# فلت — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AA/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%84%D8%AA/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فلت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AA.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فلت

الفلتة  بالفتح:  آخر ليلة من  الشهر، وفي الصحاح: آخر ليلة من  كل شهر، أو آخر يوم من الشهر الذي بعده الشهر الحرام  كآخر يوم من جمادى الآخرة، وذلك أن يرى فيه الرجل ثأره، فربما تواني فيه، فإذا كان الغد دخل الشهر الحرام ففاته، قال أبو الهيثم: كان العرب في الجاهلية ساعة يقال لها: الفلتة يغيرون فيها، وهي آخر ساعة من آخر يوم من أيام جمادى الآخرة يغيرون تلك الساعة، وإن كان هلال رجب قد طلع تلك الساعة؛ لأن تلك الساعة من آخر جمادى الآخرة ما لم تغب الشمس وأنشد:
  والخيل ساهمة الوجو                      ه كأنما يقمصن ملحا
  صادفن منـصـل ألة                      في فلتة فحوين سرحا وقيل: ليلة فلتة: هي التي ينقص بها الشهر ويتم، فربما رأى قوم الهلال ولم يبصره الآخرون، فيغير هؤلاء على أولئك، وهم غارون، وذلك في الشهر، وسميت فلتة؛ لأنها كالشيء المنفلت بعد وثاق، وأنشد ابن الأعرابي:
  وغارة بين اليوم والليل فلتة                      تداركتها ركضا بسيد عمرد شبه فرسه بالذئب. يقال:  كان ذلك  الأمر فلتة، أي فجأة من غير تردد و  لا  تدبر  . وعبارة المصباح: أي فجأة، حتى كأنه انفلت سريعا؛ وفي الحديث  إن بيعة أبي بكر كانت فلتة وقى الله شرها  قيل: الفلتة هنا مشتقة من الفلتة، آخر ليلة من الأشهر الحرم، فيختلفون فيها أمن الحل هي أم من الحرم، فيسارع الموتور إلى درك الثأر، فيكثر الفساد، وتسفك الدماء، فشبه أيام النبي صلى الله عليه وسلم بالأشهر الحرم، ويوم موته بالفلتة في وقوع الشر من ارتداد العرب، وتوقف الأنصار عن الطاعة، ومنع من منع الزكاة، والجري على عادة العرب في أن لا يسود القبيلة إلا رجل منها. ونقل ابن سيده عن أبي عبيد: أراد: فجأة، وكانت كذلك؛ لأنها لم تنتظر بها العوام إنما ابتدرها أكابر أصحاب رسول الله صلى الله عليه وسلم من المهاجرين وعامة الأنصار إلا تلك الطيرة التي كانت من بعضهم، ثم أصفق الكل له بمعرفتهم أن ليس لأبي بكر رضي الله عنه منازع ولا شريك في الفضل، ولم يكن يحتاج في أمره إلى نظر ولا مشاورة. وقال الأزهري: إنما معن فلتة: البغتة، قال: وإنما عوجل بها مبادرة لانتشار الأمر حتى لا يطمع فيها من ليس لها بموضع. وقال ابن الأثير: أراد بالفلتة الفجأة، ومثل هذه البيعة جديرة بأن تكون مهيجة للشر والفتنة، فعصم الله تعالى من ذلك، ووقى، قال: والفلتة: كل شيء فعل من غير روية، وإنما بودر بها خوف انتشار الأمر. وقيل: أراد بالفلتة الخلسة، أي أن الإمامة يوم السقيفة مالت الأنفس إلى توليها، ولذلك كثر فيها التشاجر، فما قلدها أبو بكر إلا انتزاعا من الأيدي، واختلاسا، كما في لسان العرب، ومثله في الفائق، والمحكم، وغيرها، ووجدت في بعض المجاميع: قال علي بن الإسراج: كان في جواري جار يتهم بالتشيع، وما بان ذلك منه في حال من الحالات إلا في هجاء امرأته، فإنه قال في تطليقها:
  ما كنت من شكلى ولا كنت من                      شكلك يا طـالـقة الـبـتـه
  غلطت في أمرك أغـلـوطة                      فأذكرتني بـيعة الـفـلـتـه

