# فلج (ف-ل-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%84%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - ل - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم واللام والفاء معهما
ل ف ج، ج ل ف، ل ج ف، ف ل ج، ف ج ل، ج ف ل مستعملات
لفج:
المُلفجُ، قال رؤية:
أحسابُهم في العُسرِ والإلفاجِ
شِيبت بعذبٍ طيِّبِ المِـزاج
جلف:
الجَلفُ أخفى من الجَرف وأشد استئصالاَ، تقول: جَلَفُ ظُفره عن إصبعه.
ورجلٌ جاف في خِلقته وأخلاقه.
ورجلٌ مُجَلَّفٌ: قد جَلَّفه الدَّهر إذا أتى على ماله، ومُجَرَّفٌ أيضاً.
والجَلائفُ: السِّنون القحطة، واحدتها جَليفة.
والجِلفُ من النَّخل: الذكر الذي يلقح بطلعه ويقال له: الفُحالُ.
والجِلفُ: كل ظرفٍ ووعاءٍ.
لجف:
اللَّجفُ: الحفرُ في جنبِ الكناس ونحوه، والاسم: اللَّجَفُ.
واللَّجافُ: ما أشرفَ على الغار من صخرةٍ أو غيره ناتئٍ من الجبل، وربَّما جُعلَ ذلك فوق الباب.
واللَّجفُ أيضاً: مَلجأُ السَّيلِ وهو مَحبِسُه.
فلج:
الفَلَجُ: الماء الجاري من العين ونَحوه، وعين فَلَجٌ، ماء فَلَجٌ، قال العجّاج:
تذكَّرا عَيناً رَواءً فَلَجا
والفَلَجُ في الأسنان: تباعدُ ما بين الثَّنايا والرَّباعيات، وصاحبهُ أفلجُ، فإن تُكُلِّفَ فهو التَّفليجُ.
وأما الفرقُ فسعةٌ ما بين الثَّنيَّتين خاضَّةً.
والفَلَجُ في الرِّجلين: تباعد ما بين القدمين آجِراً.
وفَلاليجُ السَّواد: قُراها الواحدةُ فَلُّوجَةٌ.
والفالِجُ: الحمل ذو السَّنامين الضَّخم، من المكرانيّةِ. والفالِجُ: مِكيال ضخمٌ.
وفَلَجتُ الشَّيءَ: قسمته.
والفالِجُ في القِمار: القامِرُ.
والفالِجُ: رِيحٌ تأخذ الإنسان، يرتعشُ منها، وصاحبهُ مَفلُوجٌ.
والفُلجُ: الظََّّفر بمن تُخاصِمهُ.
وفَلَجَت حُجَّتكَ، وفلجت على صاحبِك.
وأمرٌ مُفلَّجٌ: ليس بمستقيمٍ.
والأفلجُ: الذي في يديه اعوجاجُ، والأفحَجُ: الذي في رجليهِ اعوِجاجُ.
والفَليجةُ: الشُّقَّةُ من بُيُوتِ الأعراب، قال:
تشتَّى غير مُشتمِلٍ بثـوبِ		سوى خَلِّ الفليجةِ بالخِلال
وفلجتُ الجِزيةَ القارئ، يقلح الكتب أي يكتبها، قال ابن مُقبل:
توضَّحنَ في علياء قفرٍ كأنها		صَحائِفُ فَلُّوجٍ تعرضنَ تاليا
فجل:
الفُجلُ: أرومة نباتٍ يكون لآكله جُشاءٌ خبيثٌ، وإياه عنى بقوله: وهو مُجهّز السفينة يهجو رجلاً:
أشبهُ شيءٍ بجُشاءِ الفَجلِ
ثِقلاَ على ثقلٍ وأيُّ ثِقلِ
جفل:
جَفَلتُ اللَّحمَ عن العظم، والشَّحمَ عن الجِلدِ، والطِّينَ عن الأرضِ.
والرِّيحُ تَجفِلُ السَّحاب الخفيف من الجَهام، أي تستخفُّه فتمضي به، واسمٌ ذلك السَّحابِ الجَفلُ.
وقال قائلٌ: إني لآتي البحر فأجده قد جَفلَ سمكاً كثيراً، أي ألقاهُ على السّاحلِ.
والجُفالُ من السَّحابِ ومن الكلاءِ: ما جفَّ وانطرد للرِّيحِ.
والجُفال والجُفُولُ: سرعة عَدوِ، وجَفَل الظَّليمُ، وأجفَلَ أجودُ، قال:
إذا الحرُّ جفَّل صِيرانها
وانجفل اللَّيلُ والظِّلُّ: ذهب، وانجفل القوم انجِفالاً، إذا هربوا بسرعةٍ، وانجفلتِ الشجرةُ إذا هبَّت بها ريحٌ شديدة فقعرتها والجُفالةُ من الناس: جماعةٌ جاءوا أو ذهبوا.
والجُفالُ: الشَّعرُ الكثير، قال ذو الرُمَّة:
على المَتنين مُنسدِلاً جُفالا
والجُفالُ من الصُّوفِ: ما طال وحسن ودقَّ.
يقالُ: عليه جُفالةٌ من الصُّوفِ.
والإجفيلُ: الجَبانُ. وجَفَّلَ الفَزَع الإبل تجفيلاً، فَجَفَلَت جُفُولاً، إذا شَرَدَت نادَّ، وجَفلتِ النَّعامةُ

##### Türkçe

باب **الجيم** ve**اللام** ve**الفاء** onlarla birlikte
**ل ف ج**، **ج ل ف**، **ل ج ف**، **ف ل ج**، **ف ج ل**، **ج ف ل** kullanımdadırlar.

**لفج**:
**المُلفجُ**; Ru’ye dedi ki:
“Onların soyları darlıkta ve **الإلفاجِ**’dedir;
Tatlı, hoş mizaclı bir (şey) ile ağartılmıştır.”

**جلف**:
**الجَلفُ**, **الجَرف**’ten daha gizlidir ve daha şiddetli kökünden sökmedir; dersin ki: “Tırnağını parmağından **جَلَفُ** etti.”
Ve yaratılışında ve ahlâkında kaba bir adam.
Ve **مُجَلَّفٌ** bir adam: zaman onu **جَلَّفه** etti, malına geldiği zaman; ve **مُجَرَّفٌ** da.
Ve **الجَلائفُ**: kıtlık yıllarıdır; bir tanesi **جَليفة**’dir.
Ve hurmadan **الجِلفُ**: salkımıyla dölleyen erkek; ona **الفُحالُ** denir.
Ve **الجِلفُ**: her kap ve kap-kacak.

**لجف**:
**اللَّجفُ**: **الكناس**’ın yan tarafında ve benzerinde kazmadır; isim: **اللَّجَفُ**.
Ve **اللَّجافُ**: mağaranın üzerine taş yahut dağdan çıkıntı yapan başka bir şeyden yükselen (şey); bazen bu kapının üstüne yapılır.
Ve **اللَّجفُ** ayrıca: selin sığınağıdır; o, onun hapsediş yeridir.

**فلج**:
**الفَلَجُ**: pınardan ve benzerinden akan sudur; **عين فَلَجٌ**, **ماء فَلَجٌ**. A‘câc dedi ki:
“Bir pınarı hatırladılar; bol su(lu) **فَلَجا**.”
Ve dişlerde **الفَلَجُ**: **الثَّنايا** ile **الرَّباعيات** arasının ayrık olmasıdır; sahibi **أفلجُ**’dir; eğer zorla yaptırılırsa o **التَّفليجُ**’dir.
أما **الفرقُ** ise: özellikle iki **الثَّنيَّتين** arasının genişliğidir.
Ve iki ayakta **الفَلَجُ**: iki ayak arasının ayrık olmasıdır, içe dönük olarak.
Ve **فَلاليجُ السَّواد**: onun köyleridir; bir tanesi **فَلُّوجَةٌ**’dir.
Ve **الفالِجُ**: iki hörgüçlü iri yük hayvanıdır; **المكرانيّةِ**’dendir. Ve **الفالِجُ**: iri bir ölçektir.
Ve “**فَلَجتُ** şeyi”: onu böldüm.
Ve kumarda **الفالِجُ**: kumarbazdır.
Ve **الفالِجُ**: insanı tutan bir rüzgârdır; ondan titrer; sahibi **مَفلُوجٌ**’dur.
Ve **الفُلجُ**: çekiştiğin kimseye karşı zaferdir.
Ve “Hüccetin **فَلَجَت**”; ve arkadaşına karşı **فلجت**.
Ve **مُفلَّجٌ** bir iş: düzgün değildir.
Ve **الأفلجُ**: ellerinde eğrilik olan kimsedir; **الأفحَجُ**: ayaklarında eğrilik olan kimsedir.
Ve **الفَليجةُ**: bedevîlerin evlerinden bir bölmedir. Dedi ki:
“Kışlar; bir elbiseye bürünmüş olmaksızın,
Sadece **الفليجةِ**’nin yarığını kazıklarla (tutarak).”
Ve “**فلجتُ** **الجِزيةَ** **القارئ**”: kitapları **يقلح** eder, yani onları yazar. İbn Mukbil dedi ki:
“Çorak bir yerin yüksekliğinde belirginleştiler; sanki onlar,
Okuyan birine arz olunan **فَلُّوجٍ** sahifeleridir.”

**فجل**:
**الفُجلُ**: yiyene kötü bir geğirti olan bir bitkinin köküdür; onunla şu sözü kastetti: ve o, gemiyi donatan (kimse) bir adamı hicvediyor:
“**الفَجلِ**’in geğirtisine en çok benzeyen şey,
Ağırlık üstüne ağırlık; ne ağırlık!”

**جفل**:
“**جَفَلتُ** eti kemikten; yağı deriden; çamuru yerden (ayırdım).”
Ve rüzgâr, **الجَهام**’dan hafif bulutu **تَجفِلُ** eder; yani onu hafif sayar da onunla gider; o bulutun adı **الجَفلُ**’dür.
Ve bir söyleyen dedi ki: “Ben denize gelirim de onu çok balık **جَفلَ** etmiş bulurum”; yani onu sahile atmıştır.
Ve buluttan ve ottan **الجُفالُ**: kuruyup rüzgâra sürüklenen şeydir.
Ve **الجُفالُ** ve **الجُفُولُ**: koşuş süratidir; devekuşu erkeği **جَفَل** etti; ve **أجفَلَ** daha iyidir. Dedi ki:
“Har (sıcak) onların yavrularını **جفَّل** edince...”
Ve gece ve gölge **انجفل** etti: gitti. Ve kavim **انجفل** etti, **انجِفالاً**: hızlıca kaçtıkları zaman. Ve ağaç, şiddetli bir rüzgâr estiğinde **انجفلت**: onu kökünden söktü. Ve insanlardan **الجُفالةُ**: gelen yahut giden bir topluluktur.
Ve **الجُفالُ**: çok saçtır. Zû’r-Rumme dedi ki:
“İki omuz üzerinde salınmış, **جُفالا**.”
Ve yünden **الجُفالُ**: uzayan, güzelleşen ve incelen şeydir.
Denir ki: “Onun üzerinde yünden bir **جُفالةٌ** vardır.”
Ve **الإجفيلُ**: korkaktır. Ve korku, develeri **جَفَّلَ** etti, **تجفيلاً**; böylece **جَفَلَت** **جُفُولاً**: ürküp kaçtıkları zaman. Ve devekuşu **جَفلتِ** ...

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AC/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الفَلْج: نَهرٌ صغير. وقال:
تذكرا عيناً روى وفَلَجَا
والفلجُ أيضاً: الظَفَرُ والفَوْزُ, وقد فَلَجَ الرجل على خَصْمِه يَفْلِجُ فلْجاً. وفي المثل: من يَأتِ الحَكَم وَحْدَه يَفْلُجْ. وأفْلَجَه الله عليه. والاسمُ الفُلْجُ بالضم. وأفْلَجَ الله حُجَّتَهُ: قَوَّمَها وأظهرها. والفِلْجُ: مِكيالٌ معروف. قال الجَعْديُّ يصف الخمر:
أُلْقي فيها فِلْجانِ من مِسْكِ دا		رينَ وفِلْجٌ من عَنْبَرٍ ضَرِمِ
والفَلَجُ: لغةٌ في الفَلْج، وهو نَهَرٌ صغير. والجمع أفلاجٌ. والفَلَجُ أيضاً في الأسنان: تباعُدُ ما بين الثنايا والرَباعيات. رجلٌ أفْلَجُ الأسنان، وامرأةٌ فلجاء الأسنان. قال ابن دريد: لا بدَّ من ذكر الأسنان. والأفْلَجُ أيضاً من الرجال: البعيد ما بين الثَدْيين. ورجل مُفَلَّجُ الثنايا، أي مُنْفَرِجُها، وهو خلاف المُتَراصّ الأسنان. والسهم الفالِجُ: الفائز. والقَفيزُ الفالج مثل الفِلْج، وهو مِكْيالٌ. والفالِجُ: ريح. وقد فُلِجَ الرجل فهو مفلوج، قال ابن دريد: لأنه ذهب نِصفُه. قال: ومنه قيل لِشُقَّةِ البيت: فَليجَةٌ. وفَلَجْتُ الشيء بينهم أفْلِجُهُ فَلْجاً، إذا قسمته. وفَلَجْتُ الشيء فلجيْن، أي شَقَقْتُه نِصفين، وهي الفُلوجُ، الواحد فَلْجٌ وفِلجٌ. وفَلَجْتُ الجِزْية على القوم، إذا فرضْتَها عليهم. والفالِجُ: الجمل الضَخم ذو السنامين يُحْمَل من السند للفِحْلة. وفلجْت الأرض للزراعة. وكلُّ شيءٍ شققتَه فقد فلَجْتَهُ. والفَلُّوجة: الأرض المُصْلَحَةُ للزَرع، والجمع فَلاليج. والفَليجَةُ: شُقَّةٌ من شُقق الخِباء. قال عُمر بن لَجَأٍ:
تَمَشَّى غَيْرَ مُشْتَمِلٍ بِثَـوبٍسوى خَلِّ الفَليجَةِ بالخِلالِ
وتَفلّجتْ قدمُه: تَشققت.

##### Türkçe

**الفَلْج**: küçük bir nehir. Ve dedi ki:
“Bir pınarı hatırlayın; suladı ve **فَلَجَا**”

Ve **الفلجُ** ayrıca: zafer ve galibiyettir; ve adam hasmına karşı **فَلَجَ** eder, **يَفْلِجُ** **فلْجاً**. Ve meselde: “Kim hakeme tek başına gelirse **يَفْلُجْ**.” Ve Allah onu ona karşı **أفْلَجَه**. İsim, zamme ile **الفُلْجُ**’dür. Ve “Allah onun delilini **أفْلَجَ**”: onu doğrulttu ve onu ortaya çıkardı. Ve **الفِلْجُ**: bilinen bir ölçektir. **الجَعْديُّ** şarabı vasfederken dedi ki:
“İçine Dârîn miskinden iki **فِلْجانِ** atıldı,
ve alevli amberden bir **فِلْجٌ**”

Ve **الفَلَجُ**: **الفَلْج** hakkında bir lehçedir; o küçük bir nehirdir. Çoğulu **أفلاجٌ**’dır. Ve **الفَلَجُ** ayrıca dişlerde: kesici dişlerle dörtleme dişler arasındaki aralığın uzaklığıdır. Dişleri **أفْلَجُ** olan bir adam; ve dişleri **فلجاء** olan bir kadın. İbn Düreyd dedi ki: dişlerin zikredilmesi mutlaka gerekir. Ve **الأفْلَجُ** ayrıca erkeklerden: iki meme ucu arası uzak olan. Ve **مُفَلَّجُ الثنايا** bir adam; yani onların aralığı açılmış olan; o, dişleri bitişik olanın zıddıdır. Ve **السهم الفالِجُ**: kazanan. Ve **القَفيزُ الفالج** **الفِلْج** gibidir; o bir ölçektir. Ve **الفالِجُ**: bir rüzgâr. Ve adam **فُلِجَ** edilmiştir; o hâlde o **مفلوج**tur. İbn Düreyd dedi ki: çünkü onun yarısı gitmiştir. Dedi ki: bundan dolayı evin bir parçasına **فَليجَةٌ** denilmiştir. Ve bir şeyi aralarında **فَلَجْتُ**; onu **أفْلِجُهُ** **فَلْجاً**, onu böldüğün zaman. Ve bir şeyi iki **فلجيْن** olarak **فَلَجْتُ**; yani onu iki yarı olarak yardım; bunlar **الفُلوجُ**dur; teki **فَلْجٌ** ve **فِلجٌ**. Ve kavme cizyeyi **فَلَجْتُ**, onu onlara farz kıldığın zaman. Ve **الفالِجُ**: iki hörgüçlü iri deve; Sind’den damızlık erkek deve için taşınır. Ve toprağı ekim için **فلجْت**. Ve her şeyi ki onu yardın, muhakkak onu **فلَجْتَهُ**. Ve **الفَلُّوجة**: ekin için ıslah edilmiş toprak; çoğulu **فَلاليج**. Ve **الفَليجَةُ**: çadır parçalarından bir parça. **عُمر بن لَجَأٍ** dedi ki:
“Bir elbise ile bürünmüş olmaksızın yürüdü,
yalnızca **الفَليجَةِ**’nin boşluğunu kazıklarla (tutarak).”

Ve ayağı **تَفلّجتْ**: çatladı.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AC/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ل ف
جلف ، جفل ، لجف ، لفج ، فلج . فجل : مستعْملات .
لفج : سُئِلَ الحَسنُ عن الرَّجلُ يُدالِكُ أهْلَه ، قال : لا بَأْسَ به إذا كان مُلْفَجاً .
أبو عَبيد عن أبي عمرو : أَلفَجَ الرَّجُلُ ، فهو مُلْفَجٌ ، إذا كان ذَهَبَ مالُه .
وقال أبو عُبيد : المُلْفِجُ المُعْدِمُ الَّذي لا شَيْء له ، وأنشد :
أَحسابُكُم في العُسْرِ والألفاجِ
شِيَبتْ بَعذْبٍ طَيِّب المِزَاجِ
وأخبرني الإياديّ عن شمر عن ابن الأعرابيّ والمنذريّ عن ثعلب عنه أنه قال : كلامُ العرب كُلّه على ( أَفْعَل ) ، وهو ( مُفْعِل ) إلا في ثلاثةَ أحرف : ألْفَجَ فهو مُلْفَج ، وأَحْصَنَ فهو مُحْصَن ، وأَسْهَبَ فهو مُسْهَبٌ .
وقال أبو زيد : أَلْفَجَنِي إلى ذلك الاضْطِرار إلْفَاجاً ، ورجُلٌ مُلْفَجٌ ، تَضْطَره الحاجَةُ إلى من لَيْس لذلك بأَهْل .
وقال أبو عمرو : اللَّفْج الذُّلّ .
فجل : ثعلب عن ابن الأعْرابيّ : الفاجل الْقَامِر .
وقال اللّيث : الفُجْلُ أَرُومَةُ نباتٍ ، وإياه عَنَى بقوله : وهو مُجَهّز السَّفينة يهجو رَجلاً :
أَشْبَهُ شيءٍ بجُشَاءِ الفُجْلِ
ثِقْلاً على ثِقْلٍ وأيُّ ثِقْلِ
جلف : قال اللَّيث : الجَلفُ أَخْفَى من الجَرْف وأَشَدُّ استِئصالاً ، تقول : جَلَفْتُ ظُفْرَه عن إِصْبعه .
ورجُل مُجَلَّف ، قد جَلَّفه الدّهر أي أَتَى على ماله ، وهو أيضاً مُجَرَّف ، والجَلائِف السّنون ، واحدها جَليفة .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أَجْلَفَ الرّجل إذا نَحَّى الْجُلافَ عن رأْس الْجُنْبُخة ، والجُلاف : الطّين .
الحرَّانِيّ عن ابن السكّيت قال : الْجَلْفُ مصْدر جَلَفْت أي قَشَرْت ، يقال : جَلفْتُ الطِّينَ عن رَأْس الدَّنّ .
قال : والجِلْف : الأعْرابيُّ الْجافي ، والجِلْفُ : بَدَنُ الشَّاة بلا رَأْسٍ ولا قَوَائِم .
أخبرني المنذريّ عن أَبي الهيثمْ ، يقال للسَّنَةِ الشَّدِيدة التي تَضُرُّ بالأموال سَنَةٌ جالِفَة ، وقد جَلَفَتُهُم وزمان جالف وجارف .
قال : والْجِلْفُ في كلام العرب : الدَّنُّ وجمعه : جُلُوف . وأنشد :
بَيْتُ جُلُوفٍ طيِّبٌ ظِلُّهُ
فيه ظِباءٌ ودَواخِيلُ خُوصْ
الظّباء : جمع الظَّبْية ، وهي الْجُرَيِّبُ الصَّغير يكون وعاء للمسك والطِّيب .
قال : ويقال للرَّجُل إذا جَفَا : فلانٌ جِلْفٌ جَافٍ .
قال : وإذا كان المالُ لا سِمَنَ له ولا ظَهْر ولا بَطْن يَحْمل ، قيل : هو كالجِلْف .
وقال غيره : الجِلْفُ أَسْفَلُ الدَّنِّ إذا انكَسر .
وقال اللَّيث : الجِلْفُ : فُحَّالُ النَّخْلِ الذي يُلَقَّحُ بطَلَعة .
الأصمعيّ : طَعنَةُ جالفة إذا قشرت الجِلْدَ ولم تَدخُل الْجوف ، وخُبْزٌ مَجْلوف ، وهو الذي أَحْرَقه التَّنُّور فلَزِقَ به قُشُوره .
وأمَّا قول قَيْس بن الْخطيم يَصف امرأة :
كأنَّ لَبَّاتِها تَبَدَّدَها
هَزْلَى جَرادٍ أَجْوافُه جُلُف
فإن شبَّه الحُلِيَّ الذي على لبَّيتها ، بجرادٍ لا رُؤوس لها ، ولا قَوائم . وقال : الجُلُفُ جمع جَليف ، وهو الذي قُشِر .
وذهب ابنُ السّكّيت إلى المعنى الأوَّل ، قال : ويقال أصابَتْهُم جَليفَةٌ عظيمة : إذا اجْتَلَفَت أموالَهم ، وهم قوم مُجْتَلِفون .
أبو عُبيد : الْمُجَلَّفُ : الذي قد ذَهب ماله ، والْجَالِفَةُ : السنة التي تَذهَبُ بالمال ، وقال الفَرزدق :
مِن الْمال إلا مُسْحَتٌ أو مُجَلَّف
والجِلْف : الخُبز اليابس بلا أُدْم .
أخبرني محمد بن إسحاق السَّعْدِيّ قال : حدثنا يحيى بن أبي طالب قال : حدثنا أبو داود الطيالسيّ قال : أخبرنا حُرَيث بن السَّائب قال : حدثنا الحسَن قال : حدثنا حُمران بنُ أبان ، عن عثمان بن عَفّان قال : قال رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) ( كلُّ شَيْءٍ سوى جِلْفِ الطّعام ، وظِلّ بيت ، وثَوب يَسْتُره فَضْل ) :
قال شمر ، قال ابنُ الأعرابيّ : الجِلْفَةُ والْقِرْفَةُ والجِلْفُ من الخُبْز : الغليظُ اليابس الذي ليس بمأْدوم ولا يابسِ لَيِّن كالْخَشب ونحوه . وأنشد :
القَفْرُ خَيْرٌ من مَبِيتٍ بِتُّه
بجُنوب زَخَّةَ عند آلِ مُعارِكِ
جاءوا بِجِلْفٍ من شعير يابس
بَيْني وبين غُلامهم ذي الْحارِكِ
لجف : قال الليث : اللَّجْفُ الحَفْرُ في جَنْب الكِناس ونحوه ، والاسم : اللَّجَف .
قال : واللَّجَفُ أيضاً : مَلْجأُ السَّيْل ، وهو مَحْبِسُه .
قال : واللِّجاف ما أشْرَفَ على الْغار من صَخْرة أو غير ذلك ناتٍ من الْجَبل ، وربما جُعِلَ كذلك فوق الباب .
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : التَّلَجُّفُ الْحفْرُ في نواحي البئر .
وقال العجاج :
إذَا انْتَحى مُعْتَقِماً أو لَجَّفاً
قال : واللَّجَيفُ من السِّهام الذي نَصْلُه عَريض .
شكّ أبو عُبيد في اللَّجيف . قلت : وحُقَّ له أَن يَشُكَّ فيه ؛ لأنَّ الصواب فيه ( النَّجيفُ ) بالنُّون ، وهو من السِّهام العريض النّصْل ، وجَمْعه نُجفُ . ومنه قول أبي كبير الهُذَلي :
نُجفٌ بَذَلْتُ لها خَوَافِيَ ناهِضِ
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : اللَّجَفَ سُرَّةُ الْوادي ، قال ويقال : بِئْرُ فلان مُتَلّجِّفة .
وأنشد شمر :
لو أَنَّ سَلْمَى وَرَدَتْ ذَاتَ اللَّجَافْ
لَقَصَّرَتْ ذناذِنَ الثَّوْبِ الضَّافْ
وقال ابن شُميل : أَلْجافُ الرَّكيَّة : ما أَكل الماءُ من نواحي أَصْلها وإن لم يأْكلها وكانت مُسْتَوية الأسْفل فليس لها لِجْف .
وقال يونس : لَجَفَ .
ويقال : اللَّجَفُ ما حضر الماءُ من أعلى الرَّكيَّة وأَسْفِلها ، فصار مثل الغار .
فلج : قال الليث : الْفَلَجُ الماءُ الجارِي من العَين .
وقال العجاج :
تَذكَّرا عَيناً رَوَاءً فَلَجا
أي جَارية ، يقال : عَيْنٌ فَلَجٌ ، وماءُ فَلَجٌ .
وأنشدهُ أبو نصر :
تذكرا عينا رِوى وفلجا
الروى : الكثير .
وقال أبو عبيد : الْفَلَجُ النَّهْر .
وقال الأعشى :
فما فَلَجٌ يسْقى جَداولَ صَعْنَبَى
له مَشْرَعٌ سَهْلٌ إلى كلِّ مَوْردِ
وفي حديث عُمَر : أنَّه بَعثَ حُذَيفَة ، وعُثمان بن جُنيف ، إلى السّواد ، فَفَلجا الْجِزْيَة على أَهْله .
قال أبو عُبيد : قال الأصْمَعيّ قوله : فَلَجا ، يعني قَسَما الجزية عليهم .
قال : وأَصْلُ ذلك من الفِلْج ، وهو المكْيال الذي يُقال له الْفالِج .
قال : وأَصْلُه سُرْيانيُّ ، يقال له بالسُّريانية : فَالغاء ، فعرِّب ، فقيل : فالِجٌ وفلْجٌ .
وقال الْجَعْدِيُّ يَصِفُ الخَمر :
أُلْقِيَ فيها فِلْجانِ من مسْك دا
رِينَ وفِلْجٌ من فُلْفُلٍ ضَرِمِ
قال : وإنَّما سمَّى القِسْمة بالْفِلْج ؛ لأنَّ خراجَهم كان طعاماً .
قال أبو عُبيد : فهذا الْفِلْج ، فأما الفُلْجُ بضَمِّ الفاء ، فهو أن يَفْلُجَ الرَّجلُ أَصْحابَه ، يعلوهم ويفُوقُهُم ، يقال منه : فَلَجَ يَفْلُجُ فَلْجاً وفُلْجاً .
والفَلَجُ : تباعد ما بين الأسْنان ، ورجل أَفْلجَ ، إذا كان في أَسْنانه تَفَرُّق ، وهو التَّفْلِيج أيضاً .
أبو عُبيد ، عن الأصمعي : والأفْلَجُ الذي اعْوِجاجه في يديه فإذا كان في رِجْلَيه ، فهو أَفْجَج ، والفَلِيجَةُ : شُقَّةٌ من شُقَق الْخِباء . قال الأصمعيّ : ولا أَدْري أيْن تكون ؟
قال عُمر بن لَجأ :
تَمَشَّى غير مُشْتَمِل بثوْبٍ
سِوَى خَلِّ الفَلِيجَة بالخِلالِ
وقال الأصمعيّ : فَلَجَ فلانٌ على فُلان ، وقد أَفْلَجَهُ الله عليه فُلْجاً وفُلوجاً ، والمَفْلوجُ : صاحِبُ الفَالج ، وقد فُلِجَ .
وقال : الْفَلَج : الْفَحج في السَّاقين ، والْفَلَجُ في الثَّنِيَّتَيْن .
قال : وأَصْلُ الْفَلج النِّصْفُ من كُلِّ شيء ، ومنه يقال : ضَرَبه الفَالِج ، ومنه قولهم : كُرٌّ بالفالج وهو نصْفُ الكُرِّ الكبير .
والْفَالِج : الْجَمل ذو السَّنامَيْن ، والجميع الفَوَالج .
شَمِر : فَلَجْتُ المال بينهم ، أي قَسَمْته ، وقال أبو دُوَاد :
فَفَريق يُفَلِّجُ اللَّحْمَ نِيئاً
وفَريقٌ لطابخيه قُتَارُ
ويقال : هو يَفْلُجُ الأمر أي يَنْظُر فيه ، ويَقْسِمُه ويُدَبِّرُه . وقال ابن طُفيل :
تَوَضَّحْن في عَلياءِ قَفْرٍ كأَنَّها
مهارِيقُ فَلُّوجٍ يُعارِضْن تَاليا
قال خالدُ بن جَنْبَةَ : الفَلُّوجُ الكاتِب .
ثعلب عن ابن الأعرابي : فَلَجَ سَهْمُه وأَفْلَج ، وهو الفُلْجُ والفَلْجُ قال : والفَلْجُ والْفُلْجُ : الْقَمَر والفَلْجُ . الْقَسْمُ . وفَلْج : اسم بَلَد . قُلت : ومنه قيل لِطَريقٍ يَأْخُذُ من طريق البصرة إلى اليمامة ، طريقُ بطن فَلْج ، وقال الشاعر :
وإن الذي حانَتْ بفلج دِماؤُهم
هُمُ الْقَومُ كُلُّ القومِ يا أُمَّ خالِدِ
وقال الليث : فَلالِيج السَّوَاد قُراها ، الواحدة فَلُّوجة ، قال : وأَمْرٌ مُفَلَّجٌ : ليس بمُسْتَقيمٍ على جهته ، والفَلَجُ : تبَاعُد ما بين الثَّنايا والرَّباعيات خِلْقَةً ، فإن تُكُلِّفَ فهو التَّفْليج ، قال : والفَلَجُ : تباعُد الْقَدَمين أُخُراً .
وقال أبو زيد : يقال للرجل إذا وَقَع في أَمْرٍ قد كان عنه بمَعزل : كنت عن هذا الأمْر فَالِجَ بنَ خَلاَوة يا فَتى .
أبو عُبيد : عن الأصمعي : أنا منه فالجُ ابن خَلاَوة أي أنا بَرِيءٌ منه ، ومثله لا نَاقَةَ لي فيها ولا جَمل وقد قاله أبو زيد ، رواه شِمر لابن هانىء عنه .
جفل : قال الليث : الْجَفْلُ : السَّفينَةُ ، والجُفول السُّفُن . قلت : لم أسمع الْجَفْل بهذا المعْنى لِغَير الليث ، والْجفْلُ : السَّحابُ الذي قد هَراقَ ماءَه ، فخفَّ رَوَاحه .
وقال الليث جَفَلَتُ اللَّحْمَ من الْعظم ، والشَّحْمَ عن الجلْد ، والطِّينَ عن الأرض .
قلت : والمعروف بهذا المعنى جَلَفْتُ ، وكأَنَّ الْجَفلَ مَقْلوبٌ بمنزلة جَذَبْتُ وجَبَذْتُ .
وقال الليث : الرِّيحُ يجفِلُ السَّحابَ الخفيف من الْجَهام ، أي تَسْتَخفُّه فَتَمْضي به ، واسم ذلك السَّحاب : الْجَفْلُ .
قال ويقال : إنِّي لآتي البحر فأَجده قد جَفَل سَمَكاً كثيراً ، أي ألقاهُ على السَّاحل .
وفي الحديث أنَّ البَحر جَفَل سمكاً ، أي ألقاه ورمى به . وقال ابن شُميل : جَفَلْتُ المتاعَ بعضَه على بعض ، أي رميته بعضه على بعض .
وقال أبو زيد : سَحَيْتُ الطيرَ وجَفَلته إذا جَرَفْتَه .
وفي حديث أبي قَتَادة : أنه كانَ مع النَّبي ( صلى الله عليه وسلم ) في سَفَر ، فَنَعَسَ على ظَهْر بَعيره حتى كادَ يَنْجفل فدعَمتْه ، معنى قوله : يَنْجَفل ، أي يَنْقَلب .
وقال أبو النجم يصف إبِلاً :
يَجْفِلُها كلُّ سنامٍ مِجْفَلِ
لَأْياً بِلَأْيٍ في الْمراغ الْمُسهِلِ
يريد : يَقْلِبُها سَنامُها من ثِقلِه إذا تمرَّغت ، ثم أَرادَت الاستواء ، قَلَبَها ثِقْلُ أَسْنِمَتِها .
والجُفول : سُرْعَةُ الذَّهابِ والنُّدودُ في الأَرْض ، يقال : جَفَلت الإبل جُفولاً ، إذا شَرَدَت نادَّة ، وجَفَلت النَّعامَةُ ، ورجلٌ إجْفِيل ، إذا كان نَفوراً جباناً وجَفَّلَ الفزعُ الإبِلَ تجفيلاً ، فجفلت جُفولاً . وقال : إذا الحرُّ جَفَّلَ صِيرَانَها . وانْجَفَل القوم انجفالاً ، إِذا هَربوا بسُرعة . وانْجَفَلت الشَّجرة ، إذا هَبَّت بها ريح شَديدة فَقَعَرتْها .
والْجُفَالُ من الشَّعْر : المجتمِعُ الكَثِير ، وقال ذو الرمة يصف شَعر امرأة :
وأسْودَ كالأَسَاوِدِ مُسْبَكِرّاً
على الْمَتْنَيْن مُنْسَدِلاً جُفَالاً
وقال أبو عُبيد : الْجِفْلُ : تَصْليعُ الْفيل . وقد قاله الكسائيّ ، وقد جَفَل الفيلُ يَجْفِلُ ، إذا رَاثَ ، قال : وشَعْرٌ جُفَالٌ أي مُنْتَفِشٌ ، ويقال لِرَغْوة القِدر : جُفَال .
ورُوِي عن رؤْبة أنَّه كان يَقْرأ : ( فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفَآءً ) ( الرعد : 17 ) .
وفي كلام الأعراب ، فيما حُكِيَ عن البهائم : أن الضّائِنَةَ قالت : أُجَرُّ جُفَالاً ، وأُحْلَبُ كُثَباً ثُفَالاً ، ولم تَرَ مِثْلي مالاً :
وقال أبو زيد : يقال : إِنه لجافِلُ الشَّعر ، إذا شَعِثَ وَتَنصَّبَ شَعْرُه تَنَصُّباً ، قد جَفَلَ شَعْرُه يَجْفِلُ جُفُولاً .
وقال الليث : جَفَلَ الظَّليم ، وأَجْفَل ، إذا شَرَدَ فَذَهَبَ ، وما أَدْري ما الَّذي جَفَّلها ؟ أَي نَفَّرها ، قال : والجَفَّالَةُ من الناس : جماعَةٌ ذَهَبوا وجاؤوا .

