# فلح (ف-ل-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%84%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir

- Harfler: ف - ل - ح
- Kur'an'da: 40 geçiş · 40 ayet · 7 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (7)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْمُفْلِحُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D9%81%D9%92%D9%84%D9%90%D8%AD%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | الْمُفْعِلُونَ | İflah olanlar | 12 | 12 | [2:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/2:5.md) |
| [تُفْلِحُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/siga/%D8%AA%D9%8F%D9%81%D9%92%D9%84%D9%90%D8%AD%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تُفْعِلُونَ | İflah olursunuz | 11 | 11 | [2:189](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/2:189.md) |
| [يُفْلِحُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%81%D9%92%D9%84%D9%90%D8%AD%D9%8F.md) | يُفْعِلُ | İflah olur | 9 | 9 | [6:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/6:21.md) |
| [أَفْلَحَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%81%D9%92%D9%84%D9%8E%D8%AD%D9%8E.md) | أَفْعَلَ | İflah oldu | 4 | 4 | [20:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/20:64.md) |
| [يُفْلِحُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%81%D9%92%D9%84%D9%90%D8%AD%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يُفْعِلُونَ | İflah olurlar | 2 | 2 | [10:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/10:69.md) |
| [الْمُفْلِحِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D9%81%D9%92%D9%84%D9%90%D8%AD%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْمُفْعِلِينَ | İflah olanlar | 1 | 1 | [28:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/28:67.md) |
| [تُفْلِحُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/siga/%D8%AA%D9%8F%D9%81%D9%92%D9%84%D9%90%D8%AD%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تُفْعِلُوا | İflah olursunuz | 1 | 1 | [18:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/18:20.md) |

## Mücavir kökler — 69 mücavir (225 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 14 ortak ayet · G² 15 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
2. [شحح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Rutubetli kav, çakıldığı zaman ateş almayan kav demektir
3. [فري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 13 · Ferv “Ferre”ye bak
4. [خمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Hamr (hı) : Üzümden yapılan içki, şarap demektir
5. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 7 ortak ayet · G² 11 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
6. [خبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%AB.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Habes bozuk yemek demektir
7. [دور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Dar : Etrafı çevrili yer demektir
8. [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Arka demektir
9. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 8 · Hayr : At sürüsü demektir
10. [وزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Terazi demektir
11. [بسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D8%B7.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Bisat kilim demektir
12. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 20 ortak ayet · G² 7 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
13. [بوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Bab kapı demektir
14. [عجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · “Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir
15. [ثقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Terazinin karşı kefesine konan taş demektir
16. [كيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Tuzak demektir
17. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 9 ortak ayet · G² 6 · Evye kuş yuvası demektir
18. [جهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Cehd düz, sert yer demektir
19. [نكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Tanınmayan
20. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Su birikintisidir
21. [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
22. [طيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · İyi
23. [مكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Kevn tepe demektir
24. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 5 ortak ayet · G² 4 · Zalimler
25. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Beyt ev demektir
26. [نهي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Nihayet, son demektir
27. [زكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir
28. [سحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Kesilmiş koyunun akciğeri demektir
29. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Oğullar
30. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Tanınan ile
31. [يمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Sağ yandır
32. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Rical ayak demektir
33. [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Eveye yuva demektir
34. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Hiram keçe demektir
35. [عقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir
36. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Beraber
37. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Kesr(sin ile) kırık demektir
38. [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
39. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
40. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
41. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Buğa boğa demektir
42. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
43. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
44. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Bab kapı demektir
45. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Emam ön demektir
46. [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
47. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
48. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Yumruk demektir
49. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Musa
50. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
51. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 1 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
52. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
53. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
54. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
55. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
56. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Alet kaldıraç demektir
57. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · İnek yavrusu, dana demektir
58. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · İşiten
59. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Biribirini kesen yoldur
60. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 11 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%84%D8%AD/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فلح |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [فوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2.md), [نجح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%AD.md), [ظفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%81%D8%B1.md), [سعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%AF.md) |
| Zıt Kök | [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir engeli, sert bir nesneyi veya toprağı yararak açmak, tohumun önündeki bariyeri yarıp filizlenmesini sağlamak |
| Çekirdek Özet 2 | Emek ve gayretin zorluk engelini aşarak kalıcı esenliğe, tükenmez nimete ve ebedi kurtuluşa ulaşması |
| Çekirdek Özet 3 | Çabanın boşa gitmeyip hedeflenen nihai sonuca, kalıcı varoluşa ve hayır üzere sürekliliğe kavuşması |
| Kritik Hata Riski | Felah kavramını yalnızca ahiretteki soyut bir talih veya dünyevi geçici bir kazanç sayarak toprağı sürme, engeli yarma ve emek verme boyutunu dışarıda bırakmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فل | Bir bütünü yarmak, çatlatmak, kesip ayırmak veya bir engeli delerek açmak; bu kök ailesinde [فلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%82.md) (şafak veya tohum gibi yarıp çıkarma), [فلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%83.md) (dairesel döngüyle yolu açma/yarma) ve [فلن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%86.md) (kesip belirleme) köklerinde olduğu gibi bir bütünü ikiye ayırma hareketi esastır. | ح | ح boğaz harfinin getirdiği sürtünme ve kesintisiz açıklık etkisiyle yarma eylemi yalnızca parçalama değil, içinden canlılığın, kalıcılığın ve verimin fışkıracağı sürekli bir yarık ve işleme (toprağı sürüp ekime hazırlama) niteliği kazanır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | ağız; söz, açıklık, kenar | Dışa doğru bir açıklık oluşturma, nefesin ve tohumun çıkacağı bir yarık meydana getirme hareketini simgeler. |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Hareketi belirli bir amaca doğru yönlendirme, disiplin, sevk etme ve sonuca ulaştırıcı gayreti temsil eder. |
| ح | çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Dış sınırları koruma, muhafaza etme, ortaya çıkan ürünü kalıcı bir alanda tutma ve sürekliliği sağlama etkisini ifade eder. |
| فلح | Engeli yarıp açarak yönlendirilmiş bir gayretle kalıcı bir koruma ve verimlilik alanına ulaşma | Açıklık oluşturan yarma eyleminin amaçlı bir sevk ve emekle birleşerek kalıcı bir varlık, bereket ve korunaklı bir esenlik üretmesi hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Toprağı tarım ve ekim için sürmek, yarmak; demiri demirle kesmek veya yarmak; alt dudağın ortadan yarık olması durumu. Çiftçiye toprağı yarıp işlediği için «fellâh» denilmiştir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Antere el-Absî’nin alt dudağının yarıklığı sebebiyle lakaplandırılması şahit gösterilir: وعَنْترةُ الفَلحاءُ جاءَ مُلأَّماً / كأنَّك فِندٌ من عَمَايةَ أسودُ. Ayrıca Abîd b. el-Ebras bir beytinde kökü başarı ve maksada ulaşma anlamında kullanmıştır: أفلح بما شئت فقد يدرك بالضعف وقد يخدع الأريب. |
| Erken Arapça kullanım | Arap atasözünde demirin sertliğini ve onunla iş görmeyi anlatan «إن الحديد بالحديد يفلح» (Demir ancak demirle yarılır/kesilir) darbımeseli yaygındır. Sahur vaktine orucun gücünü ve kalıcılığını sağladığı için «felâh» denmiş; nitekim sahurun kaçırılma endişesini anlatan erken dönem rivayetlerinde bu kelime yer almıştır. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, el-Mufradāt, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde فلح kökü, özellikle Batı ve Kuzeybatı Sami grubunda doğrudan toprağı işleme, sürme, yararak tarım yapma ve buna bağlı olarak emek sarf etme, hizmet etme semantiğiyle sabittir. Aramice ve Süryanice katmanında kök plḥ biçiminde toprağı sürmek, ziraat yapmak, aynı zamanda bir efendiye veya Tanrı’ya kulluk/hizmet etmek, ibadet etmek anlamını taşır. İbranicede p-l-ḥ kökü yarmak, dilimlemek, kesmek (örneğin sabanla toprağı yarmak) manasındadır. Arapçada bu kök bir yandan toprağın yarılması (fiziksel ziraat) anlamını korumuş, diğer yandan zorluğun ve engellerin yarılarak arkasındaki hayra, zafere ve ebedi bekaya ulaşılması yönünde soyutlaşarak dini terminolojinin merkezine yerleşmiştir. Çekirdek semantik, engelin yarılarak aşılması ve bu çaba sonucunda kalıcı bir semere elde edilmesidir.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith Syriac Lexicon, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Yarmak, ikiye ayırmak, toprağı sürmek, kalıcı hayır ve başarı elde etmek | Kökün asıl fiziksel karşılığı sert bir şeyi ve toprağı yarmaktır; buradan çiftçilik (fellah) ve tohumun başak vermesi gibi emekten sonra gelen ebedi nimet ve başarı (felah) türemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Aramice ve Süryanice plḥ (işlemek, toprağı sürmek, kulluk/ibadet etmek); İbranice plḥ (yarmak, dilimlemek) | Kuzeybatı Sami dillerindeki toprağı yarma ve hizmet/kulluk etme kavramı, Arapçada engelleri aşıp ebedi kurtuluşa ve kalıcı hayra ulaşma çizgisine tekabül eder. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Güney Arapçası ve erken Afro-Asyatik tarım terimleriyle paralellik | Tarımsal faaliyetin başlamasıyla toprağın yarılması ve yerleşik kalıcılık arasındaki semantik bağ Afro-Asyatik kök katmanında izlenir. | Muhtemel |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فلح | Anlamlı | Yarmak, toprağı işlemek, kurtuluşa ve kalıcı hayra ermek | Engelleri aşıp çabanın semeresini kalıcı biçimde alma durumudur. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| [فحل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D9%84.md) | Anlamlı | Erillik, güç, dölleyici erkek hayvan | Kendi türünün üstünü ve üretken gücü olan varlığı ifade eder. | Kur'an'da geçmez; hedef kökle güç ve tohumlama bağlamında uzak ilişki taşır. |
| [لفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AD.md) | Anlamlı | Ateşin, rüzgârın veya sıcağın yüze vurup yakması | Yüzeyi çarparak etkileme ve yakıcı biçimde yalama hareketidir. | Kur'an'da geçer ([لفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D8%AD.md)); ters akışlı fiziksel temas. |
| [لحف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%81.md) | Anlamlı | Üstünü örtmek, bürümek, ısrarla istemek | Bir şeyin üzerini tamamen kaplayarak sarmalama eylemidir. | Kur'an'da geçer ([لحف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%81.md)); yarma anlamının aksine örtme ve kapama yönündedir. |
| [حفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D9%84.md) | Anlamlı | Toplanmak, bir araya gelmek, suyun memede birikmesi, özen göstermek | Bir yerde yoğunlaşma ve kalabalıklaşma halidir. | Kur'an'da geçmez. |
| [حلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%81.md) | Anlamlı | Yemin etmek, ahitleşmek, kenetlenmek | İki tarafı birbirine sadakat bağıyla bağlayan kesin sözleşmedir. | Kur'an'da geçer ([حلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%81.md)); ayrışmanın aksine bağ kurma yönündedir. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فلح | Merkez | Emekle engeli yarıp kalıcı kurtuluşa ve semereye erme | Sonucun kalıcılığı, çabanın zayi olmaması ve berekete dönüşmesi esastır. | Ziraat gibi sabır, işleme ve engeli aşma neticesinde doğan nihai esenliktir. |
| [فوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2.md) | Komşu | Bir tehlikeden kurtulup arzulanan şeyi elde etme | [فوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2.md) daha çok tehlike çemberini geride bırakıp ödülü yakalamayı öne çıkarır. | Yangından kaçıp selamete ulaşma veya ganimete erişme vurgusu taşır. |
| [نجح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%AD.md) | Komşu | Bir işin kolaylıkla ve istenen biçimde neticelenmesi | [نجح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%AD.md) çabanın hedefe rast gelmesini ve işin yürürlük kazanmasını anlatır. | Süreçten ziyade hedefin somut olarak gerçekleşmesi durumudur. |
| [ظفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%81%D8%B1.md) | Komşu | Bir hedefe pençe geçirir gibi kesin üstünlük sağlama | [ظفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%81%D8%B1.md) hasmı alt etme ve üstün gelme boyutunda yoğunlaşır. | Çatışmalı bir ortamda zafer elde etme nüansı barındırır. |
| [سعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%AF.md) | Komşu | Baht açıklığı, kutluluk, içsel ve dışsal huzur | [سعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%AF.md) eylemin mekanik sonucundan çok ruhsal ve varoluşsal mutluluğu ifade eder. | Şekavetin zıddı olarak ilahi lütuf ve bahtiyarlıktır. |
| [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md) | Zıt | Sermayeyi tüketme, hüsrana uğrama, çabanın boşa gitmesi | [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md) emek ve sermayenin tükenip elde hiçbir kalıcı semerenin kalmamasıdır. | فلح tohumun başağa dönüşmesi iken [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md) sermayenin zayi olmasıdır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فلح | Engeli yarıp aşarak kalıcı kurtuluşa ve hayra ermek | Toprağın sürülmesi, engelin parçalanması ve tükenmez hayır elde edilmesini bütünleştirir. | Kesin |
| Latince | prosperare, florere, triumphare | Gönenmek, verimli olmak, serpilmek | Toprağın ve ağacın ürün vermesi (florere) kökün ziraat katmanına denk düşerken esenlik boyutunu kısmen karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | thrive, prosper, attain ultimate success | Gelişip serpilmek, refaha ve nihai zafere ermek | Sadece 'success' başarıyı verse de felahın içerdiği ebedi esenlik ve tohumun büyümesi dinamizmini 'thrive' ve 'prosper' daha iyi yansıtır. | Güçlü |
| Almanca | gedeihen, Heil erlangen, obsiegen | Serpilip gelişmek, kurtuluşa ermek, üstün gelmek | Maddi ve manevi bir olgunlaşma ve verimleşme sürecini (gedeihen) ve uhrevi kurtuluşu (Heil) ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | prospérer, triompher, parvenir au salut | Gönenmek, kurtuluşa ve zafere ulaşmak | Engelleri aşıp hem dünyevi gönenç hem de manevi esenliğe kavuşma durumunu kapsar. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins Comparative Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْمُفْلِحُونَ | Ahirette ebedi azaptan kurtulup cennet nimetine ve kalıcı bekaya erenler | Takva sahiplerinin, zekâtı verenlerin ve nefsin cimriliğinden korunanların nihai akıbeti; Bakara [2:5](https://lisan.digital/tr/ayet/2:5.md), Âl-i İmrân [3:104](https://lisan.digital/tr/ayet/3:104.md), Tevbe [9:88](https://lisan.digital/tr/ayet/9:88.md), Haşr [59:9](https://lisan.digital/tr/ayet/59:9.md). |
| تُفْلِحُونَ | Dünyada meşru çaba ve takva ile esenliğe, rızka ve berekete kavuşma | İbadet, cihad, faizden kaçınma ve adalet emirlerinin gerekçesi; Bakara [2:189](https://lisan.digital/tr/ayet/2:189.md), Mâide [5:35](https://lisan.digital/tr/ayet/5:35.md), Enfâl [8:45](https://lisan.digital/tr/ayet/8:45.md), Cum’a [62:10](https://lisan.digital/tr/ayet/62:10.md). |
| يُفْلِحُ / لَا يُفْلِحُ | Haksız ve bâtıl iddiaların boşa çıkması, hedefe asla ulaşamama hali | Zulmedenlerin, iftira atanların, kâfirlerin ve sihirbazların başarıya ulaşamayacağı bağlamlar; En’âm [6:21](https://lisan.digital/tr/ayet/6:21.md), Yûnus [10:77](https://lisan.digital/tr/ayet/10:77.md), Tâhâ [20:69](https://lisan.digital/tr/ayet/20:69.md), Kasas [28:82](https://lisan.digital/tr/ayet/28:82.md). |
| أَفْلَحَ | Nefsi arındırmanın ve imanın getirdiği kesin içsel olgunlaşma ve kurtuluş | İbadet ve arınma yoluyla kesin zafere ulaşmış müminlerin niteliği; Mü’minûn [23:1](https://lisan.digital/tr/ayet/23:1.md), A’lâ [87:14](https://lisan.digital/tr/ayet/87:14.md), Şems [91:9](https://lisan.digital/tr/ayet/91:9.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hüsus ve vucubiyet, ebedi necat (kurtuluş) | İman ile amel birlikteliğinin felaha etkisi; büyük günah işleyenin ebedi felah bulup bulamayacağı tartışması. | Yok olmaktan ve azaptan kurtulup ebedi nimet ve beka yurduna kavuşma. |
| Fıkıh | Ezan (hayye ale'l-felâh), mükellefiyetin gayesi | Namazın ve fıkhi yükümlülüklerin ifasının hem dünyevi nizam hem uhrevi selamet açısından mutlak karşılığı olması. | Emirlere itaatin kişiye sağladığı meşru güvence ve kalıcı fayda. |
| Tefsir | Müflis/hâsir karşıtlığı, takva-felah ilişkisi | Felahın sadece bir temenni değil, nefis tezkiyesi ve salih amellerle toprağın sürülmesi gibi bir emek neticesi olduğu izahı. | Tohumun toprağı delip çıkması gibi kalbin imanla yeşerip meyve vermesi. |
| Hadis | Ezan icabeti, sahur bereketi, takva öğütleri | Sahur yemeğine bedenin ibadete gücünü ve kalıcılığını sağladığı için «felâh» denilmesi; müminin her haldeki kazançlılığı. | Maddi ve manevi varlığın, ibadetle zevalden korunup bekaya ermesi. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk | Ebedi necat ve rıza-i ilahi | Fani varoluşun sınırlarını ve günah engelini aşarak baki olana kavuşmak | Bireyin nefis tezkiyesiyle fıtrat tohumunu yeşertmesi ve cennetteki ebedi bekaya ulaşmasıdır. | Kesin |
| İlmi | Cehaletin aşılması | Hakikate vukufiyet ve zihni inkişaf | Şüphe ve cehalet sertliğini bilgiyle yararak aydınlığa çıkmak | Zihnin dogmatik engelleri delip burhana ve sağlam bilgiye erişerek verimli hale gelmesidir. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve adalet nizamı | Zulmün yarılması ve toplumsal selamet | Bâtılın ve istibdadın hegemonyasını kırıp adaletin sürekliliğini tesis etmek | Toplumun baskı ve sömürü kabuğunu kırarak özgürce gelişeceği ve kalıcı güvenliğe kavuşacağı nizamdır. | Güçlü |
| İktisadi | Üretim, emek ve infak | Helal kazancın bereketi ve kalıcılığı | İsraf ve atıllık engelini emekle yararak toplumsal refahı sürdürülebilir kılmak | Toprağın sürülmesi gibi sermayenin ve emeğin işletilerek değer üretmesi ve darlıktan çıkılmasıdır. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kırılma eşiğinin aşılması ve pozitif enerji dengesi (faz geçişi) | Katı bir kabuğun veya potansiyel bariyerinin belirli bir enerji/emek birikimiyle kırılarak sistemin kararlı, kalıcı ve daha yüksek bir denge durumuna geçmesi sürecidir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal hareketlilik ve sürdürülebilir refah (özgürleşme) | Bireyin veya toplumun önündeki yapısal engelleri, ataleti ve cehaleti bilinçli emekle yırtarak kalıcı esenliğe ve kurumsal sürekliliğe kavuşmasıdır. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca ahirete ertelenmiş soyut bir teselli veya tersine seküler anlamda sadece dünyevi para, şöhret ve geçici bir kariyer başarısına indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | فلح kökü hem bu dünyada toprağın sürülmesi gibi çaba, arınma ve adaletle üretilen gönenç ve bereketi, hem de ahirette tükenmez beka ve kurtuluşu kapsayan kesintisiz bir süreçtir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Çaba sarf etmeksizin, engelleri yarmaksızın temennilerle kurtuluş beklentisine girilmesi ya da zalimlerin geçici dünyevi üstünlüklerinin gerçek bir «felah» zannedilerek meşrulaştırılması. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan için öngördüğü nihai gayenin pasif bir kurtuluş değil; toprağı süren bir çiftçi gibi emek, takva, infak ve tezkiye yoluyla engelleri aşan aktif bir varoluşsal zafer olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Müminin temel vasıflarının sayıldığı sure başlarında (Mü’minûn [23:1](https://lisan.digital/tr/ayet/23:1.md)-11, Bakara [2:1](https://lisan.digital/tr/ayet/2:1.md)-5), nefis tezkiyesi bahislerinde (Şems [91:9](https://lisan.digital/tr/ayet/91:9.md), A’lâ [87:14](https://lisan.digital/tr/ayet/87:14.md)) ve zulmün/sihrin başarısızlığa mahkûm olduğunu bildiren ayetlerde (Tâhâ [20:69](https://lisan.digital/tr/ayet/20:69.md), En’âm [6:21](https://lisan.digital/tr/ayet/6:21.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Başarının dışsal bir talih eseri olduğu vehmini yıkar; felahın ancak bâtılı yarmak, nefsi arındırmak ve ilahi sınırlara riayet etmekle hasıl olan kalıcı ve ilahi teminat altındaki bir semere olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Sert toprağı, engeli veya nesneyi yarmak; tohumun yeşermesi için zemini sürmek ve açmak.
- Soyut anlam: Zahmet ve engelleri aşarak hakikate, ebedi hayra, tükenmez nimete ve kalıcı esenliğe ulaşmak.
- Sistematik karşılık: Bir potansiyel bariyerinin ($B$) hedefe yönelik emek ve takva ($E$) ile yarılarak sistemin tükenmez bir kararlılık ve beka ($F$) durumuna dönüşmesi.
- LaTeX modeli: $$F = \lim_{t \to \infty} \int_{0}^{t} \left( \frac{E(\tau)}{B(\tau)} \right) d\tau \quad \text{şartıyla} \quad E > B \implies F > 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $E$ harcanan iradi emeği, tezkiSingle yeteneğini ve salih ameli; $B$ aşılması gereken engeli, nefsin temayüllerini, bâtılı ve sert kabuğu temsil eder. $t$ zaman parametresi olup sonsuza uzandığında elde edilen $F$ kalıcı ve tükenmez felahı, ebedi bekâyı gösterir. Emek engeli aştığında ($E > B$) netice sıfırdan büyük bir kurtuluş ve semere ($F > 0$) olarak tahakkuk eder.

## Geçtiği ayetler (40 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%84%D8%AD/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/2:5.md) — الْمُفْلِحُونَ

أُولَئِكَ عَلَى هُدًى مِنْ رَبِّهِمْ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): İşte onlar, rablarından bir hidayet üzeredirler ve işte onlar, felaha erenlerdir.

### [Bakara 2:189](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/2:189.md) — تُفْلِحُونَ

يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْأَهِلَّةِ قُلْ هِيَ مَوَاقِيتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجِّ وَلَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِهَا وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقَى وَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوَابِهَا وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Sana yeni doğan aylardan soruyorlar. De ki: Onlar insanların faydası ve hacc için birer vakit ölçüleridir. Evlere arka taraflarından girmeniz «bir» değildir. Ancak «bir»; müttaki olanınkidir. Evlere kapılarından gelin. Allah’dan korkun ki, felaha eresiniz.

### [Ali İmran 3:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/3:104.md) — الْمُفْلِحُونَ

وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): İçinizden hayra çağıran, iyiliği emredip kötülükten alıkoyan bir topluluk bulunsun. İşte onlar, kurtuluşa erenlerdir.

### [Ali İmran 3:130](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/3:130.md) — تُفْلِحُونَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَأْكُلُوا الرِّبَا أَضْعَافًا مُضَاعَفَةً وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; kat kat faiz yemeyin. Allah’tan korkunki felah bulasınız.

### [Ali İmran 3:200](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/3:200.md) — تُفْلِحُونَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; sabredin, sebat gösterin, düşmana karşı durun ve Allah’tan sakının ki, felah bulasınız.

### [Maide 5:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/5:35.md) — تُفْلِحُونَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ وَجَاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’tan korkun ve O’na yaklaşmak için vesile arayın. O’nun yolunda cihad edin ki, felaha eresiniz.

### [Maide 5:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/5:90.md) — تُفْلِحُونَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالْأَنْصَابُ وَالْأَزْلَامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; içki, kumar, dikili taşlar ve fal okları; ancak şeytan işi pisliklerdir. Bunlardan kaçının ki, felaha eresiniz.

### [Maide 5:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/5:100.md) — تُفْلِحُونَ

قُلْ لَا يَسْتَوِي الْخَبِيثُ وَالطَّيِّبُ وَلَوْ أَعْجَبَكَ كَثْرَةُ الْخَبِيثِ فَاتَّقُوا اللَّهَ يَاأُولِي الْأَلْبَابِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): De ki: Murdarı çokluğu hoşunuza gitse de; murdarla temiz bir olmaz. Öyleyse ey akıl sahibleri; Allah’tan korkun ki kurtıuluşa eresiniz.

### [En'am 6:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/6:21.md) — يُفْلِحُ

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِآيَاتِهِ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan uyduran ve ayetlerini yalan sayandan daha zalim kimdir? Muhakkak ki zalimler, felaha ermezler.

### [En'am 6:135](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/6:135.md) — يُفْلِحُ

قُلْ يَاقَوْمِ اعْمَلُوا عَلَى مَكَانَتِكُمْ إِنِّي عَامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ تَكُونُ لَهُ عَاقِبَةُ الدَّارِ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ

Meal (IK): De ki: Ey kavmim; elinizden geleni yapın, doğrusu ben de yapacağım. Dünya evinin sonunun kimin olacağını bileceksiniz. Şurası muhakkak ki zalimler; felah bulmazlar.

### [Araf 7:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/7:8.md) — الْمُفْلِحُونَ

وَالْوَزْنُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوَازِينُهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): Tartı, o gün haktır. Kimin terazisi ağır basarsa; işte onlar, felaha erenlerin kendileridir.

### [Araf 7:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/7:69.md) — تُفْلِحُونَ

أَوَعَجِبْتُمْ أَنْ جَاءَكُمْ ذِكْرٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَلَى رَجُلٍ مِنْكُمْ لِيُنْذِرَكُمْ وَاذْكُرُوا إِذْ جَعَلَكُمْ خُلَفَاءَ مِنْ بَعْدِ قَوْمِ نُوحٍ وَزَادَكُمْ فِي الْخَلْقِ بَصْطَةً فَاذْكُرُوا آلَاءَ اللَّهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Sizi uyarması için aranızdan bir adama Rabbınız tarafından bir haber geldi diye mi hayret ediyorsunuz? Düşünün ki; O, sizi Nuh kavminden sonra halifeler yaptı. Yaratılış itibariyle onlardan fazla boy bos verdi. Hem Allah’ın nimetlerini hatırlayın ki; felaha eresiniz.