  و  أفلتني الشيء وتفلت مني  . وأفلت الشيء و  انفلت  بمعنى واحد  وأفلته غيره  : خلصه، وفي الحديث  تدارسوا القرآن فلهو أشد تفلتا من الإبل من عقلها  التفلت والانفلات والإفلات: التخلص من الشيء فجأة من غير تمكث، وفي الحديث  أن رجلا شرب خمرا فسكر فانطلق به إلى النبي صلى الله عليه وسلم، فلما حاذى دار العباس انفلت، فدخل عليه، فذكر ذلك له، فضحك، وقال: أفعلها? ولم يأمر فيه بشيء وفي حديث آخر  فأنا آخذ بحجزكم وأنتم تفلتون من يدي  أي تتفلتون، فحذفت إحدى التاءين تخفيفا. ويقال: أفلت فلان جريعة الذقن يضرب مثلا للرجل يشرف على هلكة ثم يفلت، كأنه جرع الموت جرعا ثم أفلت منه. والإفلات يكون بمعنى الانفلات لازما، وقد يكون واقعا، يقال: أفلته من الهلكة، أي خلصته، وأنشد ابن السكيت:
  وأفلتني منها حمارى وجبتـي                      جزى الله خيرا جبتي وحماريا وعن أبي زيد: من أمثالهم في إفلات الجبان،  أفلتني جريعة الذقن  إذا كان قريبا كقرب الجرعة من الذقن، ثم أفلته، قال أبو منصور: معنى أفلتني، أي انفلت مني، وقيل: معناه أفلت جريضا، قال مهلهل:
  منا على وائل وأفلتـنـا                      يوما عدى جريعة الذقن وسيأتي البحث في ذلك في ج ر ض، وعن ابن شميل: أفلت فلان من فلان، وانفلت، ومر بنا بعير منفلت ولا يقال مفلت، وفي الحديث عن أبي موسى قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم:  إن الله ليملى للظالم حتى إذا أخذه لم يفلته  أي لم ينفلت منه.  وافتلت  الشيء: أخذه في سرعة، قال قيس بن ذريح:
  إذا افتلتت منك النوى ذا مودةحبيبا بتصداع من البـين ذي شـعـب
  أذاقتك مر العيش أو مت حسرةكما مات مسقى الضياح على الألب

  وافتلت  الكلام  واقترحه، إذا  ارتجله   وافتلت  فلان  على بناء المفعول  وعبارة الصحاح: على ما لم يسم فاعله، أي  مات فجأة  . وعن ابن الأعرابي: يقال للموت الفجأة، الموت الأبيض، والجارف، واللافت، والفاتل. يقال: لفته الموت، وفلته، وافتلته، وهو الموت الفوات  والفوات وهو أخذة الأسف، وهو الوحى. والموت الأحمر: القتل بالسيف، والموت الأسود: هو الغرق والشرق، وفي الحديث:  أن رجلا أتاه فقال: يا رسول الله، إن أمي افتلتت نفسها، فماتت ولم توص، أفأتصدق عنها? فقال: نعم  قال أبو عبيد: افتلتت نفسها: يعني ماتت فجأة ولم تمرض فتوصي، ولكنها أخذت نفسها فلتة. يقال: افتلته، إذا استلبه. افتلت  بأمر كذا: فوجىء به قبل أن يستعد له  هكذا في سائر النسخ، وفي أخرى: فجىء به، بغير الواو، الأول من المفاجأة، والثاني من الفجأة، ويروي بنصب النفس، ورفعها، فمعنى النصب افتلتها الله نفسها، يتعدى إلى مفعولين، كما تقول: اختلسه الشيء، واستلبه إياه، ثم بنى الفعل لما لم يسم فاعله، فتحول المفعول الأول مضمرا، وبقي الثاني منصوبا، وتكون التاء الأخيرة ضمير الأم، أي افتلتت هي نفسها، وأما الرفع فيكون متعديا إلى مفعول واحد أقامه مقام الفاعل، وتكون التاء للنفس، أي أخذت نفسها فلتة. وكل أمر فعل على غير تلبث وتمكث فقد افتلت، والاسم الفلتة، وقال حصيب الهذلي:
  كانوا خبيئة نفسي فاقتلتهـم                      وكل زاد خبىء قصره النفد