##### Türkçe

ج ل ف
**جلف** , **جفل** , **لجف** , **لفج** , **فلج** . **فجل** : kullanılmış olanlar.

**لفج** : **الحَسنُ**’e, adamın ehliyle ovuşması hakkında soruldu; dedi: “Eğer **مُلْفَجاً** ise bunda bir beis yoktur.”

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: Adam **أَلفَجَ** eder; o da **مُلْفَجٌ** olur; eğer malı gitmiş ise.

Ebû Ubeyd dedi: **المُلْفِجُ**; hiçbir şeyi olmayan yoksuldur. Ve inşad etti:
“Ahsepleriniz darlıkta ve **الألفاجِ**’da
Tatlı, hoş mizaçlı bir içecekle ağartıldı.”

Bana el-İyâdî, Şemmer’den, İbnü’l-A‘râbî’den; el-Münzirî de Sa‘leb’den, ondan haber verdi ki o şöyle dedi: Arapların sözü bütünüyle (**أَفْعَل**) üzerinedir; o da (**مُفْعِل**)’dir; ancak üç harfte: **ألْفَجَ**; o halde **مُلْفَج**; ve **أَحْصَنَ**; o halde **مُحْصَن**; ve **أَسْهَبَ**; o halde **مُسْهَبٌ**.

Ebû Zeyd dedi: Beni o zarurete **إلْفَاجاً** ile **أَلْفَجَنِي** etti; ve **مُلْفَجٌ** bir adam: ihtiyacın onu, buna ehil olmayan kimseye mecbur etmesidir.

Ebû Amr dedi: **اللَّفْج** zillettir.

**فجل** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الفاجل** kumarbazdır.

Leys dedi: **الفُجْلُ** bir bitkinin köküdür; ve şu sözüyle onu kastetti: gemiyi donatmış iken bir adamı hicvederek:
“En çok benzeyen şey, **الفُجْلِ**’ün **جُشَاءِ**’sına,
Ağırlık üstüne ağırlık; ne ağırlık!”

**جلف** : Leys dedi: **الجَلفُ** **الجَرْف**’ten daha gizlidir ve daha şiddetli kökünden sökmedir; dersin ki: “Tırnağını parmağından **جَلَفْتُ**.”

Ve **مُجَلَّف** bir adam: zamanı onu **جَلَّفه**; yani malının üzerine geldi (tüketti). O aynı zamanda **مُجَرَّف**’tir. Ve **الجَلائِف** yıllardır; tekili **جَليفة**’dir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Adam **أَجْلَفَ** eder; eğer **الْجُلافَ**’ı **الْجُنْبُخة** başından uzaklaştırırsa. Ve **الجُلاف**: çamurdur.

el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten dedi: **الْجَلْفُ**; “**جَلَفْتُ**”ün masdarıdır; yani “soydum”; denir ki: “Küpün başından çamuru **جَلفْتُ**.”

Dedi: Ve **الجِلْف**: kaba (katı) bedevîdir. Ve **الجِلْفُ**: başsız ve ayaksız koyun gövdesidir.

Bana el-Münzirî, Ebû’l-Heysem’den haber verdi: Mallara zarar veren şiddetli yıla **سَنَةٌ جالِفَة** denir; ve onları **جَلَفَتُهُم**; ve **زمان جالف** ve **جارف**.

Dedi: Arapların sözünde **الْجِلْفُ**: küptür; çoğulu: **جُلُوف**. Ve inşad etti:
“**جُلُوفٍ** evi; gölgesi hoştur;
İçinde **ظِباءٌ** ve hurma yaprağı kaplar vardır.”

**الظّباء**: **الظَّبْية**’nin çoğuludur; o, misk ve güzel koku için kap olan küçük **الْجُرَيِّبُ**’dir.

Dedi: Ve adam kaba davranınca denir: “Falan **جِلْفٌ** **جَافٍ**.”

Dedi: Ve malın ne semeni (yağı) ne sırtı ne de taşıyan karnı olursa, denir: “O, **الجِلْف** gibidir.”

Başkası dedi: **الجِلْفُ**; kırılınca küpün alt tarafıdır.

Leys dedi: **الجِلْفُ**; bir tomurcukla aşılanan hurma erkeğidir.

el-Asma‘î: Deriyi soyup da içe girmeyen darbeye **طَعنَةُ جالفة** (denir). Ve **خُبْزٌ مَجْلوف**: tandırın yaktığı, kabukları ona yapışan ekmektir.

Kays b. el-Hatîm’in, bir kadını vasfederken sözüne gelince:
“Sanki gerdanlığının (göğüs üstünün) süsleri, onu dağıtmış;
Zayıf çekirge; içleri **جُلُف**.”

O, gerdanlığının üzerindeki süsü, başları ve ayakları olmayan çekirgeye benzetmiştir. Ve dedi: **الجُلُفُ**; **جَليف**’in çoğuludur; o da soyulmuş olandır.

İbnü’s-Sikkît birinci manaya gitti; dedi: “Onlara büyük bir **جَليفَةٌ** isabet etti” denir; mallarını **اجْتَلَفَت** ederse. Ve onlar **مُجْتَلِفون** bir kavimdir.

Ebû Ubeyd: **الْمُجَلَّفُ**; malı gitmiş olandır. Ve **الْجَالِفَةُ**; malı götüren yıldır. Ve el-Ferazdak dedi:
“Maldan başka, ya bir silinmiş (pay) ya da **مُجَلَّف**.”

Ve **الجِلْف**: katıksız kuru ekmektir.

Bana Muhammed b. İshak es-Sa‘dî haber verdi; dedi: Bize Yahyâ b. Ebî Tâlib tahdis etti; dedi: Bize Ebû Dâvûd et-Tayâlisî tahdis etti; dedi: Bize Hureys b. es-Sâib haber verdi; dedi: Bize el-Hasen tahdis etti; dedi: Bize Humrân b. Ebân, Osman b. Affân’dan tahdis etti; dedi: Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) dedi ki: “**جِلْفِ الطّعام** ve bir ev gölgesi ve onu örten bir elbise dışında her şey fazlalıktır.”

Şemmer dedi; İbnü’l-A‘râbî dedi: **الجِلْفَةُ** ve **الْقِرْفَةُ** ve ekmekten **الجِلْفُ**: katı, kuru; katıksız; odun ve benzeri gibi yumuşak olmayan kurudur. Ve inşad etti:
“Çorak, gecelemeye göre daha hayırlıdır; gecelediğim,
Zahha’nın güneylerinde, Mu‘ârik âlinin yanında.
Kuru arpadan bir **جِلْفٍ** getirdiler;
Benimle, **الْحارِكِ** sahibi oğlanları arasında.”

**لجف** : Leys dedi: **اللَّجْفُ**; inin yanı ve benzerinde kazmadır; isim: **اللَّجَف**.

Dedi: Ve **اللَّجَفُ** ayrıca: selin sığınağıdır; o, onun hapsidir.

Dedi: Ve **اللِّجاف**; mağaranın üstüne taş veya başka bir şeyden, dağdan çıkıntı yapan şeydir; bazen kapının üstüne de öyle yapılır.

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **التَّلَجُّفُ**; kuyunun kenarlarında kazmadır.

el-Accec dedi:
“Ne zaman yönelse, derinleşerek yahut **لَجَّفاً** (olarak).”

Dedi: Ve oklardan **اللَّجَيفُ**; ucu geniş olanıdır.

Ebû Ubeyd, **اللَّجيف** hakkında şüphe etti. Dedim: Şüphe etmesi yerindedir; çünkü doğrusu onda (**النَّجيفُ**)dur, **النون** ile; o, ucu geniş oklardandır; çoğulu **نُجفُ**. Ondan Ebû Kebîr el-Hüzelî’nin sözü:
“**نُجفٌ**; ona, yükselen birinin kanat tüylerini harcadım.”

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **اللَّجَفَ**; vadinin göbeğidir. Dedi: Ve denir: “Falanın kuyusu **مُتَلّجِّفة**.”

Şemmer inşad etti:
“Eğer Selmâ, **ذَاتَ اللَّجَافْ**’a varsaydı,
Sarkan elbisenin püsküllerini kısaltırdı.”

İbn Şümeyl dedi: Kuyunun **أَلْجافُ**’ı: suyun, kökünün yanlarından yediği şeydir; eğer yememişse ve altı düz ise, onun **لِجْف**’i yoktur.

Yûnus dedi: **لَجَفَ**.

Ve denir: **اللَّجَفُ**; suyun kuyunun üstünden ve altından hazır bulunduğu, böylece mağara gibi olduğu şeydir.

**فلج** : Leys dedi: **الْفَلَجُ**; kaynaktan akan sudur.

el-Accec dedi:
“Bir kaynağı hatırladılar; bol, **فَلَجا**.”

Yani akan; denir: **عَيْنٌ فَلَجٌ** ve **ماءُ فَلَجٌ**.

Ebû Nasr onu şöyle inşad etti:
“Bir kaynağı hatırladılar; bol ve **فلجا**.”

**الروى**: çok olandır.

Ebû Ubeyd dedi: **الْفَلَجُ** nehirdir.

el-A‘şâ dedi:
“Öyleyse, **فَلَجٌ** değildir ki, **صَعْنَبَى** kanallarını sular;
Onun her varış yerine kolay bir su alma yeri vardır.”

Ömer hadîsinde: O, Huzeyfe’yi ve Osman b. Huneyf’i Sevâd’a gönderdi; böylece onun halkına cizyeyi **فَفَلجا** ettiler.

Ebû Ubeyd dedi: el-Asma‘î dedi ki: “**فَلَجا**” sözü; yani cizyeyi onlara paylaştırdılar.

Dedi: Bunun aslı **الفِلْج**’dendir; o, **الْفالِج** denilen ölçektir.

Dedi: Aslı Süryânîdir; Süryânîce ona **فَالغاء** denir; sonra Arapçalaştırıldı; böylece **فالِجٌ** ve **فلْجٌ** denildi.

el-Ca‘dî, şarabı vasfederek dedi:
“İçine, Dârîn miskinden iki **فِلْجانِ** atıldı;
Ve kızgın biberden bir **فِلْجٌ**.”

Dedi: Paylaştırmaya **الْفِلْج** adını ancak şu sebeple verdi: çünkü onların haracı yiyecekti.

Ebû Ubeyd dedi: İşte bu **الْفِلْج**’dir. أما **الفُلْجُ** (fâ’nın dammesiyle) ise: adamın arkadaşlarını **يَفْلُجَ** etmesidir; onlara üstün gelir ve onları geçer. Ondan denir: **فَلَجَ يَفْلُجُ فَلْجاً وفُلْجاً**.

Ve **الفَلَجُ**: dişler arasının uzak olmasıdır. Ve **أَفْلجَ** bir adam: dişlerinde ayrıklık olursa. O, **التَّفْلِيج** de (budur).

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **الأفْلَجُ**; eğriliği ellerinde olan kimsedir; eğer ayaklarında olursa, o **أَفْجَج**’dir. Ve **الفَلِيجَةُ**: çadır parçalarından bir parçadır. el-Asma‘î dedi: “Nerede olur, bilmiyorum.”

Ömer b. Lec’e dedi:
“Bir elbiseye bürünmeksizin yürür;
Ancak **الفَلِيجَة**’nin yırtığını iğnelerle (tutar).”

el-Asma‘î dedi: Falan, falana karşı **فَلَجَ** etti; Allah onu ona karşı **أَفْلَجَهُ** etti; **فُلْجاً** ve **فُلوجاً**. Ve **المَفْلوجُ**: **الفَالج** sahibi olandır; ve **فُلِجَ** edilmiştir.

Dedi: **الْفَلَج**: bacaklarda **الْفَحج**’dır; ve **الْفَلَجُ** iki ön dişte (dir).

Dedi: **الْفَلج**’in aslı, her şeyin yarısıdır. Ondan “Ona **الفَالِج** vurdu” denir. Ve ondan onların sözü: “**كُرٌّ بالفالج**”; o, büyük **الكُرّ**’ün yarısıdır.

Ve **الْفَالِج**: iki hörgüçlü devedir; çoğulu **الفَوَالج**.

Şemmer: Malı aralarında **فَلَجْتُ**; yani onu paylaştırdım. Ebû Duvâd dedi:
“Bir takım, eti çiğken **يُفَلِّجُ** eder;
Bir takımın ise pişiricilerine duman (düşer).”

Ve denir: O, işi **يَفْلُجُ** eder; yani onda bakar, onu taksim eder ve onu tedbir eder. İbn Tufeyl dedi:
“Çorak bir yüksekliğin tepesinde belirdiler; sanki onlar,
Ard arda geleni karşılayan bir **فَلُّوجٍ**’un hokkalarıdır.”

Hâlid b. Cenbe dedi: **الفَلُّوجُ** kâtiptir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Oku **فَلَجَ** etti ve **أَفْلَج** etti; o, **الفُلْجُ** ve **الفَلْجُ**’dür. Dedi: Ve **الفَلْجُ** ve **الْفُلْجُ**: ay ve **الفَلْجُ**. **الْقَسْمُ**. Ve **فلْج**: bir beldenin adıdır. Dedim: Ondan, Basra yolundan Yemâme’ye giden bir yola **طريقُ بطن فَلْج** denildi. Şair dedi:
“Ve kanları **بفلج**’de vakti gelen kimseler,
Onlar kavimdir; bütün kavim, ey Ümmü Hâlid!”

Leys dedi: **فَلالِيج** Sevâd’ın köyleridir; tekili **فَلُّوجة**. Dedi: **أَمْرٌ مُفَلَّجٌ**: kendi yönü üzere düzgün olmayan (iş). Ve **الفَلَجُ**: yaratılıştan, iki ön diş ile dört dişler arasının uzak olmasıdır; eğer zorlanırsa, o **التَّفْليج**’dir. Dedi: Ve **الفَلَجُ**: iki ayağın arkaya doğru uzak olmasıdır.

Ebû Zeyd dedi: Adam, kendisinden uzak olduğu bir işe düşerse ona denir: “Bu işten sen, ey delikanlı, **فَالِجَ بنَ خَلاَوة** idin.”

Ebû Ubeyd: el-Asma‘î’den: “Ben ondan **فالجُ ابن خَلاَوة**’yım”; yani ben ondan beriyim. Bunun benzeri: “Onda benim ne devem var ne de erkek devem.” Ebû Zeyd de onu söylemiştir; Şemmer onu İbn Hânî’ için ondan rivayet etti.

**جفل** : Leys dedi: **الْجَفْلُ** gemidir; **الجُفول** gemilerdir. Dedim: Leys’ten başkası için **الْجَفْل**’ü bu manada işitmedim. Ve **الْجفْلُ**: suyunu boşaltmış buluttur; böylece gidişi hafifler.

Leys dedi: Eti kemikten, yağı deriden, çamuru yerden **جَفَلَتُ**.

Dedim: Bu manada bilinen **جَلَفْتُ**’tür; sanki **الْجَفل** ters çevrilmiş (maklûb) olup **جَذَبْتُ** ve **جَبَذْتُ** menzilesindedir.

Leys dedi: Rüzgâr, **الْجَهام**’dan hafif bulutu **يجفِلُ** eder; yani onu hafif sayar da onunla gider. O bulutun adı: **الْجَفْلُ**.

Dedi: Ve denir: “Denize gelirim de onu çok balık **جَفَل** etmiş bulurum”; yani onu sahile atmıştır.

Hadîste: Denizin balığı **جَفَل** ettiği (vardır); yani onu atmış ve onunla fırlatmıştır. İbn Şümeyl dedi: Eşyayı bir kısmını bir kısmı üzerine **جَفَلْتُ**; yani bir kısmını bir kısmı üzerine attım.

Ebû Zeyd dedi: Kuşu **سَحَيْتُ** ve onu **جَفَلته**; eğer onu **جَرَفْتَه** edersen.

Ebû Katâde hadîsinde: O, bir seferde Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) ile idi; devesinin üstünde uyukladı; neredeyse **يَنْجفل** edecekti; ben onu dayadım. “**يَنْجفل**” sözünün manası: yani devrilir.

Ebû’n-Necm, develeri vasfederek dedi:
“Her **مِجْفَلِ** hörgüç, onları **يَجْفِلُ** eder;
Kolay merâğda, güçlük üstüne güçlükle.”

İster: Hörgücü, ağırlığından onları çevirir; yuvarlandıklarında, sonra doğrulmak istediklerinde, hörgüçlerinin ağırlığı onları devirmiştir.

Ve **الجُفول**: hızlı gidiş ve yerde ürküp kaçmadır. Denir: Develer **جَفَلت** eder **جُفولاً**; eğer ürküp kaçan olursa. Ve devekuşu **جَفَلت** eder. Ve **إجْفِيل** bir adam: ürkek, korkak olursa. Ve korku develeri **جَفَّلَ** eder **تجفيلاً**; böylece **جفلت** eder **جُفولاً**. Dedi: “Sıcak, onların yavrularını **جَفَّلَ** edince.” Ve kavim **انْجَفَل** eder **انجفالاً**; eğer hızla kaçarlarsa. Ve ağaç **انْجَفَلت** eder; eğer şiddetli rüzgâr onu esip kökünden söküp çıkarırsa.

Ve saçtan **الْجُفَالُ**: toplanmış, çok olandır. Zû’r-Rumme, bir kadının saçını vasfederek dedi:
“Ve siyah; yılanlar gibi; sabahlanmış (koyu);
İki omuz üzerine sarkmış, **جُفَالاً**.”

Ebû Ubeyd dedi: **الْجِفْلُ**: filin dışkılamasıdır. el-Kisâî de onu söylemiştir. Fil **جَفَل** eder **يَجْفِلُ**; eğer pislerse. Dedi: Ve **شَعْرٌ جُفَالٌ**; yani kabarmış. Ve tencerenin köpüğüne **جُفَال** denir.