### [Araf 7:157](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/7:157.md) — الْمُفْلِحُونَ

الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالْأَغْلَالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): Onlar ki; yanlarındaki Tevrat’ta ve İncil’de yazılı bulacakları; okuma, yazma bilmeyen ve nebi olan Rasule tabi olurlar. O, kendilerine ma’rufu emreder, münkerden nehyeder. Temiz şeyleri helal kılar, murdar şeyleri de haram eder. Onların ağır yüklerini ve üzerlerindeki bağları, zincirleri indirir. İşte ona iman edenler, onu ta’zim edenler, ona yardım edenler ve onunla birlikte indirilen nura tabi olanlar, işte onlar; felaha erenlerin kendileridir.

### [Enfal 8:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/8:45.md) — تُفْلِحُونَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا لَقِيتُمْ فِئَةً فَاثْبُتُوا وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيرًا لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; bir toplulukla karşılaşırsanız sebat edin ve Allah’ı çok zikredin ki felaha eresiniz.

### [Tevbe 9:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/9:88.md) — الْمُفْلِحُونَ

لَكِنِ الرَّسُولُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ جَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ وَأُولَئِكَ لَهُمُ الْخَيْرَاتُ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): Fakat peygamber ve onunla iman etmiş olanlar; mallarıyla, canlarıyla cihad ettiler. Bütün hayırlar, işte onlarındır. Ve işte onlar, felaha erenlerin kendileridir.

### [Yunus 10:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/10:17.md) — يُفْلِحُ

فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِآيَاتِهِ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الْمُجْرِمُونَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan uyduran veya ayetlerini yalanlayanlardan daha zalim kim olabilir? Suçlular muhakkak ki felaha ermezler.

### [Yunus 10:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/10:69.md) — يُفْلِحُونَ

قُلْ إِنَّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ لَا يُفْلِحُونَ

Meal (IK): De ki: Allah hakkında yalan uyduranlar hiç şüphesiz felah bulmayacaklardır.

### [Yunus 10:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/10:77.md) — يُفْلِحُ

قَالَ مُوسَى أَتَقُولُونَ لِلْحَقِّ لَمَّا جَاءَكُمْ أَسِحْرٌ هَذَا وَلَا يُفْلِحُ السَّاحِرُونَ

Meal (IK): Musa dedi ki: Hak size geldiğinde mi böyle söylersiniz? Bu mudur büyü? Halbuki büyücüler felah bulmazlar.

### [Yusuf 12:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/12:23.md) — يُفْلِحُ

وَرَاوَدَتْهُ الَّتِي هُوَ فِي بَيْتِهَا عَنْ نَفْسِهِ وَغَلَّقَتِ الْأَبْوَابَ وَقَالَتْ هَيْتَ لَكَ قَالَ مَعَاذَ اللَّهِ إِنَّهُ رَبِّي أَحْسَنَ مَثْوَايَ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ

Meal (IK): Evinde bulunduğu kadın onu kendine ram etmek istedi. Kapıları sımsıkı kapadı. Ve: Sana söylüyorum gelsene, dedi. O da: Allah’a sığınırım, doğrusu o, benim efendimdir, bana iyi bakmıştır. Muhakkak ki zalimler asla felah bulmaz, dedi.

### [Nahl 16:116](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/16:116.md) — يُفْلِحُونَ

وَلَا تَقُولُوا لِمَا تَصِفُ أَلْسِنَتُكُمُ الْكَذِبَ هَذَا حَلَالٌ وَهَذَا حَرَامٌ لِتَفْتَرُوا عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ إِنَّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ لَا يُفْلِحُونَ

Meal (IK): Diliniz yalan yere vasıflandırageldiği için her şeye: Şu helal; bu haramdır demeyin. Çünkü Allah’a karşı yalan uydurmuş olursunuz. Şüphesiz ki Allah’a karşı yalan uyduranlar, asla felah bulmazlar.

### [Kehf 18:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/18:20.md) — تُفْلِحُوا

إِنَّهُمْ إِنْ يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ يَرْجُمُوكُمْ أَوْ يُعِيدُوكُمْ فِي مِلَّتِهِمْ وَلَنْ تُفْلِحُوا إِذًا أَبَدًا

Meal (IK): Çünkü sizden haberleri olacak olursa; sizi, ya taşla öldürürler veya dinlerine döndürürler. Bu takdirde ise asla kurtulamazsınız.

### [Taha 20:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/20:64.md) — أَفْلَحَ

فَأَجْمِعُوا كَيْدَكُمْ ثُمَّ ائْتُوا صَفًّا وَقَدْ أَفْلَحَ الْيَوْمَ مَنِ اسْتَعْلَى

Meal (IK): Onun için tuzaklarınızı bir araya getirin, sonra da sırayla gelin. Bugün üstün gelen felah bulmuştur.

### [Taha 20:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/20:69.md) — يُفْلِحُ

وَأَلْقِ مَا فِي يَمِينِكَ تَلْقَفْ مَا صَنَعُوا إِنَّمَا صَنَعُوا كَيْدُ سَاحِرٍ وَلَا يُفْلِحُ السَّاحِرُ حَيْثُ أَتَى

Meal (IK): Sağ elindekini at da onların yaptıklarını yutsun. Zira onların yaptıkları, sadece sihirbaz düzenidir. Nerede olursa olsun sihirbaz asla felah bulamaz.

### [Hac 22:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/22:77.md) — تُفْلِحُونَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ارْكَعُوا وَاسْجُدُوا وَاعْبُدُوا رَبَّكُمْ وَافْعَلُوا الْخَيْرَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; rüku edin, secdeye varın, Rabbınıza kulluk edin ve iyilik yapın ki kurtuluşa eresiniz.

### [Müminun 23:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/23:1.md) — أَفْلَحَ

قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Mü’minler; gerçekten felah bulmuşlardır.

### [Müminun 23:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/23:102.md) — الْمُفْلِحُونَ

فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوَازِينُهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): Tartıları ağır gelenler; işte onlar, felaha ermiş olanların kendileridir.

### [Müminun 23:117](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/23:117.md) — يُفْلِحُ

وَمَنْ يَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ لَا بُرْهَانَ لَهُ بِهِ فَإِنَّمَا حِسَابُهُ عِنْدَ رَبِّهِ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الْكَافِرُونَ

Meal (IK): Kim, başka bir tanrıya taparsa; onun hiç bir delili yoktur ve onun hesabı Rabbının katındadır. Gerçek şu ki, kafirler felah bulamazlar.

### [Nur 24:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/24:31.md) — تُفْلِحُونَ

وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Mü’min kadınlara da söyle: Gözlerini sakınsınlar ve ırzlarını korusunlar. Görünen kısmı müstesna, zinetlerini göstermesinler. Başörtülerini yakalarının üstüne salsınlar. Zinetlerini; kocaları veye babaları veya kocalarının babaları veya oğulları veya kocalarının oğulları veya kardeşleri veya erkek kardeşlerinin oğulları veya kızkardeşlerinin oğulları veya kadınları veya cariyeleri veya erkekliği kalmamış hizmetçileri, yahut kadınların mahrem yerlerini henüz anlamayan çocuklardan başkasına göster mesinler. Gizledikleri zinetlerinin bilinmesi için de ayaklarını vurmasınlar. Ey mü’minler; hepiniz Allah’a tevbe edin ki felaha eresiniz.

### [Nur 24:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/24:51.md) — الْمُفْلِحُونَ

إِنَّمَا كَانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِينَ إِذَا دُعُوا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ أَنْ يَقُولُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): Aralarında hükmetmesi için Allah’a ve Rasulüne çağrıldıkları zaman; mü’minlerin sözü, sadece: İşittik ve itaat ettik, demekten ibarettir. Ve işte onlar, felaha erenlerin kendileridir.

### [Kasas 28:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/28:37.md) — يُفْلِحُ

وَقَالَ مُوسَى رَبِّي أَعْلَمُ بِمَنْ جَاءَ بِالْهُدَى مِنْ عِنْدِهِ وَمَنْ تَكُونُ لَهُ عَاقِبَةُ الدَّارِ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ

Meal (IK): Musa dedi ki: Rabbım, kimin hidayetle katından geldiğini ve bu yurdun sonunun kimin olacağını daha iyi bilir. Doğrusu zalimler, asla felah bulmazlar.

### [Kasas 28:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/28:67.md) — الْمُفْلِحِينَ

فَأَمَّا مَنْ تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا فَعَسَى أَنْ يَكُونَ مِنَ الْمُفْلِحِينَ

Meal (IK): Ama tevbe edip inanan ve salih amel işleyen kimsenin, kurtuluşa erenlerden olması ümid edilir.

### [Kasas 28:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/28:82.md) — يُفْلِحُ

وَأَصْبَحَ الَّذِينَ تَمَنَّوْا مَكَانَهُ بِالْأَمْسِ يَقُولُونَ وَيْكَأَنَّ اللَّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَيَقْدِرُ لَوْلَا أَنْ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْنَا لَخَسَفَ بِنَا وَيْكَأَنَّهُ لَا يُفْلِحُ الْكَافِرُونَ

Meal (IK): Daha dün onun yerinde olmayı isteyenler: Vay demek ki Allah; kullarından dilediğinin rızkını genişletip daraltmaktadır. Eğer Allah, bize lutfetmemiş olsaydı; bizi de yerin dibine geçirirdi. Vay, demek ki kafirler, asla felah bulmazlar, demeye başladılar.

### [Rum 30:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/30:38.md) — الْمُفْلِحُونَ

فَآتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ وَالْمِسْكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ ذَلِكَ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): Akrabaya, yoksula ve yoloğluna hakkını ver. Bu; Allah’ın rızasını dileyenler için daha hayırlıdır ve işte onlar; kurtuluşa erenlerdir.

### [Lokman 31:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/31:5.md) — الْمُفْلِحُونَ

أُولَئِكَ عَلَى هُدًى مِنْ رَبِّهِمْ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): İşte onlar; Rabblarından bir hidayet üzerindedirler. Ve işte onlar; felaha erenlerin kendileridir.

### [Mücadele 58:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/58:22.md) — الْمُفْلِحُونَ

لَا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَوْ كَانُوا آبَاءَهُمْ أَوْ أَبْنَاءَهُمْ أَوْ إِخْوَانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ أُولَئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمَانَ وَأَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ وَيُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ أُولَئِكَ حِزْبُ اللَّهِ أَلَا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): Allah’a ve ahiret gününe iman eden bir kavmin; kendi babaları, oğulları, kardeşleri veya akrabaları da olsa Allah ve Peygamberine muhalefet eden kimselere sevgi beslediğini göremezsin. İşte onların kalbine Allah, iman yazmış ve katından bir ruh ile onları desteklemiştir. Onları altlarından ırmaklar akan cennetlere sokacaktır. Bunlar orada ebediyyen kalacaklardır. Allah; onlardan razı olmuştur, onlar da Allah’tan hoşnud olmuşlardır. İşte onlar; Allah’ın hizbidir. Dikkat edin; Allah’ın hizbi, felaha erenlerin kendileridir.

### [Haşr 59:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/59:9.md) — الْمُفْلِحُونَ

وَالَّذِينَ تَبَوَّءُوا الدَّارَ وَالْإِيمَانَ مِنْ قَبْلِهِمْ يُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِمْ وَلَا يَجِدُونَ فِي صُدُورِهِمْ حَاجَةً مِمَّا أُوتُوا وَيُؤْثِرُونَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ وَمَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): Onlardan önce o diyarı yurt edinmiş ve göğüslerine imanı yerleştirmiş olanlar; kendilerine hicret edip gelenleri severler. Ve onlara verilenlerden ötürü içlerinde bir çekememezlik duymazlar. Kendileri zaruret içinde bulunsalar bile onları, kendilerine tercih ederler. Her kim nefsinin tamahkarlığından korunabilmişse; işte onlar, felaha erenlerin kendileridir.

### [Cuma 62:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/62:10.md) — تُفْلِحُونَ

فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلَاةُ فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ وَابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيرًا لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Namaz bitince; yeryüzüne dağılın. Ve Allah’ın lutfundan isteyin. Allah’ı çok zikredin ki felaha eresiniz.

### [Tegabün 64:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/64:16.md) — الْمُفْلِحُونَ

فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ وَاسْمَعُوا وَأَطِيعُوا وَأَنْفِقُوا خَيْرًا لِأَنْفُسِكُمْ وَمَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): Öyleyse, gücünüz yettiğince Allah’tan korkun. Dinleyin, itaat edin ve kendinizin hayrına olarak infak edin. Kim de nefsinin cimriliğinden korunursa; işte onlar, felaha erenlerin kendileridir.

### [Ala 87:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/87:14.md) — أَفْلَحَ

قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى

Meal (IK): Doğrusu arınan, felah bulmuştur.

### [Şems 91:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/ayet/91:9.md) — أَفْلَحَ

قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاهَا

Meal (IK): Onu arıtan, gerçekten felaha ermiştir,

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir. Tarlayı sürme anlamında “felah” kullanılmıştır. Tarlayı sürmek onu ekin ekilecek hale getirmek demektir. “Felah” bulmak da olgunlaşıp işe yarar hale gelmek demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء واللام والفاء معهما
ح ل ف، ح ف ل، ف ح ل، ف ل ح، ل ف ح، ل ح ف كلهن مستعملات
حلف:
الحَلْفُ والحَلِفُ لغتان، في القَسَم، الواحدة حَلْفة، ويقال: مَحْلُوفةً بالله ما قال ذاكَ، يُنصَبُ على ضمير يحلف بالله محلوفةً أي قَسَماً فالمحلوفة هي القَسَم، قال النابغة:
فاصبَحْتُ لا ذو الصَّعْن عني مكذِّبٌ		ولا حَلِفي على البَـرءاةِ نـافـع
ورجل حَلاّف وحَلافّة كثير الحَلْف. واستَحْلفْتُه بالله ما فَعَل ذاكَ.
وحالَفَ فلانٌ فلاناً، فهو حَليفُه، وبينَهما حِلْفٌ لأنَّهُما تَحالَفا بالأَيْمانِ أنْ يَفيَ كُلٌّ لكُلٍّ، فلمّا لَزِمَ ذلكَ عندهم في الأحلاف التي في العشائر والقبائل صارَ كلُّ شيءٍ لَزِمَ شيئاً لم يُفارقْه حَليفَه، حتى يقال: فلانٌ حَليفُ الجُود ِوحليف الإكثار وحليف الإقلال، وأنشد:
وشَريكَيْنِ في كثير من الما		لِ وكانا مُحالِفَي إقـلال
وأَحْلَفَ الغُلامُ: جاوَزَ رِهاق الحُلُمِ، فهو مُحْلِف، قال بعضهم: أخْلَفَ بالخاء.
والحَلْفاء: نباتٌ حَمْلُه قَصَبُ النَّشّاب، الواحدة حَلَفَة والجميع الحَلَف، وقياسُه: قَصْباء وقَصَبة وقَصَب، وطَرْفاء وطَرَفة وطَرَف، وشَجْراء وشَجَرة وشَجَر سواء.
لحف:
اللَّحْفُ: تَغطيتُكَ الشيءَ باللِّحاف، لَحَفْتُ فلاناً لِحافاً: أَلبَسْتُه إيّاه.
واللِّحاف: اللباس الذي فوق سائر اللبِّاس، ولَحَّفْتُ لِحافاً وهو جَعْلُكَهُ، وتَلَحَّفْتِ لِحافاً: اتَّخَذْتُه لنفسي والتَحْفَتُ مثلُه، وقال طرفة:
يَلْحَفُونَ الأرضَ هُدّابَ الأُزُرْ
أي يجُرّونَها على الأرض.
والمِلْحفةُ: المُلاءَة التَحَفْتَ بها.
والإلحافُ في المسألة: الإلحاح وقال?: نسأل الناس إلحافاً ونأكُلُه إسرافاً.
فلح:
الفلاحُ، والفَلَحُ لغة، البقاء في الخَير، وفَلاحُ الدَّهْر: بَقاؤه.
وحَيَّ على الفَلاح أي: هَلُمَّ على بقاء الخير، وفي الشر فَلَحٌ، قال:
أخْبَرَ المُخبِرُ عنكم أنَّكـم		يَوْمَ فَيْفِ الرِّيح أُبْتُم بالفَلَحْ
أريد به الفَلاحُ فقَصَرَ، وقد يَطْرَحون الألفَ من الفلاح والواوَ من الكُفُوف فيقولون: كُفُف احتياجاً إلى القوافي، ولا يَتَغَيَّرُ المعنى.
والفَلَحُ: الشَّقُّ في الشَّفَة في وَسَطِها، رجلٌ أَفْلَحُ وامرأةٌ فَلْحاءُ دونَ العَلَم. وقَوْلهُم:
إنَّ الحَديدَ بالحَديدِ يُفْلَحُ
أيْ يُفَرَّج لأحَدهما بالآخَر حتى يَخْرُجَ من مضيق موضِعه، أو يُقْطَعَ به أي: يُشَقَّ أحدُهما.
والفَلاّحوُن: الزَّرَاعُون.
والفَلاحُ: السَّحُورُ، أي من تَسَحَّرَ بَقِيَتْ له قُوَّة يومِه.
والفَلاّح: المُكاري وإنما قيل له فلاّح تشبيها بالأكّار، قال:
وفَلاّحٌ يَسْوقُ له حِمارا
لفح:
لَفَحَتْه النّارُ أي أصابَتْ وَجْهَه وأعالي جَسَده فأَحْرَقَتْ، والسَّمُومُ تَلْفَحُ الإنسانَ.
واللُّفّاحُ: شَيءٌ أصفر مثلُ الباذنجان طيِّبُ الرِّيح.
فحل:
الفُحُول والفُحُولةُ جَمْعُ الفَحْل، والفِحْلةُ: افتِحالُ الإنسان فَحْلاً لدَوابِّه، قال:
نحن افتَحَلْنا جُهْدَنا لم نَأْتَلِهْ
والاستِفحالُ خَطَأٌ، وإنّما الاستِفحالُ على ما بَلَغَني من أهل كابُل عن عُلُوجها أنّهم إذا وَجَدوا رجلاً من العرب جسيماً جميلاً خَلَّوْا بينه وبينَ نسائهم رجاءَ أنْ يُولَدَ فيهم مثلُه.
وفَحْلٌ فَحيلٌ: كريم المُنْتَجَب.
والفَحْل: الحَصير، سُمِّيَ به لأنّه يُعْمَلُ من سَعَفِ النّخْل من الفَحْل، ويقال للنّخْلة الذَّكَر الذي يُلْقَحُ به حوائل النخل فُحّالة، والجميع فُحّال.
واستَفْحَلَ الأمرُ: عَظُمَ واشتَدَّ.
حفل:
حَفَلَ الماءُ حُفُولاً وحَفْلاً أي: اجتمع في مَحْفِلهِ أي مجتمعِه، والمَحْفِل: المَجْلِس، وقد حَفَلُوا أي اجتمعوا، وهو المجتمع في غير مَجْلِسٍ أيضاً، واحتَفَلوا أي: اجْتَمَعُوا، ويقال: تَعالَوا بأجمعكم الأحْفَلَى يُريد الجماعة، قال:
نحن في المَشْتاةِ ندعو الأحَفْلَىَ		لا تَرَى الآدِبَ فينا يَنْتَـقِـرْ
ومن روى بالجيم فانه يُريد الجُفالة من الناس أي الجَماعة.
وشاةٌ حافِل قد حَفَلَتْ حُفُولاً إذا اجتمع لبَنُها في ضَرْعِها وكثر، ويجمع حُفَّل وحَوافِل.
والحَفْل: المُبالاة، وما أحْفِل: ما أُبالي، قال لبيد:
فمَتَى أَهلِكْ فلا أَحفِـلُـه		بَجَلِي الآنَ من العَيْش بَجَلْ
والتَّحفيلُ: التَّزيين، والتَّحَفُّل: التَزَيُّن، وتَحَفَّلي أي: تَزَيَّني.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **اللام** ve **الفاء**’ın onlarla birlikte olanı

**ح ل ف**، **ح ف ل**، **ف ح ل**، **ف ل ح**، **ل ف ح**، **ل ح ف**: bunların hepsi kullanımdadır.

**حلف**:
**الحَلْفُ** ve **الحَلِفُ** iki lugattır; yemin hususunda. Bir tanesi **حَلْفة**’dir. Ve denir ki: “Allah’a yemin edilmiş olarak, o bunu söylemedi”; Allah’a yemin eden bir zamir üzerine mansub olur: “Allah’a yemin edilmiş olarak” yani bir yemin; böylece **المحلوفة** yemin demektir. Nâbiga dedi ki:
فاصبَحْتُ لا ذو الصَّعْن عني مكذِّبٌ		ولا حَلِفي على البَـرءاةِ نـافـع
Ve **حَلاّف** ve **حَلافّة** adam: çok **الحَلْف** eden. Ve onu Allah ile yemin ettirdim: “O bunu yapmadı.”
Ve falan, falanla antlaşma yaptı; o da onun **حَليف**’idir. Ve ikisi arasında **حِلْف** vardır; çünkü ikisi yeminlerle karşılıklı antlaştılar: her biri her biri için vefa göstersin diye. Sonra bu, onlarda aşiretler ve kabilelerdeki antlaşmalarda bağlayıcı olunca, bir şeye bağlanıp ondan ayrılmayan her şeye onun **حَليف**’i denildi; hatta denir ki: falan **حَليفُ الجُود** ve **حليف الإكثار** ve **حليف الإقلال**. Ve şu beyit okunmuştur:
وشَريكَيْنِ في كثير من الما		لِ وكانا مُحالِفَي إقـلال
Ve **أَحْلَفَ** oğlan: bulûğ ergenliğinin **رِهاق**’ını geçti; o **مُحْلِف**’tir. Bazıları dedi ki: **أخْلَفَ** (خ ile).
Ve **الحَلْفاء**: yükü ok kamışı olan bir bitkidir; bir tanesi **حَلَفَة** ve hepsi **الحَلَف**. Ve kıyası: **قَصْباء** ve **قَصَبة** ve **قَصَب**; ve **طَرْفاء** ve **طَرَفة** ve **طَرَف**; ve **شَجْراء** ve **شَجَرة** ve **شَجَر** eşittir.

**لحف**:
**اللَّحْفُ**: senin bir şeyi **اللِّحاف** ile örtmendir. “Falanı **لِحافاً** **لَحَفْتُ**”: onu ona giydirdim.
Ve **اللِّحاف**: diğer bütün giysilerin üstündeki giysidir. Ve “**لِحافاً** **لَحَّفْتُ**” o, onu yapmandır. Ve “**لِحافاً** **تَلَحَّفْتُ**”: onu kendim için edindim; ve **التَحْفَتُ** onun gibidir. Tarafa dedi ki:
يَلْحَفُونَ الأرضَ هُدّابَ الأُزُرْ
yani onu yere sürüyorlar.
Ve **المِلْحفةُ**: onunla örtündüğün örtüdür.
Ve istemede **الإلحافُ**: ısrar etmektir. Ve denildi?: “İnsanlardan **إلحافاً** isteriz ve onu **إسرافاً** yeriz.”

**فلح**:
**الفلاحُ** ve **الفَلَحُ** lugat olarak: hayırda kalıcılıktır. Ve **فَلاحُ الدَّهْر**: onun kalıcılığıdır.
Ve “**حَيَّ على الفَلاح**” yani: hayrın kalıcılığına gel. Ve şerde de **فَلَحٌ** vardır. Dedi ki:
أخْبَرَ المُخبِرُ عنكم أنَّكـم		يَوْمَ فَيْفِ الرِّيح أُبْتُم بالفَلَحْ
Bununla **الفَلاحُ** kastedildi; sonra kısalttı. Ve bazen kafiyelere ihtiyaçtan **الفلاح**’tan elifi ve **الكُفُوف**’tan vavı atarlar da “**كُفُف**” derler; mana değişmez.
Ve **الفَلَحُ**: dudağın ortasındaki yarıktır. **أَفْلَحُ** adam ve **فَلْحاءُ** kadın; alamet olmaksızın. Ve onların sözü:
إنَّ الحَديدَ بالحَديدِ يُفْلَحُ
yani ikisinden biri diğerine, yerinin darlığından çıkıncaya kadar açılır; yahut onunla kesilir, yani ikisinden biri yarılır.
Ve **الفَلاّحوُن**: çiftçilerdir.
Ve **الفَلاحُ**: sahurdur; yani sahur yapanın gününün kuvveti kalır.
Ve **الفَلاّح**: kiracı (hayvan kiralayan)dır; ona ancak **الأكّار**’a benzetilerek **فلاّح** denildi. Dedi ki:
وفَلاّحٌ يَسْوقُ له حِمارا

**لفح**:
“**لَفَحَتْه** ateş” yani yüzüne ve bedeninin üst kısımlarına isabet etti de yaktı. Ve **السَّمُومُ** insanı **تَلْفَحُ** eder.
Ve **اللُّفّاحُ**: patlıcan gibi sarı bir şeydir; güzel kokuludur.

**فحل**:
**الفُحُول** ve **الفُحُولةُ**: **الفَحْل**’in cemidir. Ve **الفِحْلةُ**: kişinin binekleri için kendisini **فَحْلاً** edinmesidir. Dedi ki:
نحن افتَحَلْنا جُهْدَنا لم نَأْتَلِهْ
Ve **الاستِفحالُ** hatadır; ancak **الاستِفحالُ** —Kâbil ehlinin onların **عُلُوج**’undan bana ulaştırdığına göre— şudur: Araplardan iri, güzel bir adam bulduklarında, onun gibi birinin kendilerinde doğması ümidiyle onu kadınlarıyla baş başa bırakırlar.
Ve **فَحْلٌ فَحيلٌ**: seçkin, kerimdir.
Ve **الفَحْل**: hasırdır; ona bu ad verildi, çünkü erkek hurma ağacının **سَعَف**’ından yapılır. Ve hurma ağaçlarının dişilerini aşılamakla aşılanan erkek hurma ağacına **فُحّالة** denir; hepsi **فُحّال**’dır.
Ve “**استَفْحَلَ** iş”: büyüdü ve şiddetlendi.