  قال: افتلتهم: أخذوا مني فلتة، زاد خبىء: يضن به.  والفلتان، محركة  : المتفلت إلى الشر، وقيل: الكنيز اللحم، والفلتان: السريع، والجمع فلتان، عن كراع. والفلتان  النشيط  ، يقال: فرس فلتان، أي نشيط حديد الفؤاد. في التهذيب: الفلتان والصلتان، من التفلت والانصلات، يقال ذلك: للرجل الشديد  الصلب  ، ورجل فلتان: نشيط حديد الفؤاد. الفلتان.  الجرىء  ، يقال رجل فلتان وامرأة فلتانة. الفلتان بن عاصم الجرمى  صحابي  الفلتان  طائر  ، زعموا أنه  يصيد القردة  ، قال أبو حاتم: هو الزمج، وهو يضرب إلى الصفرة، وربما أخذ السخلة والصغير، وكذا في حياة الحيوان وغيره.  وكساء فلوت  ، كصبور، وضبط في بعض النسخ كتنور، وهو خطأ  : لا ينضم طرفاه  على لا بسه  من صغره  ، وقيل: لخشونته أو لينه، كما قاله ابن الأعرابي، وثوب فلوت: لا ينضم طرفاه في اليد، وقول متمم في أخيه مالك: عليه الشملة الفلوت، يعنى التي لا تنضم بين المزادتين، وفي حديث ابن عمر:  أنه شهد فتح مكة ومعه جمل جزور، وبردة فلوت  قال أبو عبيد: أراد أنها صغيرة لا ينضم طرفاها، فهي تفلت من يده إذا اشتمل بها. وعن ابن الأعرابي: الفلوت: الثوب الذي لا يثبت على صاحبه للينه أو خشونته، وفي الحديث:  وهو في بردة له فلتة  أي ضيقة صغيرة لا ينضم طرفاها، فهي تفلت من يده إذا اشتمل بها  فسماها بالمرة من الانفلات  يقال: برد فلتة وفلوت، كذا في لسان العرب. أراه يتفلت إلى صحبتك، من  تفلت إليه  إذا  نازع  فيه تفلت  عليه  إذا  توثب  ، وفي الحديث:  إن عفريتا من الجن تفلت على البارحة  أي تعرض لي في صلاتي فجأة، وتقول: لا أرى لك أن تتفلت إلى هذا، ولا أن تتلفت إليه. في الأساس: فالته به مفالتة وفلاتا: فاجأه. و  الفلات المفاجأة  نقله الصاغاني وسيأتي في ف ل ط أن الفلاط بمعنى المفاجأة لغة هذيل، نقله الجوهري وغيره.  وسموا أفلت  وفليتا وفليتة،  كأحمد وزبير وسفينة  ، فمن الأول: أفلت بن ثعل بن عمرو بن سلسلة الطائي، أبو غزية وعدي أمراء الحجاز والعراق، ومن الثاني: فليت العامري عن حبرة بنت دجاجة، وآخرون، ومن الثالث فليتة بن الحسن بن سليمان بن موهوب الحسني بينبع، والأمير الشجاع فليتة بن قاسم بن محمد بن جعفر الحسنى، ابن أخي شميلة، الذي سمع على كريمة المروزية، ملك مكة بعد أبيه، وتوفي سنة 527، وشكر، ومفرج، وموسى، بنو فليتة هذا، وصفهم الذهبي بالإمارة. قلت: والشريف تاج الدين هاشم بن فليتة، ولي مكة، وكذا ولده قاسم بن هاشم، ومنهم الأمير قطب الدين عيسى ابن فليتة ولي مكة أيضا، وحفيده الأمير محمد بن مكثر بن عيسى، هو الذي أخذ عنه مكة قتادة بن إدريس بن مطاعن الحسنى جد الأمراء الموجودين الآن، كذا ذكره تاج الدين بن معية النسابة، وذكر عبد الله بن حنظلة البغدادي في تاريخه: أن قتادة أخذ مكة من يد مكثر بن عيسى سنة 597، وأبو فليتة قاسم بن المهنى الأعرج الحسيني: أمير المدينة زمن المستنصر العباسي، وأخذ مكة وتولاها ثلاثة أيام في موسم سنة 571.  وفرس فلتان، بالكسر، ويحرك، وفلت كصرد، و  فلت، بضم فتشديد مثل  قبر  ، أي  سريع  ، نقله الصاغاني هكذا، وقد تقدم النقل عن الثقات أن الفلتان، محركة:

  الفرس النشيط الحديد الفؤاد السريع، وجمعه الفلتان، بالكسر، عن كراع.  ومالك منه فلت، محركة، أي لا تنفلت منه  ، أي لا تخلص. من المجاز  فلتات المجلس: هفواته وزلاته  . وفي حديث صفة النبي صلى الله عليه وسلم  ولا تنثى فلتاته  أي زلاته، والمعنى: أنه صلى الله عليه وسلم لم يكن في مجلسه فلتات فتنثى، أي تذكر، أو تحفظ وتحكي، وقيل: هذا نفى للفلتات ونثوها، كقول ابن أحمر: النشيط الحديد الفؤاد السريع، وجمعه الفلتان، بالكسر، عن كراع.  ومالك منه فلت، محركة، أي لا تنفلت منه  ، أي لا تخلص. من المجاز  فلتات المجلس: هفواته وزلاته  . وفي حديث صفة النبي صلى الله عليه وسلم  ولا تنثى فلتاته  أي زلاته، والمعنى: أنه صلى الله عليه وسلم لم يكن في مجلسه فلتات فتنثى، أي تذكر، أو تحفظ وتحكي، وقيل: هذا نفى للفلتات ونثوها، كقول ابن أحمر:
  لا تفزع الأرنب أهوالـهـا                      ولا ترى الضب بها ينجحر لأن مجلسه كان مصونا عن السقطات واللغو، وإنما كان مجلس ذكر حسن، وحكم بالغة، وكلام لا فضول فيه.
 ومما يستدرك عليه: قولهم: افتلت عليه، إذا قضى عليه الأمر دونه، وفي المستقصى: أفلت وانحص الذنب. وأفلت بجريعة الذقن، وقد تقدم. وأفلت إلى الشيء كتفلت: نازع. والفلتة: الأمر يقع من غير إحكام وقال الكميت: بفلتة بين إظلام وإسفار والجمع فلتات، لا يتجاوز بها جمع السلامة، واللافت، والفاتل: موت الفجأة والفلاتة بالتشديد: ناحية متسعة بالمغرب. وفالته، كلافته: صادفه، عن ابن الأعرابي.

### Türkçe

**الفلتة**  fetḥa ile: ayın son gecesi; ve **الصحاح**’ta: her ayın son gecesi; yahut haram aydan sonraki ayın son günü; Cemâdâ’l-Âhire’nin son günü gibi. Bu da şundandır ki: onda kişi kan davasını görür; belki onda gevşeklik eder; ertesi gün olunca haram ay girer de ona yetişemez. Ebû’l-Heysem dedi: Câhiliye’de Arapların **الفلتة** denilen bir saati vardı; onda baskın yaparlardı; o, Cemâdâ’l-Âhire günlerinin son gününün son saatidir; o saatte baskın yaparlardı; o saatte Receb hilâli doğmuş olsa bile; çünkü o saat, güneş batmadıkça Cemâdâ’l-Âhire’nin sonundandır. Ve inşad etti:
  Ve atlar yüzleri dalgın,
  sanki tuz çiğniyorlar;
  **ألة**’nin **منـصـل**’ine rastladılar,
  bir **فلتة**’de; derken sürüyü topladılar.

Ve denildi: **ليلة فلتة**: ayın onunla eksildiği ve tamamlandığı gecedir; bazen bir kavim hilâli görür de ötekiler onu görmez; bunlar onlara baskın yapar; onlar ise gafil iken; bu, ayda olur. Ve **فلتة** diye adlandırıldı; çünkü o, bağdan sonra salıverilmiş şey gibi, kopup giden gibidir. Ve İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
  Gün ile gece arasında bir baskın, bir **فلتة**,
  onu koşarak, **عمرد**’in efendisiyle telâfi ettim.