Rü’be’den rivayet edildi ki o, şöyle okurdu: (**فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفَآءً**) (er-Ra‘d: 17).

Arapların sözünde, hayvanlardan hikâye edilende: koyun dedi ki: “Ben **جُفَالاً** sürüklenirim; ve **كُثَباً ثُفَالاً** sağılırım; benim gibi mal görmedin.”

Ebû Zeyd dedi: Denir: “O, saçın **جافِلُ**’idir”; eğer saçı dağınık olur ve saçı dikilir, dikilme (şekliyle). Saçı **جَفَلَ** etmiştir; **يَجْفِلُ** eder **جُفُولاً**.

Leys dedi: Erkek devekuşu **جَفَلَ** etti ve **أَجْفَل** etti; eğer ürküp kaçtı da gitti. “Onu ne **جَفَّلها** etti?” bilmem; yani onu ürküttü. Dedi: Ve insanlardan **الجَفَّالَةُ**: gidip gelen bir topluluktur.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AC/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء واللام وما يثلثهما)
(فلم) الفاء واللام والميم كلمةٌ. يقولون الفَيْلم: العظيم من الرِّجال. وفي ذكر الدَّجَّال: "رأيتُه فَيْلَمَانِيَّاً". وقال الشَّاعر([1]) :
ويَحمِي المُضافَ إذا ما دَعا *** إذا فرَّ ذُو اللِّمَّةِ الفَيْلَمُ
ويقولون: الفَيْلَم: المُشْط([2]) . وليس بشيء.
(فلن) الفاء واللام والنون كناية عن كلِّ أحد. ورخَّمه أبو النجمِ فقال:
* في لَجَّةٍ أَمْسِكْ فُلانَاً عَنْ فُلِ([3]) *
هذا في الناس، فإنْ كان في غيرهم قيل: ركبتُ الفلانةَ والفرس الفلان([4]) .
(فلو) الفاء واللام والحرف المعتلّ كلمةٌ صحيحة فيها ثلاث كلمات: التّربية، والتفتيش، والأرض الخالية.
فالتّربِيَة: فَلَوتُ المُهْرَ، إذا ربَّيْته. يقال: فلاهُ يَفلوه. ويسمَّى فَلُوَّاً: قال الحُطيئة:
سعيدٌ وما يفعلْ سعيد فإنَّه  *** نجيبٌ فَلاَه في الرِّباط نجيبُ([5])
وقولهم: فَلوتُه عن أمِّه، أي قطعته عن الفطام([6]) ، فمعناه ما ذكرناه. وفَلَوْتُ المُهر وافتليتُه. قال:
وليس يَهْلك منا سيّدٌ أبداً  *** إِلا افتلينا غُلاماً سيِّداً فينا([7])
والكلمة الأخرى: فَلَيْتَ الرَّأس أفْليه. ثم يستعار فيقال: فلَيْتَ رأسَه بالسَّيف أفليه.
والكلمة الثالثة: الفلاة، وهي المَفَازة، والجمع فلواتٌ* وفَلاً.
(فلت) الفاء واللام والتاء كلمةٌ صحيحة تدلُّ على تخلُّصٍ في سرعة.
يقال: أفْلَتَ يُفْلِتُ. وكان ذلك الأمر فَلْتَةً، إذا لم يكُنْ عن تدبُّر ولا رأيٍ ولا تردُّد([8]) . ويقال: تفلَّتَ إلى هذا الأمر، كأنَّه نازَعَ إليه. وفرسٌ فلَتَانٌ: نشيطٌ حديدُ الفؤاد. وثَوبٌ فَلُوتٌ: لا ينضمُّ طرفاهُ على لابسِهِ من صِغَره، كأنّ معناه أنَّه يُفْلِت من اليد([9]) .
ومن الباب: افتُلِتَ الإنسان، إذا ماتَ فجأة. وفي الحديث: "أُمِّي افْتُلِتَتْ نَفْسُها". والفَلْتة: آخِرُ يوم من جمادَى الآخرة.
(فلج) الفاء واللام والجيم أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدهما على فوزٍ وغَلَبة، والآخر على فُرْجَةٍ بين الشَّيئين المتساويين.
فالأول: قولُهم: فُلِجَ الرَّجُل على خَصْمِه، إذا فازَ: والسَّهم الفالِج: الفائز. والرَّجل [الفالج]: الفائز. والاسم الفُلْج. ومن أمثال العرب: "أنا من هذا الأمر فالجُ بن خَلاَوةَ" قالوا: معناه أنا منه بريءٌ. وتفسير هذا أنَّه إذا خلا منه فقد فازَ، أي نجا منه. وخَلاَوة، مِن خلا يخلو. وقال عليٌّ عليه السلام: "إنَّ المرءَ المسلم لم يَغْشَ دناءَةً يَخْشَعُ إذا ذُكِرَتْ له، وتُغْرِي به لئامَ النَّاس، كالياسر الفالج، ينتِظر فَوزةً من قِداحِه".
والأصل الآخر: الفَلَج في الأسنان([10]) : تَباعُدُ ما بين الثَّنايا والرَّبَاعِيَات. وقال أبو بكر: "رجلٌ أفلج الأسنانِ، وامرأةٌ فلجَاء الأسنان، لابدَّ من ذِكْر الأسنان([11]) ". فأمَّا الفَلَج في اليَدينِ فقال أبو عُبيد: الأفلج: الذي اعوجاجُه في يديه، فإنْ كان في رجليه فهو فَحَجٌ. وهذا هو القياسُ الأوَّل؛ لأنَّ اليدَ إذا اعوجَّت فلا بدَّ أن تتجافَى وتتباعد.
ومن الباب: الفالِج: الجَمَل([12]) ذو السَّنامَين، وسمِّي للفُرجة بينهما. وفرسٌ أفلَجُ: متباعِدُ ما بين الحَرْقَفَتين. وكلُّ شيءٍ شققتَه فقد فَلَجْتَه فَِلْجين، أي نِصفَين.
قال ابن دُريد: "وإنِّما قيل فُلِجَ الرّجُل لأنَّه ذهب نِصفُه([13]) ". ويقال لِشُقَّة الثَّوب: فَلِيجة: والفَلَج: النَّهر، وسمِّي بذلك لأنّه فُلجَ، أي كأنَّ الماءَ شقَّه شقّاً فصار فُرْجَة. فأمَّا الفَلُّوجة فالأرض المُصْلَحة للزَّرع، والجمع فَلاَليج. وأمَّا الحديث: "أنَّهما فَلَجا الجِزْية"، فإنّه يريد قَسَماها، وسمِّي ذلك فَلْْجاً لأنّه تفريق.
(فلح) الفاء واللام والحاء أصلان صحيحان، أحدهما يدلُّ على شَقٍّ، والآخر على فَوْزٍ وبَقاء.
فالأوَّل: فَلَحتُ الأرضَ: شَقَقتُها. والعرب تقول: "الحديد بالحديد يُفْلَح". ولذلك سمِّي الأكّار فَلاَّحا. ويقال للمشقوق الشَّفةِ السُّفلى: أفْلَحُ، وهو بيِّن الفَلَحَة. وكان عنترة العبسيُّ يلقَّب "الفَلْحاء" لفَلَحةٍ كَانت به. قال:
وعَنْترةُ الفَلحاءُ جاءَ مُلأَّماً  *** كأنَّك فِندٌ من عَمَايةَ أسودُ([14])
والأصل الثّاني الفَلاَح: البقاء والفَوْز. وقولُ الرّجُل لامرأته: "استَفلِحي بأمرِك"، معناه فَوزِي بأمرك. والفَلاَح: السَّحُور. قالوا: سمِّي فَلاَحاً لأنَّ الإنسانَ تبقى معه قُوّتُه على الصَّوم. وفي الحديث: "صلَّينا مع رسول الله صلّى الله عليه وآله حتَّى خفْنا أنْ يَفوتَنا الفَلاَح". قال الشَّاعر:
لكلِّ همٍّ من الهُمومِ سَعَهْ *** والمُسْيُ والصّبْحُ لا فَلاَح مَعَهْ([15])
(فلذ) الفاء واللام والذال أُصَيلٌ يدلُّ على قَطْع شيءٍ من شيء. من ذلك الفِلْذة: القِطْعة من الكَبِد، والجمع فِلْذ. قال:
تكفيه حُزَّةُ فِلْذٍ إنْ ألَمّ بها *** من الشِّواء ويُروي شُربَه الغُمَرُ([16])
فالقِطْعة من المال فِلْذةٌ أيضاً. يقال فَلَذْتُ له من مالي، أي قطعت له فِلْذَةً منه.
(فلز) الفاء واللام والزاء ليس فيه شيء إلاّ أنّهم يقولون: الفِلِزُّ: خَبَث الحديد يَنْفيه الكِير.
(فلس) الفاء واللام والسين كلمة واحدة، وهي الفَلْس، معروف، والجمع فُلوس. ويقولون: أفْلَسَ الرّجل، قالوا: معناه صار ذا فُلوسٍ بعد أن كان ذا دراهم.
(فلص) الفاء واللام والصاد ليس فيه شيءٌ، لكنَّهم يقولون: الانفلاص: التفلُّت([17]) . وفلَّصت الشَّيء من الشيء خَلّصته. وهذا إن* صحَّ فإنَّما هو من الإبدال، والأصل الميم، يقال مَلَّصَ. وممكنٌ أن يكون الأصل الخاء: خَلَّص.
(فلط) الفاء واللام والطاء ليس بأصل، لأنَّه من باب الإبدال، والأصل الراء. ويقولون: أفْلَطَه الأمرُ: فاجَأَه. وتكلَّمَ فلانٌ فِلاطاً، إذا فاجَأَ([18]) بقولِهِ. والأصل الراء فرط، وقد ذُكر في بابه.
(فلع) الفاء واللام والعين كلمةٌ واحدةٌ تدلُّ على شَقِّ الشَّيء. تقول: فَلَعت الشَّيءَ: شقَقْتُه. وتَفلَّعت البَيضةُ وانْفَلَعَتْ.
(فلق) الفاء واللام والقاف أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على فُرْجةٍ وبَيْنُونةٍ في الشيء، وعلى تعظيمِ شيء. من ذلك: فَلَقْتُ الشّيءَ أَفْلِقُه فَلْقاً. والفَلَق: الصُّبح؛ لأنَّ الظَّلام يَنْفلِقُ عنه. والفَلَق: مطمئنٌّ من الأرض كأنَّه انفلَقَ، وجمعه فِلْقانٌ. والفَلق: الخَلْق كله، كأنَّه شيءٌ فُلِق عنه شيء حَتَّى أُبرِزَ وأظْهِر. ويقال: انفَلَقَ الحَجَر وغيرُه وكلَّمنَي فلانٌ من فَِلْق فيه. وهو ذاك القياس. والفَالِق: فضاءٌ بين شَقيقَتيْ رملٍ. وقَوسٌ فِلْقٌ، إذا كانت مشقوقةً ولم تكُ قَضيباً. والفَلِيق كالهَزْمة في جِران البَعير. قال:
* فَلِيقُها أجردُ كالرُّمحِ الضَّلِعْ([19]) *
والأصل الآخَر الفليقة، وهي الدَّاهية العظيمة. والعرب تقول: يا لَلْفليقة. والأمر العَجَبُ العظيم. وأفْلَقَ فلانٌ: أتى بالفِلْق. وكذلك يقال شاعرٌ مُفلِق. وقال سُويد([20]) :
إذا عَرَضَت داوِيَّةٌ مُدْلهِمَّة  *** وغَرَّدَ حاديها عَمِلْنَ بِها فِلْقا([21])
والفيلق: العجبُ أيضاً.
(فلك) الفاء واللام والكاف أصلٌ صحيح يدلُّ على استدارةٍ في شيء. من ذلك فَلْْكة المِغزل بفتح الفاء([22]) ، سمِّيت لاستدارتها؛ ولذلك قيل: فَلَّك ثَدْيُ المرأة، إذا استدار.
ومن هذا القياس فَلَك السماء. وفلكْتُ الجَدْيَ بقضيبٍ أو هُلْبٍ: أدرتُه على لسانه لئلاّ يرتضع. والفَلَك: قِطَعٌ من الأرض مستديرةٌ مرتفِعة عمَّا حولها. ويقال إنَّ فَلْكة اللِّسان: ما صَلُب من أصله. وأمَّا السفينة فتسمَّى فُلْكا. ويقال إنَّ الواحد والجمعَ في هذا الاسم سواء، ولعلَّها تسمَّى فُلْكاً لأنَّها تدار في الماء.
--------------ــــ
([1]) هو البريق الهذلي، كما سبق في حواشي (ضيف).
([2]) وينشدون في ذلك:      * كما فرق اللمة الفيلم *
([3]) المجمل واللسان (فلن) والخزانة (1: 401). وانظر أرجوزته المنشورة بمجلة المجمع العلمي العربي (8: 472-479)، وهي أرجوزة طويلة عدة أشطارها 191 شطراً وكان رؤبة يسميها "أم الرجز".
([4]) في الأصل: "وفي الفردس الفلان". وفي المجمل: "قيل الفلانة والفلان".
([5]) ديوان الحطيئة 42 واللسان والمجمل (فلا)، وسعيد هذا، هو سعيد بن العاصي الجواد الخطيب، كما في اللسان والبيان (3: 116) بتحقيقنا. وكلمة "فإنه" ساقطة من المجمل، وإثباتها من الديوان، واللسان، والمجمل.
([6]) وكذا في المجمل، أي بعد الفطام. وفي اللسان: "عزله عن الرضاع وفصله".
([7]) لبشامة بن حزن النهشلي، كما في اللسان (فلا) وأنشده في المجمل بدون نسبة ومقطوعة البيت في الحماسة (1: 25) منسوبة لبعض بني قيس بن ثعلبة.
([8]) وكذا في المجمل. ولعل صوابها "ترو". وفي اللسان: "والفلتة: كل شيء فعل من غير روية".
([9]) في الأصل: "إلى البد"، صوابه من اللسان.
([10]) في الأصل: "الإنسان"، صوابه من المجمل ومما تقتضيه المقابلة باليدين فيما يأتي.
([11]) الجمهرة (2: 107).
([12]) في الأصل: "الرجل"، وهو من طريف التصحيف.
([13]) الجمهرة (2: 107).
([14]) البيت لشريح بن بجير بن أسعد التغلبي، كما في اللسان (فلح). وقد أنشد بن فارس قطعة من البيت في (عنق). وفي الأصل: "جد ملأما" و"من عمامة"، كلاهما محرف.
([15]) للأضبط بن قريع من أبيات في الأمالي (1: 107) والمعمرين 8 والخزانة (4: 589) والأغاني  (16: 154) وحماسة ابن الشجري 137 والبيان والتبيين (3: 341) ومجالس ثعلب 480 والمثل السائر (1: 260).
([16]) لأعشى باهلة يرثي أخاه المنتشر بن وهب الباهلي، كما سبق في حواشي (غمر).
([17]) في الأصل والمجمل: "التلفت"، صوابه من اللسان.
([18]) في الأصل: "إذا جاء"، صوابه من المجمل واللسان.
([19]) الرجز لأبي محمد الفقعسي، كما في اللسان (فلق، ضلع)، وقد سبق في (ضلع). وصواب إنشاده: "فليقه" كما سبق: وقبله:*بكل شعشاع كجذع المزدرع*
([20]) سويد بن كراع العكلي، كما في اللسان (فلق) وإصلاح المنطق 22، 264.
([21]) يروى: "عرد" بالعين المهملة، و "فرين بها".
([22]) ويقال بكسرها أيضاً.

ـ

##### Türkçe

(فâ, lâm ve bunların üçüncüsü olan şeyler bâbı)

(**فلم**) **الفاء** ve **اللام** ve **الميم** bir kelimedir. Derler ki: **الفَيْلم**: erkeklerden büyük olan. Ve **الدَّجَّال**’in zikrinde: “Onu **فَيْلَمَانِيَّاً** gördüm.” Şâir([1]) dedi:
ويَحمِي المُضافَ إذا ما دَعا *** إذا فرَّ ذُو اللِّمَّةِ الفَيْلَمُ
Ve derler ki: **الفَيْلَم**: **المُشْط**([2]). Ve bir şey değildir.

(**فلن**) **الفاء** ve **اللام** ve **النون** her bir kimse hakkında kinayedir. Ve Ebû’n-Necm onu terhîm etti de şöyle dedi:
* في لَجَّةٍ أَمْسِكْ فُلانَاً عَنْ فُلِ([3]) *
Bu, insanlar hakkındadır; eğer onların dışında olursa denir ki: “**الفلانة**’ye bindim ve **الفلان** ata.”

(**فلو**) **الفاء** ve **اللام** ve illetli harf sahih bir kelimedir; onda üç kelime vardır: terbiye, teftiş, ve boş arazi.
Terbiye ise: **فَلَوتُ** **المُهْرَ**, onu terbiye ettiğim zaman. Denir: **فلاهُ** **يَفلوه**. Ve **فَلُوَّاً** diye adlandırılır. **الحُطيئة** dedi:
سعيدٌ وما يفعلْ سعيد فإنَّه  *** نجيبٌ فَلاَه في الرِّباط نجيبُ([5])
Ve onların sözü: **فَلوتُه** annesinden, yani onu sütten kesmeden ayırdım; mânâsı, zikrettiğimizdir. Ve **فَلَوْتُ** tayı ve **افتليتُه**. Dedi:
وليس يَهْلك منا سيّدٌ أبداً  *** إِلا افتلينا غُلاماً سيِّداً فينا([7])
Diğer kelime: **فَلَيْتَ** başı, **أفْليه**. Sonra ödünç alınır da denir ki: **فلَيْتَ** onun başını kılıçla, **أفليه**.
Üçüncü kelime: **الفلاة**, o **المَفَازة**’dir; çoğulu **فلواتٌ** ve **فَلاً**.

(**فلت**) **الفاء** ve **اللام** ve **التاء** sahih bir kelimedir; sürat içinde bir kurtuluşa delâlet eder.
Denir: **أفْلَتَ** **يُفْلِتُ**. Ve o iş **فَلْتَةً** oldu; eğer tedebbürden, ne görüşten, ne de tereddütten([8]) değilse. Ve denir: **تفلَّتَ** bu işe; sanki ona doğru çekişti. Ve bir at **فلَتَانٌ**: çevik, yürekçe keskin. Ve bir elbise **فَلُوتٌ**: küçüklüğünden dolayı giyen üzerinde iki ucu birleşmez; sanki mânâsı, elden **يُفْلِت** etmesidir([9]).
Bâbdan: insan **افتُلِتَ**, ansızın öldüğü zaman. Ve hadiste: “Annemin nefsi **افْتُلِتَتْ**.” Ve **الفَلْتة**: Cemâdâ’l-âhire’nin son günü.

(**فلج**) **الفاء** ve **اللام** ve **الجيم** iki sahih asıldır; bunlardan biri bir kazanış ve galebeye, diğeri iki eşit şey arasında bir açıklığa delâlet eder.
Birincisi: onların sözü: adam hasmına karşı **فُلِجَ**, kazandığı zaman. Ve **السَّهم الفالِج**: kazanan. Ve adam **الفالج**: kazanan. İsim **الفُلْج**’dür. Arapların mesellerinden: “Ben bu işten **فالجُ بن خَلاَوةَ**’yim.” Dediler ki: mânâsı, ben ondan beriyim. Bunun tefsiri: ondan boş kaldığı zaman kazanmış olur; yani ondan kurtulmuştur. Ve **خَلاَوة**: **خلا يخلو**’dan. Ve Ali aleyhi’s-selâm dedi: “Muhakkak Müslüman kişi, kendisine zikredildiğinde boyun eğeceği bir alçaklığa girmemiştir; ve onunla alçak insanları kışkırtır; **كالياسر الفالج** gibi: oklarından bir kazanışı bekler.”
Diğer asıl: dişlerde **الفَلَج**([10]): **الثَّنايا** ile **الرَّبَاعِيَات** arasındaki uzaklaşmadır. Ebû Bekr dedi: “Dişleri **أفلج الأسنانِ** olan bir adam ve dişleri **فلجَاء الأسنان** olan bir kadın; dişlerin zikri mutlaka gerekir([11]).” Ellerde **الفَلَج**’e gelince, Ebû Ubeyd dedi: **الأفلج**: eğriliği ellerinde olan kimsedir; eğer ayaklarında olursa o **فَحَجٌ**’dır. Bu, ilk kıyastır; çünkü el eğrildiği zaman mutlaka ayrılır ve uzaklaşır.
Bâbdan: **الفالِج**: iki hörgüçlü deve([12]); aralarındaki açıklıktan dolayı böyle adlandırıldı. Ve bir at **أفلَجُ**: **الحَرْقَفَتين** arasındaki uzaklığı olan. Ve her şeyi yardığın zaman onu iki **فَلَجْتَه** **فَِلْجين** etmiş olursun; yani iki yarım.
İbn Düreyd dedi: “Ancak adama **فُلِجَ** denildi; çünkü onun yarısı gitti([13]).” Elbisenin yarığına **فَلِيجة** denir. Ve **الفَلَج**: nehirdir; bununla adlandırıldı, çünkü **فُلجَ**; yani su onu yarıp bir yarık olmuş gibidir. **الفَلُّوجة** ise ekin için ıslah edilmiş arazidir; çoğulu **فَلاَليج**. Hadise gelince: “İkisi **فَلَجا الجِزْية**”; bununla onu paylaştırdılar demek ister; bu **فَلْْج** diye adlandırıldı, çünkü o ayırmadır.

(**فلح**) **الفاء** ve **اللام** ve **الحاء** iki sahih asıldır; biri yarığa, diğeri kazanışa ve bekaya delâlet eder.
Birincisi: **فَلَحتُ** toprağı: onu yardım. Araplar der ki: “Demir demirle **يُفْلَح**.” Bunun için çiftçiye **فَلاَّحا** denildi. Alt dudağı yarık olana **أفْلَحُ** denir; o, **الفَلَحَة**’si açık olandır. **عنترة العبسيُّ** “**الفَلْحاء**” lakabıyla lakaplanırdı; onda bulunan bir **فَلَحة** sebebiyle. Dedi:
وعَنْترةُ الفَلحاءُ جاءَ مُلأَّماً  *** كأنَّك فِندٌ من عَمَايةَ أسودُ([14])
İkinci asıl **الفَلاَح**: beka ve kazanıştır. Adamın karısına sözü: “**استَفلِحي** işinde”; mânâsı: işinde kazan. **الفَلاَح**: sahurdur. Dediler ki: **فَلاَحاً** diye adlandırıldı; çünkü insanın oruca gücü olan kuvveti onunla kalır. Hadiste: “Resûlullah sallallahu aleyhi ve âlihî ile namaz kıldık; ta ki **الفَلاَح**’ın bize geçmesinden korktuk.” Şâir dedi:
لكلِّ همٍّ من الهُمومِ سَعَهْ *** والمُسْيُ والصّبْحُ لا فَلاَح مَعَهْ([15])

(**فلذ**) **الفاء** ve **اللام** ve **الذال** bir asıldır; bir şeyden bir şey kesmeye delâlet eder. Bundan: **الفِلْذة**: karaciğerden parça; çoğulu **فِلْذ**. Dedi:
تكفيه حُزَّةُ فِلْذٍ إنْ ألَمّ بها *** من الشِّواء ويُروي شُربَه الغُمَرُ([16])
Maldan parça da **فِلْذةٌ**’dir. Denir: **فَلَذْتُ** ona malımdan; yani ondan ona bir **فِلْذَةً** kestim.

(**فلز**) **الفاء** ve **اللام** ve **الزاي**’da bir şey yoktur; ancak derler ki: **الفِلِزُّ**: körüğün uzaklaştırdığı demir pisliği.

(**فلس**) **الفاء** ve **اللام** ve **السين** tek bir kelimedir; o **الفَلْس**’tır, bilinir; çoğulu **فُلوس**. Ve derler ki: adam **أفْلَسَ**; dediler ki: mânâsı, dirhemleri varken sonra **فُلوس** sahibi oldu.

(**فلص**) **الفاء** ve **اللام** ve **الصاد**’da bir şey yoktur; lâkin derler ki: **الانفلاص**: **التفلُّت**([17]). Ve **فلَّصت** şeyi şeyden: onu kurtardım. Bu, eğer sahih olursa ancak ibdâldendir; asıl **الميم**’dir; **مَلَّصَ** denir. Ve asılın **الخاء** olması mümkündür: **خَلَّص**.

(**فلط**) **الفاء** ve **اللام** ve **الطاء** asıl değildir; çünkü ibdâl bâbındandır; asıl **الراء**’dır. Derler ki: iş onu **أفْلَطَه**: onu ansızın bastı. Ve falan **فِلاطاً** konuştu; eğer sözüyle ansızın bastıysa([18]). Asıl **الراء**’dır: **فرط**; bâbında zikredilmiştir.

(**فلع**) **الفاء** ve **اللام** ve **العين** tek bir kelimedir; şeyin yarılmasına delâlet eder. Dersin: **فَلَعت** şeyi: onu yardım. Ve yumurta **تَفلَّعت** ve **انْفَلَعَتْ**.

(**فلق**) **الفاء** ve **اللام** ve **القاف** sahih bir asıldır; şeyde bir açıklığa ve ayrılığa, ve bir şeyi büyütmeye delâlet eder. Bundan: **فَلَقْتُ** şeyi, **أَفْلِقُه** **فَلْقاً**. Ve **الفَلَق**: sabah; çünkü karanlık ondan **يَنْفلِقُ**. Ve **الفَلَق**: yerden bir çöküntü; sanki yarılmıştır; çoğulu **فِلْقانٌ**. Ve **الفَلق**: bütün yaratılmış; sanki bir şeyden bir şey yarılıp da ortaya çıkarılmış ve gösterilmiştir. Ve denir: taş ve başkası **انفَلَقَ**. Ve falan benimle ağzında bir **فَِلْق** ile konuştu. Bu, o kıyastır. Ve **الفَالِق**: iki kum parçası arasında bir boşluktur. Ve bir yay **فِلْقٌ**: eğer yarılmışsa ve çubuk değilse. Ve **الفَلِيق**: devenin gırtlağında bir yarık gibi. Dedi:
* فَلِيقُها أجردُ كالرُّمحِ الضَّلِعْ([19]) *
Diğer asıl **الفليقة**’dir; o büyük musibettir. Araplar der ki: “Ey **لَلْفليقة**!” Ve iş, acayip büyük şeydir. Falan **أفْلَقَ**: **الفِلْق** ile geldi. Ve böylece **شاعرٌ مُفلِق** denir. **سُويد**([20]) dedi:
إذا عَرَضَت داوِيَّةٌ مُدْلهِمَّة  *** وغَرَّدَ حاديها عَمِلْنَ بِها فِلْقا([21])
Ve **الفيلق**: acayip de.

