٍ من الشَّهْر الذي يعده الشَّهرُ الحرامُ كآخِر يوم من جُمادَى الآخِرة وذلك أنَّ الرجلَ يَرَى فيه ثأره، فرُبَّما تَوانَى فيه، فإذا كان الغدُ، دَخَلَ الشهر الحَرامُ ففاتَه، فيُسَمَّى ذلك اليوم فَلتةً، قال:
فسائلْ لَقيطاً وأَشـياعَـهـا		ولا تَدَعَنْ واسأَلَنْ جعفَـرا
غَداةَ العروبةِ مـن فَـلـتةٍ		لمن تَرَكُوا الدار والمُحْضَرا
والفَلْتَةُ: الأمر الذي يقع من غير إحكامٍ، يقال: كان ذلك الأمْرُ فَلْتةً مُفاجَأةً.
وأَفْلَتَني فلانٌ أي انفَلَتَ منّي، وأَفلَتَني أيضاً: خَلَّصَني.
وتَفَلَّتَ فلان إلى فلان، وإلى هذا الأمر أي نازعٌ إليه.
وفَرَسٌ فَلَتانٌ صَلَتانٌ أي نَشيط حديد الفؤاد.
وتَفَلَّتَ إلى الشَّرِّ: تعَرَّضَ له، والفَلَتانُ: المُفَلَّتُ إلى الشَّرِّ، والفِلْتانُ جَمْعٌ.
وثَوْبٌ فَلُوتٌ: لايَنْضَمُّ طَرَفاه من صِغَره يُفْلُت من اليد.
وأَفلَتَ فلانٌ بجُرَيْعَةِ الذَّقَن يُضرَبُ مثلاً للرجل يًشرِف على هَلَكةٍ، ثم يُفلِتُ كأنَّه جَرَع الموتَ جَرْعاً ثم أفلَتَ منه.
والإِفلاتُ يكون بمعنى الانفلات لازماً، وقد يكون واقعاً، يقال: افلَتُّه من الهَلَكةِ أي خلَّصْتُه.
تفل:
التَّفْلُ: رَمْيُكَ بالبُزاق، والتُّفل: البُزاقُ نفسه.
والتَّفْلُ: سُوءُ ريحِ جِلْدِ الإنسانِ، ورجلٌ تَفِلٌ، وامرأة تَفِلةٌ مِتْفال.
والتَّتفُل الثعلَبُ.
فتل:
ناقة فَتْلاءُ إذا كان في ذراعِها فَتَلٌ وبانت عن الجنب.
والفَتيل: سَحاةٌ في شَقِّ النَّواة.
وتَفَتَّلَ الشِّعْرُ أي التَوَى بعضُه ببعض.
والفَتْل: لَيُّ الشيءِ كلَيِّكَ الحَبل، وفَتَلَ الفَتيلةَ فَتْلاً.

### Türkçe

باب **التاء** ve **اللام** ve **الفاء** onlarla birlikte

**ت ل ف**، **ل ف ت**، **ف ل ت**، **ت ف ل**، **ف ت ل** kullanılagelenlerdir.
**تلف**:
**التَّلَفُ**: her şeyde helâk ve bozulmadır; fiil **تَلِفَ** **يتلَفُ** **تَلَفاً**.
Hadiste: “**القَرَف** **التَّلَف**e daha yakındır”; **القَرَف** ile, kendisini itham ettiği ve âkıbetinden korktuğu bir işi kasteder.
**المُتْلَفةُ**: helâke bakan yüksek bir uçurumdur; **المَتالف**: helâk yerleridir.
“Falanca malını **أتْلَفَ** etti”: onu israfla yok etti; el-Ferazdak dedi ki:
وقومٍ كرامٍ قد نَقَلنا إليهـمُ		قِراهم فأَتْلَفْنا المنايا وأَتلَفُوا
“Biz **أَتْلَفْنا المَنايا**”: onu **تَلَف** sahibi, yani itlâf sahibi bulduk; ve onu öyle bulduk.