Atını kurtla benzetti. Denilir: şu iş **فلتة** idi; yani tereddütsüz ve tedbirsiz birdenbire. Ve **المصباح**’ın ibaresi: yani birdenbire; öyle ki sanki hızlıca kopup gitmiş. Ve hadiste: “Ebû Bekir’in biatı bir **فلتة** idi; Allah onun şerrinden korudu.” Denildi: buradaki **الفلتة** **الفلتة**’den türemiştir: haram ayların son gecesi; onda, helâl aydan mı yoksa haramdan mı olduğu hususunda ihtilâf ederler; kan davası güden, öcün yetişmesine koşar; fesat çoğalır, kanlar dökülür. Böylece Nebî’nin (sallallahu aleyhi ve sellem) günlerini haram aylara, vefat gününü de **الفلتة**’ye benzetti: Arapların irtidadından, Ensâr’ın itaattan duraksamasından, zekâtı men edenin men etmesinden ve Arapların âdeti üzere kabileye ancak ondan bir adamın reis olmasından doğan şerrin vukuunda. İbn Sîde, Ebû Ubeyd’den nakletti: muradı: birdenbire; ve öyleydi; çünkü avam onunla beklemedi; ancak Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) ashabının büyükleri, muhacirlerden ve Ensâr’ın umumundan, şu bazılarınca olan o uğursuzluk dışında, ona atıldılar; sonra hepsi, Ebû Bekir’in (radıyallahu anh) fazilette çekişeni ve ortağı olmadığını bilmeleriyle ona topluca el birliği ettiler; ve onun işinde bakışa ve müşâvereye ihtiyaç yoktu. Ezherî dedi: **فلتة**’nin manası ancak **البغتة**’dir. Dedi: ancak işin yayılmasına karşı acele edildi; ta ki ona ehil olmayan kimse onda tama etmesin. İbnü’l-Esîr dedi: **الفلتة** ile muradı **الفجأة**’dir; ve böyle bir biat şer ve fitneyi tahrik edici olmaya layıktır; derken Allah Teâlâ bundan korudu ve sakındırdı. Dedi: **الفلتة**: her şey ki düşüncesizce yapılmıştır; ancak işin yayılmasından korkulduğu için ona erken davranıldı. Ve denildi: **الفلتة** ile muradı **الخلسة**’dir; yani Sakîfe gününde imamete yönelme hususunda nefisler meyletti; bunun için onda çekişme çoğaldı; Ebû Bekir onu ancak ellerden çekip alma ile ve kapıp alma ile üstlendi; **لسان العرب**’da olduğu gibi; ve benzeri **الفائق**’te, **المحكم**’de ve başkalarında. Ve bazı mecmualarda buldum: Ali b. el-İsrâc dedi: benim yanımda teşeyyu‘ ile itham edilen bir komşu vardı; hâllerin hiçbirinde ondan bu belli olmadı; ancak karısının hicvinde; zira onu boşamasında dedi ki:
  Ne ben senin benzerinden idim, ne sen
  benim benzerimden, ey kesin boşanmış;
  işinde bir **أغـلـوطة** ile yanıldım,
  derken bana **بـيعة الـفـلـتـه**’yi hatırlattın.

Ve **أفلتني** şey ve **تفلت** benden. Ve **أفلت** şey ve **انفلت** bir manadadır. Ve başkası onu **أفلته**: onu kurtardı. Ve hadiste: “Kur’ân’ı karşılıklı müzakere edin; çünkü o, bağından çözülmüş develerden daha şiddetli **تفلتا** eder.” **التفلت** ve **الانفلات** ve **الإفلات**: bir şeyden ansızın, duraksamaksızın kurtulup çıkmaktır. Ve hadiste: bir adam şarap içti de sarhoş oldu; onunla Nebî’ye (sallallahu aleyhi ve sellem) götürüldü; Abbâs’ın evine hizalanınca **انفلت** etti; onun yanına girdi; bu ona zikredildi; güldü ve dedi: “Bunu mu yapıyor?” ve onda bir şey emretmedi. Ve başka bir hadiste: “Ben sizin kuşaklarınızdan tutuyorum, siz ise elimden **تفلتون** ediyorsunuz”; yani **تتفلتون**; hafifletme için iki **التاء**’dan biri düşürüldü. Ve denilir: falan kimse **جريعة الذقن**’i **أفلت** etti; helâke yaklaşan sonra kurtulan adam için darb-ı mesel vurulur; sanki ölümü yudum yudum içti, sonra ondan kurtuldu. Ve **الإفلات**, lâzım olarak **الانفلات** manasında olur; ve vâki‘ (müteaddî) de olabilir; denilir: onu helâkten **أفلته**; yani onu kurtardım. Ve İbnü’s-Sikkît inşad etti:
  Ondan beni eşeğim ve cübbem **أفلتني**,
  Allah cübbeme ve eşeğime hayırla karşılık versin.