(**فلك**) **الفاء** ve **اللام** ve **الكاف** sahih bir asıldır; bir şeyde yuvarlaklığa delâlet eder. Bundan: **فَلْْكة** iğ’in, **الفاء**’nın fethiyle([22]); yuvarlaklığından dolayı adlandırıldı; bunun için denildi: kadının memesi **فَلَّك** etti; yuvarlaklaştığı zaman.
Bu kıyastandır: göğün **فَلَك**’i. Ve oğlağı bir çubukla yahut bir **هُلْب** ile **فلكْتُ**: onu dilinin üzerinde döndürdüm ki emmesin. Ve **الفَلَك**: etrafındakinden yüksek, yuvarlak yer parçalarıdır. Ve denir ki: dilin **فَلْكة**’si: kökünden sertleşen şeydir. Gemiye gelince, **فُلْكا** diye adlandırılır. Ve denir ki: bu isimde tekil ve çoğul birdir; belki suda döndürüldüğü için **فُلْكاً** diye adlandırılır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AC/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف ل ج
فلجت على خصمك وفلجت حجّتك‏.‏
وخرج لك سهمٌ فالج أي فائز‏.‏
والله أفلجك عليه وأظفرك‏.‏
قال الطّرماح‏:‏ وأفلجهم في كلّ يوم كريهة كرام الفحول واعتيام الحواصن ولمن الفلج والفلج‏.‏
وتقول‏:‏ قضي لك الفلج فقضى لي الثّلج‏.‏
واستفلج فلان بأمره بالجيم والحاء إذا ملكه ومنه قول الكافي في الطلاق‏:‏ استفلجي بأمرك‏.‏
وتعال أفالجك أموراً من الحقّ أي أسابقك إلى الفلج لأيّنا يكون‏.‏
وفلجت فلانة بقلبي‏:‏ ذهبت به‏.‏
قال أبو ذؤيب‏:‏ وسعدى بألباب الرجال فلوج وأنا منه فالج بن خلاوة أي بريء يخال‏.‏
وتقول‏:‏ فلان يدعى عليّ فودين وعلاوه وأنا منها فالج بن خلاوه أي ألفين وخمسمائة‏.‏
وفي أسنانه فلج وتفليج وثغر أفلج ومفلج‏.‏
واستقيت الماء من الفلج وهو الجدول‏.‏
وفلجوا الجزية بينهم‏:‏ فسموها‏.‏
وفلج بين أعشرائك لا تختلط أي فرق بينها وهي أنصباء الجزور‏.‏
ويقال لقاسمها‏:‏ المفلج‏.‏
واكتمل بالفج والفالج وهو مكيال ضخم‏.‏
وفلج الرجل فهو مفلوج وقوم مفاليج‏.‏
وتقول‏:‏ فلان اكتال الفالج بالفالج أي أخذ منه النصيب الأوفر‏.‏

##### Türkçe

ف ل ج
Hasmına karşı **فلجت** ettin ve hüccetini **فلجت** ettin.
Ve sana **فالج** bir ok çıktı; yani kazanan.
Ve Allah seni ona karşı **أفلجك** etti ve seni muzaffer kıldı.
**الطّرماح** dedi:
“Ve onları her gün bir şiddetli işte **أفلجهم** ederim;
asil aygırlar ve kalelerin kuşatılması;
ve kimin içindir **الفلج** ve **الفلج**.”
Ve dersin: Sana **الفلج** hükmedildi; bana da **الثّلج** hükmetti.
Ve falan, işiyle **استفلج** etti; **الجيم** ve **الحاء** ile; onu mülk edindiği zaman. Ve ondan, **الكافي**’nin talâk bahsindeki sözü: “İşinle **استفلجي** et.”
Ve “Gel, seni haktan birtakım işler ile **أفالجك** edeyim”; yani hangimiz için olacağına, **الفلج**’e doğru seni geçmekte yarışırım.
Ve falanca, kalbimle **فلجت** etti: onu götürdü.
**أبو ذؤيب** dedi:
“Ve **سعدى** erkeklerin akıllarıyla **فلوج**tur;
ve ben ondan **فالج**im, **بن خلاوة** ile”; yani sanılan bir berî.
Ve dersin: Falan bana karşı dava edilir; şu kadar ve şu kadar; ve ben ondan **فالج بن خلاوه**um; yani iki bin ve beş yüz.
Ve dişlerinde **فلج** ve **تفليج** vardır; ve **ثغر أفلج** ve **مفلج**.
Ve **الفلج**’den su çektim; o, ark (küçük su yolu)dur.
Ve aralarında cizyeyi **فلجوا** ettiler: onu isimlendirdiler.
Ve “Develerinin onluk payları arasında **فلج** et; karışmasın”; yani onları ayır; o, deve kesiminin paylarıdır.
Ve onu taksim edene: **المفلج** denir.
Ve **الفج** ve **الفالج** ile tamamlandı; o, büyük bir ölçektir.
Ve adam **فلج** etti; o hâlde o **مفلوج**tur; ve bir kavim **مفاليج**tir.
Ve dersin: Falan, **الفالج**’i **بالفالج** ile ölçtü; yani ondan daha bol payı aldı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

فِلْجُ كلِّ شَيءٍ: نِصْفُه.
وفَلَج الشيءً بينهما يَفْلِجُه، بالكسر، فَلْجاً: قَسَمَه بنِصْفَيْنِ. والفَلْجُ: القَسْمُ. وفي حديث عمر: أَنه بَعَثَ حُذَيْفَةَ وعثمانَ بنَ حُنَيفٍ إِلى السّوادِ فَفَلَجَا الجِزْيةَ على أَهْلِهِ؛ الأَصمعي: يعني قَسَماها، وأَصْلُه من الفِلْج، وهو المِكْيَالُ الذي يقال له الفالِجُ، قال: وإِنما سميت القِسْمةُ بالفَلْجِ لأَن خراجهم كان طعاماً.شمر: فَلَّجْتُ المالَ بينهم أَي قَسَمْتُه؛ وقال أَبو دواد: فَفَرِيقٌ يُفَلِّجُ اللَّحْمَ نِيئاً،
وفَرِيقٌ لِطابِخِيهِ قُتارُ
وهو يُفَلِّج الأَمر أَي ينظر فيه ويُقَسِّمُه ويُدَبِّرهُ. الجوهري: فَلَجْتُ الشيء بينهم أَفْلِجُه، بالكسر، فَلْجاً إِذا قسمته. وفَلَجْتُ الشيء فلِْجَيْنِ أَي شَقَقْتُه نِصفين، وهي الفُلُوجُ؛ الواحد فَلْجٌ وفِلْجٌ. وفَلَجْتُ الجِزْيَةَ على القوم إِذا فرضتها عليهم؛ قال أَبو عبيد: هو مأْخوذ من القَفِيز الفالِجِ. وفَلَجْتُ الأَرضَ للزراعة؛ وكل شيء شَقَقْتَه، فقد فَلَجْتَه.
والفَلُّوجَةُ: الأَرض المُصْلَحَةُ لِلزَّرْع، والجمع فَلالِيجُ، ومنه سمي موضعٌ في الفُرات فَلُّوجةَ. وتَفَلَّجَتْ قدَمه: تَشَقَّقَتْ. والفَلْجُ والفَالِجُ: البعير ذُو السنامَين، وهو الذي بين البُخْتيِّ والعَرَبيِّ، سمي بذلك لأَن سنامه نِصفان، والجمع الفَوالِجُ. وفي الصحاح: الفَالِجُ الجمل الضخم ذو السنامين يحمل من السِّنْدِ لِلْفِحْلَة. وفي الحديث: أَنَّ فالِجاً تَرَدَّى في بئر، هو البعير ذو السنامين، سمي بذلك لأَن سناميه يختلف مَيْلُهما.
والفالِجُ: رِيحٌ يأْخذ الإِنسان فيذهب بشقِّه، وقد فُلِجَ فَالِجاً، فهو مَفْلُوجٌ؛ قال ابن دريد: لأَنه ذهب نصفه، قال: ومنه قيل لشُقَّةِ البيت فَلِيجَةٌ. وفي حديث أَبي هريرة: الفالِجُ داءُ الأَنبياء؛ هو داءٌ معروف يُرَخِّي بعضَ البدن؛ قال ابن سيده: وهو أَحد ما جاء من المصادر على مثال فاعل. والمَفْلُوجُ: صاحب الفالِجِ، وقد فُلِجَ.
والفَلَجُ: الفَحَجُ في السَّاقَينِ، وقال: وأَّصل الفَلْجِ النِّصفُ من كل شيءٍ، ومنه يقال: ضَرَبَه الفالِجُ في السَّاقَينِ، ومنه قولهم: كُرٌّ بالفالج وهو نصف الكُرِّ الكبير.
وأَمْرٌ مُفَلَّجٌ: ليس بِمُسْتقِيمٍ على جهتِهِ.
والفَلَجُ: تباعُدُ القَدَمَينِ أُخُراً. ابن سيده: الفَلَجُ تَباعُدُ ما بين السَّاقَيْنِ. وفَلَجُ الأَسنان: تباعُدٌ بينها؛ فَلِجَ فَلَجاً، وهو أَفْلَجُ، وثَغْرٌ مُفَلَّجٌ أَفْلَجُ، والفَلَجُ بين الأَسنان. ورجل أَفْلَجُ إِذا كان في أَسْنانِه تَفَرُّقٌ، وهو التفليج أَيضاً. التهذيب: والفَلَجُ في الأَسنان تباعد ما بين الثّنايا والرَّباعِيات خِلْقةً، فإِن تُكُلِّفَ، فهو التفليجُ.
ورجل أَفْلَجُ الأَسنانِ وامرأَة فَلْجاءُ الأَسنانِ، قال ابن دريد: لا بد من ذكر الأَسنان، والأَفلج أَيضاً من الرجال: البعيد ما بين الثديين. ورجل مُفَلَّجُ الثنايا أَي مُنْفَرِجُها، وهو خلاف المُتراصِّ الأَسنان، وفي صفته، صلى الله عليه وسلم: أَنه كان مُفَلَّجَ الأَسنانِ، وفي رواية: أَفْلَجَ الأَسنانِ. وفي الحديث: أَنه لَعَنَ المُتَفَلِّجاتِ للحُسْنِ، أَي النساءَ اللاتي يَفْعَلْنَ ذلك بأَسنانهن رغبة في التحسين. وفَلَجُ الساقَيْنِ: تباعد ما بينهما. والفَلَجُ: انقِلابُ القدم على الوَحْشِيّ وزوال الكَعْبِ.
وقيل: الأَفْلَجُ الذي اعْوِجاجُه في يَدَيْهِ، فإِن كان في رجليه، فهو أَفْحَجُ. وَهَنٌ أَفْلَجُ: متباعِدُ الأَسْكَتَيْنِ. وفَرسٌ أَفْلَجُ: مُتَبَاعِدُ الحَرْقَفَتَيْنِ، ويقال من ذلك كله: فَلِجَ فَلَجاً وفَلَجةً، عن اللحياني. وأَمْرٌ مُفَلَّجٌ: ليس على اسْتِقامةٍ. والفِلْجةُ: القِطْعةُ من البِجادِ. والفَلِيجةُ أَيضاً: شُقَّة من شُقَقِ الخِباء، قال الأَصمعي: لا أَدري أَين تكون هي؟ قال عمرو بن لَجَإٍ:تَمَشَّى غيرَ مُشْتمِلٍ بِثَوْبٍ،
سِوى خَلِّ الفَلِيجةِ بالخِلالِ
قال ابن سيده: وقول سلمى بن المُقْعَد الهُذَليِّ:
لَظَلَّتْ عليه أُّمُّ شِبْلٍ كأَنَّها،
إِذا شَبِعَتْ منه، فَلِيجٌ مُمَدَّدُ
يجوز أَن يكون أَراد فَلِيجَةً مُمَدَّدَةً، فحذف، ويجوز أَن يكون مما يقال بالهاء وغير الهاء، ويجوز أَن يكون من الجمع الذي لا يفارق واحده إِلا بالهاء.
والفَلْجُ: الظَّفَرُ والفَوْزُ؛ وقد فَلَجَ الرجلُ على خَصْمِه يَفْلُجُ فَلْجاً. وفي المثل: مَنْ يَأْتِ الحَكَمَ وَحْدَه يَفْلُجْ. وأَفْلَجَه الله عليه فَلْجاً وفُلُوجاً، وفَلَجَ القومَ وعلى القومِ يَفْلُجُ ويَفْلِجُ فَلْجاً وأَفْلَجَ: فازَ. وفَلَجَ سَهْمُه وأَفْلَجَ: فاز. وهو الفُلْجُ، بالضم. والسهْمُ الفالِجُ: الفائِزٌ. وفَلَجَ بحُجَّتِه وفي حجته يَفْلُجُ فُلْجاً وفَلْجاً وفَلَجاً وفُلُوجاً، كذلك؛ وأَفْلَجَه على خَصْمِه: غَلَّبَه وفَضَّلَه.
وفالَجَ فلاناً فَفَلَجَه يَفْلُجُه: خاصَمه فخصَمَه وغَلَبَه. وأَفْلَجَ اللهُ حجته: أَظْهَرها وقَوَّمَها، والاسم من جميع ذلك الفُلْجُ والفَلَجُ، يقال: لمن الفُلْجُ والفَلَجُ؟ ورجل فالِجٌ في حُجَّته وفَلْجٌ، كما يقال: بالِغٌ وبَلْغٌ، وثابتٌ وثَبْتٌ. والفَلْجُ: أَن يَفْلُجَ الرجلُ أَصحابَه يَعْلُوهم ويَفُوتُهُمْ.
وأَنا من هذا الأَمر فالِجُ بنُ خَلاوةَ أَي بِريءٌ؛ فالِجٌ: اسم رجل، وهو فالج بن خَلاوةَ الأَشجعي؛ وذلك أَنه قيل لفالج بن خَلاوةَ يوم الرَّقَمِ لما قَتَلَ أُنَيْسٌ الأَسْرى: أَتَنْصُرُ أُنَيْساً؟ فقال: إِنِّي منه بريء.
أَبو زيد: يقال للرجل إِذا وقع في أَمر قد كان منه بمعزل: كنتَ من هذا فالِجَ بنَ خَلاوةَ يا فتى. الأَصمعي: أَنا من هذا فالج بن خلاوة أَي أَنا منه بريء؛ ومثله: لا ناقةَ لي في هذا ولا جَمَلَ؛ رواه شمر لابن هانئ، عنه.
والفَلَجُ، بالتحريك: النهر، وقيل: النهر الصغير، وقيل: هو الماء الجاري؛ قال عبيد:
أَو فَلَجٌ بِبَطْنِ وادٍ
للماءِ، من تَحْتِه، قَسِيبُ
الجوهري: ولو روي في بُطونِ وادٍ، لاستقامَ وزن البيت، والجمع أَفْلاجٌ؛ وقال الأَعشى:
فما فَلَجٌ يَسْقِي جَداوِلَ صَعْنَبَى،
له مَشْرَعٌ سَهْلٌ إِلى كلِّ مَوْرِدِ
الجوهري: والفَلْج نهر صغير؛ قال العجاج:
فَصَبِّحا عَيْناً رِوًى وفَلْجا
قال: والفَلَجُ؛ بالتحريك، لغة فيه؛ قال ابن بري: صواب إِنشاده: تَذَكَّرا عَيْناً رِوًى وفَلَجا
بتحريك اللام؛ وبعده:
فَراحَ يَحْدُوها وباتَ نَيْرَجا
النَّيْرَجُ: السريعة؛ ويروى:
تَذَكَّرا عَيْناً رَواءً فَلَجا
يصف حماراً وأُتُناً. والماءٌ الرِّوي: العَذْبُ، وكذلك الرَّواءُ، والجمع أَفْلاجٌ؛ قال امرؤ القيس:
بِعَيْنَيَّ ظُعْنُ الحَيِّ، لمَّا تَحَمَّلُوا
لَدى جانِبِ الإَفْلاجِ، منْ جَنْبِ تَيْمَرا
وقد يوصف به، فيقال: ماء فَلَجٌ وعين فَلَج، وقيل: الفَلَجُ الماء الجاري من العين؛ قاله الليث وأَنشد:
تذكَْرا عيناً رَواءً فَلَجا
وأَنشد أَبو نصر:
تذكَّرا عيناً رِوًى وفَلَجا
والرِّوى: الكثير. والفُلُجُ: الساقِيةُ التي تَجْري إِلى جميع الحائطِ. والفُلْجانُ: سواقي الزَّرْع. والفَلَجاتُ: المَزارِعُ؛ قال: دَعُوا فَلَجاتِ الشامِ، قدْ حال دُونَها
طِعانٌ، كأَفْواهِ المخاضِ الأَوارِكِ
وهو مذكور في الحاء.
والفَلُّوجةُ: الأَرض الطيِّبَةُ البَيْضاءُ المُسْتَخْرَجةُ للزراعةِ. والفَلَجُ: الصبح؛ قال حميد بن ثور:
عن القَرامِيصِ بأَعْلى لاحِبٍ
مُعَبَّدٍ، من عَهْدِ عادٍ، كالفَلَجْ
وانْفَلَجَ الصبْحُ: كانْبَلَجَ.
والفالِجُ والفِلْجُ: مِكيالٌ ضخم معروف؛ وقيل: هو القَفِيز، وأَصله بالسُّرْيانية فالغاء، فعُرِّب؛ قال الجعدي يصف الخمر:
أُلْقِيَ فيها فِلْجانِ مِنْ مِسْكِ دا
رِينَ، وفِلْجٌ مِنْ فُلْفُلٍ ضَرِمِ
قال سيبويه: الفَِلْج الصِّنْفُ من الناس؛ يقال: الناسُ فِلْجانِ أَي صِنْفانِ من داخلٍ وخارج؛ قال السيرافي: الفَِلْجُ هو الصِّنْفُ والنِّصْفُ مشتق من الفِلْجِ الذي هو القَفِيزُ، فالفِلج على هذا القول عربي، لأَن سيبويه إِنما حكى الفلج على أَنه عربي، غير مشتقّ من هذا الأَعجمي؛ وقول ابن طفيل:
تَوَضَّحْنَ في عَلْياء قَفْرٍ كأَنَّها
مَهارِقُ فَلُّوجٍ، يُعارِضْنَ تاليَا
ابن جنبة: الفَلُّوجُ الكاتِبُ. والفَلْجُ والفُلْجُ: القَمْرُ. وفي حديث علي، رضي الله عنه: إِن المُسْلِم، ما لم يَغْشَ دناءةً يَخْشَعُ لها إِذا ذُكِرَتْ وتُغْري به لِئامَ الناس، كالياسِرِ الفالِجِ؛ الياسِرُ: المُقامِرُ؛ والفالِجُ: الغالبُ في قِمارِه. وقد فَلَجَ أَصحابَه وعلى أَصحابِه إِذا غَلَبَهم. وفي الحديث: أَيُّنا فَلَجَ فَلَجَ أَصحابه. وفي حديث سعد: فأَخذْتُ سَهْمي الفالِجَ أَي القامِرَ الغالبَ، قال: ويجوز أَن يكون السهمَ الذي سبق به النِّضال. وفي حديث مَعْنِ ابن يزيدَ: بايعت رسول الله، صلى الله عليه وسلم، وخاصَمْتُ إِليه فَأَفْلَجَني أَي حَكَمَ لي وغَلَّبَني على خَصْمِي.
وفَلالِيجُ السَّوادِ: قُراها، الواحدة فَلُّوجةٌ.
وفَلْجٌ: اسم بلد، ومنه قيل لطريق يأْخذ من طريق البصرة إِلى اليمامة: طريقُ بَطْنِ فَلْجٍ. ابن سيده: وفَلْجٌ موضع بين البَصْرةِ وضَرِيَّةَ مذكر، وقيل: هو واد بطريق البصرة إِلى مكة، ببطنه مَنازِلُ للحاجّ، مصروف؛ قال الأَشْهَبُ بن رُمَيْلَة:
وإِنَّ الذي حانَتْ بِفَلْجٍ دِماؤُهُمْ
هُمُ القَوْمُ، كُلُّ القَوْمِ، يا أُمَّ خالِدِ
قال ابن بري: النحويون يستشهدون بهذا البيت على حذف النون من الذين لضرورة الشعر، والأَصل فيه وإِن الذين؛ كما جاء في بيت الأَخطل: أَبَني كُلَيْبٍ، إِنَّ عَمَّيَّ اللَّذا
قَتَلا المُلُوكَ، وفَكَّكا الأَغْلالا
أَراد اللذان، فحذف النون ضرورة. والإِفْلِيجُ: موضع. والفَلُّوجةُ: قَرْيَةٌ من قُرى السَّوادِ. وفَلُّوجٌ: موضع. والفَلَجُ: أَرض لبني جَعْدَةَ وغيرهم من قَيْسٍ من نَجْدٍ. وفي الحديث ذكر فَلَجٍ؛ هو بفتحتين، قرية عظيمة من ناحية اليمامة وموضع باليمن من مساكن عادٍ؛ وهو بسكون اللام، وادٍ بين البَصْرةِ وحِمَى ضَرِيَّةَ. وفالِجٌ: اسم؛ قال الشاعر: مَنْ كانَ أَشْرَكَ في تَفَرُّقِ فالِجٍ،
فَلَبُونُه جَرِبَتْ مَعاً وأَغَدَّتِ

##### Türkçe

**فِلْجُ** her şeyin: yarısıdır.

Ve **فَلَج** şeyi ikisi arasında **يَفْلِجُه** (kesre ile) **فَلْجاً**: onu iki yarıya böldü.

Ve **الفَلْجُ**: bölüştürme(=kısım). Ömer’in hadisinde: onun **حُذَيْفَةَ** ve **عثمانَ بنَ حُنَيفٍ**’i **السّوادِ**’a gönderdiği, böylece ikisinin **الجِزْيةَ**’yi halkı üzerine **فَفَلَجَا** ettiği (bölüştürdüğü) [geçer]; **الأَصمعي**: yani onu böldüler, dedi; ve aslı **الفِلْج**’dendir; o da **الفالِجُ** denilen ölçek(=ölçü kabı)dır; dedi ki: bölüştürmeye ancak **الفَلْجِ** adı verildi; çünkü onların haracı yiyecek idi. **شمر**: **فَلَّجْتُ المالَ** aralarında, yani onu böldüm; ve **أَبو دواد** dedi ki:
فَفَرِيقٌ يُفَلِّجُ اللَّحْمَ نِيئاً،
وفَرِيقٌ لِطابِخِيهِ قُتارُ

Ve o, **يُفَلِّج** işi: yani onda bakar, onu taksim eder ve onu tedbir eder. **الجوهري**: **فَلَجْتُ** şeyi aralarında **أَفْلِجُه** (kesre ile) **فَلْجاً**: onu böldüğüm zaman. Ve **فَلَجْتُ** şeyi **فلِْجَيْنِ**: yani onu iki yarı olarak yardım; bunlar **الفُلُوجُ**’dur; teki **فَلْجٌ** ve **فِلْجٌ**. Ve **فَلَجْتُ الجِزْيَةَ** kavim üzerine: onu onlara farz kıldığım zaman; **أَبو عبيد** dedi ki: o, **القَفِيز الفالِجِ**’den alınmıştır. Ve **فَلَجْتُ الأَرضَ** ekim için; ve her şeyi ki onu yardın, artık onu **فَلَجْتَه**.

Ve **الفَلُّوجَةُ**: ekin için ıslah edilmiş arazi; çoğulu **فَلالِيجُ**; ve ondan dolayı Fırat’ta bir yer **فَلُّوجةَ** diye adlandırıldı. Ve **تَفَلَّجَتْ** ayağı: çatladı. Ve **الفَلْجُ** ve **الفَالِجُ**: iki hörgüçlü deve; o, **البُخْتيِّ** ile **العَرَبيِّ** arasındaki olandır; böyle adlandırıldı; çünkü onun hörgücü iki yarıdır; çoğulu **الفَوالِجُ**. **الصحاح**’ta: **الفَالِجُ** iri iki hörgüçlü deve; **السِّنْدِ**’den damızlık için getirilir. Hadiste: bir **فالِجاً**’ın kuyuya yuvarlandığı; o, iki hörgüçlü devedir; böyle adlandırıldı; çünkü iki hörgücünün eğimi farklılaşır.

Ve **الفالِجُ**: insana gelip onun bir yanını götüren rüzgâr(=felç); ve **فُلِجَ فَالِجاً**; o hâlde o **مَفْلُوجٌ**’dur; İbn Düreyd dedi ki: çünkü onun yarısı gitti; dedi ki: ve ondan dolayı evin bir parçasına **فَلِيجَةٌ** denildi. Ebû Hureyre’nin hadisinde: **الفالِجُ** peygamberlerin hastalığıdır; o, bilinen bir hastalıktır; bedenin bir kısmını gevşetir; İbn Sîde dedi ki: ve o, kaynaklardan **فاعل** misali üzere gelenlerden biridir. Ve **المَفْلُوجُ**: **الفالِجِ** sahibi; ve **فُلِجَ**.

Ve **الفَلَجُ**: iki bacakta **الفَحَجُ**; ve dedi ki: **الفَلْجِ**’in aslı her şeyden yarıdır; ve ondan: iki bacakta ona **الفالِجُ** vurdu, denir; ve ondan onların sözü: **كُرٌّ بالفالج**; o, büyük **الكُرِّ**’ün yarısıdır.

Ve **أَمْرٌ مُفَلَّجٌ**: kendi yönü üzere düzgün değildir.

Ve **الفَلَجُ**: ayakların arkadan birbirinden uzak olması. İbn Sîde: **الفَلَجُ** iki bacak arasının uzak olmasıdır. Ve **فَلَجُ الأَسنان**: aralarında uzaklık; **فَلِجَ فَلَجاً**; ve o **أَفْلَجُ**’dur; ve **ثَغْرٌ مُفَلَّجٌ أَفْلَجُ**; ve dişler arasındaki **الفَلَجُ**. Ve adam **أَفْلَجُ**: dişlerinde ayrıklık olduğu zaman; ve o, **التفليج** dedir. **التهذيب**: dişlerdeki **الفَلَجُ**, yaratılıştan iki ön kesici ile dörtleyiciler arasındaki uzaklıktır; eğer zorlanarak yapılırsa, o **التفليجُ**’dür.