**حفل**:
**حَفَلَ** su, **حُفُولاً** ve **حَفْلاً**: yani **مَحْفِل**’inde, yani toplanma yerinde toplandı. Ve **المَحْفِل**: meclistir. Ve “**حَفَلُوا**” yani toplandılar. Ve o, meclis dışında da topluluktur. Ve “**احتَفَلوا**” yani toplandılar. Ve denir ki: “Hepiniz gelin, **الأحْفَلَى**”; topluluğu ister. Dedi ki:
نحن في المَشْتاةِ ندعو الأحَفْلَىَ		لا تَرَى الآدِبَ فينا يَنْتَـقِـرْ
Ve **الجيم** ile rivayet eden kimse, insanlardan **الجُفالة**’yi, yani topluluğu kasteder.
Ve **حافِل** koyun: sütü memesinin içinde toplanıp çoğaldığında **حُفُولاً** **حَفَلَتْ**. Ve **حُفَّل** ve **حَوافِل** diye cem edilir.
Ve **الحَفْل**: aldırıştır. Ve “**ما أحْفِل**”: aldırmam. Lebîd dedi ki:
فمَتَى أَهلِكْ فلا أَحفِـلُـه		بَجَلِي الآنَ من العَيْش بَجَلْ
Ve **التَّحفيلُ**: süslemedir. Ve **التَّحَفُّل**: süslenmedir. Ve “**تَحَفَّلي**” yani: süslen.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الفَلاحُ: الفوز والنَجاة، والبَقاء، والسحور. يقول الرجل لامرأته: اسْتَفْلِحي بأمرِك، أي فوزي بأمرك. وقول الشاعر:
ولكن ليس للدنيا فَلاحُ
أي بقاء. وفي الحديث: "حتَّى خِفْنا أن يَفوتَنا الفَلاحُ"، يعني السحور. ويقال: إنَّما سُمِّيَ بذلك لأن به بقاء الصوم. وحَيَّ على الفَلاح، أي أقبل على النجاة. والفَلَحُ: لغةٌ في الفلاح. وفَلَحْتُ الأرضَ: شققتها للحرث. ومنه سُمِّيَ الأكَّارُ فلاَّحاً. والفِلاحَةُ: الحِراثة. وقولهم: إن الحديد بالحديد يُفْلَحُ، أي يُشَقُّ ويُقطَعُ. وفي رِجْلِ فلانٍ فُلوحٌ، أي شقوق، وبالجيم أيضاً. والأفْلَحُ: المشقوق الشفةِ السُفلى، يقال رجل أفْلَحُ بَيِّن الفَلَحَ، واسم ذلك الشَقّ الفَلَحَةُ.

##### Türkçe

**الفَلاحُ**: zafer ve kurtuluş, ve kalıcılık, ve sahur. Adam, karısına der ki: **اسْتَفْلِحي بأمرِك**, yani işinle zafer kazan. Şairin sözü:

Fakat dünya için **فَلاحُ** yoktur
yani kalıcılık. Hadiste: "Hattâ **خِفْنا** ki bize **الفَلاحُ** geçip gitsin", yani sahur. Ve denilir: Ancak bununla adlandırıldı; çünkü onunla orucun kalıcılığı vardır. Ve **حَيَّ على الفَلاح**: yani kurtuluşa yönel. Ve **الفَلَحُ**: **الفلاح**’ta bir lugattır. Ve **فَلَحْتُ الأرضَ**: onu sürmek için yardım (yarma) ile yardım (yarma) yaptım. Ondan dolayı çiftçiye **فلاَّحاً** ad verildi. Ve **الفِلاحَةُ**: sürme (ziraî sürüm). Ve onların sözü: Demir, demir ile **يُفْلَحُ**, yani yarılır ve kesilir. Ve falanın ayağında **فُلوحٌ** vardır: yani yarıklar; **بالجيم** ile de. Ve **الأفْلَحُ**: alt dudağı yarık olan; denilir: **رجل أفْلَحُ**; **بَيِّن الفَلَحَ** (yarıklığı açık). Ve o yarığın adı **الفَلَحَةُ**’dır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ل ف
حلف ، حفل ، لحف ، فحل ، لفح ، فلح : مستعملات .
حلف : قال الليث : الحَلْفُ والحَلِفُ لغتان وهو القَسَمُ والواحدة حَلْفة وقال امرؤ القيس :
حلفتُ لها بالله حِلْفَة فاجرٍ
لناموا فما إنْ مِنْ حديثٍ ولا صالِ
قال ويقال : مَحْلُوفَةً بالله ما قال ذاك ، يَنْصِبُون على ضميرِ أَحْلِفُ بالله مَحْلُوفَةً أي قَسَماً والمحْلُوفَة القَسَم .
أبو عبيد عن الأحمر : حلفت مَحْلُوفاً مصدرٌ وكذلك المعقول والميسور والمعسور . وقال ابن بُزُرْج : لا ومحْلُوفَائِه
لا أفْعَلُ يريد : ومحْلوفِه فمدّها . وقال الفرَّاءُ حكايةً عن العرب : إنّ بني نُمَيْرٍ ليس لهم مَكْذُوبَةٌ ؛ وقال اللَّيْثُ : رجل حلاَّفٌ وحلاَّفَةٌ كثيرُ الحلفِ . ويقول استَحلَفْتُه بالله ما فعل ذَاكَ .
قال وتقول : حَالَفَ فلانٌ فُلاَناً فهو حَلِيفُه . وبينهما حلفٌ لأنَّهُما تحالَفَا بالأَيْمان أن يكون أمْرُهما واحداً بالوفاء فَلَمّا لَزِم ذلك عندهُم في الأَحْلاَفِ التي في العشائر والقبائِلِ صار كلُّ شَيْءٍ لَزِمَ شَيْئاً فلم يُفَارِقْه فهو حَلِيفُه حتى يُقَال : فلانٌ حليفُ الجُودِ ، وفلان حليفُ الإكثار وحليفُ الإقْلاَلِ : وأنشد قول الأعشى :
وشرِيكيْنِ في كثيرٍ من الما
لِ وكانا مُحَالِفَيْ إِقْلاَلِ
وقال شَمِر : سمعتُ ابن الأعرابي يقول : الأَحْلاَفُ في قريش خَمْسُ قبائل ، عبدُ الدّار وجُمَحُ وسَهْمٌ ومَخْزُومٌ وعَدِيُّ بن كعبٍ . سُمُّوا بذلك لمَّا أَرَادَتْ بَنُو عَبْدِ مَنَافٍ أَخْذَ مَا في أَيْدِي بَنِي عَبْدِ الدّارِ من الحِجَابَةِ والرفَادَةِ واللوَاءِ والسقَايَةِ وأَبت بَنُو عَبْدِ الدّارِ ، عَقَدَ كلُّ قَوْم على أمرهم حِلْفاً مُؤكَّداً على ألاَّ يَتَخاذَلُوا ، فَأَخْرَجَتْ عَبْدُ مَنَافٍ جَفْنَةً مملوءَةً طيباً فوضَعُوهَا لأَحْلاَفِهِمْ في المسجد عندَ الكعبةِ ، ثم غَمَسَ القوْمُ أيديَهم فِيها وتعاقَدُوا ثم مَسَحُوا الكعبة بأيديهم توكيداً . فسموا المطيَّبين ، وتعاقدت بَنُو عبدِ الدّارِ وحلفاؤها حِلْفاً آخَرَ مؤكَّداً على ألاَّ يتخاذلوا ، فَسُمُّوا الأَحْلاَفَ . وقال الكميت يذكرهم :
نسباً في المطيَّبين وفي الأح
لاف حَلَّ الذُّؤَابَةَ الْجُمْهُورَا
وروى ابن عُيَيْنَة عن ابن جُرَيْج عن ابن أبي مُلَيْكة قال كنت عند ابْنِ عبّاس فَأَتَاهُ ابن صفوانَ فقال : نِعْمَ الإمارَةُ إمَارَةُ الأَحْلافِ كانت لَكُمُ .
قال : الذي كان قبْلَها خيرٌ منها ، كان رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) من المطيبِين ، وكان أبو بكرٍ من المطيبين وكان عمر من الأَحْلاَف يعني إمارةَ عمر . وسمع ابن عباس نَادِبَةَ عُمَرَ وهي تقول : يا سيّد الأحْلاَفِ فقال ابن عباس : نعم ، والمُحْتَلَفِ عليهم . قلت وأنها ذَكَرت ما اقْتَصَّه ابنُ الأعرابي لأن القُتَيْبيَّ ذكر الطيبين والأحْلافَ فَخَلَطَ فيما فسّر ولم يُؤَد القِصَّةَ عَلَى وَجْهِها ، وأرجو أن يكونَ ما روَاهُ شَمِرٌ عن ابن الأعرابي صَحِيحاً .
وفي الحديث أنَّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) حَالَفَ بَيْن قُرَيْشٍ والأنصارِ أي آخَى بَيْنَهُم ، لأنه لا حِلْفَ في الإسلام .
وقال الليثُ : أَحْلَفَ الغلامُ إذا جَاوزَ رِهَاقَ الحُلُمِ . وقال بعضُهم قد أُحْلِفَ . قلت أنا : أُحْلِفَ الغُلاَمُ بهذا المعنى خَطَأٌ إنما يقال أَحْلَفَ الغلام إذا رَاهَقَ الحُلُم فاختلف النَّاظِرُون إِلَيْه ، فقائل يقول قد احْتَلَم وأدْرَكَ ، ويَحْلِفُ على ذَلِكَ ، وقائلٌ يقولُ : غَيْرُ مُدْرِك ، ويَحْلِفُ على قولِه . وكلُّ شيء يختلف فيه النَّاس ولا يَقِفُون منه على أَمْرٍ صحيح فهو مُحْلِف ، والعرب تقول للشيء المختلف فيه مُحْلِفٌ ومُحْنِثٌ .
وروى أبو عُبَيْد عن الأصمعي عن أبي عمرو بن العلاء أَنَّهُ قال : حَضَارِ والوزْنُ مُحْلِفَان ، وهما نجمان يَطْلُعَان قَبْلَ سُهَيْلٍ من مَطْلَعِه ، فكلُّ مَنْ رآهما أوْ أَحَدَهُما حَلَفَ أَنَّهُ سُهَيْلٌ ثم يَتَبَيَّنُ بعد طُلُوعِ سُهَيْلٍ أَنَّهُ غَيْرُ سُهَيْلٍ . ويقال كُمَيْتٌ مُحْلِفٌ إذا كان بين الأَحْوَى والأَحَم حتى يُخْتَلَفُ في كُمْتَتِه . وكُمَيْتٌ غير مُحْلِفٍ إذا كان أَحْوَى خالص الحُوَّة أَوْ أَحَمَّ بَينَ الحُمَّةِ . والأنثى كُمَيْتٌ مُحْلِفةٌ وغيرُ مُحْلِفةٍ . وأنشد أبو عبيد :
كُمَيْتٌ غَيْرُ مُحْلِفةٍ ولكن
كلون الصرف عُلَّ بِه الأَدِيمُ
وناقة مُحْلِفَةُ السَّنَامِ إذا كان لا يُدْرَى أفي سَنَامها شحم أم لا .
وقال الكميت :
أطلالُ مُحْلِفَةِ الرُّسُوم بأَلْوَتَيْ بَرَ وفَاجِرْ
أَيْ يَحْلِفُ اثْنانِ أَحَدُهُمَا على الدُّروس ، والآخرُ على أَنَّهُ ليس بِدَارسٍ ، فَيَبَرُّ أَحَدُهُمَا بيمينِه ، ويَحْنَثُ الآخرُ ، وهو الفاجر .
وقال الليث : الْحَلْفاءُ نباتُ حَمْلُه قصب النَّشَّابِ ، الواحدة حَلَفَةٌ والجميع الحَلَفُ . قلت : الْحَلْفَاءُ نَبْتٌ أطرافُه مَحْدُودَةٌ كأنَّها أطراف سَعَفِ النَّخْلِ والخوص ، يَنْبُت في مَغَايِضِ الماءِ والنُّزُوزِ ، الواحدة حَلَفَةٌ مثل قَصَبة وقَصْبَاء ، وطَرَفَة وطَرْفَاء وشَجَرة وشَجْراءُ ، وقد يجمع حَلَفاً وشَجَراً وقَصَباً وطَرَفاً ، وكَانَ الأصمعيُّ يقول : الواحدة حَلِفَة ، وقال سيبويه الْحَلْفَاءُ واحدٌ وجميعٌ وكذلك طَرْفَاءُ ، وبُهْمَى وشُكَاعَى واحدةٌ وجميعٌ .
أبو عبيد عن الأصمعيّ رجلٌ حليفُ اللسانِ أي حديدُ اللسانِ وسِنَانٌ حليفٌ أي حديدٌ . قلت : أُرَاهُ جُعِلَ حَلِيفاً لأنَّه شُبه حدَّةُ طَرْفِه بحدّة أَطْرَافِ الْحَلْفَاءِ .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : الْحَلْفَاءُ الأَمَةُ الصَّخَّابة ، ويقال أَحْلَفْتُ الرجلَ واستحلْفتُه بمعنَى واحِدٍ ، ومثله أرْهَبْتُه واستَرْهَبْتُه . ورجل حلاَّف كثير الحَلِفِ ، وحالَفَ فلاناً بَثُّه وَحُزْنُه أي لازَمَهُ .
لحف : قال ابن الفرج : سمعت الحُصَيْنيّ يقول : هو أَفْلَسُ من ضَاربِ قِحْفِ اسْتِه ومن ضَارِبِ لِحْفِ اسْتِه .
قال : وهو شق الاست وإنما قيل ذلك لأنه لا يجد شيئاً يلبسه فتقع يده على شُعَب استه .
وقال الليث : اللَّحْفُ تَغْطِيتُك الشيءَ باللحافِ ، واللحافُ اللباس الذي فوق سائِر اللباس من دِثَارِ البرد ونحوهِ ، تقول لَحَفْتُ فلاناً لِحَافاً إذا أنت ألبستَه إياهُ ، ولَحَفْتُ لِحَافاً ، وهو جَعْلُكَهُ وتَلَحَّفْتُ لِحَافاً إذا اتخذْتَه لِنَفْسِك ، وكذلك الْتحفْتُ وقال طرفة :
يَلْحَفُون الأرضَ هُدَّابَ الأُزُر
أي يجرُّونَها على الأَرْض .
أخبرني المنذريّ عن الحراني عن ابن السكيت أنه أنشده :
كَمْ قَدْ نزلْتُ بِكُمْ ضيفاً فَتَلْحفُني
فضْلَ اللحافِ ونِعْمَ الفضْلُ يُلْتَحَفُ
قال أَرادَ : أعْطَيْتَنِي فضل عَطَائِكَ وجُودِك ، وقد لَحَفَهُ فضْلَ لِحَافِه ، إذا أَنَالَه معروفَه وفضلَه وزوَّده .
أبو عُبَيْد عن الكسائي : لَحَفْتُه وأَلْحفْتُه بمعنى واحد ، وأنشد بيتَ طَرَفَة :
ورُوي عن عائشةَ أنها قالتْ كان النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لا يُصَلّي في شُعُرنا ولا في لُحُفِنَا .
قال أبو عبيد اللحَافُ كُلُّ ما تَغَطَّيْتَ بِه فقد الْتَحَفْتَ به ، ولَحَفْتُ الرجلَ أَلْحفُه إذا فعلْتَ به ذلك يعني إذا غَطّيْتَه .
وقول طرفة :
يلحفون الأرض هدَّاب الأزر
أي يُغَطُّونَها ويُلْبِسونَها هدّاب أزُرِهِم إذا جرُّوها في الأرْضِ .
قلتُ ويقال لذلك الثوبِ لِحَافٌ ومِلْحَفٌ بمعنًى واحدٍ كما يقال إزَار وَمِئْزَرٌ وقِرَامٌ ومِقْرمٌ . وقد يقال مِلْحَفَةٌ ومِقْرَمَة سواء كان الثوب سُمْطاً أو مُبَطَّناً يقال له لِحافُ ، وقد تَلَحَّف فلانٌ بالملْحَفَةِ والْتَحَفَ بِها إذا تَغَطَّى بها . والملحفة عند العرب هي المُلاءةُ السمْط فإذا بُطنَتْ بِبِطَانَةٍ أو حُشِيتْ فهي عند عوامّ الناس مِلْحَفةٌ . والعرب لا تعرفُ ذلك .
وقال الزّجاج في قول الله جلّ وعزّ : ( لاَ يَسْئَلُونَ النَّاسَ إِلْحَافًا ) ( البَقَرَة : 273 ) رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( من سَأَل وله أَرْبَعُون دِرْهَماً فقد أَلْحفَ ) . قال ومعنى أَلْحَفَ أي شَمِلَ بالمسألة وهو مستغنٍ عنها ، قال واللّحاف من هذا اشتقاقُه لأنه يَشْمَل الإنسانَ في التَغْطية . قال : والمعنى في قوله ) لاَ يَسْئَلُونَ النَّاسَ إِلْحَافًا ( أي ليس منهم سُؤَالٌ فيكونَ إلحَافٌ كما قال امرؤ القيس :
على لاَحِب لا يُهْتَدى بِمنَارِه
المعنى ليس به منار فَيُهتدَى به ، وكذلك ليس من هؤلاء سؤالٌ فيقعَ فيه إِلْحَافٌ .
وقال الليث : الإلْحَافُ شدَّةُ الإلحاح في المسألة . أبو العباس عن ابن الأعرابي أَلْحفَ الرجلُ إذا مَشَى في لِحْفِ الجبل وهو أصْلُه قال وأَلْحَفَ إذا آثَر ضَيْفَه بفراشِه ولحافِه في الْحَليت وهو الثلج الدائمُ والأريزُ البارِدُ وأَلْحَفَ وَلَحَّف إذا جَرَّ إزَارَه على الأَرْضِ خُيَلاءَ وبطراً ، وأنشد قول طرفة . ويقال فلان حسن اللحفة وهي الحالةُ التي يَتَلَحف بها .
فلح : قال الليث : الفَلاَح والفَلَحُ السَّحُور ، وهو البقاءُ في الْخيْر . وفي الأَذَان حيَّ على الفَلاح ، يعني هَلُمّ على بَقَاءِ الْخَيْرِ . وقال غيره حيّ أي عجل وأَسْرِع على الفَلاَح ، معناه إلى الفوز بالبقاء الدائم .
الحرانيّ عن ابن السكيت : الفَلَحُ والفَلاَح البَقَاءُ . وقال الأعشى :
ولَئِنْ كُنَّا كَقَوْمٍ هَلَكُوا
مَا لحيَ يِا لَقَوْمٍ من فَلَح
وقال عديّ :
ثم بَعْد الفَلاَحِ والرُّشدِ ولاُّمَّة
وارتْهُمُ هُنَاكَ قبور
قال : والفَلَحُ السَّحُورُ ، وجاء في الحديث صَلَّيْنَا مَعَ رسولِ الله ( صلى الله عليه وسلم ) حتى خَشِينَا أن يفوتَ الفَلَحُ . وقال أبو عبيد في حديث ( حتى خشينا أن يفوتنا الفلاح ) قال وفي الحديث ( قيل وما الفلاح قال السحور ) قال ، وأصْلُ الفلاحِ البقاءُ وأنشد للأضبط ابن قريع السعدي :
لِكُل هِمَ من الهُمُوم سَعَهْ
والمُسْيُ والصُّبْحُ لا فَلاَحَ معه
يقول ليس مع كر الليالي والنَّهارِ بقاءٌ ، قال ومنه قول عبيد بن الأبرص :
أَفْلِحْ بِمَا شِئْتَ فَقَدْ يُبْلَغُ بالضعف وقَدْ يُخْدَعُ الأَرِيبُ
يقول عِشْ بما شِئْتَ من عقلٍ وحمْق فقد يُرْزَقُ الأَحْمَقُ ويُحْرَمُ العاقِلُ . قال وإنَّما قيل لأهل الجنّة : مُفْلِحُون ، لفوزِهمْ ببقاء الأَبَد ، فَكَأَنَّ مَعْنَى فَلاحِ السَّحُورِ أَنَّ به بقاءَ الصومِ .
وفي حديثِ ابن مسعودٍ أنه قال : إذا قال الرَّجُلُ لامرأته استَفْلِحي بأمْرِكِ ، قال أبو عبيد قال أبو عبيدة : معناه اظْفَرِي بأَمْرِك وفُوزِي بأمْرِك واستبدي بأمْرِك . وقال أبو إسحاق في قول الله : ( وَأُوْلَائِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ) ( البَقَرة : 5 ) يقال لكلّ من أصاب خيراً مُفْلِحٌ . وقال الليثُ في قوله جلّ وعزّ : ( وَقَدْ أَفْلَحَ الْيَوْمَ مَنِ اسْتَعْلَى ) ( طاه : 64 ) أي ظَفِرَ بالمُلْكِ مَنْ غَلَب .
قال والفَلاَّحُ الأَكَّارُ ، وإنما قِيل فلاحٌ لأنه يَفْلَحُ الأرضَ أي يَشُقُّها قال والفَلَحُ الشقُّ في الشفةِ وفي وسَطِها دون العَلَمِ ، ورجل أَفْلَحُ وامرأةٌ فَلْحاءُ . الحرَّانِيُّ عن ابن السكيت : الفَلْحُ فَلَحْتُ الأرضَ إذا شَقَقْتُها للزراعة . قال : والفَلَحُ شق في الشَّفَةِ السُّفْلى . وقال غيره فإذا كان في العُلْيا فهو عَلَمٌ وقال أبو عبيد عن أبي زيد مثله وأنشد :
وعَنْتَرَةُ الْفَلْحَاءُ جاء ملأماً
كأنك فِنْد من عَماية أسودُ
ويقال أفْلَحْتُ الأرْضَ إذا شَقَقْتَها للحَرْثِ . وقال الزجَّاجُ الفلاَّح الأكَّار والفِلاحَةُ صِنَاعتُه . قال ويقال : فلحت الحديد إذا قطعته وأنشد :
قَدْ عَلِمَتْ خَيْلُك يا بْنَ الصَّحْصَحْ
أَنَّ الحَدِيدَ بالحدِيدِ يُفْلَحْ
قال : يقال للمُكَارِي فلاَّحٌ ، وإنما يقال له فَلاَّحٌ تَشْبيهاً بالأكَّار ، ومنه قول عمرو بن أحمر الباهلي :
لها رِطْلٌ تكِيلُ الزَّيْتَ فيهِ
وفَلاَّحٌ يسوقُ لَها حِمَاراً
أبو عبيد عن أبي زيد : فَلَحْتُ للقَوْمِ وبالقوم أفْلَحُ فِلاَحةً وهو أن يُزَين البيعَ والشراء للبائِع والمشترِي . قال وفَلَّحْتُ بهم تَفْلِيحاً إذا مكَرَ بهم ، وقالَ لَهُمْ غيرَ الحقّ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الفَلْحُ النَجْسُ وهو زيادة المكْترِي ليزيد غيرُه فيُغَرُّ بِهِ . والتَّفْلِيحُ المكْرُ والاستهْزاء ، وقال أعرابي : قد فلّحوا بِي : أَيْ مَكَرُوا بِي .
لفح : قال الليث : تقول لَفَحتْهُ النَّارُ إذَا أَصَابَتْ أَعالِيَ جَسَدِه فأَحْرَقَتْ . والسَّمُومُ
تَلْفَحُ الإنسانَ . واللُّفَّاحُ شيءٌ أصفَرُ مثلُ البَاذَنْجَانِ طيبُ الريح .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : ما كان من الرياح بردٌ فهو نفح وما كان لِفحٌ فهو حَرٌّ ، وقال الزجّاج في قوله ) تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النَّارُ ) ( المؤمنون : 104 ) قال تَلْفَحُ وتَنْفَحُ بمعنَى وَاحِدٍ إلا أنَّ النَّفْحَ أعْظَمُ تَأْثيراً قلتُ ومما يُؤَيد قولَه قولُ الله : ( نَفْحَةٌ مِّنْ عَذَابِ رَبِّكَ ) ( الأنبيَاء : 46 ) وقال ابنُ الأعرابيّ : اللَّفْحُ لكل حارٍ ، والنَّفْحُ لِكُل بَارِدٍ ، وأنشد أبو العالية :
ما أنْتِ يا بَغْدَادُ إلاَّ سَلْحُ
إذا يَهُبُّ مَطَرٌ أَوْ نَفْحٌ
فإنْ جَفَفْتِ فَتُرابٌ بَرْحُ
قال : بَرْحُ خالصٌ دَقَيقٌ
فحل : قال الليثُ : الفحلُ والجميع الفُحول والفِحَالَة : والفِحْلَةُ افتِحَالُ الإنسان فَحْلاً لدوَابه وأنشد :
نحن افْتَحَلْنَا فَحْلَنَا لم نَأْتِلَهْ
قال : ومن قال اسْتَفْحَلْنَا فَحْلاً لِدَوَابنَا فقد أخْطَأَ . وإنما الاستِفْحَالُ على مَا بَلغني من عُلُوجِ أهلِ كابُلَ وجُهَّالِهِم أَنَّهُم إذا وجَدُوا رجُلاً من العرب جَسِيماً جميلاً خَلَّوْا بينَه وبين نِسائِهم رجاءَ أن يُولَد فيهم مثْلُه . قال وفَحْلٌ فَحِيلٌ أي كريمُ المُنْتَجَب . وأنشد أبو عبيد قول الراعي :
كانت هَجَائِنَ مُنْذِرٍ ومُحَرق
أُمَّاتُهُنَّ وطَرْقُهُن فَحِيلاً
أي وكان طَرْقُهُنْ مُنْجِباً . والطَّرْقُ الفَحْلُ ههنا . وفي حَديثِ ابن عُمَرَ أُنَّه بَعَثَ رَجُلاً يَشْترِي له أُضْحِيَةً ، فقال اشْتَرِ كَبْشاً فَحِيلاً قال أبو عبيدٍ قال الأصْمَعِيُّ قوله ( فَحيلاً ) هو الذي يُشْبِه الفَحُولَةَ في خَلْقِه ونُبْلِه . ويقال إن الفحيلَ المُنْجِبُ في ضِرَابه ، وأنشد قولَ الراعي : قال أبو عبيد والّذي يُرَادُ من الحديثِ أنه اخْتَارَ الفَحْلَ على الخَصِي والنعجةِ وطَلَبُ جَمَالِه ونُبْلِه . وقال الليث : يُقَالُ للنَّخْلَةِ الذَّكَرِ الَّذِي يُلْقَحُ به حَوَائِلُ النَّخْلِ فُحَّالٌ الواحدة فُحَّالَةٌ .
الحرَّانِيُّ عن ابن السكيت أفَحَلْتُ فلاناً فَحْلاً إذا أعطيْتَه فَحْلاً يضْرِبُ في إبِلِه وقد فَحَلْتُ إبِلي فَحْلاً إذَا أَرْسَلْتَ فيها فَحْلاً وقال الراجز :
نَفْلَحُها البيض القليلاتِ الطَّبَعْ
من كل عرّاص إذا هَزّ اهْتَزَعْ
وقال غيره : استَفْحَل أمْرُ العَدُو إذَا قَوِي واشتَدّ فهو مُسْتَفْحِلٌ وقال أَبُو عُبَيْدٍ يجمع فُحَّالُ النخل فَحَاحِيلَ ، ويقال للفُحَّال فَحْلٌ وجمعه فُحُول .
وفي الحديث أَنَّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) دَخَلَ دَارَ رَجُلٍ من الأَنْصارِ وفي ناحيةِ البيت فَحْلٌ من تِلْكَ الفُحُول فأمَرَ بناحيةٍ منْه فُرشَتْ ثم صلَّى عَلَيْه . قال أبو عبيد : الفَحْلُ الحَصِيرُ في هذا الحديثِ ، قلت هو الحَصِيرُ الذي رُمِلَ من سَعْفِ فُحَّالِ النَّخِيل ، وأَمَّا حديث عثمان أنه قال لا شُفْعَةَ في بئر ولا فَحْلٍ والأُرَفُ ، تَقْطَعُ كُلَّ شُفْعَةٍ فإنَّه أراد بالفَحْلِ فَحْلَ النَّخْلِ وذلك أَنَّهُ رُبَّما يكون بين جماعةٍ فَحْلُ نَخْلٍ يأخُذُ كُلُّ واحِد من الشركاءِ فيه زمنَ تَأْبِيرِ النَّخِيل ما يَحْتَاجُ
إليه من الحِرْقِ لتأبير نخِيله الإناثِ ، فإذا بَاع واحدٌ من الشركاءِ نصيبَه من ذلك الفحْل بعض الشركاءِ فيهِ لم يكن للباقين من الشركاء شُفْعَةٌ في المَبِيع ، والّذي اشتراه أَحَقُّ بِهِ لأَنَّه لا يَنْقسِمُ ، والشُّفْعَةُ إنّما تَجِبُ فيما يَنْقَسِمُ ، وهذا مذهبُ أَهْلِ المدينة وإليْه يذهبُ الشَّافِعِي ومالكٌ وهو مُوافِقٌ لحديث جابر ( إنما جَعَل رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) الشفْعَةَ فيما لَمْ يُقْسَمْ ؛ فإذا حُدَّتْ الحدُودُ فلا شُفْعَة لأن قوله ج ( فيمَا لَمْ يُقْسَمْ ) دليلٌ على أنه جَعَل الشفعة فيما يَنْقَسِمُ ، فأما ما لا يَنْقَسِمُ مثلُ البئر وفَحْلِ النّخيلِ يُبَاع منهما الشقْص بأَصْلِه من الأَرْض فلا شُفْعَة فيه لأَنه لا ينقسم ، وكان أبُو عُبَيْدِ ح فسّرَ حديث عثمانَ هَذَا تفسيراً لم يرْتَضِه أهْلُ المعرفة ولذلك تركته ولم أَحْكِهِ بعيْنِه ، وتفسيرُه عَلَى ما بيَّنْتُه .
وفُحُول الشُّعَراءِ هم الذين غَلَبُوا بالهِجاء مَنْ هَاجَاهُم ، مثلُ جريرِ والفرزدقِ وأَشْبَاهِهمَا ، وكذلك كُل من عَارضَ شاعراً فغُلّب عليه ، مثل علْقَمَةَ بْنِ عَبَدةَ ، وكان يسمى فَحْلاً لأنَّه عارض امْرَأ القَيْسِ في قصيدته التي يقول في أولها :
خَلِيلَيَّ مُرَّا بِي على أُم جُنْدُبِ
بقوله في قصيدته :
ذهبتَ من الهُجْران في غيرِ مَذْهَبِ
وكلُّ واحدٍ منهمَا يعارِضُ صاحبَه في نعته فَرَسَه ، فَفُضلَ علقَمةُ عليه ، ولُقبَ الفَحْل .
وقال شمر : قيل للحصير فَحْلٌ لأنه يُسَوّى من سَعَفِ الفَحْلِ من النَّخِيلِ ، فتُكُلمَ به على التَجَوُّزِ كما قَالُوا فلانٌ يَلْبَس القطن والصوف ، وإنما هي ثياب تغزَل وتتَّخذ منهما ، وقال المرار :
والوحشُ ساريةٌ كأَنَّ مُتُونها
قُطْنٌ تُباعُ شَدِيدَةُ الصَّقْلِ
أراد كأنَّ مُتُونها ثيابُ قطنٍ لشدَّة بياضها .
حفل : قال الليث الحَفْلُ اجْتِماعُ الماء في مَحْفِلِه تقول حَفَلَ الماءُ حُفُولاً وحَفْلاً . وحَفَلَ القومُ إذا اجتمعوا والمحْفِلُ المجْلِس ، والمُجْتَمَع في غيرِ مَجْلِسٍ أَيْضاً ، تقول احْتَفَلوا أي اجْتَمَعوا وشاةٌ حَافِلٌ ، وقد حَفَلَتْ حُفُولاً إذا احْتَفَلَ لَبَنُها في ضَرْعها ، وهن حُفَّلٌ وحَوَافِلُ . وفي الحديث ( من اشْتَرى مُحَفَّلَةً فلم يَرْضَها رَدّها وَرَدَّ معها صاعاً من تَمْر ) والمُحَفَّلَةُ النّاقة أو البقرة أو الشاة لا يحلِبُها صاحبُها أيّاماً حتى يجتمعَ لَبَنُها في ضَرْعها فإذا احْتَلَبَها المُشْتَرِي وَجَدَها غَزِيرَةً فزَادَ في ثَمَنِها ، فَإِذَا حَلَبَها بعد ذلك وَجَدها ناقِصة اللَّبَن عما حَلَبه أيامَ تَحْفِيلِها ، فجعلَ النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) بَدَل لَبن التَّحْفِيل صاعاً من تَمْر ، وهَذا مذْهَبُ الشّافِعيّ وأهلِ السُّنَّة الذين يقولون بسنّة النبي ( صلى الله عليه وسلم )
والمُحَفَّلَةُ والمُصَرَّاةُ واحدةٌ وجاء في حديث رُقْيَةِ النملةِ ( العروس تَقْتَالُ وتَحْتَفِلُ وكلُّ شيء تَفْتَعِل ، غيرَ أَنَّها لا تَعصِي الرجُل ) ومعنى تَقْتَال أي تَحْتَكِم على زَوْجِها وتَحْتَفِلُ أي تَتَزَيَّن وتحتَشِد للزينَة ، يقال حَفَّلَتَّ الشيء أي جَلَوْتُه وقال بشر يصف جاريته :
رَأَى دُرَّةً بيضاءَ يَحْفِلْ لَوْنُها
سُخَامٌ كغِربان البريرِ مُقَصَّبُ
يريد أن شعرَها يَشُبُّ بياضَ لونِها فيزيدُه بياضاً بِشِدَّة سَواده .
سلمة عن الفراءِ قال الحوفلة القَنْفاءُ ، وقال ابنُ الأعرابي حَوْفَل الرجلُ إذا انتفَخَتْ حَوْفَلته وهي القَنْفَاءُ . يقال للمرأة تحفَّلي لزوجك أي تزيّني لِتَحْظَيْ عنده ، والحَفْلُ المُبالاَةُ يقال ما أَحْفِلُ بفُلانٍ أي ما أُبَالي بِهِ . قال لبيد :
فَمَتَى أَهْلِكْ فَلا أَحْفِلُه
بَجَلِي الآنَ من العيش بَجَلْ
أبو عبيد عن الأصمعي : الحُفَالَةُ والْحُثَالَةُ الرديءُ من كل شيء ، وطريق مُحْتَفِلٌ ظاهرٌ مستَبِينٌ ، وقد احْتَفَلَ أي استَبَان ومنه قول لبيدٍ يصف طريقاً :
تَرْزُم الشَّارِفُ من عِرْفَانِه
كُلَّما لاَح بِنَجْدٍ واحْتَفَلْ
وقال الرّاعي يصف طريقاً :
في لاَحِبٍ بِزِقَاق الأرض مُحْتَفِل
هاد إذا عَزَّه الحُدْبُ الحَدَابِيرُ
قال أراد بالحدب الحدابير صلابة الأرض أي هذا الطريق ظاهرٌ مستبينٌ في الصَّلابةِ أَيْضاً ، ومُحْتَفَلُ الأمرِ معظَمُه . ومحتفِلُ لَحْمِ الفَخذِ والساقِ أكثره لَحْماً ومنه قول الهُذَليّ يصف سيفاً :
أبْيَضُ كالرَّجْع رسوبٌ إذا
ما ثَاخ في مُحْتَفَلٍ يَخْتلي
ويجوز في مُحْتَفِل . وقال أبو عبيدة الاحتِفَال من عَدْوِ الخيل أَنْ يَرى الفارسُ أَنَّ فرسَه قد بلغَ أَقْصى حُضْرِه وفيه بقيَّةٌ يقال فرس مُحْتَفِلٌ . وقال القطامي يذكر إبلاً اشتد عليها حفل اللبن في ضروعها حتى أذاها فَهِيَ تَبْكي :
ذَوَارِفُ عَيْنَيها من الحَفْلِ بالضُّحَى
سَجُومٌ كتَنْضَاحِ الشنَانِ المشَرّبِ
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الحُفَال الجمعُ العظيمُ ، والحُفَالُ اللبنُ المجْتَمَعُ ، وقال أَبُو تُرَابٍ : قال بعضُ بَني سُلَيْم ؛ فلانٌ محافظ عَلَى حسبه ومُحَافِلٌ عَلَيْه إذا صَانه . وأنشد شمر :
يا وَرْسُ ذاتَ الحِد والحفيلْ
منحناك مَانِحَ المُخِيلْ
لو جاءها بِصَاعِه عقيلْ
على عِهِبَّى الكيل إذ يكيلْ
ما بَرِحَتْ وَرسَةُ أو يسيلْ
وَرْسَةُ اسم عَنْز كانت غَزِيرَةً عَهِبَّى أي أولِ الكيل ومنه عَهَتَى زمانِه أي أوله وعهتى كل شيء أوَّلُه ، ورجلٌ حَفِيلٌ في أمْرِه أي ذُو اجْتِهاد .