Ebû Zeyd’den: korkağın kurtuluşunda onların darb-ı mesellerindendir: **أفلتني جريعة الذقن**; eğer yudumun çeneye yakınlığı gibi yakın idi, sonra onu kurtardı. Ebû Mansûr dedi: **أفلتني**’nin manası: yani benden **انفلت** etti. Ve denildi: manası **أفلت جريضا**’dır. Mühelhil dedi:
  Bizden Vâil’e karşı; ve bizi bir gün
  **جريعة الذقن**’i aşan bir düşman **أفلتـنـا** etti.

Bunun araştırması **ج ر ض**’da gelecektir. Ve İbn Şümeyl’den: falan, falandan **أفلت** etti ve **انفلت** etti. Ve bize **منفلت** bir deve geçti; **مفلت** denilmez. Ve Ebû Mûsâ’dan hadiste dedi ki: Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) dedi: “Allah zalime mühlet verir; nihayet onu yakalayınca onu **يفلته** etmez”; yani ondan **ينفلت** etmez. Ve **افتلت** şeyi: onu süratle aldı. Kays b. Zurayh dedi:
  Eğer **النوى** senden, sevgi sahibi bir sevgiliyi **افتلتت** ederse,
  ayrılığın baş ağrısıyla, çatallı bir yerin sahibi;
  sana hayatın acısını tattırdıysa yahut hasretle öldüysen,
  **الضياح**’ın suladığı gibi, **الألب** üzerinde ölen gibi.

Ve **افتلت** sözü ve onu **اقترحه**; eğer onu **ارتجله** ettiyse. Ve **افتلت** falan, mef‘ûl binası üzere; ve **الصحاح**’ın ibaresi: faili adlandırılmayan üzere; yani ansızın öldü. Ve İbnü’l-A‘râbî’den: ansızın ölüme **الموت الأبيض** ve **الجارف** ve **اللافت** ve **الفاتل** denilir. Denilir: ölüm onu **لفته** etti, ve **فلته** etti, ve **افتلته** etti; ve o, kaçıp giden ölüm, **الفوات**; ve **الفوات**: esef yakalamasıdır; ve o, **الوحى**’dır. Ve **الموت الأحمر**: kılıçla öldürmedir. Ve **الموت الأسود**: boğulma ve boğazda kalmadır. Ve hadiste: bir adam ona geldi de dedi: “Ey Allah’ın Resûlü, annem kendisini **افتلتت** etti; öldü ve vasiyet etmedi; onun adına sadaka vereyim mi?” Dedi: “Evet.” Ebû Ubeyd dedi: **افتلتت نفسها**: yani ansızın öldü ve vasiyet edecek şekilde hastalanmadı; fakat kendisini bir **فلتة** olarak aldı. Denilir: onu **افتلته**; eğer onu kapıp aldıysa. **افتلت** şu iş ile: ona hazırlanmasından önce onunla ansızın karşılaştırıldı; bütün nüshalarda böyledir. Bir diğerinde: **فجىء به**; **الواو** olmaksızın; birincisi **المفاجأة**’dendir, ikincisi **الفجأة**’dendir. **النفس**’in nasbı ve ref‘i ile rivayet olunur. Nasbın manası: Allah ona, kendisini **افتلتها** etti; iki mef‘ûle ta‘dî eder; senin “şey onu **اختلسه** etti ve onu ondan **استلبه** etti” demen gibi. Sonra fiil, faili adlandırılmayana bina edildi; birinci mef‘ûl zamirlenmiş olarak dönüştü; ikincisi mansub kaldı; ve son **التاء** annenin zamiri olur; yani o, kendisini **افتلتت** etti. Ref‘e gelince: bir mef‘ûle ta‘dî eden olur; onu fail makamına ikame etti; ve **التاء** nefse olur; yani kendisini bir **فلتة** olarak aldı. Ve her iş ki beklemeden ve duraksamadan yapılmıştır, muhakkak **افتلت** edilmiştir; isim **الفلتة**’dir. Ve Husayb el-Hüzelî dedi:
  Onlar nefsimin gizli hazinesi idiler; derken onları **اقتلتهـم**,
  ve her gizli azık, onu tüketiş kısaltır.