Ve adam **أَفْلَجُ الأَسنانِ** ve kadın **فَلْجاءُ الأَسنانِ**; İbn Düreyd dedi ki: dişleri zikretmek şarttır; ve **الأَفلج** erkeklerden ayrıca: iki meme arası uzak olan. Ve adam **مُفَلَّجُ الثنايا**: yani onların aralığı açık; o, dişleri bitişik olanın zıddıdır; ve onun sıfatında, sallallahu aleyhi ve sellem: onun **مُفَلَّجَ الأَسنانِ** olduğu; ve bir rivayette: **أَفْلَجَ الأَسنانِ**. Hadiste: onun güzellik için **المُتَفَلِّجاتِ**’e lanet ettiği; yani dişleriyle bunu, güzelleştirme arzusuyla yapan kadınlar. Ve **فَلَجُ الساقَيْنِ**: ikisi arasındaki uzaklık. Ve **الفَلَجُ**: ayağın dış yana dönmesi ve topuğun kaybolması.

Ve denildi ki: **الأَفْلَجُ** eğriliği ellerinde olan kimsedir; eğer ayaklarında olursa, o **أَفْحَجُ**’dır. **وَهَنٌ أَفْلَجُ**: iki **الأَسْكَتَيْنِ**’i uzak olan. Ve **فَرسٌ أَفْلَجُ**: iki **الحَرْقَفَتَيْنِ**’i uzak olan; ve bunların hepsinden denir: **فَلِجَ فَلَجاً** ve **فَلَجةً**; **اللحياني**’den. Ve **أَمْرٌ مُفَلَّجٌ**: doğruluk üzere değildir.

Ve **الفِلْجةُ**: **البِجادِ**’dan parça. Ve **الفَلِيجةُ** ayrıca: çadır parçalarından bir parça; **الأَصمعي** dedi ki: onun nerede olduğunu bilmiyorum? Amr b. Lece’ dedi ki:
تَمَشَّى غيرَ مُشْتمِلٍ بِثَوْبٍ،
سِوى خَلِّ الفَلِيجةِ بالخِلالِ

İbn Sîde dedi ki: ve Selmâ b. el-Mu‘add el-Hüzelî’nin sözü:
لَظَلَّتْ عليه أُّمُّ شِبْلٍ كأَنَّها،
إِذا شَبِعَتْ منه، فَلِيجٌ مُمَدَّدُ

Caizdir ki **فَلِيجَةً مُمَدَّدَةً** kastetmiştir; böylece hazf etti; ve caizdir ki **الهاء** ile ve **الهاء**sız söylenenlerdendir; ve caizdir ki tekilinden ancak **الهاء** ile ayrılan cem‘dendir.

Ve **الفَلْجُ**: zafer ve kurtuluş; ve adam hasmına karşı **فَلَجَ** eder, **يَفْلُجُ فَلْجاً**. Meselde: **مَنْ يَأْتِ الحَكَمَ وَحْدَه يَفْلُجْ**. Ve Allah onu onun üzerine **أَفْلَجَه** **فَلْجاً** ve **فُلُوجاً**; ve kavme ve kavim üzerine **فَلَجَ** eder, **يَفْلُجُ** ve **يَفْلِجُ فَلْجاً**; ve **أَفْلَجَ**: kazandı. Ve onun oku **فَلَجَ** ve **أَفْلَجَ**: kazandı. Ve o, zamme ile **الفُلْجُ**’dür. Ve **السهْمُ الفالِجُ**: kazanan oktur. Ve hüccetiyle ve hüccetinde **فَلَجَ** eder, **يَفْلُجُ فُلْجاً** ve **فَلْجاً** ve **فَلَجاً** ve **فُلُوجاً**; böyledir; ve onu hasmına karşı **أَفْلَجَه**: onu galip kıldı ve onu üstün tuttu.

Ve falanca ile **فالَجَ** etti, böylece onu **فَفَلَجَه يَفْلُجُه**: onunla çekişti de onu yendi ve ona galip geldi.

Ve Allah onun hüccetini **أَفْلَجَ**: onu ortaya çıkardı ve onu doğrulttu; ve bütün bunlardan isim **الفُلْجُ** ve **الفَلَجُ**’dir; denir: kimin **الفُلْجُ**’ü ve **الفَلَجُ**’i var? Ve adam hüccetinde **فالِجٌ** ve **فَلْجٌ**; denildiği gibi: **بالِغٌ** ve **بَلْغٌ**, **ثابتٌ** ve **ثَبْتٌ**. Ve **الفَلْجُ**: adamın arkadaşlarını **يَفْلُجَ** etmesi; onların üstüne çıkması ve onları geçmesidir.

Ve ben bu işten **فالِجُ بنُ خَلاوةَ**’yım: yani beriyim; **فالِجٌ**: bir adamın adıdır; o, **فالج بن خَلاوةَ الأَشجعي**’dir; bu da şundandır: **فالج بن خَلاوةَ**’ya **الرَّقَمِ** günü, **أُنَيْسٌ** esirleri öldürdüğünde denildi: **أَتَنْصُرُ أُنَيْساً؟** O da dedi ki: **إِنِّي منه بريء**.

Ebû Zeyd: denir; adam, kendisinden uzak olduğu bir işin içine düştüğü zaman: **كنتَ من هذا فالِجَ بنَ خَلاوةَ يا فتى**. **الأَصمعي**: **أَنا من هذا فالج بن خلاوة**: yani ben ondan beriyim; ve benzeri: **لا ناقةَ لي في هذا ولا جَمَلَ**; Şemmer bunu İbn Hânî’ye, ondan rivayet etti.

Ve **الفَلَجُ** (hareke ile): nehir; ve denildi: küçük nehir; ve denildi: akan sudur; Ubeyd dedi ki:
أَو فَلَجٌ بِبَطْنِ وادٍ
للماءِ، من تَحْتِه، قَسِيبُ

**الجوهري**: eğer **بُطونِ وادٍ** diye rivayet edilseydi, beytin vezni düzgün olurdu; çoğulu **أَفْلاجٌ**; ve **الأَعشى** dedi ki:
فما فَلَجٌ يَسْقِي جَداوِلَ صَعْنَبَى،
له مَشْرَعٌ سَهْلٌ إِلى كلِّ مَوْرِدِ

**الجوهري**: ve **الفَلْج** küçük nehirdir; **العجاج** dedi ki:
فَصَبِّحا عَيْناً رِوًى وفَلْجا

Dedi ki: ve **الفَلَجُ**; hareke ile, onda bir dildir; İbn Berrî dedi ki: onun doğru inşadı:
تَذَكَّرا عَيْناً رِوًى وفَلَجا

lâmı hareke ile; ve ondan sonra:
فَراحَ يَحْدُوها وباتَ نَيْرَجا

**النَّيْرَجُ**: hızlı olan; ve şöyle rivayet edilir:
تَذَكَّرا عَيْناً رَواءً فَلَجا

Bir erkek eşeği ve dişi eşeği vasfeder. Ve **الماءٌ الرِّوي**: tatlıdır; ve aynı şekilde **الرَّواءُ**; çoğulu **أَفْلاجٌ**; İmru’ul-Kays dedi ki:
بِعَيْنَيَّ ظُعْنُ الحَيِّ، لمَّا تَحَمَّلُوا
لَدى جانِبِ الإَفْلاجِ، منْ جَنْبِ تَيْمَرا

Ve onunla vasfedilebilir; denir: **ماء فَلَجٌ** ve **عين فَلَج**; ve denildi: **الفَلَجُ** pınardan akan sudur; bunu **الليث** söyledi ve şu beyti şahit getirdi:
تذكَْرا عيناً رَواءً فَلَجا

Ve Ebû Nasr şunu inşad etti:
تذكَّرا عيناً رِوًى وفَلَجا

Ve **الرِّوى**: çok olan. Ve **الفُلُجُ**: bütün bahçeye akan ark. Ve **الفُلْجانُ**: ekin arkları. Ve **الفَلَجاتُ**: ekinlikler; dedi ki:
دَعُوا فَلَجاتِ الشامِ، قدْ حال دُونَها
طِعانٌ، كأَفْواهِ المخاضِ الأَوارِكِ

Ve o, **الحاء**’da zikredilmiştir.

Ve **الفَلُّوجةُ**: ekim için çıkarılmış, iyi, beyaz toprak. Ve **الفَلَجُ**: sabah; Humeyd b. Sevr dedi ki:
عن القَرامِيصِ بأَعْلى لاحِبٍ
مُعَبَّدٍ، من عَهْدِ عادٍ، كالفَلَجْ

Ve **انْفَلَجَ الصبْحُ**: **كانْبَلَجَ** gibi.

Ve **الفالِجُ** ve **الفِلْجُ**: bilinen iri bir ölçek; ve denildi: o **القَفِيز**’dir; ve aslı Süryanice **فالغاء**’dır; böylece Arapçalaştırıldı; el-Ca‘dî şarabı vasfederek dedi ki:
أُلْقِيَ فيها فِلْجانِ مِنْ مِسْكِ دا
رِينَ، وفِلْجٌ مِنْ فُلْفُلٍ ضَرِمِ

Sîbeveyh dedi ki: **الفَِلْج** insanlardan sınıftır; denir: insanlar **فِلْجانِ**’dır; yani içerden ve dışardan iki sınıftır; es-Sîrâfî dedi ki: **الفَِلْجُ** sınıftır ve yarıdır; o, **القَفِيزُ** olan **الفِلْجِ**’den türemiştir; böylece **الفِلج** bu görüşe göre Arapçadır; çünkü Sîbeveyh ancak **الفلج**’i Arapça olarak, bu yabancıdan türemiş olmaksızın nakletti; ve İbn Tufeyl’in sözü:
تَوَضَّحْنَ في عَلْياء قَفْرٍ كأَنَّها
مَهارِقُ فَلُّوجٍ، يُعارِضْنَ تاليَا

İbn Cunbe: **الفَلُّوجُ** kâtiptir. Ve **الفَلْجُ** ve **الفُلْجُ**: ay. Ali’nin, radıyallahu anh, hadisinde: Müslüman, alçaklığa dalmadıkça—zikredildiğinde ona boyun eğer ve aşağı kimseleri ona karşı kışkırtır—**كالياسِرِ الفالِجِ** gibidir; **الياسِرُ**: kumarbaz; ve **الفالِجُ**: kumarında galip olandır. Ve arkadaşlarını ve arkadaşları üzerine **فَلَجَ** ettiği zaman: onları yendi. Hadiste: **أَيُّنا فَلَجَ فَلَجَ أَصحابه**. Sa‘d’ın hadisinde: **سَهْمي الفالِجَ**’i aldım: yani galip kumarbazı; dedi ki: ve caizdir ki o, atışmada onunla öne geçtiği oktur. Ma‘n b. Yezîd’in hadisinde: Resûlullah’a, sallallahu aleyhi ve sellem, biat ettim; ve onun huzurunda davalaştım; böylece beni **فَأَفْلَجَني**: yani benim lehime hükmetti ve beni hasmıma karşı galip kıldı.

Ve **فَلالِيجُ السَّوادِ**: onun köyleri; teki **فَلُّوجةٌ**.

Ve **فَلْجٌ**: bir beldenin adıdır; ve ondan dolayı Basra yolundan Yemâme’ye giden yola: **طريقُ بَطْنِ فَلْجٍ** denildi. İbn Sîde: ve **فَلْجٌ** Basra ile **ضَرِيَّةَ** arasında bir yerdir; müzekkerdir; ve denildi: o, Basra’dan Mekke’ye giden yol üzerinde bir vadidir; onun karnında hacılar için konaklar vardır; munsarıftır; **الأَشْهَبُ بن رُمَيْلَة** dedi ki:
وإِنَّ الذي حانَتْ بِفَلْجٍ دِماؤُهُمْ
هُمُ القَوْمُ، كُلُّ القَوْمِ، يا أُمَّ خالِدِ

İbn Berrî dedi ki: nahivciler bu beyitle, şiir zarureti için **الذين**’den nûn’un hazfına istişhad ederler; aslı onda **وإِن الذين**’dir; **الأَخطل**’ın beytinde geldiği gibi:
أَبَني كُلَيْبٍ، إِنَّ عَمَّيَّ اللَّذا
قَتَلا المُلُوكَ، وفَكَّكا الأَغْلالا

**اللذان** kastetti; böylece nûn’u zarureten hazf etti. Ve **الإِفْلِيجُ**: bir yer. Ve **الفَلُّوجةُ**: **السَّوادِ** köylerinden bir köy. Ve **فَلُّوجٌ**: bir yer. Ve **الفَلَجُ**: Necd’den **قَيْسٍ**’ten **بني جَعْدَةَ** ve başkalarına ait bir arazi. Hadiste **فَلَجٍ** zikri: o, iki fetha iledir; Yemâme tarafında büyük bir köy ve Yemen’de Âd’ın meskenlerinden bir yerdir; ve o, lâmın sükûnu ile, Basra ile **حِمَى ضَرِيَّةَ** arasında bir vadidir. Ve **فالِجٌ**: bir isim; şair dedi ki:
مَنْ كانَ أَشْرَكَ في تَفَرُّقِ فالِجٍ،
فَلَبُونُه جَرِبَتْ مَعاً وأَغَدَّتِ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AC/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف ل ج * الفَلْجُ * بوزن الفلس الظفر والفوز و * فَلَجَ * على خصمه من باب نصر وفي لامثل من يأت الحكم وحده يفلج و * أفْلَجَهُ * الله عليه والاسم * الفُلْجُ * بالضم و * أفْلَجَهُ * الله حجته قومنها وأظهرها و * الفَلَجُ * في الأسنان بفتحتين تباعد ما بين الثنايا والرباعيات وبابه طرب ورجل * أفْلَجُ * الأسنان وامرأة * فَلْجاءُ * الأسنان والفالِجُ * ريح وقد * فُلِجَ * الرجل بضم الفاء فهو * مَفْلوجٌ

##### Türkçe

* ف ل ج * **الفَلْجُ** * **الفلس** vezninde: zafer ve galibiyet. Ve **فَلَجَ**: “نصر” bâbından, hasmına karşı galip geldi. Ve “Atasözünde: Kim hükmü tek başına getirirse galip gelir.” Ve **أفْلَجَهُ** الله عليه: Allah onu ona karşı galip kıldı. İsim: **الفُلْجُ** (ضم ile). Ve **أفْلَجَهُ** الله حجته: delilini kuvvetlendirdi ve onu ortaya çıkardı. Ve **الفَلَجُ** dişlerde, iki fetha ile: ön iki diş ile dört dişler arasındaki aralığın uzak olması; bâbı “طرب”dır. Ve dişleri **أفْلَجُ** olan bir erkek ve dişleri **فَلْجاءُ** olan bir kadın. Ve **الفالِجُ**: rüzgâr. Ve adam **فُلِجَ** (فاء’nın ضم’ı ile); o hâlde o **مَفْلوجٌ**dur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الفلج بفتح فسكون  : الظفر والفوز  ، هذا هو المنقول فيه،  كالإفلاج  رباعيا. صرح به ابن القطاع في الأفعال، والسرقسطي، وصاحب الواعي، وثابت، وأبو عبيدة، وقطرب في فعلت وأفعلت، وغيرهم. واقتصر ثعلب في الفصيح على الثلاثي، ومقتضى كلامه أن يكون الرباعي منه غير فصيح. ولم يتابع على ذلك. يقال: فلج الرجل على خصمه وأفلج إذا علاهم وفاتهم. وكذلك فلج الرجل أصحابه. وفلج بحجته، وفي حجته، يفلج فلجا وفلجا وفلجا وفلوجا، كذلك. وفلج سهمه وأفلج: فاز. وأفلجه الله عليه فلجا وفلوجا.  والاسم  للمصدر من كل ذلك الفلج،  بالضم  فالسكون،  كالفلجة  بزيادة الهاء. وهذا الذي ذكره المصنف من الضم في اسم المصدر هو المعروف في قواعد اللغويين والصرفيين. وحكى بعض فيه الفلج، محركة، فهو مستدرك عليه. قال الزمخشري في شرح مقاماته: الفلج والفلج -كالرشد والرشد-: الظفر. ومثله في الأساس. ونقله شراح الفصيح. وفي اللسان: والاسم من جميع ذلك الفلج والفلج، يقال: لمن الفلج والفلج?. قلت: هو نص عبارة اللحياني في النوادر. وقال كراع في المجرد: يقال القفيز. وأصله بالسريانية:  فالغاء  فعرب. قال الجعدي يصف الخمر
  ألقي فيها فلجان من مسك دا                      رين وفلج من فلفل ضـرم

  قلت: ومن هنا يؤخذ قولهم للظرف المعد لشرب القهوة وغيرها  فلجان  والعامة تقول: فنجان، وفنجال، ولا يصحان. الفلج من كل شيء:  النصف  ، وقد فلجه: جعله نصفين.  ويفتح  في هذه، يقال:  هما فلجان  . وقال سيبويه: الفلج: الصنف من الناس، يقال: الناس فلجان: أي صنفان من داخل وخارج. وقال السيرافي الفلج: الذي هو النصف والصنف مشتق من الفلج الذي هو القفيز، فالفلج على هذا القول عربي، لأن سيبويه إنما حكى الفلج على أنه عربي، غير مشتق من هذا الأعجمي: كذا في اللسان. الفلج،  بالتحريك: تباعد ما بين القدمين  أخرا. وقيل: الفلج اعوجاج اليدين، وهو أفلج، فإن كان في الرجلين فهو أفحج، قال ابن سيده: الفلج:  تباعد  ما بين الساقين، وهو الفحج، وهو أيضا تباعد  ما بين الأسنان  ، فلج فلجا وهو أفلج: إذا كان في أسنانه تفرق، وهو التفليج أيضا. وفي التهذيب والصحاح: الفلج في الأسنان: تباعد ما بين الثنايا والرباعيات خلقة، فإن تكلف فهو التفليج.  وهو أفلج الأسنان  وامرأة فلجاء الأسنان. قال ابن دريد:  لا بد من ذكر الأسنان  ، نقله الجوهري. وقد جاء في وصفه صلى الله عليه وسلم:  كان أفلضج الثنيتين  وفي رواية  مفلج الأسنان  ، كما في الشمائل. وفي الشفاء  كان أفلج أبلج  قال شيخنا: وإذا عرفت هذا، ظهر لك أن ما قاله ابن دريد: إن أراد لا بد من ذكر الأسنان وما بمعناها كالثنايا كان على طريق التوصيف، أو لأخف الأمر، ولكنه غير مسلم أيضا، لما ذكره أهل اللغة من أن في الجمهرة أمورا غير مسلمة. وبما ذكر تبين أنه لا اعتراض على ما في الشفاء، ولا يأباه كون أفلج له معنى آخر، لأن القرينة مصححة للاستعمال. انتهى. ثم إن الفلج في الأسنان إن كان المراد تباعد ما بينها وتفريقها كلها فهو مذموم، ليس من الحسن في شيء، وإنما يحسن بين الثنايا، لتفصيله بين ما ارتص من بقية الأسنان وتنفس المتكلم الفصيح منه، فليحقق كلام ابن دريد في الجمهرة. وفي الأساس: استقيت الماء من الفلج: أي الجدول. قال السهيلي في الروض: الفلج: العين الجارية، والماء الجاري، يقال ماء فلج، وعين فلج، والجمع فلجات وقال ابن السيد في الفرق: الفلج: الجاري من العين. والفلج: البئر الكبيرة، عن ابن كناسة. وماء فلج: جار. وذكره أبو حنيفة الدينوري بالحاء المهملة، وقال في موضع آخر: سمي الماء الجاري فلجا، لأنه قد حفر في الأرض وفرق بين جانبيها، مأخوذ من فلج الأسنان. قلت: فهو إذن من المجاز. في اللسان: الفلج، بالتحريك  : النهب  ، عن أبي عبيد. وقيل: هو النهر  الصغير  ، وقيل: هو الماء الجاري. قال عبيد:
  أو فلج ببـطـن واد                      للماء من تحته قسيب قال الجوهري:  ولو روي:  في بطون واد  ، لاستقام وزن البيت. والجمع أفلاج. وقال الأعشى:
  فما فلج يسقي جداول صعنبى                      له مشرع سهل إلى كل مورد  وغلط الجوهري في تسكين لامه  . نصه في صحاحه: والفلج: نهر صغير. قال العجاج:
  فصبحا عينا روى وفلجا قال: والفلج، بالتحريك، لغة فيه. قال ابن بري: صواب إنشاده:
  تذكرا عينا روى وفلجا بتحريك اللام. وبعده:
  فراح يحدوها وبات نيرجا والجمع أفلاج. قال امرؤ القيس:
  بعيني ظعن الحي لما تحملوالدى جانب الأفلاج من جنب تيمرا

  وقد يوصف به، فيقال: ماء فلج، وعين فلج. وقيل: الفلج: الماء الجاري من العين؛ قاله الليث. وقال ياقوت في معجم البلدان: الفلج: مدينة بأرض اليمامة لبني جعدة وقشير ابني كعب بن ربيعة بن عامر بن لبني ربيعة بن نزار بن معد بن عدنان، قال الجعدي:
  نحن بنو جعدة أصحاب الفلج قلت: وأنشد ابن هشام في المغنى قول الراجز:
  نحن بنو ضبة أصحاب الفلج

  قال البدر الدماميني في شرحه: إن التحريك غير معروف، وإنه وقع للراجز على جهة الضرورة والإتباع للفتحة. قال شيخنا: وهذا منه قصور وعدم اطلاع، واغترار بما في القاموس والصحاح من الاقتصار الذي ينافي دعوى الإحاطة والاتساع، ثم قال: وما قاله الدماميني مبني على شرح الفلج بالظفر، وشرحه غيره بأنه اسم موضع. انتهى. و  الأفلج: البعيد ما بين اليدين  وفي اللسان: وقيل الأفلج: الذي اعوجاجه في يديه، فإن كان في رجليه فهو أفحج.  وغلط الجوهري في قوله: البعيد ما بين الثديين  . وفي اللسان: الأفلج أيضا من الرجال: البعيد ما بين الثديين. قال شيخنا: وقد تعقبوه بأن المعنى واحد، وهو المقصود من التعبير، وقالوا: يلزم عادة من تباعد ما بين الثديين تباعد ما بين اليدين، والثدي عام في الرجال والنساء، كما تقدك، فلا غلط. الفلج والفالج: البعير ذو السنامين، وهو الذي بين البختي والعربي، سمي بذلك لأن سنامه نصفان، والجمع الفوالج. وفي الصحاح:  الفالج: الجمل الضخم ذو السنامين يحمل من السند  البلاد المعروفة  للفحلة  ، بالكسر. وقد ورد في الحديث  : أن فالجا تردى في بئر  . وقيل: سمي بذلك لأن سناميه يختلف ميلهما. والفلج والفلج: القمر. والفالج في حديث علي رضي الله عنه:  إن المسلم ما لم يغش دناءة يخشع لها إذا ذكرت وتغري به لئام الناس كالياسر الفالج  الياسر المقامر الفالج:  الفائز من السهام  . سهم فالج: فائز. وقد فلج أصحابه وعلى أصحابه، إذا غلبهم. وفي حديث آخر:  أينا فلج أصحابه  . وفي حديث سعد:  فأخذت سهمي الفالج  : أي القامر الغالب. قال: ويجوز أن يكون السهم الذي سبق به في النضال. الفالج: مرض من الأمراض يتكون من  استرخاء  أحد شقي البدن طولا؛ هذا نص الزمخشري في الأساس. وزاد في شرح نظم الفصيح: فيبطل إحساسه وحركته، وربما كان في عضو واحد. وفي اللسان هو ريح يأخذ الإنسان فيذهب بشقه. ومثله قول الخليل في كتاب العين. وقد يعرض ذلك  لأحد شقي البدن  ويحدث بغتة  لانصباب خلط بلغمي  ، فأول ما يورث أنه  تنسد منه مسالك الروح  ، وهو حاصل كلام الأطباء. وفي حديث أبي هريرة رضي الله عنه:  الفالج داء الأنبياء  . وقال التدمري في شرح الفصيح: الفالج: داء يصيب الإنسان عند امتلاء بطون الدماغ من بعض الرطوبات، فيبطل منه الحس وحركات الأعضاء، ويبقى العليل كالميت لا يعقل شيئا. والمفلوج: صاحب الفالج. وقد  فلج كعني  -اقتصر عليه ثعلب في الفصيح، وتبعه المشاهير من الأئمة، زاد شيخنا: وبقي على المصنف أنه يقال: فلج، بالكسر، كعلم؛ حكاها ابن القطاع والسرقسطي وغيرهما-  فهو مفلوج  ، قال ابن دريد: لأنه ذهب نصفه. وقال ابن سيده: فلج فالجا، أحد ما جاء من المصادر على مثال فاعل. بلا لام:  ابن خلاوة  الأشجعي، اسم رجل، كان من قصته أنه  قيل له يوم الرقم  -محركة من أيامهم المشهورة-  لما قتل أنيس الأسرى  ، هكذا في نسختنا، وفي بعضها: لما قتل أنيس الأسدي، ولا يصح  : أتنصر أنيسا? فقال: إني منه بري. ومنه قول المتبرئ من الأمر  : فلان يدعي علي فودين وعلاوة و  أنا منه فالج بن خلاوة  : أي أنا منه بري؛ قاله الأصمعي، وعن أبي زيد: يقال للرجل إذا وقع في أمر قد كان منه بمعزل: كنت من هذا فالج بن خلاوة، يا فتى. وفي اللسان: ومثله قول الأصمعي: لا ناقة لي في هذا ولا جمل رواه شمر لابن هانئ، عنه.  والفلوجة، كسفودة: القرية من

  السواد. و  هي أيضا  الأرض المصلحة  الطيبة البيضاء المستخرجة  للزرع  ، و  ج فلاليج. و  منه سمي  ع  : موضع  بالعراق  فلوجة. وفي اللسان:  بالفرات  بدل:  العراق  . قال ابن دريد في المفلوج: سمي به لأنه ذهل نصفه. ومنه قيل: الفليجة،  كسفينة  ، وهو  شقة من شقق  البيت. وقال الأصمعي: من شقق  الخباء  . قال: ولا أدري أين تكون هي. قال عمر ابن لجإ:د. و  هي أيضا  الأرض المصلحة  الطيبة البيضاء المستخرجة  للزرع  ، و  ج فلاليج. و  منه سمي  ع  : موضع  بالعراق  فلوجة. وفي اللسان:  بالفرات  بدل:  العراق  . قال ابن دريد في المفلوج: سمي به لأنه ذهل نصفه. ومنه قيل: الفليجة،  كسفينة  ، وهو  شقة من شقق  البيت. وقال الأصمعي: من شقق  الخباء  . قال: ولا أدري أين تكون هي. قال عمر ابن لجإ:
  تمشى غير مشتمل بثـوب                      سوى خل الفليجة بالخلال وفي المحكم: وقول سلمى بن المقعد الهذلي:
  لظلت عليه أم شبل كأنها                      إذا شبعت منه فليج ممدد يجوز أن يكون أراد: فليجة ممددة، فحذف، ويجوز أن يكون مما يقال بالهاء وبغير الهاء، ويجوز أن يكون من الجمع الذي لا يفارق واحده إلا بالهاء. في قول ابن طفيل.