##### Türkçe

ح ل ف
**حلف** , **حفل** , **لحف** , **فحل** , **لفح** , **فلح** : kullanılagelenlerdir.

**حلف** : Leys dedi: **الحَلْفُ** ve **الحَلِفُ** iki lugattır; o, **القَسَمُ**’dır; bir tanesi **حَلْفة**’dir. İmru’ul-Kays dedi:
حلفتُ لها بالله حِلْفَة فاجرٍ
لناموا فما إنْ مِنْ حديثٍ ولا صالِ
Dedi ve denilir: **مَحْلُوفَةً بالله** ما قال ذاك; **مَحْلُوفَةً بالله** (ifadesini) **أَحْلِفُ بالله** zamiri üzerine nasb ederler; **مَحْلُوفَةً** yani **قَسَماً**; ve **المحْلُوفَة** **القَسَم**’dır.

Ebû Ubeyd, el-Ahmer’den: **حلفت مَحْلُوفاً** bir masdardır; aynı şekilde **المعقول** ve **الميسور** ve **المعسور**. İbn Buzurc dedi: **لا ومحْلُوفَائِه لا أفْعَلُ**; muradı: **ومحْلوفِه**; onu uzattı. Ferrâ, Araplardan bir hikâye olarak dedi: “Şüphesiz Benî Numeyr’in **مَكْذُوبَةٌ**’si yoktur.”; Leys dedi: **رجل حلاَّفٌ** ve **حلاَّفَةٌ** çok yemin edendir. Ve der: **استَحلَفْتُه بالله ما فعل ذَاكَ**.

Dedi ve dersin: **حَالَفَ** falan, falanla; o da onun **حَلِيفُه**’idir. Ve aralarında **حلفٌ** vardır; çünkü ikisi, vefâ ile işlerinin bir olması üzerine yeminlerle **تحالَفَا** ettiler. Artık bu, onlarda aşiretler ve kabilelerdeki **الأَحْلاَفِ** içinde bağlayıcı olunca, her şey bir şeye bağlanıp ondan ayrılmadığında o onun **حَلِيفُه**’idir; hatta denilir: falan **حليفُ الجُودِ**’dur; ve falan **حليفُ الإكثار** ve **حليفُ الإقْلاَلِ**’dir. A‘şâ’nın sözünü inşâd etti:
وشرِيكيْنِ في كثيرٍ من الما
لِ وكانا مُحَالِفَيْ إِقْلاَلِ

Şemir dedi: İbnü’l-A‘râbî’nin şöyle dediğini işittim: Kureyş’te **الأَحْلاَفُ** beş kabiledir: Abdü’d-Dâr, Cumah, Sehm, Mahzûm ve Adiyy b. Ka‘b. Benî Abd Menâf, Benî Abdü’d-Dâr’ın elindeki **الحِجَابَةِ** ve **الرفَادَةِ** ve **اللوَاءِ** ve **السقَايَةِ**’yi almak isteyince, Benî Abdü’d-Dâr karşı çıkınca, her kavim kendi işleri üzerine, gevşememeleri için pekiştirilmiş bir **حِلْفاً** akdetti. Abd Menâf, içi güzel koku dolu bir **جَفْنَةً** çıkardı; onu, Kâbe yanında mescidde, kendi **أَحْلاَفِهِمْ** için koydular; sonra kavim ellerini onun içine batırdı ve akitleşti; sonra pekiştirme olarak Kâbe’yi elleriyle meshettiler. Böylece **المطيَّبين** diye adlandırıldılar. Benî Abdü’d-Dâr ve onların müttefikleri, gevşememeleri için pekiştirilmiş başka bir **حِلْفاً** akdetti; böylece **الأَحْلاَفَ** diye adlandırıldılar. Kümeyt onları anarak dedi:
نسباً في المطيَّبين وفي الأح
لاف حَلَّ الذُّؤَابَةَ الْجُمْهُورَا

İbn Uyeyne, İbn Cüreyc’den, İbn Ebî Müleyke’den rivayet etti; dedi: İbn Abbâs’ın yanındaydım; İbn Safvân ona geldi ve dedi: “**إمارَةُ الأَحْلافِ** ne güzel emirliktir; sizde idi.”
Dedi: “Ondan önce olan ondan daha hayırlı idi. Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) **المطيبِين**’dendi; Ebû Bekir **المطيبين**’dendi; Ömer **الأَحْلاَف**’tandı”; yani Ömer’in emirliği. İbn Abbâs, Ömer’e ağıt yakan bir kadını işitti; o şöyle diyordu: “Ey **سيّد الأحْلاَفِ**!”; İbn Abbâs dedi: “Evet; ve **المُحْتَلَفِ عليهم**.” Dedim: Bu, İbnü’l-A‘râbî’nin kıssasını anlattığı şeydir; çünkü Kuteybî **الطيبين** ve **الأحْلافَ**’ı zikretti de, tefsir ettiği şeyde karıştırdı ve kıssayı vechi üzere edâ etmedi; Şemir’in İbnü’l-A‘râbî’den rivayet ettiği şeyin sahih olmasını umarım.

Hadiste: Nebî ( صلى الله عليه وسلم ) **حَالَفَ** Kureyş ile Ensâr arasında; yani onları kardeş kıldı; çünkü İslâm’da **حِلْفَ** yoktur.

Leys dedi: **أَحْلَفَ** oğlan, **رِهَاقَ الحُلُمِ**’ü aştığında. Bazıları dedi: **قد أُحْلِفَ**. Ben dedim: Bu manada **أُحْلِفَ الغُلاَمُ** hatadır; ancak denilir: **أَحْلَفَ الغلام**; **الحُلُم**’a yaklaştığında, ona bakanlar ihtilafa düşer: bir söyleyen “ihtilâm oldu ve erişti” der ve buna yemin eder; bir söyleyen “erişmiş değildir” der ve kendi sözüne yemin eder. İnsanların ihtilaf ettiği ve ondan sahih bir iş üzerinde duramadıkları her şey **مُحْلِف**’tir. Araplar, ihtilaf edilen şeye **مُحْلِفٌ** ve **مُحْنِثٌ** derler.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den, Ebû Amr b. el-Alâ’dan rivayet etti: dedi: **حَضَارِ** ve **الوزْنُ** **مُحْلِفَان**’dır; ikisi, **سُهَيْلٍ**’den önce, onun doğuş yerinden doğan iki yıldızdır. Onları veya ikisinden birini gören herkes, onun **سُهَيْلٌ** olduğuna yemin eder; sonra **سُهَيْلٍ**’in doğuşundan sonra onun **غَيْرُ سُهَيْلٍ** olduğu açıklığa kavuşur. Ve denilir: **كُمَيْتٌ مُحْلِفٌ**; **الأَحْوَى** ile **الأَحَم** arasında olduğunda, onun **كُمْتَتِه**’nde ihtilaf edilinceye kadar. Ve **كُمَيْتٌ غير مُحْلِفٍ**; sırf **الحُوَّة**’nin **أَحْوَى**’sı olduğunda yahut **الحُمَّة** arasında **أَحَمَّ** olduğunda. Dişisi: **كُمَيْتٌ مُحْلِفةٌ** ve **غيرُ مُحْلِفةٍ**. Ebû Ubeyd inşâd etti:
كُمَيْتٌ غَيْرُ مُحْلِفةٍ ولكن
كلون الصرف عُلَّ بِه الأَدِيمُ
Ve **ناقة مُحْلِفَةُ السَّنَامِ**: hörgücünde yağ mı var yok mu bilinmediğinde.

Kümeyt dedi:
أطلالُ مُحْلِفَةِ الرُّسُوم بأَلْوَتَيْ بَرَ وفَاجِرْ
Yani iki kişi yemin eder: ikisinden biri **الدُّروس** üzerine, diğeri onun **ليس بِدَارسٍ** olduğuna; böylece ikisinden biri yeminiyle **يَبَرُّ** olur, diğeri **يَحْنَثُ** olur; o da **الفاجر**’dir.

Leys dedi: **الْحَلْفاءُ** bir bitkidir; onun yükü ok kamışıdır; bir tanesi **حَلَفَةٌ**’dir; hepsi **الحَلَفُ**’tur. Dedim: **الْحَلْفَاءُ** bir bitkidir; uçları sivridir; sanki hurma yaprağının ve **الخوص**’un uçları gibidir; suyun çekildiği yerlerde ve yükseltilerde biter; bir tanesi **حَلَفَةٌ**’dir; **قَصَبة** ve **قَصْبَاء** gibi; ve **طَرَفَة** ve **طَرْفَاء**; ve **شَجَرة** ve **شَجْراءُ**; ve **حَلَفاً** ve **شَجَراً** ve **قَصَباً** ve **طَرَفاً** diye cem‘ edilebilir. Asma‘î şöyle derdi: bir tanesi **حَلِفَة**. Sîbeveyh dedi: **الْحَلْفَاءُ** tekil ve çoğuldur; aynı şekilde **طَرْفَاءُ**; ve **بُهْمَى** ve **شُكَاعَى** tekil ve çoğuldur.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **رجلٌ حليفُ اللسانِ**; yani dili keskin. Ve **سِنَانٌ حليفٌ**; yani keskin. Dedim: Onun **حَلِيفاً** kılındığını görüyorum; çünkü ucunun keskinliği, **الْحَلْفَاءِ**’nın uçlarının keskinliğine benzetildi.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: dedi: **الْحَلْفَاءُ** gürültücü cariyedir; ve denilir: **أَحْلَفْتُ** adamı ve **استحلْفتُه** bir manadadır; benzeri: **أرْهَبْتُه** ve **استَرْهَبْتُه**. Ve **رجل حلاَّف**: çok yemin eden. Ve **حالَفَ** falanla: onun kederi ve hüznü; yani ona yapıştı.

**لحف** : İbnü’l-Ferec dedi: Husaynî’nin şöyle dediğini işittim: “O, **ضَاربِ قِحْفِ اسْتِه**’den ve **ضَارِبِ لِحْفِ اسْتِه**’den daha iflastır.”
Dedi: O, makatın yarığıdır; bu ancak, giyecek bir şey bulamadığı için elinin makatının çatallarına düşmesi sebebiyle söylenmiştir.

Leys dedi: **اللَّحْفُ**: senin şeyi **باللحافِ** örtmendir. Ve **اللحافُ**: diğer giysilerin üstündeki giysidir; **دِثَارِ البرد** ve benzeri. Dersin: **لَحَفْتُ** falana **لِحَافاً**; yani onu ona giydirdin. Ve **لَحَفْتُ لِحَافاً**; o, onu yapmandır. Ve **تَلَحَّفْتُ لِحَافاً**; onu kendin için edindiğinde. Aynı şekilde **الْتحفْتُ**. Tarafe dedi:
يَلْحَفُون الأرضَ هُدَّابَ الأُزُر
Yani onları yere sürerler.

Münzirî bana, Harrânî’den, İbnü’s-Sikkît’ten haber verdi; ona bunu inşâd etti:
كَمْ قَدْ نزلْتُ بِكُمْ ضيفاً فَتَلْحفُني
فضْلَ اللحافِ ونِعْمَ الفضْلُ يُلْتَحَفُ

Dedi: İstedi: “Bana, عطائك ve جودك fazlalığını verdin; ve onu, لِحَافِه fazlalığıyla لَحَفَهُ; yani ona معروفَه ve فضلَه ihsan ettiği ve onu azıklandırdığı zaman.”

Ebû ʿUbeyd, el-Kisâʾî’den: **لَحَفْتُه** ve **أَلْحفْتُه** bir mânâdadır; ve Ṭarafa’nın beytini inşâd etti:

Âişe’den rivayet olundu ki o şöyle dedi: Nebî ( صلى الله عليه وسلم ) bizim **شُعُرنا**’mızda da bizim **لُحُفِنَا**’mızda da namaz kılmazdı.

Ebû ʿUbeyd dedi: **اللِّحَافُ** kendisiyle örtündüğün her şeydir; artık onunla **الْتَحَفْتَ** olursun. Ve “adamı **لَحَفْتُ** (onu) **أَلْحفُه**” (derim) o zaman ki ona bunu yaptın; yani onu örttüğün zaman.

Ve Ṭarafa’nın sözü:
يلحفون الأرض هدَّاب الأزر

Yani onu örterler ve onu, izârlarının saçaklarıyla giydirirler; onları yerde sürüdükleri zaman.

Dedim: Ve o elbiseye **لِحَافٌ** ve **مِلْحَفٌ** denir; bir mânâ ile; tıpkı **إزَار** ve **مِئْزَرٌ**, ve **قِرَامٌ** ve **مِقْرمٌ** denildiği gibi. Ve **مِلْحَفَةٌ** ve **مِقْرَمَةٌ** denir; elbise ister **سُمْطاً** olsun ister **مُبَطَّناً** olsun; ona **لِحافُ** denir. Ve falan kimse **بالملْحَفَةِ** **تَلَحَّف** etti ve onunla **الْتَحَفَ** etti; onunla örtündüğü zaman. Ve **الملحفة** Araplar katında **المُلاءةُ السمْط**’tur; artık bir **بِبِطَانَةٍ** ile astarlandığı yahut doldurulduğu zaman, o avam insanlar katında **مِلْحَفةٌ**’dir. Araplar bunu bilmez.

Ve ez-Zeccâc, Allah جلّ وعزّ sözünde: ( **لاَ يَسْئَلُونَ النَّاسَ إِلْحَافًا** ) ( **البَقَرَة : 273** ) hakkında dedi: Nebî’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki o şöyle dedi: ( **من سَأَل وله أَرْبَعُون دِرْهَماً فقد أَلْحفَ** ). Dedi: **أَلْحَفَ**’ın mânâsı, yani o, istemeyi kuşattı; hâlbuki ondan müstağnidir. Dedi: Ve **اللّحاف** bununla iştikakı bundandır; çünkü o, örtmede insanı kuşatır. Dedi: Ve mânâ, onun sözünde: ( **لاَ يَسْئَلُونَ النَّاسَ إِلْحَافًا** ) yani onlardan bir soru yoktur ki bir **إلحَافٌ** olsun; İmruʾu’l-Kays’ın dediği gibi:
على لاَحِب لا يُهْتَدى بِمنَارِه

Mânâ: onda bir **منار** yoktur ki onunla hidayet bulunsun; ve yine, bunlardan bir soru yoktur ki onda bir **إِلْحَافٌ** vuku bulsun.

Ve el-Leys dedi: **الإلْحَافُ** istemede ısrarın şiddetidir. Ebû’l-ʿAbbâs, İbnü’l-Aʿrâbî’den: Adam **أَلْحفَ** eder; dağın **لِحْفِ**’inde yürüdüğü zaman; ve o, onun aslıdır. Dedi: Ve **أَلْحَفَ** eder; misafirini, **الْحَليت**’te—ki o daimî kardır—ve soğuk **الأريز**’de, döşeği ve **لحافِه** ile tercih ettiği zaman. Ve **أَلْحَفَ** ve **لَحَّف** eder; izârını yere sürüdüğü zaman; kibir ve azgınlıkla; ve Ṭarafa’nın sözünü inşâd etti. Ve “falan, **اللحفة**’si güzeldir” denir; o, onunla **يَتَلَحف** ettiği hâldir.

**فلح**: el-Leys dedi: **الفَلاَح** ve **الفَلَحُ** **السَّحُور**’dur; ve o, hayırda kalıcılıktır. Ve ezanda: “**حيَّ على الفَلاح**”; yani hayrın kalıcılığına gel. Ve başkası dedi: “**حيّ**” yani acele et ve **الفَلاَح**’a koş; mânâsı: daimî kalıcılığın kazanımına.

el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **الفَلَحُ** ve **الفَلاَح** kalıcılıktır. Ve el-Aʿşâ dedi:
ولَئِنْ كُنَّا كَقَوْمٍ هَلَكُوا
مَا لحيَ يِا لَقَوْمٍ من فَلَح

Ve ʿAdiyy dedi:
ثم بَعْد الفَلاَحِ والرُّشدِ ولاُّمَّة
وارتْهُمُ هُنَاكَ قبور

Dedi: Ve **الفَلَحُ** **السَّحُور**’dur. Ve hadiste geldi: “Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) ile namaz kıldık; ta ki **الفَلَحُ**’ın geçmesinden korktuk.” Ve Ebû ʿUbeyd, “( **حتى خشينا أن يفوتنا الفلاح** )” hadisi hakkında dedi: Ve hadiste: “Denildi: **وما الفلاح**? Dedi: **السحور**.” Dedi: Ve **الفلاح**’ın aslı kalıcılıktır. Ve el-Aḍbaṭ b. Qurayʿ es-Saʿdî için inşâd etti:
لِكُل هِمَ من الهُمُوم سَعَهْ
والمُسْيُ والصُّبْحُ لا فَلاَحَ معه

Diyor: gecelerin ve gündüzün dönüp gelmesiyle beraber kalıcılık yoktur. Dedi: Ve ondan, ʿUbayd b. el-Abras’ın sözü:
أَفْلِحْ بِمَا شِئْتَ فَقَدْ يُبْلَغُ بالضعف وقَدْ يُخْدَعُ الأَرِيبُ

Diyor: akıldan ve ahmaklıktan ne istersen onunla yaşa; çünkü ahmak rızıklandırılabilir ve akıllı mahrum bırakılabilir. Dedi: Ve cennet ehline “**مُفْلِحُون**” denmesi, onların ebedin kalıcılığıyla kazanmaları içindir; sanki **فَلاحِ السَّحُورِ**’un mânâsı, onunla orucun kalıcılığı olmasıdır.