**لفت**:
**اللَّفْتُ**: bir şeyi yönünden bükmektir; tıpkı bir insanın boynunu tutup onu **تَلْفِتُه** etmen gibi; Rûbe dedi ki:
ولَفْت كَسّارِ العِظامِ خَضّادْ
**اللَّفتُ** ile **الفَتْل** birdir.
“Falancayı görüşünden **لَفَتُّ** ettim” yani onu ondan çevirdim; bundan **الالتِفات** gelir. Ve denir ki: “Falancanın falancayla **لِفْتُ**u”, senin “onunla **صَغْوه**u” demen gibi; ve **لِفتاه**: onun iki yanı.
Huzeyfe hadîsinde: “İnsanların Kur’ân’ı en çok okuyanlarından birisi münafıktır; ondan ne bir **واواً** ne de bir **ألفاً** bırakmaz; onu diliyle **يَلْفِته** eder, tıpkı ineğin diliyle otu **تَلفِت** etmesi gibi.”
**والألفَتُ** (teke cinsinden): iki boynuzu eğrilmiş ve bükülmüş olan.
**واللَّفُوتُ**: huyu zor olan.
**واللَّفيتةُ**: **الحَيْس**e benzeyen, ve ona yakın bir çorba.
Ebû’d-Dukayş dedi ki: **اللَّفُوت** kadınlardan, kendisinin bir kocası ve başka bir kocadan çocuğu olan kadındır; o, çocuğa **تَلْتَفِتُ** eder.

**فلت**:
**الفَلْتَةُ**: haram ayın saydığı ayın son günüdür; Cemâdâ’l-Âhira’nın son günü gibi. Bu, adamın onda kan davasını görmesi sebebiyledir; belki onda gevşeklik eder; ertesi gün olunca haram ay girer de onu kaçırır; o gün **فَلتةً** diye adlandırılır; dedi ki:
فسائلْ لَقيطاً وأَشـياعَـهـا		ولا تَدَعَنْ واسأَلَنْ جعفَـرا
غَداةَ العروبةِ مـن فَـلـتةٍ		لمن تَرَكُوا الدار والمُحْضَرا
**والفَلْتَةُ**: sağlamlaştırma olmaksızın vuku bulan iştir; denir ki: o iş birdenbire bir **فَلْتةً** idi.
“Falanca beni **أَفْلَتَني** etti” yani benden sıyrıldı; ve **أَفلَتَني** ayrıca: beni kurtardı.
Falanca falancaya ve bu işe doğru **تَفَلَّتَ** etti, yani ona doğru çekişip yöneldi.
**وفَرَسٌ فَلَتانٌ صَلَتانٌ**: yani çevik, yürekçe keskin.
Şerre doğru **تَفَلَّتَ** etti: ona maruz kaldı; **الفَلَتانُ**: şerre doğru salıverilmiş olan; **الفِلْتانُ** bir çoğuldur.
**وثَوْبٌ فَلُوتٌ**: küçüklüğünden iki ucu birleşmeyen; elden **يُفْلُت** eder.
“Falanca **بجُرَيْعَةِ الذَّقَن** ile **أَفلَتَ** etti”: helâke yaklaşan, sonra sıyrılan adam için darb-ı mesel yapılır; sanki ölümü bir yudum yutmuş, sonra ondan sıyrılmış gibidir.
**والإِفلاتُ** bazen lâzım olarak **الانفلات** mânasında olur; bazen de müteaddî olur; denir ki: onu helâkten **افلَتُّه** ettim, yani onu kurtardım.

**تفل**:
**التَّفْلُ**: senin tükürükle atmandır; **التُّفل**: tükürüğün kendisidir.
**والتَّفْلُ**: insan derisinin kötü kokusudur; **ورجلٌ تَفِلٌ**; **وامرأة تَفِلةٌ مِتْفال**.
**والتَّتفُل**: tilkidir.

**فتل**:
**ناقة فَتْلاءُ**: eğer kolunda **فَتَلٌ** varsa ve böğürden ayrılmışsa.
**والفَتيل**: çekirdeğin yarığında bir iplikçiktir.
“Saç **تَفَتَّلَ** etti” yani onun bir kısmı bir kısmına dolandı.
**والفَتْل**: senin ipi bükmen gibi bir şeyi bükmektir; ve **فَتَلَ** **الفَتيلةَ**yı **فَتْلاً**.