  توضحن في علياء قفر كأنها                      مهارق فلوج يعارضن تاليا قال ابن جنبة: هو  كالتنور: الكاتب  قلت: ويطلق على المدبر الحاسب، من قولهم: هو يفلج الأمر، أي ينظر فيه ويقسمه ويدبره. فلوج:  ع  . يقال:  أمر مفلج، كمعظم: غير مستقيم  على جهته  ورجل مفلج الثنايا  وفلجها أي  متفرجها  ، الأخيرة من الأساس؛ هكذا في النسخ، وفي بعضها: منفرجها، من باب الانفعال، وهو خلاف المتراص الأسنان. وفي صفته صلى الله عليه وسلم:  أنه كان مفلج الأسنان  ، وفي رواية:  أفلج الأسنان  ، وفي أخرى:  أفلج الثنيتين  .  وإفليج، كإزميل: ع  .  وفلجة  ، بالتسكين  : ع بين مكة والبصرة  ، وقيل: هو الفلج، المتقدم ذكره. في المثل:  من يأت الحكم وحده يفلج  . و  أفلجه  الله عليه فلجا وفلوجا:  أظفره  وغلبه وفضله. أفلج الله  برهانه: قومه وأظهره  . والاسم من جميع ذلك الفلج والفلج، يقال: لمن الفلج والفلج? وفي حديث معن بن يزيد:  بايعت رسول الله صلى الله عليه وسلم وخاصمت  إليه  فأفلجني  أي حكم لي وغلبني على خصمي.  وتفلجت قدمه  : إذا  تشققت  . ومما يستدريك عليه من هذه المادة. امرأة متفلجة: وهي التي تفعل ذلك بأسنانها رغبة في التحسين. ومنه الحديث  أنه لعن المتفلجات للحسن  . والفلج، محركة: انقلاب القدم على الوحشي وزوال الكعب. وهن أفبلج: متباعد الأسكتين. وفرس أفلج: متباعد الحرقفتين. ويقال من ذلك كله: فلج فلجا وفلجة، عن اللحياني. والفلجة: القطعة من البجاد. وتعال: أفالجك أمورا من الحق،  أي  أسابقك إلى الفلج لأينا يكون، من فالج فلانا ففلجه يفلجه: خاصمه فخصمه وغلبه ورجل فالج في حجته وفلج، كما يقال بالغ وبلغ، وثابت وثبت. والفلج، بضمتين: الساقية التي تجري إلى جميع الحائط. والفلجان: سواقي الزرع. والفلجات: المزارع. قال:
  دعوا فلجات الشأم قد حال دونها                      طعان كأفواه المخاض الأوراك وهو مذكور في الحاء. والفلج: الصبح. قال حميد بن ثور
  عن القراميص بأعلى لاحب                      معبد من عهد عاد كالفلـج

  وانفلج الصبح كانبلج. واستفلج فلان بأمره -بالجيم والحاء- ملكه. وفلجت فلانة بقلبي: ذهبت به، وهذه وما قبلها من الأساس. وفي الحديث ذكر فلج، وهو محركة: قرية عظيمة من ناحية اليمامة، وموضع باليمن من مساكن عاد؛ كذا في أنساب أبي عبيد البكري. قلت: ومن الأخير ابن المهاجر؛ ذكر ذلك الهمداني في أسماء الشهور والأيام. وفالوجة: قرية بفلسطين. وفالج: اسم. قال الشاعر:
  من كان أشرك في تفرق فالج                      فلبونه جربت معا وأغـدت وفالجان: قرية بتونس.

##### Türkçe

**الفلج** fetha ile, sonra sükûn ile: zafer ve galibiyet; onda nakledilen budur; dörtlü olarak **الإفلاج** gibi. Bunu İbnü’l-Kattâ‘ **في الأفعال**’da, es-Serakustî, **الواعي**’nin sahibi, Sâbit, Ebû Ubeyde ve Kutrub **في فعلت وأفعلت**’te ve başkaları açıkça belirtmiştir. Sa‘leb **في الفصيح**’te üçlüyle yetinmiştir; sözünün gereği, ondan olan dörtlünün fasih olmaması olur. Buna da tâbi olunmamıştır. Denir: kişi hasmına karşı **فلج** ve **أفلج**: onlara üstün geldi ve onları geçtiği zaman. Yine kişi ashabına karşı **فلج**. Ve hüccetiyle **فلج**; ve hüccetinde; **يفلج** **فلجا** ve **فلجا** ve **فلجا** ve **فلوجا**; yine böyledir. Ve oku **فلج** ve **أفلج**: kazandı. Ve Allah onu ona karşı **أفلجه**; **فلجا** ve **فلوجا**.

Ve isim, bütün bunlardan masdar ismi olarak **الفلج**’dir; damme ile sonra sükûn ile; **الفلجة** gibi, **الهاء**’nın artırılmasıyla. Musannifin masdar isminde dammeyi zikretmesi, lugavîler ve sarfçılar kaidelerinde bilinen şeydir. Bazısı onda **الفلج**’i, harekeli olarak nakletti; o hâlde bu, ona karşı istidrâktir. Zemahşerî **شرح مقاماته**’de dedi: **الفلج** ve **الفلج** —**الرشد** ve **الرشد** gibi—: zafer. Bunun benzeri **الأساس**’tadır. **الفصيح** şârihleri onu nakletti. **اللسان**’da: “Bütün bunlardan isim **الفلج** ve **الفلج**’dir; denir: kimin **الفلج**’i ve **الفلج**’i?” Dedim: Bu, el-Lihyânî’nin **النوادر**’deki ibaresinin nassıdır. Kurâ‘ **المجرد**’de dedi: **القفيز** denir. Aslı Süryânîcede: **فالغاء**; sonra Arapçalaştırıldı. el-Ca‘dî şarabı vasfederek dedi:

  ألقي فيها فلجان من مسك دا
                      رين وفلج من فلفل ضـرم

Dedim: Buradan, kahve ve başkasını içmek için hazırlanmış kaba onların **فلجان** demeleri alınır; avam **فنجان** ve **فنجال** der; ikisi de sahih değildir. **الفلج** her şeyden: yarı; ve onu **فلجه**: onu iki yarı yaptı. Ve bunda fetha ile de gelir; denir: **هما فلجان**. Sîbeveyh dedi: **الفلج**: insanlardan صنف; denir: insanlar **فلجان**: yani içerden ve dışardan iki صنف. es-Sîrâfî dedi: yarı ve صنف olan **الفلج**, **الفلج**’den —ki o **القفيز**’dir— türemiştir; o hâlde bu görüşe göre **الفلج** Arapçadır; çünkü Sîbeveyh **الفلج**’i ancak Arapça olarak nakletti; bu acemîden türemiş olarak değil: **اللسان**’da böyledir.

**الفلج**, hareke ile: ayakların arkadan arasının uzaklaşması. Ve denildi: **الفلج** ellerin eğriliğidir; o **أفلج**’dir; eğer ayaklarda olursa o **أفحج**’dır. İbn Sîde dedi: **الفلج**: ساقlar arasının uzaklaşmasıdır; o **الفحج**’dır. O ayrıca dişler arasının uzaklaşmasıdır; **فلج** **فلجا** ve o **أفلج**: dişlerinde ayrıklık olduğu zaman; o **التفليج** de böyledir. **التهذيب** ve **الصحاح**’ta: dişlerde **الفلج**: ثنايا ve رباعيات arasının yaratılıştan uzak olmasıdır; eğer zorlamayla olursa o **التفليج**’dir. Ve o **أفلج الأسنان**’dır; ve kadın **فلجاء الأسنان**. İbn Düreyd dedi: **لا بد من ذكر الأسنان**; el-Cevherî onu nakletti. Onun (sallallahu aleyhi ve sellem) vasfında gelmiştir: **كان أفلضج الثنيتين**; ve bir rivayette **مفلج الأسنان**; **الشمائل**’de olduğu gibi. **الشفاء**’da: **كان أفلج أبلج**. Şeyhimiz dedi: Bunu bildiğinde, İbn Düreyd’in dediği sana görünür: eğer “dişleri ve onun manasındakileri, ثنايا gibi, zikretmek gerekir”i kastettiyse, vasıflama yoluyla yahut işi hafifletmek içindir; fakat bu da teslim edilmiş değildir; çünkü dil ehli, **الجمهرة**’de teslim edilmemiş şeyler bulunduğunu zikretmiştir. Zikredilenle, **الشفاء**’dakine itiraz olmadığı ortaya çıktı; ve **أفلج**’in başka bir manası olması onu reddetmez; çünkü karîne kullanımı sahih kılar. Bitti. Sonra, dişlerde **الفلج**’den murad, aralarının uzaklaşması ve hepsinin ayrılması ise, bu zemmedilmiştir; güzellikten hiçbir şeyde değildir; ancak ثنايا arasında güzel olur; çünkü o, dişlerin geri kalanının bitişik olanından onu ayırır ve fasih konuşanın nefes alması ondan olur; öyleyse İbn Düreyd’in **الجمهرة**’deki sözünü tahkik et.

**الأساس**’ta: **الفلج**’den su çektim: yani kanal. es-Süheylî **الروض**’da dedi: **الفلج**: akan kaynak; ve akan su; denir: **ماء فلج** ve **عين فلج**; çoğulu **فلجات**. İbnü’s-Seyyid **الفرق**’ta dedi: **الفلج**: kaynaktan akan. Ve **الفلج**: büyük kuyu; İbn Kinâse’den. Ve **ماء فلج**: akan. Ebû Hanîfe ed-Dîneverî onu **الحاء** المهملة ile zikretti; ve başka bir yerde dedi: akan suya **فلجا** adı verildi; çünkü o, yerde kazılmış ve iki yanını ayırmıştır; dişlerin **فلج**’inden alınmıştır. Dedim: O hâlde bu, mecazdandır.

**اللسان**’da: **الفلج**, hareke ile: yağma; Ebû Ubeyd’den. Ve denildi: o küçük nehir; ve denildi: o akan sudur. Ubeyd dedi:

  أو فلج ببـطـن واد
                      للماء من تحته قسيب

el-Cevherî dedi: Eğer “**في بطون واد**” diye rivayet edilseydi, beytin vezni düzgün olurdu. Çoğulu **أفلاج**. el-A‘şâ dedi:

  فما فلج يسقي جداول صعنبى
                      له مشرع سهل إلى كل مورد

el-Cevherî onun **لام**’ını sükûnlamada hata etti. **صحاح**’ındaki nassı: “**الفلج**: küçük nehir.” el-‘Accâc dedi:

  فصبحا عينا روى وفلجا

Dedi: ve **الفلج**, hareke ile, onda bir lugattır. İbn Berrî dedi: Onun inşâdı doğrudur:

  تذكرا عينا روى وفلجا

**اللام**’ın harekesiyle. Ondan sonra:

  فراح يحدوها وبات نيرجا

Çoğulu **أفلاج**. İmru’ul-Kays dedi:

  بعيني ظعن الحي لما تحملوا
                      لدى جانب الأفلاج من جنب تيمرا

Ve onunla vasfedilir; denir: **ماء فلج** ve **عين فلج**. Ve denildi: **الفلج**: kaynaktan akan su; bunu el-Leys söyledi. Yâkût **معجم البلدان**’da dedi: **الفلج**: Yemâme toprağında bir şehir; Benî Cü‘de ve Kuşeyr’e (nispetle); ikisi de Ka‘b b. Rebî‘a b. Âmir b. … Benî Rebî‘a b. Nizâr b. Ma‘add b. Adnân’dandır. el-Ca‘dî dedi:

  نحن بنو جعدة أصحاب الفلج

Dedim: İbn Hişâm **المغنى**’de râcizin sözünü inşâd etti:

  نحن بنو ضبة أصحاب الفلج

Bedr ed-Demâmînî şerhinde dedi ki: harekeleme mâruf değildir; ve bunun, râcize zaruret cihetinden ve fethaya tâbi olma yoluyla vâki olduğu (söylenmiştir). Şeyhimiz dedi ki: Bu, ondan bir kusur ve vukufsuzluk ve **القاموس** ile **الصحاح**’ta bulunan, kuşatıcılık ve genişlik iddiasına aykırı olan iktisarla aldanmadır. Sonra dedi ki: Demâmînî’nin söylediği, **الفلج**’in **بالظفر** ile şerh edilmesi üzerine bina edilmiştir; başkası ise onu bir yer adı diye şerh etmiştir. Bitti. Ve **الأفلج**: iki el arasındaki mesafesi uzak olan. Ve **اللسان**’da: ve denildi ki **الأفلج**: iki elinde eğrilik olan; eğer iki ayağında ise o **أفحج**’dır. Ve Cevherî, “iki meme arasındaki mesafesi uzak olan” sözünde hata etti. Ve **اللسان**’da: **الأفلج** ayrıca erkeklerden: iki meme arasındaki mesafesi uzak olan. Şeyhimiz dedi ki: Onu, mananın bir olduğu ve bunun da ifadeden maksat olduğu gerekçesiyle tenkit ettiler; ve dediler ki: iki meme arasının uzak olması, âdeten iki el arasının uzak olmasını gerektirir; ve meme erkeklerde ve kadınlarda umumîdir, daha önce geçtiği gibi; o hâlde hata yoktur.

**الفلج** ve **الفالج**: iki hörgüçlü deve; o, **البختي** ile **العربي** arasındaki olandır. Ona bu ad verildi; çünkü hörgücü iki yarımdır. Çoğulu **الفوالج**. Ve **الصحاح**’ta: **الفالج**: Sind’den, bilinen beldelere, **للفحلة** için taşınan, iki hörgüçlü iri deve; kesre ile. Ve hadiste vârid olmuştur: “Bir **فالجا** kuyuya yuvarlandı.” Ve denildi ki: Ona bu ad verildi; çünkü iki hörgücünün meyli birbirinden farklı olur.

Ve **الفلج** ve **الفلج**: ay. Ve Ali رضي الله عنه hadîsinde **الفالج**: “Müslüman, alçaklığa bulaşmadıkça—ki anıldığında ona boyun eğer ve bayağı insanlar onu ona teşvik eder—**كالياسر الفالج** (gibidir).” **الياسر**: kumarbaz. **الفالج**: “oklardan kazanan.” **سهم فالج**: kazanan. Ve “ashabını ve ashabı üzerine **فلج** etti” denir; onları yendiği zaman. Ve başka bir hadiste: “Hangimiz ashabını **فلج** etti?” Ve Sa‘d hadîsinde: “Kazanan okumu (**سهمي الفالج**) aldım”: yani galip kumarbaz. Dedi ki: Ve, atışmada onunla öne geçtiği ok olması da câizdir.

**الفالج**: hastalıklardan bir hastalık; bedenin iki yanından birinin boyuna gevşekliğinden (**استرخاء**) meydana gelir; bu, Zemahşerî’nin **الأساس**’ta nassıdır. Ve **شرح نظم الفصيح**’ta artırdı: böylece onun duyusu ve hareketi bozulur; bazen tek bir uzuvda olur. Ve **اللسان**’da: o, insana isabet eden bir rüzgârdır; onun yarısını götürür. Bunun benzeri, Halîl’in **كتاب العين**’daki sözüdür. Bu, bedenin iki yanından birine (**لأحد شقي البدن**) arız olur ve balgamî bir hıltın akması sebebiyle ansızın (**يحدث بغتة لانصباب خلط بلغمي**) meydana gelir; ilk miras bıraktığı şey, ondan ruhun yollarının tıkanmasıdır (**تنسد منه مسالك الروح**); bu, tabiplerin sözünün hâsılıdır. Ebû Hureyre رضي الله عنه hadîsinde: “**الفالج** peygamberlerin derdidir.” Tadmurî **شرح الفصيح**’ta dedi ki: **الفالج**: insanın, beynin karınlarının bazı rutubetlerle dolması sırasında ona isabet eden bir derttir; ondan duyu ve uzuvların hareketleri bozulur; hasta, hiçbir şey akletmeyen ölü gibi kalır.

**المفلوج**: **الفالج** sahibi. Ve “**فلج** (kef-aynî gibi)”—Sa‘leb **الفصيح**’ta bununla yetindi; meşhur imamlar ona tâbi oldu; Şeyhimiz artırdı: ve musannife kalan şudur ki “**فلج**” kesre ile, “**علم**” gibi de denir; bunu İbnü’l-Kattâ‘, Serakustî ve başkaları nakletti—o hâlde o **مفلوج**’dur. İbn Düreyd dedi ki: çünkü onun yarısı gitti. İbn Sîde dedi ki: “**فلج** **فالجا**”: “**فاعل**” misali üzere gelen masdarlardan biridir.

Lâmsız: **ابن خلاوة** el-Eşca‘î; bir adam adıdır. Kıssasından: ona **يوم الرقم**’da—harekeli; onların meşhur günlerindendir—**أنيس** esirleri öldürdüğünde, nüshamızda böyle; bazısında: “**أنيس الأسدي** öldürdüğünde” ve sahih değildir: “Anîs’i Hristiyan mı yapıyorsun?” denildi; o da dedi ki: “Ben ondan beriyim.” Bundan, işten beri olanın sözü: “Falan bana karşı **فودين** ve **علاوة** iddia ediyor; ve ben ondan **فالج بن خلاوة**’yım”: yani ben ondan beriyim. Bunu Asma‘î söyledi. Ebû Zeyd’den: bir adam, kendisinin uzak olduğu bir işe düştüğünde ona denir: “Ey delikanlı, sen bundan **فالج بن خلاوة** idin.” Ve **اللسان**’da: bunun benzeri Asma‘î’nin sözü: “Bu işte benim ne devem var ne de devem”; Şemmer bunu İbn Hânî’ye ondan rivayet etti.

Ve **الفلوجة** ( **سفودة** gibi): **السواد**’dan köy. Ve o ayrıca: ekin için çıkarılmış, iyi, beyaz, ıslah edilmiş toprak (**الأرض المصلحة الطيبة البيضاء المستخرجة للزرع**). Çoğulu **فلاليج**. Ve bundan, Irak’ta bir yer: **فلوجة** diye adlandırıldı. Ve **اللسان**’da: “**بالفُرات**”, “**العراق**” yerine. İbn Düreyd **المفلوج** hakkında dedi ki: onunla adlandırıldı; çünkü onun yarısı şaşkınlaştı. Ve bundan denildi: **الفليجة** ( **سفينة** gibi); o, evin bölmelerinden bir bölmedir (**شقة من شقق البيت**). Asma‘î dedi ki: çadırın bölmelerinden (**شقق الخباء**). Dedi ki: onun nerede olduğunu bilmiyorum. Ömer b. Lecî dedi ki:

  “Bir elbise ile bürünmüş olmaksızın yürür,
  ancak **الفليجة**’nin boşluğu, kazıklarla (tutulmuş) olarak.”

Ve **المحكم**’de: ve Hüzeylî Selmâ b. el-Muk‘ad’ın sözü:

  “Üzerinde Ümmü Şibl kalırdı; sanki o,
  ondan doyduğunda, uzatılmış bir **فليج** (gibidir).”

“**فليج ممدد**” ile “**فليجة ممددة**”yi kastetmiş olması câizdir; hazf etti. Ve, hâ ile ve hâ’sız söylenenlerden olması da câizdir. Ve, tekili hâ dışında ondan ayrılmayan cem‘den olması da câizdir; İbn Tufeyl’in sözünde:

  “Issız bir yerin yüksekliğinde belirirler; sanki onlar,
  okuyanı karşılayan **مهارق فلوج** (gibidirler).”

İbn Cunbe dedi ki: o, **كالتنور: الكاتب** (gibidir). Dedim ki: “hesaplayan, tedbir eden” için de kullanılır; onların “**يفلج الأمر**” sözünden: yani ona bakar, onu taksim eder ve onu tedbir eder.

**فلوج**: özel ad. Denilir: **أمر مفلج** ( **معظم** gibi): kendi yönü üzere düzgün olmayan (**غير مستقيم على جهته**). Ve **رجل مفلج الثنايا** ve “**فلجها**”: yani onun aralıklı olması (**متفرجها**); sonuncusu **الأساس**’tandır. Nüshalarda böyle; bazısında: “**منفرجها**”, infi‘âl bâbından; o, dişlerin bitişik olmasının zıddıdır. Onun صلى الله عليه وسلم sıfatında: “Onun dişleri **مفلج** idi.” Bir rivayette: “**أفلج الأسنان**.” Bir diğerinde: “**أفلج الثنيتين**.” Ve **إفليج** ( **إزميل** gibi): özel ad. Ve **فلجة**, sükûn ile: Mekke ile Basra arasında bir yer; ve denildi ki: o, daha önce zikredilen **الفلج**’dir.

Meselde: “Kim hükme tek başına gelirse **يفلج**.” Ve “Allah onu onun üzerine **أفلجه**; **فلجا** ve **فلوجا**”: onu muzaffer kıldı (**أظفره**), yendi, üstün kıldı. “Allah onun delilini **أفلج** etti”: onu doğruladı ve onu ortaya çıkardı. Bütün bunlardan isim: **الفلج** ve **الفلج**. Denilir: “**لمن الفلج والفلج**?” Ma‘n b. Yezîd hadîsinde: “Resûlullah صلى الله عليه وسلم’e bey‘at ettim ve ona (huzurunda) çekiştim; o da beni **فأفلجني**”: yani benim lehime hükmetti ve beni hasmıma karşı galip kıldı.

“**تفلجت قدمه**”: çatladığı zaman (**تشققت**). Ve bu maddeden sana istidrâk edileceklerdendir: **امرأة متفلجة**: o, güzelleştirme arzusuyla bunu dişleriyle yapan kadındır. Bundan hadîs: “O, güzellik için **المتفلجات**’a lânet etti.” Ve **الفلج**, harekeli: ayağın dış tarafa dönmesi ve topuğun kaybolması. Ve “**أفبلج**” (onlar): iki kalça arası uzak olanlar (**متباعد الأسكتين**). Ve **فرس أفلج**: iki kalça kemiği arası uzak olan (**متباعد الحرقفتين**). Ve bunların hepsinden denilir: “**فلج** **فلجا** ve **فلجة**”; Lihyânî’den.

Ve **الفلجة**: **البجاد**’dan bir parça. Ve “Gel: seni haktan işler ile **أفالجك**”: yani hangimiz için **الفلج** olacak diye **الفلج**’e seni geçmeye yarışırım; “Falanla **فالج** etti; sonra onu **فلجه يفلجه**”: onunla çekişti; onu yendi ve ona galip geldi. Ve **رجل فالج في حجته** ve **فلج**; “**بالغ** ve **بلغ**”, “**ثابت** ve **ثبت**” denildiği gibi.

Ve **الفلج**, iki damme ile: bütün duvara akan ark (**الساقية**) . Ve **الفلجان**: ekinin arkları. Ve **الفلجات**: ekinlikler. Dedi ki:

  “Şam’ın **فلجات**’ını bırakın; onların önüne,
  kalçaları, doğuranların ağızları gibi olan mızrak darbeleri engel oldu.”

Ve o, **الحاء**’da zikredilmiştir.

Ve **الفلج**: sabah. Humeyd b. Sevr dedi ki:

  “En yüksek yol üzerinde **القراميص**’tan,
  Âd kavminden beri ibadet edilen (bir yer), **كالفلج** (gibi).”

Ve sabah “**انفلج** etti”; “**انبلج** etti” gibi. “Falan, işiyle **استفلج** etti”—**بالجيم والحاء**—ona mâlik oldu. “Falanca kalbimle **فلجت**”: onu götürdü. Bu ve ondan önceki, **الأساس**’tandır.

Ve hadîste **فلج** zikri vardır; o, harekeli: Yemâme tarafında büyük bir köy; ve Yemen’de Âd’ın meskenlerinden bir yer; Ebû Ubeyd el-Bekrî’nin **أنساب**’ında böyledir. Dedim ki: ve sonuncusundan **ابن المهاجر**; bunu Hemdânî **أسماء الشهور والأيام**’da zikretti. Ve **فالوجة**: Filistin’de bir köy. Ve **فالج**: isim. Şair dedi ki:

  “Kim **فالج**’ın ayrılığında ortak olduysa,
  onun süt develeri birlikte uyuzlandı ve sabahladı.”