İbn Mesʿûd hadîsinde: o dedi ki: Adam karısına “**استَفْلِحي بأمْرِكِ**” dediği zaman; Ebû ʿUbeyd dedi: Ebû ʿUbeyde dedi: mânâsı: işinde galip gel, işinde kazan, ve işinde tek başına tasarruf et. Ve Ebû İshâk, Allah’ın sözü hakkında: ( **وَأُوْلَائِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ** ) ( **البَقَرة : 5** ): her kim bir hayra isabet ederse ona **مُفْلِحٌ** denir. Ve el-Leys, O’nun جلّ وعزّ sözü hakkında: ( **وَقَدْ أَفْلَحَ الْيَوْمَ مَنِ اسْتَعْلَى** ) ( **طاه : 64** ): yani mülke, galip gelen kimse zafere erdi.

Dedi: Ve **الفَلاَّحُ** **الأَكَّارُ**’dır; ancak ona **فلاحٌ** denildi; çünkü o, yeri **يَفْلَحُ** eder; yani onu yarar. Dedi: Ve **الفَلَحُ** dudakta, onun ortasında, **العَلَمِ**’in altında olan yarıktır; ve adam **أَفْلَحُ**, kadın **فَلْحاءُ**. el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **الفَلْحُ**: “yeri **فَلَحْتُ**” (derim) onu ekim için yardığım zaman. Dedi: ve **الفَلَحُ** alt dudakta bir yarıktır. Ve başkası dedi: artık üstte olursa o **عَلَمٌ**’dir. Ve Ebû ʿUbeyd, Ebû Zeyd’den bunun benzerini (nakletti) ve inşâd etti:
وعَنْتَرَةُ الْفَلْحَاءُ جاء ملأماً
كأنك فِنْد من عَماية أسودُ

Ve “yeri **أفْلَحْتُ**” denir; onu sürmek için yardığın zaman. Ve ez-Zeccâc dedi: **الفلاَّح** **الأكَّار**’dır; ve **الفِلاحَةُ** onun sanatı (mesleği)dir. Dedi: ve “demiri **فلحت**” denir; onu kestiğin zaman; ve inşâd etti:
قَدْ عَلِمَتْ خَيْلُك يا بْنَ الصَّحْصَحْ
أَنَّ الحَدِيدَ بالحدِيدِ يُفْلَحْ

Dedi: **المُكَارِي**’ye **فلاَّحٌ** denir; ancak ona **فَلاَّحٌ** denir; **الأكَّار**’a benzetme olarak. Ve ondan, ʿAmr b. Aḥmar el-Bâhilî’nin sözü:
لها رِطْلٌ تكِيلُ الزَّيْتَ فيهِ
وفَلاَّحٌ يسوقُ لَها حِمَاراً

Ebû ʿUbeyd, Ebû Zeyd’den: “Kavim için **فَلَحْتُ** ve kavimle **أفْلَحُ** **فِلاَحةً**”; o, satıcı ve alıcı için alışverişi süslemesidir. Dedi: ve “onlarla **فَلَّحْتُ** **تَفْلِيحاً**” onları aldattığın zaman; ve onlara hak olmayanı söylediğin zaman.

Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **الفَلْحُ** **النَجْسُ**’tur; ve o, kiracının artırmasıdır; başkası artırıp da onunla aldatılsın diye. Ve **التَّفْلِيحُ** hile ve alaydır. Ve bir bedevî dedi: “Bana **فلّحوا** ettiler”; yani bana hile yaptılar.

**لفح**: el-Leys dedi: “Ateş onu **لَفَحتْهُ**” dersin; onun bedeninin üst kısımlarına isabet ettiği ve yaktığı zaman. Ve **السَّمُومُ** insanı **تَلْفَحُ** eder. Ve **اللُّفَّاحُ** sarı bir şeydir; **البَاذَنْجَانِ** gibi; güzel kokuludur.

Ebû ʿUbeyd, el-Asmaʿî’den: rüzgârlardan soğuk olanı **نفح**’tır; ve **لِفح** olanı sıcaktır. Ve ez-Zeccâc, O’nun sözü hakkında: ( **تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النَّارُ** ) ( **المؤمنون : 104** ) dedi: **تَلْفَحُ** ve **تَنْفَحُ** bir mânâdadır; ancak **النَّفْحَ** daha büyük tesirdir. Dedim: ve onun sözünü destekleyen şeylerdendir Allah’ın sözü: ( **نَفْحَةٌ مِّنْ عَذَابِ رَبِّكَ** ) ( **الأنبيَاء : 46** ). Ve İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **اللَّفْحُ** her sıcak içindir; ve **النَّفْحُ** her soğuk içindir. Ve Ebû’l-ʿÂliye inşâd etti:
ما أنْتِ يا بَغْدَادُ إلاَّ سَلْحُ
إذا يَهُبُّ مَطَرٌ أَوْ نَفْحٌ
فإنْ جَفَفْتِ فَتُرابٌ بَرْحُ

Dedi: **بَرْحُ** hâlis, ince (toprak)tır.

**فحل**: el-Leys dedi: **الفحلُ**; ve çoğulu **الفُحول** ve **الفِحَالَة**; ve **الفِحْلَةُ**: insanın binekleri için bir **فَحْلاً** edinmesi, ve inşâd etti:
نحن افْتَحَلْنَا فَحْلَنَا لم نَأْتِلَهْ

Dedi ki: Kim “**اسْتَفْحَلْنَا** binek hayvanlarımız için bir **فَحْل** (erkek damızlık) edindik” derse, hata etmiştir. **الاستِفْحَالُ** ise, bana ulaştığına göre, Kâbil ehlinin ve onların cahillerinin **عُلُوج**’undan (acemlerinden) şudur: Araplardan iri yapılı, güzel bir adam bulduklarında, kendileri arasında onun benzerinin doğması ümidiyle, onunla kadınları arasını serbest bırakırlar. Dedi: **فَحْلٌ فَحِيلٌ** yani seçkin, soylu. Ebû Ubeyd, er-Râî’nin sözünü inşâd etti:

كانت هَجَائِنَ مُنْذِرٍ ومُحَرق
أُمَّاتُهُنَّ وطَرْقُهُن فَحِيلاً

Yani: onların **طَرْق**’u (aşımı) döl verici idi. Burada **الطَّرْقُ** **الفَحْلُ**’dür. İbn Ömer hadîsinde: Kendisi için bir kurbanlık satın alsın diye bir adam gönderdi; “Bir **كَبْشاً فَحِيلاً** satın al” dedi. Ebû Ubeyd dedi: el-Asmaî dedi ki: Onun “(**فَحيلاً**)” sözü, yaratılışında ve asaletinde **الفَحُولَةَ**’ya benzeyen kimsedir. Ve denilir ki: **الفحيلَ** darbında (çiftleşmesinde) döl verici olandır. er-Râî’nin sözünü inşâd etti: Ebû Ubeyd dedi: Hadîsten murad edilen, **الخَصِي** ve **النعجةِ** üzerine **الفَحْلَ**’ı seçmesi ve onun güzelliğini ve asaletini istemesidir. Leys dedi: Dişi hurmaları aşılamakta kullanılan erkek hurma ağacına **فُحَّالٌ** denir; bir tanesi **فُحَّالَةٌ**’dır.

el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: “**أفَحَلْتُ** falanı **فَحْلاً**” (yani) ona develerinde aşan bir **فَحْل** verdiğim zaman (denir). Ve “Develerimi **فَحْلاً** **فَحَلْتُ**” (yani) içlerine bir **فَحْل** saldığım zaman (denir). Râciz dedi ki:

نَفْلَحُها البيض القليلاتِ الطَّبَعْ
من كل عرّاص إذا هَزّ اهْتَزَعْ

Başkası dedi: Düşmanın işi **استَفْحَل** ederse, yani kuvvetlenip şiddetlendiğinde; o, **مُسْتَفْحِلٌ**’dir. Ebû Ubeyd dedi: Hurmanın **فُحَّالُ**’ı, **فَحَاحِيلَ** olarak cem edilir. Ve **الفُحَّال**’a **فَحْلٌ** denir; cem‘i **فُحُول**’dür.

Hadîste: Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem), Ensâr’dan bir adamın evine girdi; evin bir tarafında o **الفُحُول**’dan bir **فَحْلٌ** vardı; onun bir tarafının serilmesini emretti, sonra onun üzerinde namaz kıldı. Ebû Ubeyd dedi: Bu hadîste **الفَحْلُ** **الحَصِيرُ**’dur. Dedim: O, hurmaların **فُحَّالِ**’ının yaprak saplarından örülmüş **الحَصِيرُ**’dur. Osman hadîsine gelince: “Bir kuyuda, ne bir **فَحْلٍ**’de, ne de **الأُرَفُ**’da şüf‘a yoktur; her şüf‘ayı keser” dediği (rivayetinde), **الفَحْلِ** ile hurmanın **فَحْلَ**’ını kastetmiştir. Bu da şundandır: Bazen bir topluluk arasında bir **فَحْلُ نَخْلٍ** bulunur; hurmaların aşılanması zamanı her bir ortak, dişi hurmalarını aşılamak için ihtiyaç duyduğu **الحِرْقِ**’ten (aşı tozundan) ondan alır. Ortaklardan biri, o **الفحْل**’dan payını, içindeki ortaklardan birine satarsa, kalan ortakların satılanda şüf‘ası olmaz; onu satın alan ona daha hak sahibidir; çünkü o bölünmez. Şüf‘a ancak bölünen şeyde vacip olur. Bu, Medine ehlinin mezhebidir; Şâfiî ve Mâlik de buna gider. Ve bu, Câbir hadîsine uygundur: “Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şüf‘ayı ancak taksim edilmemiş şeyde kıldı; sınırlar çizildiğinde şüf‘a yoktur.” Çünkü onun (Câbir’in) “(**فيمَا لَمْ يُقْسَمْ**)” sözü, şüf‘ayı bölünebilen şeyde kıldığına delildir. Bölünmeyen şeye gelince; kuyu ve hurmanın **فَحْلِ**’ı gibi; bunlardan **الشقْص** (hisse) yerin aslıyla birlikte satılır; onda şüf‘a yoktur, çünkü bölünmez. Ebû Ubeyd, Osman’ın bu hadîsini, ehli marifetin razı olmadığı bir tefsirle tefsir etmişti; bu yüzden onu bıraktım ve aynen nakletmedim; onun tefsiri, benim açıkladığım üzeredir.

Şairlerin **فُحُول**’ü, kendileriyle hicivleşen kimseye hicivle galip gelenlerdir; Cerîr, el-Ferezdak ve ikisinin benzerleri gibi. Yine, bir şaire karşılık verip de ona galip gelinen herkes böyledir; Alkame b. Abede gibi. Ona **فَحْلاً** denirdi; çünkü İmruü’l-Kays’a, başında şunu söylediği kasidesinde karşılık verdi:

خَلِيلَيَّ مُرَّا بِي على أُم جُنْدُبِ

Onun, kasidesinde şu sözüyle:

ذهبتَ من الهُجْران في غيرِ مَذْهَبِ

Ve ikisinden her biri, atını vasfetmede arkadaşına karşılık verirdi; Alkame ona üstün geldi; ve **الفَحْل** lakabını aldı.

Şemmer dedi: Hasıra **فَحْلٌ** denildi; çünkü hurmanın **الفَحْلِ**’ının yaprak sapından düzlenir; bu, mecaz yoluyla söylenmiştir; tıpkı “Falan pamuk ve yün giyer” demeleri gibi; hâlbuki o, onlardan eğrilip yapılan elbiselerdir. el-Merâr dedi:

والوحشُ ساريةٌ كأَنَّ مُتُونها
قُطْنٌ تُباعُ شَدِيدَةُ الصَّقْلِ

Yani: şiddetli beyazlığından dolayı, sanki sırtları pamuk elbiseleridir.

**حفل**: Leys dedi: **الحَفْلُ**, suyun kendi toplanma yerinde toplanmasıdır. “Su **حَفَلَ** eder” dersin: **حُفُولاً** ve **حَفْلاً**. Kavim **حَفَلَ** ettiğinde, yani toplandıklarında (denir). **المحْفِلُ** meclistir; meclis dışında da toplanma yeridir. “**احْتَفَلوا**” dersin; yani toplandılar. Ve **شاةٌ حَافِلٌ**: sütü memesinde toplandığında; “**حَفَلَتْ** **حُفُولاً**” (denir) — yani sütü memesinin içinde toplandığında. Onlar **حُفَّلٌ** ve **حَوَافِلُ**’dir. Hadîste: “Kim bir **مُحَفَّلَةً** satın alır da ondan razı olmazsa, onu geri verir ve onunla birlikte bir **صاعاً** hurma verir.” **المُحَفَّلَةُ**, deve veya sığır veya koyundur; sahibi günlerce onu sağmaz; ta ki sütü memesinin içinde toplansın. Müşteri onu sağdığında onu bol bulur da fiyatını artırır. Sonra ondan sonra sağdığında, onu, **تَحْفِيلِها** günlerinde sağdığına nispetle sütü eksik bulur. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem), **التَّحْفِيل** sütünün bedeli olarak bir **صاعاً** hurma kıldı. Bu, Şâfiî’nin ve Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) sünnetini söyleyen Ehl-i Sünnet’in mezhebidir.

**المُحَفَّلَةُ** ile **المُصَرَّاةُ** birdir. Ve karınca rukyesi hadîsinde geldi: “Gelin **تَقْتَالُ** eder ve **تَحْتَفِلُ** eder; her şey **تَفْتَعِل** eder; ancak o, erkeğe isyan etmez.” **تَقْتَالُ**’ın manası: kocasına karşı hükmünü yürütür; **تَحْتَفِلُ**’ün manası: süslenir ve süs için hazırlanır. “Şeyi **حَفَّلَتَّ** ettim” denir; yani onu parlattım. Bişr, cariyesini vasfederek dedi ki:

رَأَى دُرَّةً بيضاءَ يَحْفِلْ لَوْنُها
سُخَامٌ كغِربان البريرِ مُقَصَّبُ

Yani: saçının, renginin beyazlığını artırdığını; şiddetli siyahlığıyla onu daha beyaz kıldığını ister.

Seleme, el-Ferrâ’dan: **الحوفلة** **القَنْفاءُ**’dır. İbnü’l-A‘râbî dedi: Adam **حَوْفَل** olur; yani **حَوْفَلته** şiştiğinde; o da **القَنْفَاءُ**’dır. Kadına “Kocan için **تحفَّلي**” denir; yani onun yanında makbul olasın diye süslen. **الحَفْلُ** önemsemedir; “Falanı **أَحْفِلُ** etmem” denir; yani onu umursamam. Lebîd dedi:

فَمَتَى أَهْلِكْ فَلا أَحْفِلُه
بَجَلِي الآنَ من العيش بَجَلْ

Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: **الحُفَالَةُ** ve **الْحُثَالَةُ**, her şeyin kötüsüdür. Ve **طريق مُحْتَفِلٌ**: açık, belirgin yoldur. “**احْتَفَلَ**” (denir); yani belirginleşti. Lebîd’in, bir yolu vasfederek sözü bundandır:

تَرْزُم الشَّارِفُ من عِرْفَانِه
كُلَّما لاَح بِنَجْدٍ واحْتَفَلْ

Ve er-Râî, bir yolu vasfederek dedi ki:

في لاَحِبٍ بِزِقَاق الأرض مُحْتَفِل
هاد إذا عَزَّه الحُدْبُ الحَدَابِيرُ

Dedi: **الحدب الحدابير** ile muradı, yerin sertliğidir; yani bu yol, sertlikte de açık, belirgindir. **مُحْتَفَلُ الأمرِ**: onun büyüğü (en büyük kısmı)dır. Ve uyluk ve baldır etinin **محتفِلُ**’i: onun en çok etli olanıdır. Ondan, Hüzeli’nin bir kılıcı vasfederek sözü:

أبْيَضُ كالرَّجْع رسوبٌ إذا

**ما ثَاخ** bir **مُحْتَفَلٍ** içinde; **يَخْتلي**.

Ve **مُحْتَفِل** hakkında caizdir. Ebû Ubeyde dedi: **الاحتِفَال** atların koşmasındandır; süvarinin, atının kendi **حُضْرِه**’inin en sonuna ulaştığını, hâlbuki onda bir artığın bulunduğunu görmesidir; “**فرس مُحْتَفِلٌ**” denir. Kutâmî, memelerinde sütün **حفل**’i (toplanması) kendilerine ağır gelip onları incitince ağlayan develeri anarak söyledi; işte onlar ağlar:

ذَوَارِفُ عَيْنَيها من الحَفْلِ بالضُّحَى
سَجُومٌ كتَنْضَاحِ الشنَانِ المشَرّبِ

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الحُفَال** büyük topluluktur; **الحُفَالُ** toplanmış süttür. Ebû Turâb dedi: Benî Süleym’den bazısı dedi ki: Falan, onu koruduğu zaman, soyuna karşı muhafızdır ve onun üzerinde **مُحَافِلٌ**’dir. Şemmer inşad etti:

يا وَرْسُ ذاتَ الحِد والحفيلْ
منحناك مَانِحَ المُخِيلْ
لو جاءها بِصَاعِه عقيلْ
على عِهِبَّى الكيل إذ يكيلْ
ما بَرِحَتْ وَرسَةُ أو يسيلْ

**وَرْسَةُ** bol sütlü bir keçinin adıdır. **عَهِبَّى** yani ölçmenin ilki; bundan “**عَهَتَى** onun zamanı” yani onun ilki; ve her şeyin **عهتى**’sı onun ilkidir. Ve bir adam, işinde **حَفِيلٌ**’dir; yani gayret sahibi.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء واللام وما يثلثهما)
(فلم) الفاء واللام والميم كلمةٌ. يقولون الفَيْلم: العظيم من الرِّجال. وفي ذكر الدَّجَّال: "رأيتُه فَيْلَمَانِيَّاً". وقال الشَّاعر([1]) :
ويَحمِي المُضافَ إذا ما دَعا *** إذا فرَّ ذُو اللِّمَّةِ الفَيْلَمُ
ويقولون: الفَيْلَم: المُشْط([2]) . وليس بشيء.
(فلن) الفاء واللام والنون كناية عن كلِّ أحد. ورخَّمه أبو النجمِ فقال:
* في لَجَّةٍ أَمْسِكْ فُلانَاً عَنْ فُلِ([3]) *
هذا في الناس، فإنْ كان في غيرهم قيل: ركبتُ الفلانةَ والفرس الفلان([4]) .
(فلو) الفاء واللام والحرف المعتلّ كلمةٌ صحيحة فيها ثلاث كلمات: التّربية، والتفتيش، والأرض الخالية.
فالتّربِيَة: فَلَوتُ المُهْرَ، إذا ربَّيْته. يقال: فلاهُ يَفلوه. ويسمَّى فَلُوَّاً: قال الحُطيئة:
سعيدٌ وما يفعلْ سعيد فإنَّه  *** نجيبٌ فَلاَه في الرِّباط نجيبُ([5])
وقولهم: فَلوتُه عن أمِّه، أي قطعته عن الفطام([6]) ، فمعناه ما ذكرناه. وفَلَوْتُ المُهر وافتليتُه. قال:
وليس يَهْلك منا سيّدٌ أبداً  *** إِلا افتلينا غُلاماً سيِّداً فينا([7])
والكلمة الأخرى: فَلَيْتَ الرَّأس أفْليه. ثم يستعار فيقال: فلَيْتَ رأسَه بالسَّيف أفليه.
والكلمة الثالثة: الفلاة، وهي المَفَازة، والجمع فلواتٌ* وفَلاً.
(فلت) الفاء واللام والتاء كلمةٌ صحيحة تدلُّ على تخلُّصٍ في سرعة.
يقال: أفْلَتَ يُفْلِتُ. وكان ذلك الأمر فَلْتَةً، إذا لم يكُنْ عن تدبُّر ولا رأيٍ ولا تردُّد([8]) . ويقال: تفلَّتَ إلى هذا الأمر، كأنَّه نازَعَ إليه. وفرسٌ فلَتَانٌ: نشيطٌ حديدُ الفؤاد. وثَوبٌ فَلُوتٌ: لا ينضمُّ طرفاهُ على لابسِهِ من صِغَره، كأنّ معناه أنَّه يُفْلِت من اليد([9]) .
ومن الباب: افتُلِتَ الإنسان، إذا ماتَ فجأة. وفي الحديث: "أُمِّي افْتُلِتَتْ نَفْسُها". والفَلْتة: آخِرُ يوم من جمادَى الآخرة.
(فلج) الفاء واللام والجيم أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدهما على فوزٍ وغَلَبة، والآخر على فُرْجَةٍ بين الشَّيئين المتساويين.
فالأول: قولُهم: فُلِجَ الرَّجُل على خَصْمِه، إذا فازَ: والسَّهم الفالِج: الفائز. والرَّجل [الفالج]: الفائز. والاسم الفُلْج. ومن أمثال العرب: "أنا من هذا الأمر فالجُ بن خَلاَوةَ" قالوا: معناه أنا منه بريءٌ. وتفسير هذا أنَّه إذا خلا منه فقد فازَ، أي نجا منه. وخَلاَوة، مِن خلا يخلو. وقال عليٌّ عليه السلام: "إنَّ المرءَ المسلم لم يَغْشَ دناءَةً يَخْشَعُ إذا ذُكِرَتْ له، وتُغْرِي به لئامَ النَّاس، كالياسر الفالج، ينتِظر فَوزةً من قِداحِه".
والأصل الآخر: الفَلَج في الأسنان([10]) : تَباعُدُ ما بين الثَّنايا والرَّبَاعِيَات. وقال أبو بكر: "رجلٌ أفلج الأسنانِ، وامرأةٌ فلجَاء الأسنان، لابدَّ من ذِكْر الأسنان([11]) ". فأمَّا الفَلَج في اليَدينِ فقال أبو عُبيد: الأفلج: الذي اعوجاجُه في يديه، فإنْ كان في رجليه فهو فَحَجٌ. وهذا هو القياسُ الأوَّل؛ لأنَّ اليدَ إذا اعوجَّت فلا بدَّ أن تتجافَى وتتباعد.
ومن الباب: الفالِج: الجَمَل([12]) ذو السَّنامَين، وسمِّي للفُرجة بينهما. وفرسٌ أفلَجُ: متباعِدُ ما بين الحَرْقَفَتين. وكلُّ شيءٍ شققتَه فقد فَلَجْتَه فَِلْجين، أي نِصفَين.
قال ابن دُريد: "وإنِّما قيل فُلِجَ الرّجُل لأنَّه ذهب نِصفُه([13]) ". ويقال لِشُقَّة الثَّوب: فَلِيجة: والفَلَج: النَّهر، وسمِّي بذلك لأنّه فُلجَ، أي كأنَّ الماءَ شقَّه شقّاً فصار فُرْجَة. فأمَّا الفَلُّوجة فالأرض المُصْلَحة للزَّرع، والجمع فَلاَليج. وأمَّا الحديث: "أنَّهما فَلَجا الجِزْية"، فإنّه يريد قَسَماها، وسمِّي ذلك فَلْْجاً لأنّه تفريق.
(فلح) الفاء واللام والحاء أصلان صحيحان، أحدهما يدلُّ على شَقٍّ، والآخر على فَوْزٍ وبَقاء.
فالأوَّل: فَلَحتُ الأرضَ: شَقَقتُها. والعرب تقول: "الحديد بالحديد يُفْلَح". ولذلك سمِّي الأكّار فَلاَّحا. ويقال للمشقوق الشَّفةِ السُّفلى: أفْلَحُ، وهو بيِّن الفَلَحَة. وكان عنترة العبسيُّ يلقَّب "الفَلْحاء" لفَلَحةٍ كَانت به. قال:
وعَنْترةُ الفَلحاءُ جاءَ مُلأَّماً  *** كأنَّك فِندٌ من عَمَايةَ أسودُ([14])
والأصل الثّاني الفَلاَح: البقاء والفَوْز. وقولُ الرّجُل لامرأته: "استَفلِحي بأمرِك"، معناه فَوزِي بأمرك. والفَلاَح: السَّحُور. قالوا: سمِّي فَلاَحاً لأنَّ الإنسانَ تبقى معه قُوّتُه على الصَّوم. وفي الحديث: "صلَّينا مع رسول الله صلّى الله عليه وآله حتَّى خفْنا أنْ يَفوتَنا الفَلاَح". قال الشَّاعر:
لكلِّ همٍّ من الهُمومِ سَعَهْ *** والمُسْيُ والصّبْحُ لا فَلاَح مَعَهْ([15])
(فلذ) الفاء واللام والذال أُصَيلٌ يدلُّ على قَطْع شيءٍ من شيء. من ذلك الفِلْذة: القِطْعة من الكَبِد، والجمع فِلْذ. قال:
تكفيه حُزَّةُ فِلْذٍ إنْ ألَمّ بها *** من الشِّواء ويُروي شُربَه الغُمَرُ([16])
فالقِطْعة من المال فِلْذةٌ أيضاً. يقال فَلَذْتُ له من مالي، أي قطعت له فِلْذَةً منه.
(فلز) الفاء واللام والزاء ليس فيه شيء إلاّ أنّهم يقولون: الفِلِزُّ: خَبَث الحديد يَنْفيه الكِير.
(فلس) الفاء واللام والسين كلمة واحدة، وهي الفَلْس، معروف، والجمع فُلوس. ويقولون: أفْلَسَ الرّجل، قالوا: معناه صار ذا فُلوسٍ بعد أن كان ذا دراهم.
(فلص) الفاء واللام والصاد ليس فيه شيءٌ، لكنَّهم يقولون: الانفلاص: التفلُّت([17]) . وفلَّصت الشَّيء من الشيء خَلّصته. وهذا إن* صحَّ فإنَّما هو من الإبدال، والأصل الميم، يقال مَلَّصَ. وممكنٌ أن يكون الأصل الخاء: خَلَّص.
(فلط) الفاء واللام والطاء ليس بأصل، لأنَّه من باب الإبدال، والأصل الراء. ويقولون: أفْلَطَه الأمرُ: فاجَأَه. وتكلَّمَ فلانٌ فِلاطاً، إذا فاجَأَ([18]) بقولِهِ. والأصل الراء فرط، وقد ذُكر في بابه.
(فلع) الفاء واللام والعين كلمةٌ واحدةٌ تدلُّ على شَقِّ الشَّيء. تقول: فَلَعت الشَّيءَ: شقَقْتُه. وتَفلَّعت البَيضةُ وانْفَلَعَتْ.
(فلق) الفاء واللام والقاف أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على فُرْجةٍ وبَيْنُونةٍ في الشيء، وعلى تعظيمِ شيء. من ذلك: فَلَقْتُ الشّيءَ أَفْلِقُه فَلْقاً. والفَلَق: الصُّبح؛ لأنَّ الظَّلام يَنْفلِقُ عنه. والفَلَق: مطمئنٌّ من الأرض كأنَّه انفلَقَ، وجمعه فِلْقانٌ. والفَلق: الخَلْق كله، كأنَّه شيءٌ فُلِق عنه شيء حَتَّى أُبرِزَ وأظْهِر. ويقال: انفَلَقَ الحَجَر وغيرُه وكلَّمنَي فلانٌ من فَِلْق فيه. وهو ذاك القياس. والفَالِق: فضاءٌ بين شَقيقَتيْ رملٍ. وقَوسٌ فِلْقٌ، إذا كانت مشقوقةً ولم تكُ قَضيباً. والفَلِيق كالهَزْمة في جِران البَعير. قال:
* فَلِيقُها أجردُ كالرُّمحِ الضَّلِعْ([19]) *
والأصل الآخَر الفليقة، وهي الدَّاهية العظيمة. والعرب تقول: يا لَلْفليقة. والأمر العَجَبُ العظيم. وأفْلَقَ فلانٌ: أتى بالفِلْق. وكذلك يقال شاعرٌ مُفلِق. وقال سُويد([20]) :
إذا عَرَضَت داوِيَّةٌ مُدْلهِمَّة  *** وغَرَّدَ حاديها عَمِلْنَ بِها فِلْقا([21])
والفيلق: العجبُ أيضاً.
(فلك) الفاء واللام والكاف أصلٌ صحيح يدلُّ على استدارةٍ في شيء. من ذلك فَلْْكة المِغزل بفتح الفاء([22]) ، سمِّيت لاستدارتها؛ ولذلك قيل: فَلَّك ثَدْيُ المرأة، إذا استدار.
ومن هذا القياس فَلَك السماء. وفلكْتُ الجَدْيَ بقضيبٍ أو هُلْبٍ: أدرتُه على لسانه لئلاّ يرتضع. والفَلَك: قِطَعٌ من الأرض مستديرةٌ مرتفِعة عمَّا حولها. ويقال إنَّ فَلْكة اللِّسان: ما صَلُب من أصله. وأمَّا السفينة فتسمَّى فُلْكا. ويقال إنَّ الواحد والجمعَ في هذا الاسم سواء، ولعلَّها تسمَّى فُلْكاً لأنَّها تدار في الماء.
--------------ــــ
([1]) هو البريق الهذلي، كما سبق في حواشي (ضيف).
([2]) وينشدون في ذلك:      * كما فرق اللمة الفيلم *
([3]) المجمل واللسان (فلن) والخزانة (1: 401). وانظر أرجوزته المنشورة بمجلة المجمع العلمي العربي (8: 472-479)، وهي أرجوزة طويلة عدة أشطارها 191 شطراً وكان رؤبة يسميها "أم الرجز".
([4]) في الأصل: "وفي الفردس الفلان". وفي المجمل: "قيل الفلانة والفلان".
([5]) ديوان الحطيئة 42 واللسان والمجمل (فلا)، وسعيد هذا، هو سعيد بن العاصي الجواد الخطيب، كما في اللسان والبيان (3: 116) بتحقيقنا. وكلمة "فإنه" ساقطة من المجمل، وإثباتها من الديوان، واللسان، والمجمل.
([6]) وكذا في المجمل، أي بعد الفطام. وفي اللسان: "عزله عن الرضاع وفصله".
([7]) لبشامة بن حزن النهشلي، كما في اللسان (فلا) وأنشده في المجمل بدون نسبة ومقطوعة البيت في الحماسة (1: 25) منسوبة لبعض بني قيس بن ثعلبة.
([8]) وكذا في المجمل. ولعل صوابها "ترو". وفي اللسان: "والفلتة: كل شيء فعل من غير روية".
([9]) في الأصل: "إلى البد"، صوابه من اللسان.
([10]) في الأصل: "الإنسان"، صوابه من المجمل ومما تقتضيه المقابلة باليدين فيما يأتي.
([11]) الجمهرة (2: 107).
([12]) في الأصل: "الرجل"، وهو من طريف التصحيف.
([13]) الجمهرة (2: 107).
([14]) البيت لشريح بن بجير بن أسعد التغلبي، كما في اللسان (فلح). وقد أنشد بن فارس قطعة من البيت في (عنق). وفي الأصل: "جد ملأما" و"من عمامة"، كلاهما محرف.
([15]) للأضبط بن قريع من أبيات في الأمالي (1: 107) والمعمرين 8 والخزانة (4: 589) والأغاني  (16: 154) وحماسة ابن الشجري 137 والبيان والتبيين (3: 341) ومجالس ثعلب 480 والمثل السائر (1: 260).
([16]) لأعشى باهلة يرثي أخاه المنتشر بن وهب الباهلي، كما سبق في حواشي (غمر).
([17]) في الأصل والمجمل: "التلفت"، صوابه من اللسان.
([18]) في الأصل: "إذا جاء"، صوابه من المجمل واللسان.
([19]) الرجز لأبي محمد الفقعسي، كما في اللسان (فلق، ضلع)، وقد سبق في (ضلع). وصواب إنشاده: "فليقه" كما سبق: وقبله:*بكل شعشاع كجذع المزدرع*
([20]) سويد بن كراع العكلي، كما في اللسان (فلق) وإصلاح المنطق 22، 264.
([21]) يروى: "عرد" بالعين المهملة، و "فرين بها".
([22]) ويقال بكسرها أيضاً.