Dedi: **افتلتهم**: benden bir **فلتة** aldılar; **زاد خبىء**: onu esirger, onunla cimrilik eder.

**الفلتان** (harekeli): şerre doğru **المتفلت**; ve denildi ki: etçe gömülü (yağlı) olan; ve **الفلتان**: hızlı olan; çoğulu **فلتان**; **كراع**’dan.

**الفلتان**: çevik; denir ki: **فرس فلتان**; yani çevik, yürekçe keskin.

**التهذيب**’de: **الفلتان** ve **الصلتان**, **التفلت** ve **الانصلات**’tandır; bu, şiddetli, katı olan adam için söylenir; ve **رجل فلتان**: çevik, yürekçe keskin.

**الفلتان**: cüretkâr; denir ki: **رجل فلتان** ve **امرأة فلتانة**.

**الفلتان بن عاصم الجرمى**: sahâbî.

**الفلتان**: bir kuş; onun **يصيد القردة** olduğunu iddia ettiler. Ebû Hâtim dedi: o **الزمج**’dir; sarılığa çalar; bazen oğlağı ve küçüğü alır; **حياة الحيوان** ve başkasında da böyledir.

Ve **كساء فلوت**; **صبور** gibi; bazı nüshalarda **تنور** gibi ضبط edilmiştir; o hatadır: küçüklüğünden dolayı giyen üzerinde iki ucu birleşmez; ve denildi ki: kabalığından yahut yumuşaklığından dolayı; İbnü’l-A‘râbî’nin dediği gibi. Ve **ثوب فلوت**: elde iki ucu birleşmez. Ve Mütemmim’in kardeşi Mâlik hakkında sözü: “Üzerinde **الشملة الفلوت** vardır”; yani iki **المزادتين** arasında birleşmeyen. İbn Ömer hadîsinde: Mekke’nin fethine şahit oldu; yanında kesimlik bir deve ve **بردة فلوت** vardı. Ebû Ubeyd dedi: onun küçük olduğunu, iki ucunun birleşmediğini kastetti; o, onunla büründüğünde elinden sıyrılır. İbnü’l-A‘râbî’den: **الفلوت**: yumuşaklığı yahut kabalığı sebebiyle sahibinin üzerinde durmayan elbise. Hadîste: “O, kendisine ait bir **بردة** içinde **فلتة** idi”; yani dar, küçük; iki ucu birleşmez; onunla büründüğünde elinden sıyrılır; onu **الانفلات**’tan bir kerelik (isim) ile adlandırdı. Denir ki: **برد فلتة** ve **فلوت**; **لسان العرب**’da böyledir.

Onun, senin arkadaşlığına doğru sıyrılıp gittiğini görüyorum; **تفلت إليه**: onda **نازع** ettiğinde; **تفلت عليه**: **توثب** ettiğinde. Hadîste: “Cinlerden bir **عفريت** dün gece **تفلت على**”; yani namazımda ansızın bana ilişti. Ve dersin ki: bununla sana, buna doğru **تتفلت** etmeni de, ona doğru **تتلفت** etmeni de uygun görmüyorum.

**الأساس**’ta: **فالته** ona **مفالتة** ve **فلاتا** ile: onu ansızın yakaladı. Ve **الفلات**: ansızın yakalama; bunu Sâgânî nakletti. Ve **ف ل ط**’ta, **الفلاط**’ın ansızın yakalama mânasında Hüzeyl dili olduğunu; bunu Cevherî ve başkaları nakletti; gelecektir.