Ve **فالجان**: Tunus’ta bir köy.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَلَجَ
1 فَلَجَ ذ , aor. فَلُجَ , (S, M, O, L, Msb, K,) and فَلِجَ , (K,) or the latter only [when the verb is trans. as] in فَلَجَ القَوْمَ, (TA,) inf. n. فَلْجٌ, (S, O, K,) or فُلُوجٌ, (Msb,) or both, and, accord. to Kr, فُلْجٌ and فَلَجٌ, but it is said in the L that these two are simple substs: (TA;) and ↓ افلج, inf. n. اـِفْلَاجٌ; (K, TA;) the latter verb authorized by AO and Ktr and others, but omitted by Th in the Fs; (TA;) He succeeded; succeeded in an enterprise or a contest; overcame, conquered, or gained a victory: (S, O, K, &c.:) or he attained his object; gained what he sought. (Msb.) One says, مَنْ يَأْتِ الحَكَمَ وَحْدهُ يَفْلُجْ [He who comes to the judge by himself will succeed, or overcome, or gain his cause]: a proverb. (S, O.) And فَلَجَ عَلَى خَصْمِهِ, (S, O,) and ↓ افلج, (TA,) He (a man) succeeded against, or overcame, his adversary; (S, O, TA;) and got before him, or got precedence of him. (TA.) And فَلَجَ بِحُجَّتِهِ, (Msb, TA,) and فِى حُجَّتِهِ, (TA,) He established, (Msb,) or he overcame by and in, (TA,) his argument, plea, allegation, or proof. (Msb, TA.) And فَلَجَتْ حُجَّتُهُ [His argument, &c., was successful]. (A.) And فَلَجَ سَهْمُهُ, and ↓ افلج, His arrow was successful. (O, TA.) And فَلَجَتْ بِقَلْبِى She (a woman) took away [or captivated] my heart. (A, TA.) ― -b2- And فَلَجَ القَوْمَ, in which case only one says يَفْلُجُ and يَفْلِجُ, and فَلَجَ أَصْحَابَهَ, He (a man) succeeded against, or overcame, the people, or party, and his companions. (TA.) ― -b3- فَلَجَ, aor. فَلِجَ , (S, M, O, L, K,) and فَلُجَ , (K,) or the former only, (MF. TA,) inf. n. فَلْجٌ, He divided a thing; parted it; divided it in parts or shares; or distributed it: (S, O, K;) as also ↓ فلّج, inf. n. تَفْلِيجٌ: (O, K:) he divided property, (Mgh, TA,) or running water: (TA:) and he divided a thing in halves. (M, L, Msb, TA.) One says, فَلَجَتُ الشَّىْءَ بَيْنَهُمْ I divided, parted, or distributed, the thing between them, or among them. (S, O.) And فَلَجَ الشَّىْءَ بَيْنَهُمَا He divided the thing between them two in halves. (M, L, TA.) And فَلَجْتُ أَلْفًا, aor. فَلِجَ , inf. n. فَلْجٌ and فُلُوجٌ, I divided, parted, or distributed, a thousand [dirhems] by means of the فِلْج, a well-known measure of capacity. (Msb.) ― -b4- And فَلَجْتُ الشَّىْءَ, (S, Msb, K, *) aor. in this case and in other cases following فَلُجَ and فَلِجَ , (K,) or فَلُجَ only, (TA,) [but it is implied in the S and O and Msb that it is فَلِجَ ,] inf. n. فَلْجٌ, (K,) I split the thing, clave it, or divided it lengthwise: (S, O:) or I split the thing, &c., into two halves: (Msb, K:) or فَلَجْتُ الشَّىْءَ فَلْجَيْنِ has this latter meaning. (S, O.) ― -b5- And فَلَجْتُ الأَرْضَ لِلزِّرَاعَةِ, (S, O, K, *) inf. n. فَلْجٌ, (K,) [like فَلَحْتُهَا,] I furrowed, or ploughed, the land for sowing. (S, O, K.) ― -b6- And هُوَ يَفْلُجُ الأَمْرَ He looks into, and divides, or distributes, and manages, the thing, or affair. (L, TA.) ― -b7- And فَلَجَ, inf. n. فَلْجٌ, He imposed the [tax called] جِزُيَة. (K.) One says, فَلَجَ الجِزْيَةَ عَلَى القَوْمِ, (T, S, Mgh, * O, &c.,) and فَلَجَ القَوْمَ, (TA,) He imposed the جزية upon the people, or party; (T, S, Mgh, O, &c.:) he di(??) the جزية among the people, or party, (??) upon each person his portion: (As, Mgh; *) and فَلَجَ الجِزْيَةَ بَيْنَهُمْ: (A:) [said to be] from فِلْجٌ, or فَالِجٌ, (As, Mgh,) or القَفِيزُالفَالِجُ; (A'Obeyd, S, O;) signifying a certain measure of capacity; because the جزيه used to he paid in wheat, or corn: (As, Mgh:) or the verb in this sense (??) arabicized word. (Shifل el-Ghaleel.) -A2- فَلِجَ, aor. فَلَجَ , inf. n. فَلَجٌ and فَلَجَةٌ, He had what is termed فَلَجٌ, meaning [as expl. below, i. e.] width. between the teeth, and feet [or legs, and arms], &c. (Lh, TA.) ― -b2- فَلِجَ, (Th, S, O, Msb, K,) inf. n. فَالِجٌ, one of the [few] inf. as. of the measure فَاعِلٌ; (ISd, TA;) and فَلِجَ, aor. فَلَجَ , mentioned by IKtt and Es-Sarakustee and others; (MF, TA;) but the former alone is mentioned by Th in the Fs, and by other celebrated lexicologists; (TA;) [and vulg. ↓ انفج;] He had the disease termed الفَالِجُ [expl. below]. (Th, S, O. Msb, K.)

2 فَلَّجَ see 1, former half: ― -b2- and see also فَلَجٌ, in two places.

فالجهُ
3 فالجهُ ذ He contended with him, trying which of them should succeed, or overcome. (TA.) Hence one says, (TA,) أُفَالِجُكَ أُمُورًا مِنَ الحَقِّ I will contend with thee, trying which of us shall succeed, to accomplish affairs of right. (A, TA.)

افلج
4 افلج ذ as intrans.: see 1, former half, in three places. -A2- افلجهُ اللّٰهُ عَلَيْهِ God made him to succeed against him; to overcome him, conquer him, or gain the victory over him: (S, O, K: *) and made him to excel him. (TA.) ― -b2- And خَاصَيْتُ فَأَفْلَجَنَى I contended in an altercation, disputed, or litigated, and he decided in my favour, and judged me to have prevailed against, or overcome, my adversary. (TA, from a trad.) ― -b3- And افلج اللّٰهُ حُجَّتَهُ, (S, O, Msb,) or بُرْهَانَهُ, (K, *) God made his argument, plea, allegation, or proof, right, and manifest, or clear: (S, O, K: *) or established it. (Msb.)

تفلّجت قَدَمُهُ
5 تفلّجت قَدَمُهُ ذ His foot became cracked, or chapped. (S, O, K.) [See also مُتَفَلِّح, in art. فلح.] ― -b2- [And تفلّجت said of a woman, She made open spaces between her front teeth: see the part. n., voce أَفْلَجُ.]

انفلج الصُّبْحُ
7 انفلج الصُّبْحُ ذ i. q. انبلج [The daybreak shone, or shone brightly]. (TA.) -A2- See also 1, last sentence.

استفلج فُلَانٌ بِأَمْرِهِ
10 استفلج فُلَانٌ بِأَمْرِهِ ذ Such a one mastered, or became master of, his affair: and so استفلح, with ح. (A, TA.) [See the latter verb.]

فَلْجٌ
فَلْجٌ ذ an inf. n. of فَلَجَ [q. v.]. (S, O, K, &c.) ― -b2- And [probably as such] i. q. قَمْرٌ [app. as meaning An overcoming in a game of hazard]; as also ↓ فُلْجٌ. (L.) -A2- See also فَالِجٌ, in two places. -A3- Also, and ↓ فِلْجٌ, (S, O, K,) and ↓ فُلُجٌّ, [q. v.,] (Seer, L,) [or perhaps this is a mistranscription for فَلْجٌ or فِلْجٌ,] The half of a thing: (S, O, K:) pl. of the first and second فُلُوجٌ. (S, O.) One says, هُمَا فَلْجَانِ They two are two halves. (K.) ― -b2- And one says, فِى رِجْلِهِ فُلُوجٌ, [pl. of فَلْجٌ,] In his foot are fissures, or cracks; as also فُلُوحٌ. (S in art. فلح.) ― -b3- See also فَلَجٌ.

فُلْجٌ
فُلْجٌ ذ (S, O, K) and ↓ فَلَجٌ (L) and ↓ فُلْجَةٌ, (O, K,) substs., (or, accord. to some, the first and second are inf. ns., TA,) Success; success in an enterprise or a contest; conquest; or victory. (S, O, L, K.) One says, لِمَنَ الفُلْجُ and ↓ الفَلَجُ To whom belongs success, or the conquest, or victory? (Lh, L.) ― -b2- See also فَلْجٌ.

فِلْجٌ
فِلْجٌ ذ : see فَلْجٌ. ― -b2- Also, (S, O, Msb, K,) and ↓ فَالِجٌ, (TA,) or قَفِيزٌ فَالِجٌ, (AO, S, O,) A certain measure of capacity, (AO, S, O, Msb, K,) well known, (Msb, K,) with which things are divided, (TA,) of large size, said to be the same as the قَفِيز [q. v.]; and ↓ فَالِجٌ is said to be an arabicized word, from the Syriac فالغا: (L: [but see فُلُجٌّ:]) it is said that the ↓ فَالِج [thus in my copy of the Mgh, but it is there strangely added that it is “ with fet-h, ” as though فَالَج,] is two fifths of what is termed الكُرُّ المُعَدَّلُ, [see art. كر,] and, by 'Alee Ibn-'Eesà, that it is larger than the فِلْج: in the T, the ↓ فَالِج is said to be the half of the great كُرّ; and the فِلْج is the measure of capacity that is called in Syriac فَالَغَا. (Mgh.)

فَلَجٌ
فَلَجٌ ذ : see فُلْجٌ, in two places. -A2- It is also an inf. n. of فَلِجَ [q. v.]: (Lh, TA:) and signifies Distance, or width, between the teeth; (K;) as also ↓ تَفْلِيجٌ: (TA:) or, between the medial and lateral incisors, (T, S, O,) when natural; and تَفْلِيجٌ, distance, or width, between those teeth when it is the effect of art. (T.) فَلَجٌ in all the teeth is disapproved, and not at all beautiful; but it is esteemed goodly when only between the two middle teeth. (TA.) ― -b2- Also Distance, or width, between the feet, (Lth, O, K, TA,) in the posterior direction: (O, TA:) or, between the shanks; like فَحَجٌ: (ISd, TA:) or crookedness, or curvature, [or a bowing outwards,] of the arms. (TA. [See أَفْلَجُ.]) And The turning over of the foot upon the outer side, and displacement of the heel; in a neuter sense. (L.) -A3- Also, (S, K,) and, accord. to the S, فَلْجٌ, but this is a mistake, (IB, K,) A river: (A'Obeyd, TA:) or a small river: (S, O, K:) a rivulet, or streamlet; syn. جَدْوَلٌ: (A:) or a running spring of water: or running water: (R, TA:) or a large well: (Ibn-Kunلseh, TA:) pl. أَفْلَاجٌ (S, O) and فَلَجَاتٌ (R, TA) [or فُلْجَانٌ, for] فُلْجَانٌ signifies rivulets, streamlets, or small channels, for the irrigation of seed-produce: and ↓ فُلُجٌ, with two dammehs, signifies a rivulet, streamlet, or small channel, for irrigation, running to every part of a garden. (L.) ― -b2- فَلَجٌ is also sometimes used as an epithet: one says مَآءٌ فَلَجٌ meaning Running water: and عَيْنٌ فَلَجٌ a running spring of water. (L.) -A4- And الفَلَجُ signifies The daybreak. (TA.)

فَلِجٌ
فَلِجٌ ذ [part. n. of فَلِجَ]: see an ex. voce أَفْلَجُ.

فُلُجٌ
فُلُجٌ ذ : see فَلَجٌ, last sentence but two. ― -b2- It is also a pl. of فَلِيجٌ [q. v. voce فَلِيجَةٌ].

فَلْجَةٌ
فَلْجَةٌ ذ : see فَلِيجَةٌ.

فُلْجَةٌ
فُلْجَةٌ ذ : see فُلْجٌ.

فَلَجَاتٌ
فَلَجَاتٌ ذ Fields, or lands, sown, or for sowing. (TA. [See also فَلَحَةٌ, in art. فلح.]) ― -b2- See also فَلَجٌ, last sentence but two.

فُلُجٌّ
فُلُجٌّ ذ , [thus in the L,] accord. to Sb, A sort of men: one says, النَّاسُ فُلُجَّانِ The people, or men, are two sorts; [for ex.,] consisting of entering and going out: [but I think it most probable that فُلُجٌّ and فُلُجَّانِ are mistranscriptions for فِلْجٌ and فِلْجَانِ, for] Seer says that فلج signifying “ a half ” and “ a sort ” is derived from فِلْجٌ syn. with قَفِيزٌ: thus he makes فِلْجٌ an Arabic word. (L.) See also فَلْجٌ.

فِلْجَانٌ
فِلْجَانٌ ذ , [said to be] from فِلْجٌ signifying “ a certain measure of capacity, ” [but app. from the Pers. فِنْجَان,] A [small porcelain or earthenware] cup out of which coffee &c. is drunk; commonly pronounced by the vulgar فِنْجَان and فِنْجَال [from the Pers. پِنْگَان and پِنْگَال, and also called ↓ فِلْجَانَةٌ, vulgarly فِنْجَانَة; and ↓ فِيَالَجَة: (see سَوْمَلَةٌ:) pl. فَلَاجِينُ and فَنَاجِينُ and فَنَاجِيلُ]. (TA.)

فِلْجَانَةٌ
فِلْجَانَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

فَلِيجٌ
فَلِيجٌ ذ : see the paragraph here following.

فَليِجَةٌ
فَليِجَةٌ ذ One of the oblong pieces of cloth of a tent: (TA:) or, of a [tent of the kind called] خِبَآء: (As, S, O, K:) As says, I know not in what part it is: (TA:) ↓ فَلِيجٌ appears to be used for it by poetic license; or the word may be one of those pronounced with and without ة; or without ة it may be a pl. [or coll. gen. n.] of which the sing. [or n. un.] is with ة: (M, TA:) [or] فَلِيجٌ signifies a single oblong piece of a بِجَاد [q. v.]; and its pl. is فُلُجٌ: (L and TA in art. بجد:) and [in like manner] ↓ فَلْجَةٌ signifies a piece of a بِجَاد. (TA in the present art.) ― -b2- See also فَلِيحَةٌ, with ح.

فَلُّوجٌ
فَلُّوجٌ ذ A writer. (Ibn-Jembeh, O, K.) And A manager and reckoner: from the phrase هُوَ يَفْلُجُ الأَمْرَ, expl. above. (TA.)

فَلُّوجَةٌ
فَلُّوجَةٌ ذ Land that is put into a right, or proper, state for sowing; (S, O, K;) good, clear, land prepared for sowing: (TA:) pl. فَلَالِيجُ. (S, O, K.) And [hence, app.,] Any one town, or village, of the Sawلd: (O, K: *) pl. as above. (O.)

رَجُلٌ فَالِجٌ فِى حُجَّتِهِ
رَجُلٌ فَالِجٌ فِى حُجَّتِهِ ذ A man who succeeds, or overcomes, in his argument, plea, allegation, or the like; as also ↓ فَلْجٌ. (TA.) And السَّهْمُ الفَالِجُ The arrow that is successful: (S, O, K:) the winning arrow in the game called المَيْسِر: or it may mean the arrow that is successful in a contest at archery. (TA.) -A2- See also فِلْجٌ, in four places. ― -b2- فَالِجٌ (S, O, L, K) and ↓ فَلْجٌ (L) also signify A large, or bulky, camel, with two humps, that is brought from Es-Sind for the purpose of covering: (S, O, * K:) or a camel with two humps, between the Bukhtee (البُخْتِىّ) and the Arabian: so called because his hump is divided in halves, or because his two humps have different inclinations: (L:) pl. of the former فَوَالِجُ. (S, M, K; all in art. صر.) ― -b3- And الفَالِجُ signifies [Palsy, or paralysis, whether partial or general; hemiplegia or paraplegia:] a disease arising from a flaccidity in one of the lateral halves of the body; (A;) or a flaccidity in one of the lateral halves of the body, (K, TA,) arising suddenly, (TA,) occasioned by an efflux of a phlegmatic humour, and causing the passages of the spirit to become obstructed; (K, TA;) this being its first effect; it deprives the patient of his senses and his motion; and is sometimes in one member: (TA:) or a flatus (رِيحٌ S, O, L, TA) which attacks a man, and deprives him [of the use] of one lateral half of the body; (thus in the L, and the like is said in the 'Eyn; TA;) whence it is thus called: (IDrd, S, O:) or a disease that arises in one of the lateral halves of the body, occasioning the loss of the senses and of motion, and sometimes in both lateral halves, and sudden in its attack; on the seventh [day] it is dangerous; but when it has passed the seventh, its acuteness ceases; and when it has passed the fourteenth, it becomes a chronic disease: (Msb:) it is called in a trad. of Aboo-Hureyreh دَآءُ الأَنْبِيَآءِ [the disease of the prophets]: and is said by Et-Tedmuree, in the Expos. of the Fs, to be a disease that attacks a man when the venters (بُطُون) of the brain become filled with certain moistures, or humours, occasioning the loss of sensation and of the motions of the members, and rendering the patient like a dead person, understanding nothing. (TA.) -A3- أَنَا مِنْ هٰذَا الأَمْرِ فَالِجُ بْنُ خَلَاوَةَ, or كَفَالِجِ بْنِ خَلَاوَةَ, is a saying expl. in art. خلو.

فَيْلَجٌ
فَيْلَجٌ ذ [The cocoon of a silk-worm;] the thing from which قَزّ is obtained: an arabicized word; [from the Pers. پِيلَهْ pélah; but said to be] originally فَيْلَق, and thus some pronounce it. (Msb,)

فِيَالَجَةٌ
فِيَالَجَةٌ ذ : see فِلْجَانٌ. [فَيَالِجَة occurs in art. قز in the TA, as its pl.; being there expl. as meaning small cups (فَنَاجِين) in which wine (شَرَاب) is drunk: but I think that this may be taken from a mistranscription for فِيَالَجَة.]

أَفْلَجُ
أَفْلَجُ ذ , (TA,) or أَفْلَجُ الأَسْنَانِ, (S, Mgh, O, K, TA,) applied to a man, and فَلْجَآءُ الأَسْنَانِ applied to a woman, (S, O,) for the teeth must be mentioned, (IDrd, S, O, K,) [but MF disputes this,] and الأَسْنَانِ ↓ مُفَلَّجُ, applied to a man, accord. to one reading of a trad., (TA,) Having the teeth separate, one from another: (TA:) or, distant, or wide apart, one from another: (Mgh, * K:) or having the medial and lateral incisors distant, one from another, or wide apart. (S, O.) [See also أَفْرَقُ.] And الثَّنَايَا ↓ مُفَلَّجُ A man having an interstice between the middle pair of teeth; (S, O, K;) as also الثَّنَايَا ↓ فَلِجُ; (A;) contr. of مُتَرَاصُّ الثَّنَايَا. (S, O.) And ↓ مُتَفَلِّجَةٌ A woman that makes open spaces between her front teeth, for the purpose of improving their appearance. (L, from a trad., in which a curse is pronounced against her who does this.) And ثَغْرٌ أَفْلَجُ Front teeth that are separate, or distant, or wide apart, one from another; and ↓ مُفَلَّجٌ signifies the same [app. when they are rendered so artificially: see فَلَجٌ]. (TA.) ― -b2- And أَفْلَجُ applied to a man, Having a crookedness, or curvature, [or bowing outwards,] in the arms: when it is in the legs, the person is termed أَفْحَجُ: (L:) or wide between the arms: (O, K:) or wide between the paps; (S, L;) which last explanation is said in the K to be erroneous; but he who is wide between the paps is also wide between the arms. (MF.) ― -b3- هِنٌ أَفْلَجُ A vulva, of a woman, whereof the labia majora are wide apart. (L.) ― -b4- فَرَسٌ أَفْلَجُ A horse having the prominent parts of the haunch-bones wide apart. (IDrd, O, L.)

أَفْلَجِىٌّ
[ أَفْلَجِىٌّ ذ Having the fingers wide apart. (Freytag, from the Deewلn of the Hudhalees.)]

مُفْلَجٌ
مُفْلَجٌ ذ [Rendered] successful, or victorious; and safe, or secure. (KL.) [See also its verb.]

مُفَلَّجٌ
مُفَلَّجٌ ذ : see أَفْلَجُ, in three places. ― -b2- أَمْرٌ مُفَلَّجٌ An affair not rightly disposed or directed. (O, K.)

مَفْلُوجٌ
مَفْلُوجٌ ذ Having the disease termed الفَالِجٌ. (S, Mgh, O, Msb, K.)

مُتَفَلِّجَةٌ
مُتَفَلِّجَةٌ ذ : see أَفْلَجُ.

##### Türkçe

**فَلَجَ**
1 **فَلَجَ** ذ, muzârîsi **فَلُجَ**, (S, M, O, L, Msb, K,) ve **فَلِجَ**, (K,) yahut ikincisi yalnızca [fiil müteaddî olduğunda] **فَلَجَ القَوْمَ**’da, (TA,) mastarı **فَلْجٌ**, (S, O, K,) yahut **فُلُوجٌ**, (Msb,) yahut ikisi birden; ve Kr’ye göre **فُلْجٌ** ve **فَلَجٌ**, fakat L’de bu ikisinin basit isimler olduğu söylenir: (TA;) ve ↓ **افلج**, mastarı **اـِفْلَاجٌ**; (K, TA;) bu son fiil AO ve Ktr ve başkalarınca câiz görülmüş, fakat Th tarafından Fs’de zikredilmemiştir; (TA;) Başardı; bir işte yahut bir müsabakada başardı; galip geldi, yendi, yahut zafer kazandı: (S, O, K, &c.:) yahut maksadına ulaştı; aradığını elde etti. (Msb.) Şöyle denir: **مَنْ يَأْتِ الحَكَمَ وَحْدهُ يَفْلُجْ** [Kim hâkime tek başına gelirse başarır, yahut galip gelir, yahut davasını kazanır]: bir darb-ı meseldir. (S, O.) Ve **فَلَجَ عَلَى خَصْمِهِ**, (S, O,) ve ↓ **افلج**, (TA,) O (bir adam) hasmına karşı başardı, yahut onu yendi; (S, O, TA;) ve onun önüne geçti, yahut ona takaddüm etti. (TA.) Ve **فَلَجَ بِحُجَّتِهِ**, (Msb, TA,) ve **فِى حُجَّتِهِ**, (TA,) O, (Msb,) yahut deliliyle ve delilinde, (TA,) hüccetini, davasını, iddiasını yahut burhanını ikame etti, (Msb, TA.) Ve **فَلَجَتْ حُجَّتُهُ** [Onun hücceti vb. başarılı oldu]. (A.) Ve **فَلَجَ سَهْمُهُ**, ve ↓ **افلج**, Onun oku başarılı oldu. (O, TA.) Ve **فَلَجَتْ بِقَلْبِى** O (bir kadın) kalbimi alıp götürdü [yahut esir etti]. (A, TA.) ― -b2- Ve **فَلَجَ القَوْمَ**, ki bu durumda yalnızca **يَفْلُجُ** ve **يَفْلِجُ** denir, ve **فَلَجَ أَصْحَابَهَ**, O (bir adam) kavme yahut fırkaya ve arkadaşlarına karşı başardı, yahut onları yendi. (TA.) ― -b3- **فَلَجَ**, muzârîsi **فَلِجَ**, (S, M, O, L, K,) ve **فَلُجَ**, (K,) yahut birincisi yalnızca, (MF. TA,) mastarı **فَلْجٌ**, O bir şeyi böldü; onu ayırdı; onu parçalara yahut hisselere böldü; yahut taksim etti: (S, O, K;) bunun gibi ↓ **فلّج**, mastarı **تَفْلِيجٌ**: (O, K:) o malı böldü, (Mgh, TA,) yahut akan suyu: (TA:) ve o bir şeyi iki yarıya böldü. (M, L, Msb, TA.) Şöyle denir: **فَلَجَتُ الشَّىْءَ بَيْنَهُمْ** Ben şeyi aralarında böldüm, ayırdım yahut taksim ettim. (S, O.) Ve **فَلَجَ الشَّىْءَ بَيْنَهُمَا** O, şeyi ikisi arasında iki yarıya böldü. (M, L, TA.) Ve **فَلَجْتُ أَلْفًا**, muzârîsi **فَلِجَ**, mastarı **فَلْجٌ** ve **فُلُوجٌ**, Ben, kapasite ölçüsü olarak meşhur **فِلْج** vasıtasıyla bin [dirhemi] böldüm, ayırdım yahut taksim ettim. (Msb.) ― -b4- Ve **فَلَجْتُ الشَّىْءَ**, (S, Msb, K, *) muzârîsi bu durumda ve aşağıdaki diğer durumlarda **فَلُجَ** ve **فَلِجَ**, (K,) yahut yalnızca **فَلُجَ**, (TA,) [fakat S ve O ve Msb’de bunun **فَلِجَ** olduğu ima edilir,] mastarı **فَلْجٌ**, (K,) Ben şeyi yardım; onu çatlattım; yahut onu boylamasına böldüm: (S, O:) yahut ben şeyi vb. iki yarıya böldüm: (Msb, K:) yahut **فَلَجْتُ الشَّىْءَ فَلْجَيْنِ** bu son manaya gelir. (S, O.) ― -b5- Ve **فَلَجْتُ الأَرْضَ لِلزِّرَاعَةِ**, (S, O, K, *) mastarı **فَلْجٌ**, (K,) [**فَلَحْتُهَا** gibi,] Ben ekim için toprağı karık açtım yahut sürdüm. (S, O, K.) ― -b6- Ve **هُوَ يَفْلُجُ الأَمْرَ** O, işe yahut meseleye bakar; onu böler yahut taksim eder; ve onu idare eder. (L, TA.) ― -b7- Ve **فَلَجَ**, mastarı **فَلْجٌ**, O, [**جِزُيَة** denilen] vergiyi koydu. (K.) Şöyle denir: **فَلَجَ الجِزْيَةَ عَلَى القَوْمِ**, (T, S, Mgh, * O, &c.,) ve **فَلَجَ القَوْمَ**, (TA,) O, **جزية**yi kavmin yahut fırkanın üzerine koydu; (T, S, Mgh, O, &c.:) o, **جزية**yi kavim yahut fırka arasında taksim etti, (??) her kişiye hissesini (??): (As, Mgh; *) ve **فَلَجَ الجِزْيَةَ بَيْنَهُمْ**: (A:) [denildiğine göre] **فِلْجٌ**’den, yahut **فَالِجٌ**’den, (As, Mgh,) yahut **القَفِيزُالفَالِجُ**’den; (A'Obeyd, S, O;) belirli bir kapasite ölçüsünü ifade eder; çünkü **جزيه** eskiden buğday yahut hububat olarak ödenirdi: (As, Mgh:) yahut fiil bu manada (??) arapçalaştırılmış bir kelimedir. (Shifل el-Ghaleel.) -A2- **فَلِجَ**, muzârîsi **فَلَجَ**, mastarı **فَلَجٌ** ve **فَلَجَةٌ**, Onda **فَلَجٌ** denilen şey vardı; bunun manası [aşağıda açıklandığı üzere, yani] dişler arasında, ve ayaklar [yahut bacaklar, ve kollar] vb. arasında genişliktir. (Lh, TA.) ― -b2- **فَلِجَ**, (Th, S, O, Msb, K,) mastarı **فَالِجٌ**, vezni **فَاعِلٌ** olan [az sayıdaki] mastarlardan biridir; (ISd, TA;) ve **فَلِجَ**, muzârîsi **فَلَجَ**, IKtt ve Es-Sarakustee ve başkalarınca zikredilmiştir; (MF, TA;) fakat Th tarafından Fs’de ve diğer meşhur lugatçılar tarafından yalnızca birincisi zikredilmiştir; (TA;) [ve avamca ↓ **انفج**;] Onda **الفَالِجُ** denilen hastalık vardı [aşağıda açıklanmıştır]. (Th, S, O. Msb, K.)