ـ

##### Türkçe

(فâ ve lâm ve onları üçleyen şeyler bâbı)
(**فلم**) **الفاء** ve **اللام** ve **الميم** bir kelimedir. Derler: **الفَيْلم**: erkeklerden büyük olan. Ve **الدَّجَّال**’ın zikrinde: “Onu **فَيْلَمَانِيَّاً** gördüm.” Şair dedi([1]) :
Ve çağırdığı vakit, ilâve edileni korur *** **ذُو اللِّمَّةِ** olan **الفَيْلَمُ** kaçtığı vakit
Ve derler: **الفَيْلَم**: **المُشْط**([2]). Ve bir şey değildir.

(**فلن**) **الفاء** ve **اللام** ve **النون** her bir kimse hakkında kinayedir. Ebû’n-Necm onu terhîm etti de şöyle dedi:
* Bir girdapta: **فُلانَاً**’ı **فُلِ**’den tut([3]) *
Bu, insanlar hakkındadır; eğer onların dışında olursa denir: “**الفلانة**’ye bindim ve **الفلان** ata”([4]).

(**فلو**) **الفاء** ve **اللام** ve illetli harf, içinde üç kelime bulunan sahih bir kelimedir: terbiye, teftiş ve boş arazi.
Terbiye ise: “**المُهْرَ**’ı **فَلَوتُ**”, onu terbiye ettiğin vakit. Denir: **فلاهُ** onu **يَفلوه**. Ve **فَلُوَّاً** diye adlandırılır: **الحُطيئة** dedi:
Saîd—Saîd ne yaparsa yapsın—şüphesiz o *** soyludur; onu bağda terbiye eden soyludur([5])
Ve onların sözü: “Onu annesinden **فَلوتُ**”, yani onu sütten kesmeden([6]) kestim; mânâsı, zikrettiğimizdir. Ve “**المُهر**’ı **فَلَوْتُ** ve onu **افتليتُ**.” Dedi:
Bizden bir efendi asla helâk olmaz *** ancak içimizde bir efendi oğlanı **افتلينا** ettiğimizde([7])
Ve diğer kelime: “Başı **فَلَيْتَ**; onu **أفْليه**.” Sonra ödünç alınır da denir: “Onun başını kılıçla **فلَيْتَ**; onu **أفْليه**.”
Ve üçüncü kelime: **الفلاة**; o **المَفَازة**’dir. Çoğulu **فلواتٌ** ve **فَلاً**.

(**فلت**) **الفاء** ve **اللام** ve **التاء** süratte bir kurtuluşa delâlet eden sahih bir kelimedir.
Denir: **أفْلَتَ** **يُفْلِتُ**. Ve o iş **فَلْتَةً** oldu; eğer tedebbürden, ne re’yden, ne de tereddütten([8]) değilse. Ve denir: “Bu işe doğru **تفلَّتَ**”; sanki ona doğru çekişti. Ve **فرسٌ فلَتَانٌ**: çevik, yürekçe keskin. Ve **ثَوبٌ فَلُوتٌ**: küçüklüğünden dolayı, giyeninin üzerinde iki ucu birleşmez; sanki mânâsı, elden **يُفْلِت** etmesidir([9]).
Bâbdan: “İnsan **افتُلِتَ** oldu”, ansızın öldüğü vakit. Hadiste: “Annemin nefsi **افْتُلِتَتْ**.” Ve **الفَلْتة**: Cemâdâ’l-âhire’nin son günü.

(**فلج**) **الفاء** ve **اللام** ve **الجيم** iki sahih asıldır; birisi bir feyz ve galebeye, diğeri iki eşit şey arasında bir açıklığa delâlet eder.
Birincisi: onların sözü: “Adam, hasmına karşı **فُلِجَ** oldu”, kazandığı vakit. Ve **السَّهم الفالِج**: kazanan. Ve adam **[الفالج]**: kazanan. İsim **الفُلْج**’dür. Arapların mesellerinden: “Ben bu işten **فالجُ بن خَلاَوةَ**’yım.” Dediler: mânâsı, “Ben ondan berîyim.” Bunun tefsiri: ondan boş kaldığı vakit kazanmış olur; yani ondan kurtulmuş olur. Ve **خَلاَوة**، **خلا يخلو**’dandır. Ali—aleyhi’s-selâm—dedi: “Müslüman kişi, kendisine zikredildiğinde boyun eğeceği bir alçaklığa girmedi; ve onunla alçak insanları ona musallat eder; **الياسر الفالج** gibi: oklarından bir kazanımı bekler.”
Diğer asıl: dişlerde **الفَلَج**([10]): iki **الثَّنايا** ile **الرَّبَاعِيَات** arasının uzaklaşması. Ebû Bekr dedi: “**أفلج الأسنانِ** bir adam ve **فلجَاء الأسنان** bir kadın; dişlerin zikri mutlaka gerekir([11]).” Ellerdeki **الفَلَج**’e gelince, Ebû Ubeyd dedi: **الأفلج**: eğriliği ellerinde olan; eğer ayaklarında olursa o **فَحَجٌ**’dır. Bu, ilk kıyastır; çünkü el eğrildiği vakit mutlaka ayrışır ve uzaklaşır.
Bâbdan: **الفالِج**: iki hörgüçlü **الجَمَل**([12]); ikisi arasındaki açıklıktan dolayı böyle adlandırıldı. Ve **فرسٌ أفلَجُ**: iki **الحَرْقَفَتين** arası uzak olan. Ve her şeyi yardığın vakit onu iki **فَِلْجين** olarak **فَلَجْتَه** etmiş olursun; yani iki yarım.
İbn Düreyd dedi: “Adama ancak **فُلِجَ** denildi; çünkü onun yarısı gitti([13]).” Elbisenin yarığına **فَلِيجة** denir. Ve **الفَلَج**: nehir; bununla adlandırıldı, çünkü o **فُلجَ** oldu; yani sanki su onu bir yarma ile yarmış da bir açıklık olmuş. **الفَلُّوجة** ise ekin için ıslah edilmiş arazidir; çoğulu **فَلاَليج**. Hadise gelince: “İkisi cizyeyi **فَلَجا** etti”; onunla onu paylaştırdılar demek ister; bu, ayırma olduğu için **فَلْْجاً** diye adlandırıldı.

(**فلح**) **الفاء** ve **اللام** ve **الحاء** iki sahih asıldır; birisi yarmağa, diğeri feyz ve bekâya delâlet eder.
Birincisi: “Araziyi **فَلَحتُ**”: onu yardım. Araplar der: “Demir, demirle **يُفْلَح**.” Bundan dolayı çiftçiye **فَلاَّحا** denildi. Alt dudağı yarık olana **أفْلَحُ** denir; o, **الفَلَحَة**’si açık olandır. **عنترة العبسيُّ** “**الفَلْحاء**” lakabıyla lakaplanırdı; onda bulunan bir **فَلَحة** sebebiyle. Dedi:
Zırhlanmış olarak **الفَلحاء** olan Antara geldi *** sanki sen, siyah bir sarığın kütüğü gibisin([14])
İkinci asıl: **الفَلاَح**: bekâ ve feyz. Adamın karısına sözü: “İşinle **استَفلِحي**”, mânâsı: “İşinle kazan.” Ve **الفَلاَح**: sahur. Dediler: ona **فَلاَحاً** denildi; çünkü insanın oruca gücü onunla beraber kalır. Hadiste: “Resûlullah—sallallahu aleyhi ve âlihî—ile namaz kıldık; ta ki **الفَلاَح**’ın bize geçmesinden korktuk.” Şair dedi:
Gamların her bir gamı için bir genişlik vardır *** gece yürüyüşü ve sabah: onunla beraber **فَلاَح** yoktur([15])

(**فلذ**) **الفاء** ve **اللام** ve **الذال** bir asıldır; bir şeyden bir şey kesmeye delâlet eder. Ondan: **الفِلْذة**: karaciğerden parça; çoğulu **فِلْذ**. Dedi:
Ona, uğradığı vakit, kızartmadan bir **فِلْذٍ** kesiti yeter *** ve susuzluğunu **الغُمَرُ** giderir([16])
Maldan parça da **فِلْذةٌ**’dir. Denir: “Malımdan ona **فَلَذْتُ**”, yani ondan ona bir **فِلْذَةً** kestim.

(**فلز**) **الفاء** ve **اللام** ve **الزاء**’da bir şey yoktur; ancak derler: **الفِلِزُّ**: körüğün uzaklaştırdığı demirin pisliği.

(**فلس**) **الفاء** ve **اللام** ve **السين** tek bir kelimedir; o **الفَلْس**’tir, mâlûm; çoğulu **فُلوس**. Ve derler: adam **أفْلَسَ** oldu; dediler: mânâsı, dirhemleri varken sonra **فُلوس** sahibi oldu.

(**فلص**) **الفاء** ve **اللام** ve **الصاد**’da bir şey yoktur; lâkin derler: **الانفلاص**: **التفلُّت**([17]). Ve “Şeyi şeyden **فلَّصت**”: onu kurtardım. Bu—eğer sahih olursa—ancak ibdâldendir; asıl **الميم**’dir: **مَلَّصَ** denir. Ve mümkün ki asıl **الخاء** olsun: **خَلَّص**.

(**فلط**) **الفاء** ve **اللام** ve **الطاء** asıl değildir; çünkü ibdâl bâbındandır; asıl **الراء**’dır. Derler: “İş onu **أفْلَطَه** etti”: onu ansızın bastı. Ve “Falan **فِلاطاً** konuştu”, sözüyle ansızın bastığı vakit([18]). Asıl **الراء**’dır: **فرط**; onun bâbında zikredildi.

(**فلع**) **الفاء** ve **اللام** ve **العين** tek bir kelimedir; şeyin yarılmasına delâlet eder. Dersin: “Şeyi **فَلَعت**”: onu yardım. Ve yumurta **تَفلَّعت** oldu ve **انْفَلَعَتْ**.

(**فلق**) **الفاء** ve **اللام** ve **القاف** sahih bir asıldır; şeyde bir açıklığa ve ayrılığa, ve bir şeyi büyütmeye delâlet eder. Ondan: “Şeyi **فَلَقْتُ**; onu **أَفْلِقُه**; **فَلْقاً**.” Ve **الفَلَق**: sabah; çünkü karanlık ondan **يَنْفلِقُ** olur. Ve **الفَلَق**: yerden bir çöküntü; sanki yarılmıştır; çoğulu **فِلْقانٌ**. Ve **الفَلق**: bütün yaratılmış; sanki bir şeyden bir şey yarıldı da ortaya çıkarıldı ve gösterildi. Ve denir: taş ve başkası **انفَلَقَ** oldu; ve falan benimle ağzında bir **فَِلْق** ile konuştu. Bu, o kıyastır. Ve **الفَالِق**: iki kum şeridi arasında bir boşluk. Ve **قَوسٌ فِلْقٌ**: yarık olduğu vakit ve çubuk olmadığı vakit. Ve **الفَلِيق** deve boynunda bir yarık gibi. Dedi:
* Onun **فَلِيقُها**’sı, eğri mızrak gibi çıplaktır([19]) *
Diğer asıl: **الفليقة**; o büyük musibettir. Araplar der: “Ey **لَلْفليقة**!” Ve iş, acayip büyük iştir. Ve falan **أفْلَقَ** etti: **الفِلْق** ile geldi. Ve böylece **شاعرٌ مُفلِق** denir. **سُويد**([20]) dedi:
Koyu karanlık bir çöl belirdiği vakit *** ve sürücüsü ötüşlü olduğu vakit, onunla **فِلْقا** işlediler([21])
Ve **الفيلق**: acayip de.

(**فلك**) **الفاء** ve **اللام** ve **الكاف** sahih bir asıldır; bir şeyde yuvarlaklığa delâlet eder. Ondan: **فَلْْكة** (fâ’nın fethasıyla) **المِغزل**([22]); yuvarlaklığından dolayı adlandırıldı; bundan dolayı denildi: kadının memesi **فَلَّك** oldu, yuvarlaklaştığı vakit.
Bu kıyastan: göğün **فَلَك**’i. Ve oğlağı bir çubukla yahut bir lifle **فلكْتُ**: emmesin diye onu dili üzerinde döndürdüm. Ve **الفَلَك**: etrafındakinden yüksek, yuvarlak yer parçalarıdır. Ve denir: dilin **فَلْكة**’si: kökünden sertleşen şeydir. Gemiye gelince, ona **فُلْكا** denir. Ve denir ki bu isimde tekil ve çoğul birdir; belki suda döndürüldüğü için **فُلْكاً** diye adlandırılır.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الفلح: الشق، وقيل: الحديد بالحديد يفلح (انظر: المجمل 3/705؛ واللسان (فلح) ؛ والأمثال ص 96)، أي: يشق. والفلاح: الأكار لذلك، والفلاح: الظفر وإدراك بغية، وذلك ضربان: دنيوي وأخروي؛ فالدنيوي: الظفر بالسعادات التي تطيب بها حياة الدنيا، وهو البقاء والغنى والعز، وإياه قصد الشاعر بقوله:
*أفلح بما شئت فقد يدرك بالض**ضعف وقد يخدع الأريب*
(البيت لعبيد بن الأبرص، من قصيدة له مطلعها:
أقفر من أهله ملحوب
فالقطبيات فالذنوب
وهو في ديوانه ص 26؛ وتفسير القرطبي 1/182)
وفلاح أخروي، وذلك أربعة أشياء: بقاء بلا فناء، وغنى بلا فقر، وعز بلا ذل، وعلم بلا جهل. ولذلك قيل: (لا عيش إلا عيش الآخرة) (الحديث عن أنس بن مالك قال: قالت الأنصار يوم الخندق:
نحن الذين بايعوا محمدا * على الجهاد ما بقينا أبدا
فأجابهم النبي صلى الله عليه وسلم: لا عيش إلا عيش الآخرة، فأكرم الأنصار والمهاجرة). أخرجه البخاري في فضائل الصحابة 7/90؛ ومسلم برقم 1805؛ وأحمد 3/170) وقال تعالى: ﴿وإن الدار الآخرة لهي الحيوان﴾ [العنكبوت/64]، ﴿ألا إن حزب الله هم المفلحون﴾ [المجادلة/22]، ﴿قد أفلح من تزكى﴾ [الأعلى/14]، ﴿قد أفلح من زكاها﴾ [الشمس/9]، ﴿قد أفلح المؤمنون﴾ [المؤمنون/1]، ﴿لعلكم تفلحون﴾ [البقرة/189]، ﴿إنه لا يفلح الكافرون﴾ [المؤمنون/117]، ﴿فأولئك هم المفلحون﴾ [الحشر/9]، وقوله: ﴿وقد أفلح اليوم من استعلى﴾ [طه/64]، فيصح أنهم قصدوا به الفلاح الدنيوي، وهو الأقرب، وسمي السحور الفلاح، ويقال: إنه سمي بذلك لقولهم عنده: حي على الفلاح، وقولهم في الأذان: (حي على الفلاح) أي: على الظفر الذي جعله الله لنا بالصلاة، وعلى هذا قوله: (حتى خفنا أن يفوتنا الفلاح) (شطر من حديث وفيه: (فجمع نساءه وأهله واجتمع الناس، قال: فقام بنا حتى خشينا أن يفوتنا الفلاح. قيل: وما الفلاح؟ قال: السحور. قال: ثم لم يقم بنا شيئا من بقية الشهر).
أخرجه أبو داود برقم (1375) ؛ وابن ماجه 1/420؛ والنسائي 3/83: باب من صلى مع الإمام حتى ينصرف؛ وأحمد 5/160)، أي: الظفر الذي يجعل لنا بصلاة العتمة.

##### Türkçe

- **الفلح**: yarma; ve denildi ki: demirin demirle **يفلح** etmesi (bak: el-Mücmel 3/705; el-Lisân (**فلح**); el-Emsâl s. 96), yani: yarar. Ve **الفلاح**: bunun için çiftçi; ve **الفلاح**: zafer ve bir isteğe erişme; ve bu iki kısımdır: dünyevî ve uhrevî. Şu hâlde dünyevî olan: dünya hayatının kendisiyle hoş olduğu saadetlere zaferdir; ve o, bekâ ve zenginlik ve izzettir; ve şairin şu sözüyle kastettiği de odur:
*أفلح بما شئت فقد يدرك بالض**ضعف وقد يخدع الأريب*
(beyit Ubeyd b. el-Ebras’ındır; onun bir kasidesindendir, matla‘ı:
أقفر من أهله ملحوب
فالقطبيات فالذنوب
ve o, Dîvân’ında s. 26’dadır; ve Kurtubî Tefsiri 1/182)
Ve uhrevî **فلاح**, ve o dört şeydir: yok oluşsuz bekâ, fakirliksiz zenginlik, zilletsiz izzet, cehaletsiz ilim. Bundan dolayı denildi: (لا عيش إلا عيش الآخرة) (hadis Enes b. Mâlik’tendir; dedi ki: Ensâr Hendek günü dedi:
نحن الذين بايعوا محمدا * على الجهاد ما بقينا أبدا
Bunun üzerine Peygamber صلى الله عليه وسلم onlara cevap verdi: لا عيش إلا عيش الآخرة، böylece Ensâr’ı ve Muhâcir’i ikram etti). Onu Buhârî “Fedâilü’s-Sahâbe”de 7/90’da; Müslim 1805 numarayla; Ahmed 3/170’te tahriç etti) ve Yüce Allah dedi ki: ﴿وإن الدار الآخرة لهي الحيوان﴾ [العنكبوت/64]، ﴿ألا إن حزب الله هم المفلحون﴾ [المجادلة/22]، ﴿قد أفلح من تزكى﴾ [الأعلى/14]، ﴿قد أفلح من زكاها﴾ [الشمس/9]، ﴿قد أفلح المؤمنون﴾ [المؤمنون/1]، ﴿لعلكم تفلحون﴾ [البقرة/189]، ﴿إنه لا يفلح الكافرون﴾ [المؤمنون/117]، ﴿فأولئك هم المفلحون﴾ [الحشر/9]، ve O’nun sözü: ﴿وقد أفلح اليوم من استعلى﴾ [طه/64]; böylece sahih olur ki onlar bununla dünyevî **فلاح**ı kastettiler; ve o daha yakındır. Ve sahur **الفلاح** diye adlandırıldı; ve denilir ki o, bununla adlandırıldı; çünkü onun yanında şöyle derler: حي على الفلاح; ve ezanda söyledikleri: (حي على الفلاح) yani: namazla Allah’ın bize kıldığı zafere (gelin); ve bunun üzerine onun sözü: (حتى خفنا أن يفوتنا الفلاح) (bir hadisten bir parçadır; onda: (فجمع نساءه وأهله واجتمع الناس، قال: فقام بنا حتى خشينا أن يفوتنا الفلاح. قيل: وما الفلاح؟ قال: السحور. قال: ثم لم يقم بنا شيئا من بقية الشهر).
Onu Ebû Dâvûd (1375) numarayla; İbn Mâce 1/420’de; Nesâî 3/83’te: “İmamla birlikte dönünceye kadar namaz kılan” bâbı; Ahmed 5/160’ta tahriç etti), yani: yatsı namazıyla bize kılınan zafer.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف ل ح
وهب الله لك الفلاح والفلح وهو البقاء في الخير‏.‏
وفي الحديث ‏"‏ كلّ قوم على زينة من أمرهم ومفلحة من أنفسهم ‏"‏ وهو في معنى قوله تعالى ‏"‏ كل حزب بما لديهم فرحون ‏"‏ وتقول ما للفرحة والمفلحة إلا حيث السداد والمصلحة‏.‏
وأحسبك من فلاّحة اليمن وهم الأكرة لأنهم يفلحون الأرض أي يسقونها‏.‏
وفي المثل ‏"‏ الحديد بالحديد يفلح ‏"‏ والفلح‏:‏ الشق في الشفة السفلى ورجل أفلح‏.‏
وزوجتموني قلحاء فلحاء‏.‏
ولن يحلّ الفرح والفلح حيث القلح والفلح ويقولون للأفلح‏:‏ أبعد الله هذه الفلحة‏.‏
وتقول‏:‏ فلان فلحس يشمّ ويلحس وهو الكلب ويوصف به الحريص‏.‏
ومن المجاز‏:‏ ‏"‏ خشينا أن يفوتنا الفلاح ‏"‏ وهو السّحور لأن به بقاء الصوم‏.‏

##### Türkçe

ف ل ح
Allah sana **الفلاح** ve **الفلح** bağışladı; o, hayırda kalıcılıktır.