Ve **أفلت** ve **فليتا** ve **فليتة** diye adlandırdılar; **أحمد** ve **زبير** ve **سفينة** gibi. Birinciden: **أفلت بن ثعل بن عمرو بن سلسلة الطائي**; Ebû Gaziyye ve Adî: Hicaz ve Irak emirleri. İkinciden: **فليت العامري**; **حبرة بنت دجاجة**’dan; ve başkaları. Üçünciden: **فليتة بن الحسن بن سليمان بن موهوب الحسني** Yenbu‘da; ve cesur emir **فليتة بن قاسم بن محمد بن جعفر الحسنى**; Şümeyle’nin kardeşinin oğlu; **كريمة المروزية**’den semâ‘ eden; babasından sonra Mekke’ye melik oldu; 527 yılında vefat etti. Ve Şükr ve Müferric ve Mûsâ: bu **فليتة**’nin oğullarıdır; Zehebî onları emirlikle vasfetti. Dedim: ve şerif Tâcüddîn Hâşim b. **فليتة**, Mekke’yi üstlendi; onun oğlu Kâsım b. Hâşim de öyle. Onlardan emir Kutbüddîn Îsâ b. **فليتة** de Mekke’yi üstlendi; ve torunu emir Muhammed b. Mükser b. Îsâ: Mekke’yi ondan alan, şimdi mevcut emirlerin ceddi olan **قتادة بن إدريس بن مطاعن الحسنى** odur; bunu nesep âlimi Tâcüddîn b. Mu‘iyye zikretti. Ve Abdullah b. Hanzala el-Bağdâdî tarihinde zikretti: **قتادة**’nın Mekke’yi Mükser b. Îsâ’nın elinden 597 yılında aldığı. Ve Ebû **فليتة** Kâsım b. el-Mühenna el-A‘rac el-Hüseynî: Abbâsî el-Müstansır zamanında Medine emiri; 571 yılı mevsiminde Mekke’yi aldı ve onu üç gün üstlendi.

Ve **فرس فلتان**; kesre ile; harekelenir de. Ve **فلت** **صرد** gibi; ve **فلت** (fâ’nın zammı, tâ’nın teşdîdi ile) **قبر** gibi; yani hızlı; Sâgânî bunu böyle nakletti. Daha önce güvenilirlerden nakil geçti ki **الفلتان** (harekeli):

Çevik, yürekçe keskin, hızlı at; çoğulu **الفلتان** (kesre ile); **كراع**’dan. Ve ondan bir **فلت** (harekeli) senin için vardır; yani ondan **تنفلت** etmez; yani kurtulmaz.

Mecazdan: **فلتات المجلس**: onun sürçmeleri ve hataları. Nebî صلى الله عليه وسلم’in sıfatı hadîsinde: “Ve onun **فلتاته** **تنثى** edilmez”; yani hataları. Mânâ: o صلى الله عليه وسلم’in meclisinde **فلتات** yoktu ki **تنثى** edilsin; yani anılsın; yahut korunup anlatılsın. Ve denildi ki: bu, **الفلتات**’ın ve onların **نثو** edilmesinin nefyidir; İbn Ahmer’in sözü gibi:

لا تفزع الأرنب أهوالـهـا                      ولا ترى الضب بها ينجحر

Çünkü onun meclisi düşüklüklerden ve boş sözden korunmuştu; ancak o, güzel zikir meclisi, beliğ hikmet, ve içinde fazlalık bulunmayan söz idi.

Ve ona ek olarak istidrâk edilenlerdendir: onların “**افتلت عليه**” sözleri; eğer onun dışında, ona karşı işi hükme bağladıysa. Ve **المستقصى**’da: **أفلت** ve günah sıyrılıp çıktı. Ve **أفلت بجريعة الذقن**; daha önce geçti. Ve **أفلت إلى الشيء** **كتفلت**: çekişti. Ve **الفلتة**: sağlamlaştırma olmaksızın vuku bulan iş. Kümeyt dedi: “**بفلتة بين إظلام وإسفار**”. Çoğulu **فلتات**; bununla sağlam çoğulu aşmaz. Ve **اللافت** ve **الفاتل**: ansızın ölüm. Ve **الفلاتة** (teşdîd ile): Mağrib’de geniş bir taraf. Ve **فالته**; **كلافته** gibi: ona rastladı; İbnü’l-A‘râbî’den.