2 **فَلَّجَ**: 1’in ilk yarısına bak: ― -b2- ve ayrıca **فَلَجٌ**’a da iki yerde bak.

**فالجهُ**
3 **فالجهُ** ذ O, onunla çekişti; hangisinin başaracağı yahut galip geleceği denenerek. (TA.) Bundan dolayı şöyle denir, (TA,) **أُفَالِجُكَ أُمُورًا مِنَ الحَقِّ** Ben seninle hak işlerinde çekişeceğim; hangimizin başaracağını deneyeceğiz. (A, TA.)

**افلج**
4 **افلج** ذ lâzım olarak: 1’in ilk yarısına üç yerde bak. -A2- **افلجهُ اللّٰهُ عَلَيْهِ** Allah onu ona karşı başarılı kıldı; onu yenmesini, mağlup etmesini yahut ona karşı zafer kazanmasını sağladı: (S, O, K: *) ve onu ona üstün kıldı. (TA.) ― -b2- Ve **خَاصَيْتُ فَأَفْلَجَنَى** Ben münakaşada çekiştim, tartıştım yahut muhakeme oldum; o da benim lehime hükmetti ve beni hasmıma karşı galip gelmiş yahut onu yenmiş saydı. (TA, bir rivayetten.) ― -b3- Ve **افلج اللّٰهُ حُجَّتَهُ**, (S, O, Msb,) yahut **بُرْهَانَهُ**, (K, *) Allah onun hüccetini, davasını, iddiasını yahut burhanını hak ve açık yahut berrak kıldı: (S, O, K: *) yahut onu sabit kıldı. (Msb.)

**تفلّجت قَدَمُهُ**
5 **تفلّجت قَدَمُهُ** ذ Onun ayağı çatladı yahut yarıldı. (S, O, K.) [Ayrıca فلح maddesinde **مُتَفَلِّح**’e de bak.] ― -b2- [Ve **تفلّجت** bir kadın hakkında denildiğinde, Ön dişleri arasında açıklıklar yaptı: ism-i fâil için **أَفْلَجُ** maddesine bak.]

**انفلج الصُّبْحُ**
7 **انفلج الصُّبْحُ** ذ **انبلج** ile aynı (TA) [Tan yeri parladı, yahut parlakça parladı]. -A2- Ayrıca 1’in son cümlesine de bak.

**استفلج فُلَانٌ بِأَمْرِهِ**
10 **استفلج فُلَانٌ بِأَمْرِهِ** ذ Falanca, işine hâkim oldu yahut işinin hâkimi oldu: ve bunun gibi **استفلح**, **ح** ile. (A, TA.) [Son fiile bak.]

**فَلْجٌ**
**فَلْجٌ** ذ **فَلَجَ**’ın mastarıdır [bk.]. (S, O, K, &c.) ― -b2- Ve [muhtemelen bu olarak] **قَمْرٌ** ile aynı; [görünüşe göre kumarda bir galibiyet manasında]; bunun gibi ↓ **فُلْجٌ**. (L.) -A2- Ayrıca **فَالِجٌ**’e de iki yerde bak. -A3- Ayrıca, ve ↓ **فِلْجٌ**, (S, O, K,) ve ↓ **فُلُجٌّ**, [bk.,] (Seer, L,) [yahut belki bu **فَلْجٌ** yahut **فِلْجٌ** için bir yanlış yazımdır,] Bir şeyin yarısı: (S, O, K:) birinci ve ikinci kelimenin çoğulu **فُلُوجٌ**. (S, O.) Şöyle denir: **هُمَا فَلْجَانِ** Onlar ikisi iki yarıdır. (K.) ― -b2- Ve şöyle denir: **فِى رِجْلِهِ فُلُوجٌ**, [**فَلْجٌ**’ün çoğulu,] Onun ayağında yarıklar yahut çatlaklar vardır; bunun gibi **فُلُوحٌ**. (S, فلح maddesinde.) ― -b3- Ayrıca **فَلَجٌ**’a bak.

**فُلْجٌ**
**فُلْجٌ** ذ (S, O, K) ve ↓ **فَلَجٌ** (L) ve ↓ **فُلْجَةٌ**, (O, K,) isimlerdir, (yahut bazılarına göre birinci ve ikinci mastardır, TA,) Başarı; bir işte yahut bir müsabakada başarı; fetih; yahut zafer. (S, O, L, K.) Şöyle denir: **لِمَنَ الفُلْجُ** ve ↓ **الفَلَجُ** Başarı, yahut fetih, yahut zafer kime aittir? (Lh, L.) ― -b2- Ayrıca **فَلْجٌ**’e bak.

**فِلْجٌ**
**فِلْجٌ** ذ: **فَلْجٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca, (S, O, Msb, K,) ve ↓ **فَالِجٌ**, (TA,) yahut **قَفِيزٌ فَالِجٌ**, (AO, S, O,) Belirli bir kapasite ölçüsü, (AO, S, O, Msb, K,) meşhur, (Msb, K,) şeylerin onunla bölündüğü, (TA,) büyükçe; **قَفِيز** ile aynı olduğu söylenir [bk.]; ve ↓ **فَالِجٌ**’in Süryanice **فالغا**’dan arapçalaştırılmış bir kelime olduğu söylenir: (L: [fakat **فُلُجٌّ**’e bak:]) denilir ki ↓ **فَالِج** [Mgh nüshamda böyle; fakat orada garipçe “fet-h ile” diye eklenmiştir; sanki **فَالَج** imiş gibi,] **الكُرُّ المُعَدَّلُ** denilenin beşte ikisidir, [كر maddesine bak,] ve 'Alee Ibn-'Eesà’ya göre o, **فِلْج**’den daha büyüktür: T’de ↓ **فَالِج**’in büyük **كُرّ**’ün yarısı olduğu söylenir; ve **فِلْج**’in Süryanicede **فَالَغَا** denilen kapasite ölçüsü olduğu söylenir. (Mgh.)

**فَلَجٌ**
**فَلَجٌ** ذ: iki yerde **فُلْجٌ**’e bak. -A2- Ayrıca **فَلِجَ**’ın mastarıdır [bk.]: (Lh, TA:) ve dişler arasındaki mesafe yahut genişlik manasına gelir; (K;) bunun gibi ↓ **تَفْلِيجٌ**: (TA:) yahut orta ve yan kesici dişler arasında, (T, S, O,) tabii olduğunda; ve **تَفْلِيجٌ**, o dişler arasında, sanatın eseri olduğunda mesafe yahut genişliktir. (T.) Bütün dişlerde **فَلَجٌ** mekruhtur ve hiç güzel değildir; fakat yalnız iki orta diş arasında olduğunda güzel sayılır. (TA.) ― -b2- Ayrıca ayaklar arasında, (Lth, O, K, TA,) arkaya doğru yönde mesafe yahut genişlik: (O, TA:) yahut incikler arasında; **فَحَجٌ** gibi: (ISd, TA:) yahut kolların eğriliği yahut kıvrıklığı [yahut dışa doğru bükülmesi]. (TA. [**أَفْلَجُ**’e bak.]) Ve ayağın dış tarafa dönmesi ve topuğun yerinden kayması; nötr manada. (L.) -A3- Ayrıca, (S, K,) ve S’ye göre **فَلْجٌ**, fakat bu bir hatadır, (IB, K,) Bir nehir: (A'Obeyd, TA:) yahut küçük bir nehir: (S, O, K:) bir dere yahut küçük akarsu; eş anlamlısı **جَدْوَلٌ**: (A:) yahut akan bir su kaynağı: yahut akan su: (R, TA:) yahut büyük bir kuyu: (Ibn-Kunلseh, TA:) çoğulu **أَفْلَاجٌ** (S, O) ve **فَلَجَاتٌ** (R, TA) [yahut **فُلْجَانٌ**, zira] **فُلْجَانٌ** ekin sulamak için küçük dereler, küçük akarsular yahut küçük kanallar demektir: ve ↓ **فُلُجٌ**, iki damme ile, sulama için bir dere, küçük akarsu yahut küçük kanal demektir; bahçenin her tarafına akan. (L.) ― -b2- **فَلَجٌ** bazen sıfat olarak da kullanılır: **مَآءٌ فَلَجٌ** denir, manası Akan sudur: ve **عَيْنٌ فَلَجٌ** akan bir su kaynağıdır. (L.) -A4- Ve **الفَلَجُ** tan yeri demektir. (TA.)

**فَلِجٌ**
**فَلِجٌ** ذ [**فَلِجَ**’ın ism-i fâili]: **أَفْلَجُ** maddesinde bir örneğe bak.

**فُلُجٌ**
**فُلُجٌ** ذ: sondan iki önceki cümlede **فَلَجٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca **فَلِيجٌ**’in çoğuludur [bk. **فَلِيجَةٌ** maddesinde].

**فَلْجَةٌ**
**فَلْجَةٌ** ذ: **فَلِيجَةٌ**’e bak.

**فُلْجَةٌ**
**فُلْجَةٌ** ذ: **فُلْجٌ**’e bak.

**فَلَجَاتٌ**
**فَلَجَاتٌ** ذ Ekilmiş yahut ekim için olan tarlalar yahut araziler. (TA. [Ayrıca فلح maddesinde **فَلَحَةٌ**’e de bak.]) ― -b2- Ayrıca sondan iki önceki cümlede **فَلَجٌ**’e bak.

**فُلُجٌّ**
**فُلُجٌّ** ذ, [L’de böyle,] Sb’ye göre, bir çeşit insanlar: şöyle denir, **النَّاسُ فُلُجَّانِ** İnsanlar yahut erkekler iki çeşittir; [mesela,] giren ve çıkanlardan oluşur: [fakat en muhtemel olan, **فُلُجٌّ** ve **فُلُجَّانِ**’ın **فِلْجٌ** ve **فِلْجَانِ** için yanlış yazım olmasıdır; zira] Seer der ki “yarı” ve “çeşit” manasındaki فلج, **قَفِيزٌ** ile eş anlamlı **فِلْجٌ**’den türemiştir: böylece o, **فِلْجٌ**’i Arapça bir kelime yapar. (L.) Ayrıca **فَلْجٌ**’e bak.

**فِلْجَانٌ**
**فِلْجَانٌ** ذ, [denildiğine göre] “belirli bir kapasite ölçüsü” manasındaki **فِلْجٌ**’den; [fakat görünüşe göre Farsça **فِنْجَان**’dan,] Kahve vb. içilen [küçük porselen yahut toprak] fincan; avamca genellikle **فِنْجَان** ve **فِنْجَال** diye telaffuz edilir [Farsça پِنْگَان ve پِنْگَال’dan; ve ayrıca ↓ **فِلْجَانَةٌ** diye de adlandırılır, avamca **فِنْجَانَة**; ve ↓ **فِيَالَجَة**: (**سَوْمَلَةٌ**’ye bak:) çoğulu **فَلَاجِينُ** ve **فَنَاجِينُ** ve **فَنَاجِيلُ**]. (TA.)

**فِلْجَانَةٌ**
**فِلْجَانَةٌ** ذ: bir önceki paragrafa bak.

**فَلِيجٌ**
**فَلِيجٌ** ذ: aşağıdaki paragrafa bak.

**فَليِجَةٌ**
**فَليِجَةٌ** ذ Bir çadırın uzunlamasına kumaş parçalarından biri: (TA:) yahut [**خِبَآء** denilen türden] bir çadırın: (As, S, O, K:) As der ki, onun hangi kısmında olduğunu bilmem: (TA:) ↓ **فَلِيجٌ** şiir zaruretiyle onun için kullanılmış görünür; yahut kelime, ة ile ve ة’siz söylenenlerden olabilir; yahut ة’siz olanı, tekili [yahut isim birimi] ة ile olan bir çoğul [yahut cins ismi] olabilir: (M, TA:) [yahut] **فَلِيجٌ**, bir **بِجَاد**’ın [bk.] tek bir uzun parçası demektir; ve onun çoğulu **فُلُجٌ**’dür: (L ve TA, بجد maddesinde:) ve [aynı şekilde] ↓ **فَلْجَةٌ** bir **بِجَاد** parçası demektir. (TA, bu maddede.) ― -b2- Ayrıca **فَلِيحَةٌ**’e, **ح** ile, bak.

**فَلُّوجٌ**
**فَلُّوجٌ** ذ Bir kâtip. (Ibn-Jembeh, O, K.) Ve bir idareci ve hesapçı: **هُوَ يَفْلُجُ الأَمْرَ** ibaresinden; yukarıda açıklanmıştır. (TA.)

**فَلُّوجَةٌ**
**فَلُّوجَةٌ** ذ Ekim için düzgün yahut uygun hale getirilen arazi; (S, O, K;) ekim için hazırlanmış iyi, temiz arazi: (TA:) çoğulu **فَلَالِيجُ**. (S, O, K.) Ve [bundan dolayı, görünüşe göre,] Sawلd’in herhangi bir kasabası yahut köyü: (O, K: *) çoğulu yukarıdaki gibidir. (O.)

**رَجُلٌ فَالِجٌ فِى حُجَّتِهِ**
**رَجُلٌ فَالِجٌ فِى حُجَّتِهِ** ذ Hüccetinde, davasında, iddiasında yahut benzerinde başarılı olan yahut galip gelen bir adam; bunun gibi ↓ **فَلْجٌ**. (TA.) Ve **السَّهْمُ الفَالِجُ** Başarılı olan ok: (S, O, K:) **المَيْسِر** denilen oyunda kazanan ok; yahut okçuluk müsabakasında başarılı olan ok manasına gelebilir. (TA.) -A2- Ayrıca dört yerde **فِلْجٌ**’e bak. ― -b2- **فَالِجٌ** (S, O, L, K) ve ↓ **فَلْجٌ** (L) ayrıca, örtü için Es-Sind’den getirilen, iki hörgüçlü büyük yahut iri bir deve demektir: (S, O, * K:) yahut Bukhtee (**البُخْتِىّ**) ile Arap devesi arasında iki hörgüçlü bir deve; hörgücü iki yarıya bölünmüş olduğu için, yahut iki hörgücünün meyilleri farklı olduğu için böyle adlandırılmıştır: (L:) birincisinin çoğulu **فَوَالِجُ**. (S, M, K; hepsi صر maddesinde.) ― -b3- Ve **الفَالِجُ** [kısmi yahut genel felç; hemipleji yahut parapleji:] bedenin iki yan yarısından birinde gevşeklikten doğan bir hastalık demektir; (A;) yahut bedenin iki yan yarısından birinde gevşeklik, (K, TA,) ansızın meydana gelen, (TA,) balgamî bir hıltın akmasıyla oluşan ve ruhun geçitlerinin tıkanmasına sebep olan; (K, TA;) bu onun ilk etkisidir; hastayı duyularından ve hareketinden mahrum eder; bazen tek bir uzuvda olur: (TA:) yahut bir rüzgâr (**رِيحٌ** S, O, L, TA) ki bir adama isabet eder ve onu bedenin iki yan yarısından birinden [yararlanamaz hale] mahrum eder; (L’de böyle, ve benzeri 'Eyn’de söylenir; TA;) bundan dolayı böyle adlandırılmıştır: (IDrd, S, O:) yahut bedenin iki yan yarısından birinde ortaya çıkan, duyuların ve hareketin kaybına yol açan, bazen iki yan yarısında da olan, ve ansızın gelen bir hastalık: yedinci [gün] tehlikelidir; fakat yedinciyi geçince şiddeti kesilir; on dördüncüyü geçince kronik bir hastalık olur: (Msb:) Aboo-Hureyreh rivayetinde **دَآءُ الأَنْبِيَآءِ** [peygamberlerin hastalığı] diye adlandırılmıştır: ve Et-Tedmuree tarafından Fs şerhinde, beynin karıncıkları (**بُطُون**) belirli rutubetlerle yahut hıltlarla dolduğunda bir adama isabet eden, duyunun ve uzuvların hareketlerinin kaybına sebep olan, hastayı ölü gibi kılan, hiçbir şey anlamayan bir hastalık olduğu söylenir. (TA.) -A3- **أَنَا مِنْ هٰذَا الأَمْرِ فَالِجُ بْنُ خَلَاوَةَ**, yahut **كَفَالِجِ بْنِ خَلَاوَةَ**, خلو maddesinde açıklanan bir sözdür.

**فَيْلَجٌ**
**فَيْلَجٌ** ذ [İpekböceği kozası;] **قَزّ**’ın elde edildiği şey: arapçalaştırılmış bir kelime; [Farsça پِيلَهْ pélah’tan; fakat denildiğine göre] aslında **فَيْلَق** idi, ve bazıları böyle telaffuz eder. (Msb,)

**فِيَالَجَةٌ**
**فِيَالَجَةٌ** ذ: **فِلْجَانٌ**’a bak. [TA’da قز maddesinde **فَيَالِجَة** onun çoğulu olarak geçer; orada şarap (**شَرَاب**) içilen küçük fincanlar (**فَنَاجِين**) manasında açıklanmıştır: fakat bunun **فِيَالَجَة** için bir yanlış yazımdan alınmış olabileceğini düşünüyorum.]

**أَفْلَجُ**
**أَفْلَجُ** ذ, (TA,) yahut **أَفْلَجُ الأَسْنَانِ**, (S, Mgh, O, K, TA,) bir erkeğe söylenir; ve **فَلْجَآءُ الأَسْنَانِ** bir kadına söylenir, (S, O,) zira dişlerin zikredilmesi gerekir, (IDrd, S, O, K,) [fakat MF buna itiraz eder,] ve **الأَسْنَانِ** ↓ **مُفَلَّجُ**, bir erkeğe söylenir, bir rivayetin bir kıraatına göre, (TA,) Dişleri birbirinden ayrı olan: (TA:) yahut birbirinden uzak yahut aralıklı olan: (Mgh, * K:) yahut orta ve yan kesici dişleri birbirinden uzak yahut aralıklı olan. (S, O.) [Ayrıca **أَفْرَقُ**’a bak.] Ve **الثَّنَايَا** ↓ **مُفَلَّجُ** Orta iki diş arasında bir aralığı olan adam; (S, O, K;) bunun gibi **الثَّنَايَا** ↓ **فَلِجُ**; (A;) **مُتَرَاصُّ الثَّنَايَا**’nın zıddıdır. (S, O.) Ve ↓ **مُتَفَلِّجَةٌ** Ön dişleri arasında, görünüşlerini güzelleştirmek için, açıklıklar yapan kadın. (L, bir rivayetten; onda bunu yapan kadına lanet edilmiştir.) Ve **ثَغْرٌ أَفْلَجُ** Ön dişleri birbirinden ayrı yahut uzak yahut aralıklı olan; ve ↓ **مُفَلَّجٌ** aynı manaya gelir [görünüşe göre yapay olarak böyle yapıldığında: **فَلَجٌ**’e bak]. (TA.) ― -b2- Ve **أَفْلَجُ** bir erkeğe söylenir: kollarda eğrilik yahut kıvrıklık [yahut dışa doğru bükülme] bulunan: bu bacaklarda olduğunda kişiye **أَفْحَجُ** denir: (L:) yahut kollar arasında geniş olan: (O, K:) yahut memeler arasında geniş olan; (S, L;) bu son açıklamanın K’de hatalı olduğu söylenir; fakat memeler arasında geniş olan, kollar arasında da geniştir. (MF.) ― -b3- **هِنٌ أَفْلَجُ** Büyük dudakları geniş aralıklı olan bir kadının ferci. (L.) ― -b4- **فَرَسٌ أَفْلَجُ** Kalça kemiklerinin çıkıntılı kısımları geniş aralıklı olan at. (IDrd, O, L.)

**أَفْلَجِىٌّ**
[ **أَفْلَجِىٌّ** ذ Parmakları geniş aralıklı olan. (Freytag, Hudhalees’in Deewلn’ından.)]

**مُفْلَجٌ**
**مُفْلَجٌ** ذ Başarılı kılınmış yahut muzaffer kılınmış; ve emniyette yahut güvende. (KL.) [Ayrıca fiiline bak.]

**مُفَلَّجٌ**
**مُفَلَّجٌ** ذ: üç yerde **أَفْلَجُ**’a bak. ― -b2- **أَمْرٌ مُفَلَّجٌ** Düzgünce düzenlenmemiş yahut yönlendirilmemiş bir iş. (O, K.)

**مَفْلُوجٌ**
**مَفْلُوجٌ** ذ **الفَالِجٌ** denilen hastalığı olan. (S, Mgh, O, Msb, K.)

**مُتَفَلِّجَةٌ**
**مُتَفَلِّجَةٌ** ذ: **أَفْلَجُ**’a bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AC/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَلَجَ
فَلَجَ I ,  U ( n. ac. فَلْج 1 ,  فُلُوْج 27 ),
a.  Succeeded, was successful.

b.  [ 'Ala ], Triumphed, prevailed over, overcame, vanquished.

c.  ( n. ac. فَلْج 1 ), Split, divided, parted.

d.  [ acc. &  Bain ], Distributed, shared amongst.

e.  Furrowed, tilled, ploughed ( land ).

f.  [ Bi or Fī ], Established ( arguments ).

g.  [ pass. ], Was afflicted with hemiplegy.

فَلِجَ
فَلِجَ A ( n. ac. فَلَج 4 ,  فَلَجَة 4t ),
a.  Had the teeth, the feet &c. wide apart.

b.  see supra (g) .

فَلَّجَ
فَلَّجَ II ,
a.  see I (c) , ( e ).

فَاْلَجَ
فَاْلَجَ III ,
a.  Competed, contended with.

أَفْلَجَ
أَفْلَجَ IV ,
a.  see I (a) , ( b ).

c.  [ acc. &  'Ala ], Made to triumph, prevail over.

d.  Established, made good ( argument ).

تَفَلَّجَ
تَفَلَّجَ V ,
a.  Was cracked.

اِنْفَلَجَ
اِنْفَلَجَ VII
a.  [ coll. ],  see I (g) .

فَلْج
فَلْج 1 , ( pl. فُلُوْج 27 ),
a.  Division; half; protion, share, part.

b.  see 3 .

فِلْج
فِلْج 2 ,
a.  A certain measure of capacity. - فُلْج 3 ,  فُلْجَة 3t , Success; victory; triumph.

فَلَج
فَلَج 4 ,
a.  Wideness of the teeth &c.

b.  ( pl. أَفْلَاْج 38 ), Rivulet, streamlet, rill.

أَفْلَجُ
أَفْلَجُ 14 ,
a.  Wide-toothed.

b.  Deformed, malformed.

فَاْلِج
فَاْلِج 21 ,
a.  Successful; winning; victorious; triumphant; winner; victor, vanquisher.

b.  Dividing, halving &c.

c.  Hemiplegy, partial paralysis.

d.  Two-humped camel.

فَلُّوْج
فَلُّوْج 31 ,
a.  Writer.

فِلْجَاْن
فِلْجَاْن 34 ,
a.  see فِنْجَان

فَلڤجَ
N. P. فَلڤجَ I , ( pl. مَفَاْلِيْجُ 65 ),
a.  Hemiplegic, paralysed; paralytic.

فَلَّجَ
N. P. فَلَّجَ II ,
a.  see 14 (a) .

فَالَج
فَالَج
a.  see 2 .

فَيْلَج
فَيْلَج
a.  Cocoon ( of the silk-worm ).

##### Türkçe

فَلَجَ
فَلَجَ I , U (mast. isim: **فَلْج** 1 , **فُلُوْج** 27 ),
a. Başardı, başarılı oldu.

b. [ **'Ala** ], Galip geldi, üstün geldi, yendi, mağlup etti.

c. (mast. isim: **فَلْج** 1 ), Yardı, böldü, ayırdı.

d. [ mef‘ûl & **Bain** ], Aralarında dağıttı, paylaştırdı.

e. (Toprağı) karık açtı, işledi, sürdü.

f. [ **Bi** veya **Fī** ], (Delilleri) tesis etti.

g. [ meçhûl ], Hemipleji ile musibetlendi.

فَلِجَ
فَلِجَ A (mast. isim: **فَلَج** 4 , **فَلَجَة** 4t ),
a. Dişleri, ayakları vb. arası geniş oldu.

b. Yukarıya bak (g).

فَلَّجَ
فَلَّجَ II ,
a. I (c), (e)’ye bak.

فَاْلَجَ
فَاْلَجَ III ,
a. (Biriyle) yarıştı, çekişti.

أَفْلَجَ
أَفْلَجَ IV ,
a. I (a), (b)’ye bak.

c. [ mef‘ûl & **'Ala** ], Galip kıldı, üstün kıldı.

d. (Delili) tesis etti, sağlam kıldı.

تَفَلَّجَ
تَفَلَّجَ V ,
a. Çatladı.

اِنْفَلَجَ
اِنْفَلَجَ VII
a. [ müşterek ], I (g)’ye bak.

فَلْج
فَلْج 1 , (çoğulu: **فُلُوْج** 27 ),
a. Bölme; yarım; pay, hisse, parça.

b. 3’e bak.

فِلْج
فِلْج 2 ,
a. Hacim için belirli bir ölçü. - **فُلْج** 3 , **فُلْجَة** 3t , Başarı; zafer; galibiyet.

فَلَج
فَلَج 4 ,
a. Dişlerin vb. genişliği.

b. (çoğulu: **أَفْلَاْج** 38 ), Küçük dere, küçük akarsu, ince su yolu.

أَفْلَجُ
أَفْلَجُ 14 ,
a. Dişleri geniş olan.

b. Şekli bozuk, yaratılışı bozuk.

فَاْلِج
فَاْلِج 21 ,
a. Başarılı; kazanan; muzaffer; galip; kazanan; galip, mağlup eden.

b. Bölen, ikiye ayıran vb.

c. Hemipleji, kısmi felç.

d. İki hörgüçlü deve.

فَلُّوْج
فَلُّوْج 31 ,
a. Yazar.

فِلْجَاْن
فِلْجَاْن 34 ,
a. **فِنْجَان**’a bak.

فَلڤجَ
İsm-i mensûb: **فَلڤجَ** I , (çoğulu: **مَفَاْلِيْجُ** 65 ),
a. Hemiplejik, felçli; felçli kimse.

فَلَّجَ
İsm-i mensûb: **فَلَّجَ** II ,
a. 14 (a)’ya bak.

فَالَج
فَالَج
a. 2’ye bak.

فَيْلَج
فَيْلَج
a. (İpekböceğinin) kozası.