Hadiste: “Her kavim, işlerinden bir süs ve nefislerinden bir **مفلحة** üzeredir” (vardır); o, Yüce Allah’ın sözü “Her hizip, yanlarındakilerle sevinçlidirler” anlamındadır. Ve dersin ki: **الفرحة** ve **المفلحة** için (yer) ancak doğruluk ve maslahatın bulunduğu yerdedir.

Ve seni Yemen’in **فلاّحة**sından sanıyorum; onlar **الأكرة**dir; çünkü onlar yeri **يفلحون**; yani onu sularlar.

Ve meselde: “Demir, demirle **يفلح**.” Ve **الفلح**: alt dudakta yarıktır; ve **أفلح** bir adam.

Beni **قلحاء** **فلحاء** (bir kadınla) evlendirdiniz.

Ve **الفرح** ve **الفلح**, **القلح** ve **الفلح** bulunan yerde asla helâl olmaz. Ve **الأفلح** olana derler ki: Allah bu **الفلحة**yı uzak kılsın.

Ve dersin: Falan **فلحس**tir; koklar ve yalar; o, köpektir; ve onunla hırslı (kimse) vasfedilir.

Mecazdan: “**الفلاح**ın bizi geçip gitmesinden korktuk”; o, **السّحور**dur; çünkü onunla orucun kalıcılığı (devamı) vardır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفَلَح والفَلاحُ: الفوز والنجاة والبقاء في النعيم والخير؛ وفي حديث أَبي الدَّحْداحِ: بَشَّرَك الله بخير وفَلَحٍ أَي بَقاءٍ وفَوْز، وهو مقصور من الفلاح، وقد أَفلح. قال الله عَزَّ من قائل: قد أَفْلَحَ المؤمنون أَي أُصِيرُوا إِلى الفلاح؛ قال الأَزهري: وإِنما قيل لأَهل الجنة مُفْلِحون لفوزهم ببقاء الأَبَدِ. وفَلاحُ الدهر: بقاؤُه، يقال: لا أَفعل ذلك فَلاحَ الدهر؛ وقول الشاعر:
ولكن ليس في الدنيا فَلاحُ
(* قوله «ولكن ليس في الدنيا إلخ» الذي في الصحاح: الدنيا، باللام.) أَي بقاء. التهذيب: عن ابن السكيت: الفَلَح والفَلاح البقاء؛ قال الأَعشى:
ولئن كُنَّا كقومٍ هَلَكُوا
ما لِحَيٍّ، يا لَقَوْمٍ، من فَلَحْ
(* قوله «يا لقوم» كذا بالأصل والصحاح. وشرح القاموس بحذف ياء المتكلم.) وقال عَدِيٌّ:
ثُمَّ بعدَ الفَلاحِ والرُّشْدِ والأُمَّـ
ـةِ، وارَتْهُمُ هناك القُبورُ
والفَلَحُ والفَلاحُ: السَّحُورُ لبقاء غَنائه؛ وفي الحديث: صلينا مع رسول الله، صلى الله عليه وسلم، حتى خَشِينا أَن يَفُوتَنا الفَلَحُ أَو الفَلاحُ؛ يعني السَّحُور. أَبو عبيد في حديثه: حتى خشينا أَن يفوتنا الفلاح، قال: وفي الحديث قيل: وما الفَلاحُ؟ قال السَّحُور؛ قال: وأَصل الفَلاح البقاء؛ وأَنشد للأَضْبَطِ بن قُرَيْعٍ السَّعْدِيّ: لكُلِّ هَمٍّ منَ الهُمُومِ سَعَهْ،
والمُسْيُ والصُّبْحُ لا فَلاحَ مَعهْ
يقول: ليس مع كَرِّ الليل والنهار بَقاءٌ، فَكأَنَّ معنى السَّحُور أَن به بقاء الصوم. والفَلاحُ: الفوز بما يُغْتَبَطُ به وفيه صلاح الحال. وأَفْلَحَ الرجلُ: ظَفِرَ. أَبو إِسحق في قوله عز وجل: أُولئك هم المفلحون؛ قال: يقال لكل من أَصاب خيراً مُفْلح؛ وقول عبيد: أَفْلِحْ بما شِئْتَ، فقد يُبْلَغُ بالنْـ
ـنَوكِ، وقد يُخَدَّعُ الأَرِيبُ
ويروى: فقد يُبْلَغ بالضَّعْفِ، معناه: فُزْ واظْفَرْ؛ التهذيب: يقول: عِشْ بما شئت من عَقْلٍ وحُمْقٍ، فقد يُرْزَقُ الأَحْمَقُ ويُحْرَمُ العاقل. الليث في قوله تعالى: وقد أَفلح اليومَ من اسْتَعْلى أَي طَفِرَ بالمُلْكِ من غَلَبَ.
ومن أَلفاط الجاهلية في الطلاق: اسْتَفْلِحِي بأَمرِك أَي فوزي به؛ وفي حديث ابن مسعود أَنه قال: إِذا قال الرجل لامرأَته اسْتَفْلِحي بأَمرك فقَبِلَتْه فواحدةٌ بائنة؛ قال أَبو عبيد: معناه اظْفَري بأَمرك وفوزي بأَمرك واسْتَبِدّي بأَمرك. وقومٌ أَفلاح: مُفْلِحُون فائزون؛ قال ابن سيده: لا أَعرف له واحداً؛ وأَنشد:
بادُوا فلم تَكُ أُولاهُمْ كآخِرِهِمْ،
وهل يُثَمّرُ أَفْلاحٌ بأَفْلاحِ؟
وقال: كذا رواه ابن الأَعرابي: فلم تك أُولاهم كآخرهم، وخَلِيقٌ أَن يكون: فلم تك أُخراهم كأَوَّلهم، ومعنى قوله: وهل يُثمر أَفلاح بأَفلاح؛ أَي قلما يُعْقِبُ السَّلَفُ الصالح إِلاَّ الخَلَفَ الصالحَ؛ وقال ابن الأَعرابي: معنى هذا أَنهم كانوا مُتَوافِرِينَ من قبل، فانقرضوا، فكان أَوّلُ عيشهم زيادةً وآخره نقصاناً وذهاباً.
التهذيب: وفي حديث الأَذان: حَيّ على الفلاح؛ يعني هَلُمَّ على بقاء الخير؛ وقيل: حيّ أَي عَجِّلْ وأَسْرِع على الفلاح، معناه إِلى الفوز بالبقاء الدائم؛ وقيل: أَي أَقْبِلْ على النجاة؛ قال ابن الأَثير: وهو من أَفْلَحَ، كالنجاح من أَنجَحَ، أَي هَلُمُّوا إِلى سبب البقاء في الجنة والفوز بها، وهو الصلاة في الجماعة. وفي حديث الخيل: مَنْ رَبَطَها عُدَّةً في سبيل الله فإِنَّ شِبَعَها وجُوعَها ورِيَّها وظَمَأَها وأَرواثها وأَبوالها فَلاحٌ في موازينه يوم القيامة أَي ظَفَرٌ وفَوزٌ. وفي الحديث: كل قوم على مَفْلَحَةٍ من أَنفسهم؛ قال ابن الأَثير: قال الخَطَّابيُّ: معناه أَنهم راضون بعلمهم يَغْتَبِطُون به عند أَنفسهم، وهي مَفعلة من الفَلاح، وهو مثل قوله تعالى: كلُّ حِزْبٍ بما لديهم فَرِحون.
والفَلْحُ: الشَّقُّ والقطع. فَلَح الشيءَ يَفْلَحُه فَلْحاً: شَقَّه؛ قال:
قد عَلِمَتْ خَيْلُكَ أَي الصَّحْصَحُ،
إِنَّ الحَدِيدَ بالحديد يُفْلَحُ
أَي يُشَقُّ ويُقطع؛ وأَورد الأَزهري هذا الشعر شاهداً على فَلَحْتُ الحديث إِذا قطعته.
وفَلَحَ رأَسه فَلْحاً: شَقَّه. والفَلْحُ: مصدر فَلَحْتُ الأَرض إِذا شققتها للزراعة. وفَلَح الأَرضَ للزراعة يَفْلَحُها فَلْحاً إِذا شقها للحرث.
والفَلاَّح: الأَكَّارُ، وإِنما قيل له فَلاَّحٌ لأَنه يَفْلَحُ الأَرضَ أَي يَشقها، وحِرْفَتُه الفِلاحة، والفِلاحةُ، بالكسر: الحِراثة؛ وفي حديث عمر: اتقوا الله في الفَلاَّحينَ؛ يعني الزَّرَّاعين الذين يَفْلَحونَ الأَرض أَي يشقُّونها. وفَلَح شَفَته يَفْلَحها فَلْحاً: شقها. والفَلَحُ: شَقٌّ في الشفة السفلى، واسم ذلك الشَّقِّ الفَلَحةُ مثل القَطَعةِ، وقيل: الفَلَحُ شق في الشفة في وسطها دون العَلَمِ؛ وقيل: هو تَشَقُّق في الشفة وضِخَمٌ واسترخاء كما يُصِيبُ شِفاهَ الزِّنْجِ؛ رجل أَفْلَحُ وامرأَة فَلْحاء؛ التهذيب: الفَلَحُ الشق في الشفة السفلى، فإِذا كان في العُلْيا، فهو عَلَم؛ وفي الحديث: قال رجل لسُهَيلِ بن عمرو: لولا شيء يَسُوءُ رسولَ الله، صلى الله عليه وسلم، لضَرَبْتُ فَلَحَتك أَي موضع الفَلَح، وهو الشَّق في الشفة السفلى.
وفي حديث كعب: المرأَة إِذا غاب عنها زوجها تَفَلَّحَتْ وتَنَكَّبَتِ الزينةَ أَي تشَقَّقَت وتَقَشَّفَت؛ قال ابن الأَثير: قال الخطابي: أُراه تَقَلَّحَتْ، بالقاف، من القَلَحِ، وهو الصُّفْرَة التي تعلو الأَسنان؛ وكان عَنْتَرَةُ العَبْسِيُّ يُلَقَّبُ الفَلْحاءَ لفَلَحةٍ كانت به وإِنما ذهبوا به إِلى تأْنيث الشَّفَة؛ قال شُرَيْحُ بن بُجَيْرِ بن أَسْعَدَ التَّغْلَبيّ:
ولو أَن قَوْمي قومُ سَوْءٍ أَذِلَّةٌ،
لأَخْرَجَني عَوْفُ بنُ عَوْفٍ وعِصْيَدُ
وعَنْتَرَةُ الفَلْحاءُ جاءَ مُلأَّماً،
كأَنه فِنْدٌ، من عَمايَةَ، أَسْوَدُ
أَنث الصفة لتأْنيث الاسم: قال الشيخ ابن بري: كان شريح قال هذه القصيدة بسبب حرب كانت بينه وبين بني مُرَّة بن فَزارةَ وعَبْسٍ. والفِنْدُ: القطعة العظيمة الشَّخْصِ من الجبل. وعَماية: جبل عظيم. والمُلأَّمُ: الذي قد لَبِسَ لأْمَتَه، وهي الدرع؛ قال: وذكر النحويون أَن تأْنيث الفلحاء إِتباع لتأْنيث لفظ عنترة؛ كما قال الآخر:
أَبوكَ خَلِيفةٌ ولَدَتْه أُخْرى،
وأَنتَ خلِيفَةٌ ذاك الكَمالُ
ورأَيت في بعض حواشي نسخ الأُصول التي نقلت منها ما صورته في الجمهرة لابن دريد: عِصْيدٌ لقب حِصْنِ ابن حذيفة أَو عُيَيْنَة بن حِصْنٍ. ورجل مُتَفَلِّح الشَّفَة واليدين والقدمين: أَصابه فيهما تَشَقُّقٌ من البَرْد.
وفي رِجْل فلان فُلُوحٌ أَي شُقُوق، وبالجيم أَيضاً. ابن سيده: والفَلَحَة القَراح الذي اشْتُقَّ للزرع؛ عن أَبي حنيفة؛ وأَنشد لِحَسَّانَ:دَعُوا فَلَحَاتِ الشَّأْمِ قد حال دونها
طِعانٌ، كأَفْواهِ المَخاضِ الأَوارِكِ
(* قوله «كأَفواه المخاض» أَنشده في فلج، بالجيم، كأبوال المخاض. ثم ان قوله: ما اشتق من الأَرض للديار، كذا بالأصل وشرح القاموس، لكنهما أَنشداه في الجيم شاهداً على أَن الفلجات المزارع. وعلى هذا، فمعنى الفلجات، بالجيم، والفلحات، بالحاء، واحد ولم نجد فرقاً بينهما إلا هنا.) يعني المَزارِعَ؛ ومن رواه فَلَجات الشأْم، بالجيم، فمعناه ما اشتق من الأَرض للديار، كل ذلك قول أَبي حنيفة.
والفَلاَّحُ: المُكارِي؛ التهذيب: ويقال للمُكاري فَلاَّحٌ، وإِنما قيل الفَلاَّح تشبيهاً بالأَكَّارِ؛ ومنه قول عمرو بن أَحْمَر الباهِلِيّ: لها رِطْلٌ تَكِيلُ الزَّيْتَ فيه،
وفَلاَّحٌ يسُوقُ لها حِمارا
وفَلَحَ بالرجل يَفْلَحُ فَلْحاً، وذلك أَن يطمئن إِليك، فيقولَ لك: بِعْ لي عبداً أَو متاعاً أَو اشتره لي، فتأْتي التُّجارَ فتشتريه بالغلاء وتبيع بالوكْسِ وتصيب من التَّاجِرِ، وهو الفَلاَّحُ. وفَلَحَ بالقوم وللقوم يَفْلَحُ فَلاحَةً: زَيَّنَ البيعَ والشراء للبائع والمشتري. وفَلَّح بهم تَفْلِيحاً: مَكَرَ وقال غير الحق.
التهذيب: والفَلْحُ النَّجْشُ، وهو زيادة المكتري ليزيد غيرُه فيُغْريه. والتَّفْليحُ: المكر والاستهزاء، وقال أَعرابي: قد فَلَّحوا به أَي مَكَرُوا به.
والفَيْلَحانيُّ: تِبنٌ أَسْوَدُ يَلِي الطُّبّارَ في الكِبَر، وهو يَتَقَلَّع إِذا بَلَغ، مُدَوَّرٌ شديد السواد، حكاه أَبو حنيفة، قال: وهو جيد الزبيب؛ يعني بالزبيب يابسه.
وقد سَمَّت: أَفلَح وفُلَيْحاَ ومُفْلِحاً.

##### Türkçe

**الفَلَح** ve **الفَلاحُ**: kazanma ve kurtuluş ve nimet ve hayır içinde kalıcılık; ve **أَبي الدَّحْداحِ** hadîsinde: “Allah seni hayır ve **فَلَحٍ** ile müjdeledi” yani kalıcılık ve kazanma; o, **الفلاح**’tan kısaltılmıştır; ve “**أَفلح**” (kurtuluşa erdi). Allah, söyleyenlerin en yücesi olarak dedi: “**قد أَفْلَحَ المؤمنون**” yani **الفلاح**’a döndürüldüler; **الأَزهري** dedi: ancak cennet ehline, ebedin kalıcılığını kazanmalarından dolayı **مُفْلِحون** denildi. Ve **فَلاحُ الدهر**: onun kalıcılığıdır; “Bunu, zamanın **فَلاحَ**’ı boyunca yapmam” denir; ve şairin sözü:
ولكن ليس في الدنيا فَلاحُ
(* Onun “ولكن ليس في الدنيا إلخ” sözü ki **الصحاح**’ta olan: **الدنيا** (lam ile).)
yani kalıcılık. **التهذيب**: **ابن السكيت**’ten: **الفَلَح** ve **الفَلاح** kalıcılıktır; **الأَعشى** dedi:
ولئن كُنَّا كقومٍ هَلَكُوا
ما لِحَيٍّ، يا لَقَوْمٍ، من فَلَحْ
(* Onun “يا لقوم” sözü asılda ve **الصحاح**’ta böyledir. **شرح القاموس** konuşan **ياء**’sını düşürerek.)
Ve **عَدِيٌّ** dedi:
ثُمَّ بعدَ الفَلاحِ والرُّشْدِ والأُمَّـ
ـةِ، وارَتْهُمُ هناك القُبورُ
Ve **الفَلَحُ** ve **الفَلاحُ**: **السَّحُورُ**’dur, onun gınâsının kalıcılığı için; ve hadîste: “Resûlullah ile namaz kıldık, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, ta ki **الفَلَحُ** yahut **الفَلاحُ** bize geçer diye korktuk”; yani **السَّحُور**. **أَبو عبيد** onun hadîsinde: “ta ki **الفلاح** bize geçer diye korktuk” dedi; dedi ki: ve hadîste denildi: “**الفَلاحُ** nedir?” dedi: “**السَّحُور**”; dedi ki: ve **الفَلاح**’ın aslı kalıcılıktır; ve **الأَضْبَطِ بن قُرَيْعٍ السَّعْدِيّ**’ye ait olarak okudu:
لكُلِّ هَمٍّ منَ الهُمُومِ سَعَهْ،
والمُسْيُ والصُّبْحُ لا فَلاحَ مَعهْ
der ki: gece ile gündüzün dönüp durmasıyla beraber kalıcılık yoktur; sanki **السَّحُور**’un manası, onunla orucun kalıcılığı olmasıdır. Ve **الفَلاحُ**: kendisiyle gıpta edilen şeyle kazanmadır ve onda hâlin salahı vardır. Ve **أَفْلَحَ الرجلُ**: zafere erdi. **أَبو إِسحق** “Azze ve celle”nin sözü hakkında: “**أُولئك هم المفلحون**”; dedi: her kim bir hayra isabet ederse ona **مُفْلح** denir; ve **عبيد**’in sözü:
أَفْلِحْ بما شِئْتَ، فقد يُبْلَغُ بالنْـ
ـنَوكِ، وقد يُخَدَّعُ الأَرِيبُ
Ve rivayet olunur: “**فقد يُبْلَغ بالضَّعْفِ**”; manası: kazan ve zafere er; **التهذيب**: der ki: akıl ve ahmaklıktan dilediğinle yaşa; çünkü ahmağa rızık verilir ve akıllı mahrum bırakılır. **الليث** “ta‘âlâ”nın sözü hakkında: “**وقد أَفلح اليومَ من اسْتَعْلى**” yani mülkle zafere erdi: galip gelen.

Ve câhiliye lafızlarından, talâkta: “**اسْتَفْلِحِي بأَمرِك**” yani onunla kazan; ve **ابن مسعود** hadîsinde, onun dediği: erkek karısına “**اسْتَفْلِحي بأَمرك**” der de o kabul ederse, o zaman bir bâin (ayrılmış) bir (talâk)tır; **أَبو عبيد** dedi: manası “işinde zafere er” ve “işinde kazan” ve “işinde tek başına tasarruf et”. Ve bir kavim **أَفلاح**: **مُفْلِحُون** kazananlardır; **ابن سيده** dedi: onun bir tekilini bilmiyorum; ve okudu:
بادُوا فلم تَكُ أُولاهُمْ كآخِرِهِمْ،
وهل يُثَمّرُ أَفْلاحٌ بأَفْلاحِ؟
Ve dedi: **ابن الأَعرابي** böyle rivayet etti: “**فلم تك أُولاهم كآخرهم**”; ve uygun olan, şöyle olmasıdır: “**فلم تك أُخراهم كأَوَّلهم**”; ve onun sözünün manası: “**وهل يُثمر أَفْلاحٌ بأَفْلاحِ**”; yani salih selef, ancak salih halefi pek az ardınca getirir; ve **ابن الأَعرابي** dedi: bunun manası, onların daha önce çokluk üzere olmalarıydı, sonra tükendiler; böylece yaşayışlarının evveli artış, sonu eksilme ve gidiş oldu.

**التهذيب**: ve ezan hadîsinde: “**حَيّ على الفلاح**”; yani hayrın kalıcılığına gel; ve denildi: **حيّ** yani **الفلاح**’a acele et ve sürat et; manası, daimî kalıcılıkla kazanmaya; ve denildi: yani kurtuluşa yönel; **ابن الأَثير** dedi: o, **أَفْلَحَ**’tandır; tıpkı **النجاح**’ın **أَنجَحَ**’tan olması gibi; yani cennette kalıcılığın sebebine ve onu kazanmaya gelin; o da cemaatle namazdır. Ve atlar hadîsinde: “Kim onları Allah yolunda hazırlık olarak bağlarsa, onların tokluğu ve açlığı ve suya kanması ve susuzluğu ve dışkıları ve idrarları kıyamet günü onun mizanında **فَلاحٌ**’tır” yani zafer ve kazanma. Ve hadîste: “Her kavim kendi nefislerinden bir **مَفْلَحَةٍ** üzeredir”; **ابن الأَثير** dedi: **الخَطَّابيُّ** dedi: manası, onların kendi yanlarında onunla gıpta ettikleri ilimleriyle razı olmalarıdır; o, **الفَلاح**’tan **مَفعلة**’dir; ve o, “ta‘âlâ”nın sözü gibidir: “**كلُّ حِزْبٍ بما لديهم فَرِحون**”.

Ve **الفَلْحُ**: yarma ve kesmedir. **فَلَح** şeyi, **يَفْلَحُه** **فَلْحاً**: onu yardı; dedi:
قد عَلِمَتْ خَيْلُكَ أَي الصَّحْصَحُ،
إِنَّ الحَدِيدَ بالحديد يُفْلَحُ
yani yarılır ve kesilir; ve **الأَزهري** bu şiiri, “**فَلَحْتُ الحديث**” dediğimde, yani onu kestiğimde, buna şahit olarak getirdi.

Ve “başını **فَلَحَ**” **فَلْحاً**: onu yardı. Ve **الفَلْحُ**: “**فَلَحْتُ الأَرض**” dediğimde, yani onu ekim için yardığımda, bunun masdarıdır. Ve “toprağı ekim için **فَلَح**”, **يَفْلَحُها** **فَلْحاً**: onu sürmek için yardığında.

Ve **الفَلاَّح**: çiftçidir; ona ancak **فَلاَّحٌ** denildi, çünkü o toprağı **يَفْلَحُ** yani yarar; mesleği **الفِلاحة**’dır; ve **الفِلاحةُ**, kesre ile: sürmedir; ve **عمر** hadîsinde: “**الفَلاَّحينَ** hakkında Allah’tan sakının”; yani toprağı **يَفْلَحونَ** yani yaran ekinciler. Ve “dudağını **فَلَح**”, **يَفْلَحها** **فَلْحاً**: onu yardı.

Ve **الفَلَحُ**: alt dudakta bir yarıktır; o yarığın adı **الفَلَحةُ**’dır, **القَطَعةِ** gibi; ve denildi: **الفَلَحُ**, alt dudakta ortasında, **العَلَمِ**’in altında bir yarıktır; ve denildi: o, dudakta çatlama ve irileşme ve gevşemedir; tıpkı zencilerin dudaklarına isabet ettiği gibi; **رجل أَفْلَحُ** ve **امرأَة فَلْحاء**; **التهذيب**: **الفَلَحُ** alt dudakta yarıktır; eğer üstte olursa, o **عَلَم**’dır; ve hadîste: bir adam **سُهَيلِ بن عمرو**’a dedi: “Resûlullah’a, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, kötü gelecek bir şey olmasaydı, senin **فَلَحَتك**’ni vururdum” yani **الفَلَح**’ın yeri; o, alt dudaktaki yarıktır.

Ve **كعب** hadîsinde: kadın, kocası ondan uzak kaldığında **تَفَلَّحَتْ** ve süsten uzaklaştı; yani çatladı ve perişanlaştı; **ابن الأَثير** dedi: **الخطابي** dedi: bana göre o, **تَقَلَّحَتْ**’tır, **القاف** ile; **القَلَحِ**’tan, o da dişlerin üzerine çıkan sarılıktır; ve **عَنْتَرَةُ العَبْسِيُّ**’ye, kendisinde bulunan bir **فَلَحةٍ** sebebiyle **الفَلْحاءَ** lakabı verilirdi; ve ancak onu, **الشَّفَة**’nin müennesliğine götürdüler; **شُرَيْحُ بن بُجَيْرِ بن أَسْعَدَ التَّغْلَبيّ** dedi:
ولو أَن قَوْمي قومُ سَوْءٍ أَذِلَّةٌ،
لأَخْرَجَني عَوْفُ بنُ عَوْفٍ وعِصْيَدُ
وعَنْتَرَةُ الفَلْحاءُ جاءَ مُلأَّماً،
كأَنه فِنْدٌ، من عَمايَةَ، أَسْوَدُ
Sıfatı, ismin müennesliği için müennes yaptı. Şeyh **ابن بري** dedi: Şurayh bu kasideyi, onunla **بني مُرَّة بن فَزارةَ** ve **عَبْسٍ** arasında olan bir savaş sebebiyle söyledi. Ve **الفِنْدُ**: dağdan, şahısça büyük parça. Ve **عَماية**: büyük bir dağ. Ve **المُلأَّمُ**: zırhını giymiş olan; o da **لأْمَتُه**’dir, o da zırhtır; dedi: nahivciler, **الفلحاء**’nın te’nîsinin, **عنترة** lafzının te’nîsine tâbi olmak olduğunu zikrettiler; nitekim başkası dedi:
أَبوكَ خَلِيفةٌ ولَدَتْه أُخْرى،
وأَنتَ خلِيفَةٌ ذاك الكَمالُ
Ve naklettiğim asıl nüshaların bazı haşiyelerinde, sureti şöyle olanı gördüm: **ابن دريد**’in **الجمهرة**’sinde: **عِصْيدٌ** lakabı, **حِصْنِ ابن حذيفة**’nin yahut **عُيَيْنَة بن حِصْنٍ**’ın lakabıdır.

Ve **رجل مُتَفَلِّح الشَّفَة واليدين والقدمين**: soğuktan, onlarda çatlama isabet etmiştir.

Ve falanın ayağında **فُلُوحٌ** vardır, yani yarıklar; **الجيم** ile de (böyledir). **ابن سيده**: ve **الفَلَحَة**: ekin için yarılmış olan saf topraktır; **أَبي حنيفة**’den; ve **حَسَّانَ**’a ait olarak okudu:
دَعُوا فَلَحَاتِ الشَّأْمِ قد حال دونها
طِعانٌ، كأَفْواهِ المَخاضِ الأَوارِكِ
(* Onun “كأَفْواه المخاض” sözü: onu **فلج**’de, **الجيم** ile, “**كأبوال المخاض**” diye okudu. Sonra şu sözü: “**ما اشتق من الأَرض للديار**” asılda ve **شرح القاموس**’ta böyledir; fakat ikisi onu **الجيم**’de, **الفلجات**’ın ekinlikler olduğuna şahit olarak okudular. Buna göre **الفلجات**’ın, **الجيم** ile, ve **الفلحات**’ın, **الحاء** ile, manası birdir; aralarında fark bulmadık, yalnız burada.)
yani ekinlikleri; kim onu “**فَلَجات الشأْم**” diye, **الجيم** ile rivayet ederse, manası: yerden meskenler için yarılmış olandır; bunların hepsi **أَبي حنيفة**’nin sözüdür.

Ve **الفَلاَّحُ**: kiracı (yük hayvanı kiralayan)dır; **التهذيب**: ve kiracıya **فَلاَّحٌ** denir; **الفَلاَّح** ancak çiftçiye benzetilerek denildi; ondan, **عمرو بن أَحْمَر الباهِلِيّ**’nin sözü:
لها رِطْلٌ تَكِيلُ الزَّيْتَ فيه،
وفَلاَّحٌ يسُوقُ لها حِمارا
Ve “adamla **فَلَحَ**”, **يَفْلَحُ** **فَلْحاً**: bu, sana güvenip yerleşmesidir; sana der ki: “Benim için bir köle yahut bir meta sat, yahut benim için onu satın al”; sen tüccarlara gelir, onu pahalıya satın alır, ucuza satarsın ve tüccardan elde edersin; o da **الفَلاَّحُ**’tır. Ve “kavimle ve kavim için **فَلَحَ**”, **يَفْلَحُ** **فَلاحَةً**: satıcı ve alıcı için alım-satımı süsledi. Ve “onlarla **فَلَّح**”, **تَفْلِيحاً**: hile yaptı ve hak olmayanı söyledi.

**التهذيب**: ve **الفَلْحُ** **النَّجْشُ**’tur; o, kiralayanın artırmasıdır ki başkası artırsın da onu kışkırtsın. Ve **التَّفْليحُ**: hile ve alaydır. Ve bir bedevî dedi: “Onunla **فَلَّحوا**” yani ona hile yaptılar.

Ve **الفَيْلَحانيُّ**: siyah bir saman; büyüklükte **الطُّبّار**’ı izler; olgunlaştığında sökülür; yuvarlaktır, çok siyah; bunu **أَبو حنيفة** nakletti; dedi: o, kuru üzümün iyisidir; kuru üzümle onun kurusunu kasteder.

Ve isimlendirmiştir: **أَفلَح** ve **فُلَيْحاَ** ve **مُفْلِحاً**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف ل ح * * الفَلاحُ * الفوز بوالقاء والنجاة وهو اسم والصمدر * الإفْلاحُ * وقول الرجل لامرأته * استَفْلِحي * بأمرك أي فوزي به وقول الشاعر % ولكن ليس للدنيا فلاح % أي بقاء و * الفَلاحُ * أيضا السحور وهو الأكل في السحر وفي الحديث ﴿حتى خفتا أن يفوتنا الفلاح﴾ يعني السحور وقيل إنما سمي بذلك لن به بقاء الصوم وحي على الفلاح أي اقبل على النجاة و * فضلَحَ * الأرض شقها للحرث من باب قطع ومنه سمي الاكار * فَلأَّحا * و * الفِلاحَةُ * بالكسر الحراثة وفي المثل الحديد بالحديد * يُفْلَح * أي يشق ويقطع

##### Türkçe

* ف ل ح * * **الفَلاحُ** *: kazanma ile (bir şeye) erişme ve kurtuluş; o bir isimdir. Ve * **الإفْلاحُ** *.

Ve erkeğin karısına sözü: * **استَفْلِحي** * işinle; yani onunla kazan.

Ve şairin sözü:
% ولكن ليس للدنيا فلاح %
yani: kalıcılık.

Ve * **الفَلاحُ** * ayrıca sahurdur; o, seher vaktinde yemedir. Ve hadiste: ﴿حتى خفتا أن يفوتنا الفلاح﴾ yani sahur. Ve denildi ki: ancak bununla adlandırıldı; çünkü onunla orucun kalıcılığı vardır.

Ve “hayya ‘ala’l-**فلاح**”: yani kurtuluşa yönel, gel.

Ve * **فضلَحَ** * toprağı: onu sürmek için yardı; (bu) “قطع” babındandır. Ve ondan dolayı çiftçi **فَلأَّحا** diye adlandırıldı.

Ve * **الفِلاحَةُ** * (kesre ile): çift sürme.

Ve meselde: demir demirle * **يُفْلَح** *; yani yarılır ve kesilir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الفلح، محركة، والفلاح: الفوز بما يغتبط به وفيه صلاح الحال. والنجاة، والبقاء في النعيم، والخير. وفي حديث أبى الدحداح بشرك الله بخير وفلح أي بقاء وفوز، وهو مقصور من الفلاح، وقولهم: لا أفعل ذلك فلاح الدهر، أي بقاءه. وقال الشاعر:
  ولكن ليس في الدنيا فلاح أي بقاء، وفي التهذيب عن ابن السكيت: الفلح والفلاح: البقاء، قال الأعشي:
  ولـئن كـنـا كـقـوم هـلـكـوا                      ما لحي يا لقوم من فلح وقال عدي:
  ثم بعـد الـفـلاح والـرشـد والإ                      مة وارتهـم هـنـاك الـقـبـور وقال الأضبط بن قريع السعدي:
  لكل هم من الهمـوم سـعـه                      والمسي والصبح لا فلاح معه

  يقول: ليس مع كر الليل والنهار بقاء. وفي حديث الأذان: حي على الفلاح، يعني هلم على بقاء الخير. وقيل: أسرع إلى الفوز بالبقاء الدائم. وقال ابن الأثير: وهو من أفلح، كالنجاح من أنجح، أي هلموا إلى سبب البقاء في الجنة والفوز بها وهو الصلاة في الجماعة. قلت: فليس في كلام العرب كله أجمع من لفظة الفلاح لخيري الدنيا والآخرة، كما قاله أئمة اللسان. و في الحديث صلينا مع رسول الله صلى الله عليه وسلم حتى خشينا أن يفوتنا الفلاح أي السحور، كالفلح؛ لبقاء غنائه. وعبارة الأساس والصحاح: لأن به بقاء الصوم، وأصل الفلاح البقاء. والفلح: الشق والقطع. قال شيخنا: الفلح وما يشاركه كالفلق والفلد والفلذ ونحو ذلك يدل على الشق والفتح، كما في الكشاف، وصرح به الراغب وغيره. وهو بناء على ما عليه قدماء أهل اللغة من أن المشاركة في أكثر الحروف اشتقاق يدور عليه معنى المادة، فيتحد أصل معناها ويتغاير في بعض الوجوه، كما هو صنيع صاحب التهذيب والعين وغيرهما. انتهى المقصود منه. وفلح رأسه فلحا: شقه. والفلح: المكر، كالتفليح، ويأتى قريبا. و الفلح: النجش في البيع، وقد فلح به، وذلك أن يطئن إليك فيقول لك بع لي عبدا أو متاعا أو اشتره لي، فتأتي التجار فتشتريه بالغلاء وتبيع بالوكس وتصيب من التاجر. وهو الفلاح. وفي التهذيب: والفلح النجش، وهو زيادة المكترى ليزيد غيره فيغر به، كالفلاحة بالفتح. وفعل الكل فلح، كمنع، يفلح فلحا. والفلح محركة: شق في الشفة. وقد فلحها يفلحها فلحا شقها، واسم ذلك الشق الفلحة مثل القطعة. وقيل: الفلح: شق في وسطها دون العلم. وقيل هو تشقق في الشفة واسترخاء وضخم، كما يصيب شفاه الزنج، رجل أفلح وامرأة فلحاء. وفي التهذيب: الفلح: شق في الشفة السفلى، فإذا كان في العليا فهو علم. والفلاح: الملاح، وهو الذي يخدم السفن. وفلح الأرض للزراعة يفلحها فلحا، إذا شقها للحرث. و الفلاح: الأكار، لأنه يفلح الأرض، أي يشقها، وحرفته الفلاحة. وفي الأساس: وأحسبك من فلاحة اليمن، وهم الأكرة، لأنهم يفلحون الأرض أي يشقونها. و الفلاح: المكارى، تشبيها بالأكار، ومنه قول عمرو بن أحمر الباهلي:
  لها رطل تكيل الزيت فيه                      وفلاح يسوق لها حمارا كذا في التهذيب. وقال الله تعالى  قد أفلح المؤمنون  أي أصيروا إلى الفلاح. قال الأزهري: وإنما قيل لأهل الجنة مفلحون لفوزهم ببقاء الأبد. وقال أبو إسحاق في قوله عز وجل  أولئك هم المفلحون  يقال لكل من أصاب خيرا مفلح. وقول عبيد:
  أفلح بما شئت فقد يبلغ با                      لنوك وقد يخدع الأريب معناه فز واظفر. وفي التهذيب: يقول عش بما شئت من عقل وحمق فقد يرزق الأحمق ويحرم العاقل. وقال الليث في قوله تعالى:  وقد أفلح اليوم من استعلى أي ظفر بالملك من غلب. وأفلح بالشيء: عاش به. قال شيخنا: المعروف أنه رباعي لازم، وقرأ طلحة بن مصرف؛ وعمرو بن عبيد  قد أفلح المؤمنون  بالبناء للمفعول، حكاه الشيخ أبو حيان في البحر، ونقله في العناية وبسطه. والتفليح: الاستهزاء والمكر، وقد فلح بهم تفليحا: مكر وقال غير الحق. وقال أعرابي: قد فلحوا به، أي مكروا. وقال ابن سيده: الفلحة، محركة: القراح من الأرض الذي اشتق للزرع، عن أبي حنيفة، وأنشد لحسان:
  دعوا فلحات الشام قد حال دونها                      طعان كأفواه المخاض الأوراك

  يعني المزارع. ومن رواه: فلجات الشأم، بالجيم، فمعناه ما اشتق من الأرض للدبار، كل ذلك قول أبي حنيفة، كذا في اللسان. والفليحة: سنفة المرخ إذا انشقت، ويروى بالجيم، وقد تقدم. ومن ألفاظ الجاهلية في الطلاق قال شيخنا: أي الدالة عليه بالكناية. لأنه لا يلزم معه إلا بمقارنة النية، كما عرف في الفروع - : استفلحي بأمرك، أي فوزي به. وفي حديث ابن مسعود أنه قال: إذا قال الرجل لامرأته استفلحي بأمرك، فقبلته، فواحدة بائنة. قال أبو عبيدة: معناه اظفري بأمرك، واستبدي بأمرك. قال شيخنا: وهو مروي بالجيم أيضا. وقد تقدمت الإشارة في محله، وبالوجهين ضبطه البيضاوي تبعا للزمخشري، عند قوله تعالى  أولئك هم المفلحون  . والفلاحة، بالفتح، وضبطه صاحب اللسان بالكسر: الحراثة، وهي حرفة الأكار. ويقال: فلان في رجله فلوح، بالضم، أي شقوق من البرد. ويروى بالجيم أيضا. والفلح: الشق والقطع. قال الشاعر:
  قد علمت خيلك أنى الصحصح                      إن الحديد بالـحـديد يفـلـح أي يشق ويقطع. وأورد الأزهري هذا البيت شاهدا مع فلحت الحديد إذا قطعته. ومفلح: كمحسن، وكسحاب وزبير وأحمد أسماء. ومما يستدرك عليه: قوم أفلاح: فائزون، قال ابن سيده: لا أعرف له واحدا. وأنشد:
  بادوا فلم تك أولاهم كآخرهم                      وهل يثمر أفلاح بأفـلاح أي قلما يعقب السلف الصالح إلا الخلف الصالح. وفي الحديث  كل قوم على مفلحة من أنفسهم  وهي مفعلة من الفلاح، وهو مثل قوله تعالى:  كل حزب بما لديهم فرحون  . والفلحة، محركة: موضع الفلح وهو الشق في الشفة السفلى. وفي حديث كعب:  المرأة إذا غاب عنها زوجها تفلحت وتنكبت الزينة  أي تشققت وتقشفت. قال ابن الأثير: قال الخطابي: أراه تقلحت، بالقاف، من القلح وهو الصفرة التي تعلو الأسنان. وكان عنترة العبسي يلقب الفلحاء، لفلحة كانت به، وإنما ذهبوا إلى تأنيث الشفة، قال شريح بن بجير بن أسعد التغلبي:
  ولو أن قومـي قـوم سـوء أذلة                      لأخرجني عوف بن عوف وعصيد
  وعنترة الفلحـاء جـاء مـلأمـا                      كأنه فنـد مـن عـمـاية أسـود أنث الصفة لتأنيث الاسم. قال الشيخ ابن بري: كان شريح قال هذه القصيدة بسبب حرب كانت بينه وبين بني مرة بن فزارة وعبس. والفند القطعة العظيمة الشخص من الجبل. وعماية: جبل عظيم. والملأم: الذي قد لبس لأمته وهي الدرع. قال: وذكر النحويون أن تأنيث الفلحاء إتباع لتأنيث لفظ عنترة. قال ابن منظور: ورأيت في بعض حواشي نسخ الأصول التي نقلت منها ما صورته: في الجمهرة لابن دريد. عصيد لقب حصن بن حذيفة أو عيينة بن حصن ورجل متفلح الشفة واليدين والقدمين: أصابه فيها تشقق من البرد. والفيلحاني: تين أسود يلي الطبار في الكبر، وهو يتقلع إذا بلغ، شديد السواد، حكاه أبو حنيفة. قال: وهو جيد الزبيب، يعنى بالزبيب يابسه.

##### Türkçe

**الفلح** (harekeli), ve **الفلاح**: kişinin onunla sevindiği ve onda hâlinin صلاح’ı bulunan şeyle kazanma. Ve kurtuluş, ve نعيم içinde kalıcılık, ve hayır. Ve Ebû’d-Dahdâh hadîsinde: “Allah seni hayır ve **فلح** ile müjdeledi” yani kalıcılık ve kazanma; ve o, **الفلاح**’tan kısaltılmıştır. Ve onların sözü: “Bunu yapmam, **فلاح** الدهر” yani onun kalıcılığı. Şair dedi ki:
  Fakat dünyada **فلاح** yoktur, yani kalıcılık. Ve **التهذيب**’de İbnü’s-Sikkît’ten: **الفلح** ve **الفلاح**: kalıcılık. el-A‘şâ dedi ki:
  Ve eğer biz helâk olmuş bir kavim gibi isek                      Ne kalıcılık var, ey kavim, ne de **فلح**
Ve ‘Adî dedi ki:
  Sonra **الفلاح** ve **الرشد** ve                      ümmetten sonra onları orada kabirler örttü
Ve el-Aḍbaṭ b. Quray‘ es-Sa‘dî dedi ki:
  Her bir gam için gamlardan bir genişlik vardır                      Akşam ve sabah ise, onunla birlikte **فلاح** yoktur

  Diyor ki: gece ve gündüzün dönüp durmasıyla birlikte kalıcılık yoktur. Ve ezan hadîsinde: “Haydi **الفلاح**’a”; yani haydi hayrın kalıcılığına. Ve denildi: daimî kalıcılıkla kazanmağa çabuk ol. İbnü’l-Esîr dedi ki: O, **أفلح**’tan (türemedir); tıpkı **النجاح**’ın **أنجح**’tan olması gibi; yani cemaatle namaz olan, cennette kalıcılığın sebebine ve onunla kazanmağa geliniz. Dedim: Arapların sözünün tamamında, dünya ve âhiretin iki hayrı için **الفلاح** lafzından daha toplayıcı yoktur; lisan imamlarının dediği gibi. Ve hadîste: “Resûlullah صلى الله عليه وسلم ile namaz kıldık; nihayet **الفلاح**’ın, yani sahurun, bize kaçmasından korktuk”; **الفلح** gibi; onun gıdasının kalıcılığı sebebiyle. **الأساس** ve **الصحاح**’ın ibaresi: çünkü onunla orucun kalıcılığı vardır; ve **الفلاح**’ın aslı kalıcılıktır. Ve **الفلح**: yarma ve kesmedir. Şeyhimiz dedi ki: **الفلح** ve onunla ortak olan, **الفلق** ve **الفلد** ve **الفلذ** ve bunun benzerleri, **الكشاف**’ta olduğu gibi, yarma ve açmaya delâlet eder; ve bunu er-Râgıb ve başkası açıkça söylemiştir. Ve bu, dil ehlinin eskilerinin üzerinde bulunduğu şeye binaendir: harflerin çoğunda ortaklık, maddenin manası etrafında dönen bir اشتقاق’tır; böylece onun asıl manası birleşir, bazı yönlerde farklılaşır; **التهذيب** ve **العين** sahibinin ve başkalarının yaptığı gibi. Ondan maksat bitmiştir. Ve “başını **فلح** etti, **فلحا**”: onu yardı. Ve **الفلح**: hile; **التفليح** gibi; ve yakında gelir. Ve **الفلح**: satışta **النجش**; ve onunla **فلح** etti. Bu, sana sokulup “bana bir köle veya bir meta sat yahut onu benim için satın al” demesidir; sonra tüccarlara gelir, onu pahalıya satın alır, düşükle satar ve tüccardan pay alırsın. O, **الفلاح**’tır. Ve **التهذيب**’de: **الفلح** **النجش**’tir; o, kiralayanın artırmasıdır ki başkası artırsın da onunla aldatsın; فتح ile **الفلاحة** gibi. Hepsinin fiili **فلح**’tır; **منع** gibi; **يفلح** **فلحا**. Ve **الفلح** (harekeli): dudakta bir yarıktır. Ve onu **فلح** etti, onu **يفلحها** **فلحا**: onu yardı; ve o yarığın adı **الفلحة**’dır, parça gibi. Ve denildi: **الفلح**: ortasında, **العلم** olmaksızın bir yarıktır. Ve denildi: o, dudakta çatlama, gevşeme ve irileşmedir; zencilerin dudaklarına isabet ettiği gibi; **رجل أفلح** ve **امرأة فلحاء**. Ve **التهذيب**’de: **الفلح**: alt dudakta bir yarıktır; eğer üstte olursa o **علم**’dir. Ve **الفلاح**: gemicidir; o, gemilere hizmet edendir. Ve toprağı ekim için **فلح** etti; onu **يفلحها** **فلحا**: onu sürmek için yardığında. Ve **الفلاح**: çiftçidir; çünkü o toprağı **يفلح** eder, yani onu yarar; ve onun mesleği **الفلاحة**’dır. Ve **الأساس**’ta: “Seni Yemen’in **فلاحة**’sından sanıyorum; onlar **الأكرة**’dir; çünkü toprağı **يفلحون** ederler, yani onu yararlar.” Ve **الفلاح**: kiracı (yük hayvanı kiralayan); çiftçiye benzetme olarak. Ondandır, ‘Amr b. Aḥmar el-Bâhilî’nin sözü:
  Onun için içinde yağ ölçtüğü bir رطل vardır                      Ve ona bir eşek süren bir **فلاح** vardır
**التهذيب**’de böyledir. Allah تعالى dedi ki: **قد أفلح المؤمنون**; yani **الفلاح**’a varmış oldular. el-Ezherî dedi ki: Cennet ehline **مفلحون** denmesi, ebedin kalıcılığıyla kazanmaları sebebiyledir. Ebû İshâk, aziz ve celil olanın sözü hakkında: **أولئك هم المفلحون**: her kim bir hayra erişirse ona **مفلح** denir, dedi. Ve ‘Ubeyd’in sözü:
  **أفلح** dilediğinle; çünkü ulaşır                      aptallıkla; ve zeki aldatılabilir
Manası: kazan ve muzaffer ol. Ve **التهذيب**’de: “Dilediğin gibi yaşa; akıl ve ahmaklıkla; çünkü ahmağa rızık verilir, akıllı mahrum bırakılır” der. el-Leys, Allah تعالى’nın sözü hakkında dedi ki: **وقد أفلح اليوم من استعلى**: yani galip gelenin mülkle muzaffer olması. Ve şey ile **أفلح**: onunla yaşadı. Şeyhimiz dedi ki: bilinen, dört harfli لازِم’dir. Ṭalḥa b. Muṣarrif ve ‘Amr b. ‘Ubayd **قد أفلح المؤمنون**’u meçhul bina ile okudu; bunu Şeyh Ebû Ḥayyân **البحر**’da hikâye etti; **العناية**’da nakletti ve genişletti. Ve **التفليح**: alay ve hile; ve onlarla **فلح** etti, **تفليحا**: hile yaptı ve hak olmayanı söyledi. Bir bedevî dedi ki: “Onunla **فلحوا** ettiler”; yani hile yaptılar. İbn Sîde dedi ki: **الفلحة** (harekeli): ekim için ayrılmış toprağın saf kısmı; Ebû Ḥanîfe’den. Ḥassân’dan şu beyit okundu:
  Şam’ın **فلحات**’ını bırakın; çünkü onun önüne geçti                      doğuranların ağızları gibi kalçalarla mızrak darbeleri

  Yani ekinlikler. Kim onu **فلجات الشأم** diye, **الجيم** ile rivayet ederse, manası: toprağın **الدبار** için ayrılmış olanı; bunların hepsi Ebû Ḥanîfe’nin sözüdür; **اللسان**’da böyledir. Ve **الفليحة**: **المرخ**’un yarıldığında olan ucu; **الجيم** ile de rivayet edilir; ve geçti. Câhiliye lafızlarından, talâkta, Şeyhimiz dedi ki: yani kinaye ile ona delâlet eden. Çünkü niyetin eşlik etmesi olmaksızın onunla (talâk) lâzım gelmez; **الفروع**’da bilindiği gibi: “**استفلحي بأمرك**”; yani onunla kazan. İbn Mes‘ûd hadîsinde: “Erkek karısına ‘**استفلحي بأمرك**’ der de o kabul ederse, bir bâin (talâk) olur.” Ebû ‘Ubeyde dedi ki: manası “işinde muzaffer ol; işinde tek başına tasarruf et.” Şeyhimiz dedi ki: o, **الجيم** ile de rivayet edilmiştir. Yerinde işaret geçmişti; ve iki vecihle, Beyḍâvî onu Zemahşerî’ye tâbi olarak ضبط etti; Allah تعالى’nın sözü yanında: **أولئك هم المفلحون**. Ve **الفلاحة**, فتح ile; **اللسان** sahibi onu kesre ile ضبط etti: çift sürme; o, **الأكار**’ın mesleğidir. Ve denilir: “Falancanın ayağında **فلوح** vardır” (ḍamme ile); yani soğuktan çatlaklar. **الجيم** ile de rivayet edilir. Ve **الفلح**: yarma ve kesmedir. Şair dedi ki:
  Atların bildi ki ben dümdüz ovayım                      Demir, demirle **يفلح** eder
Yani yarar ve keser. el-Ezherî bu beyti, “Demiri **فلحت** ettim” yani onu kestiğim zaman, şahit olarak getirdi. Ve **مفلح**: **محسن** gibi; ve **سحاب** ve **زبير** ve **أحمد** isimlerdir. Ve ona ek olarak: **قوم أفلاح**: kazananlar. İbn Sîde dedi ki: onun tekilini bilmiyorum. Şu beyit okundu:
  Yok oldular; ilkinleri sonları gibi olmadı                      **أفلاح** üzerine **أفلاح** meyve verir mi?
Yani salih selefin ardından salih halef pek az gelir. Ve hadîste: **كل قوم على مفلحة من أنفسهم**; o, **الفلاح**’tan **مفعلة**’dir; ve o, Allah تعالى’nın sözü gibidir: **كل حزب بما لديهم فرحون**. Ve **الفلحة** (harekeli): **الفلح**’ın yeri; o da alt dudaktaki yarıktır. Ka‘b hadîsinde: “Kadın, kocası ondan uzak kaldığında **تفلحت** eder ve süsten uzak durur”; yani çatlar ve sertleşir. İbnü’l-Esîr dedi ki: el-Ḫaṭṭâbî dedi: onu **تقلحت** (قاف ile) sanıyorum; **القلح**’tan; o da dişlerin üzerine çıkan sarılıktır. ‘Antara el-‘Absî’ye **الفلحاء** lakabı verilirdi; onda bir **فلحة** bulunduğu için. Onlar, dudağın müennes oluşuna gittiler. Şurayḥ b. Bujayr b. As‘ad et-Taghlibî dedi ki:
  Eğer kavmim kötü, zelil bir kavim olsaydı                      Beni ‘Avf b. ‘Avf ve ‘Aṣîd çıkarırdı
  Ve ‘Antara **الفلحاء** zırhlı geldi                      Sanki kara bir körlükten bir kaya parçası
Sıfatı, ismin müennesliği için müennes yaptı. Şeyh İbn Berrî dedi ki: Şurayḥ bu kasideyi, onunla Benî Murra b. Fezâra ve ‘Abs arasında olan bir savaş sebebiyle söylemişti. Ve **الفند**: dağdan büyük parça, büyük cisim. Ve **عماية**: büyük bir dağ. Ve **الملأم**: zırhını giymiş olan; o da zırhtır. Dedi ki: nahivciler, **الفلحاء**’ın müennesliğinin, **عنترة** lafzının müennesliğine tâbi kılma olduğunu zikrettiler. İbn Manẓûr dedi ki: Asıllardan naklettiğim nüshaların bazı haşiyelerinde, sureti şöyle olanı gördüm: İbn Düreyd’in **الجمهرة**’sinde: **عصيد** Ḥiṣn b. Ḥudhayfa’nın yahut ‘Uyayna b. Ḥiṣn’ın lakabıdır. Ve “dudağı, elleri ve ayakları **متفلح** olan adam”: onlarda soğuktan çatlama isabet etmiştir. Ve **الفيلحاني**: büyüklükte **الطبار**’ı izleyen siyah incir; olgunlaştığında kabuğu soyulur; çok siyah; Ebû Ḥanîfe bunu hikâye etti. Dedi ki: o, iyi **الزبيب**’dir; **الزبيب** ile onun kurusunu kasteder.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَلَحَ
1 فَلَحَ ذ , aor. فَلَحَ , inf. n. فَلْحٌ, He clave, split, slit, or cracked; and he cut: (K: [compare فَلَجَ, and فَلَقَ, and فَلَذَ:]) he clave, and cut, iron. (T, Msb.) Hence, the saying of a poet, (T, TA,)
اـِنَّ الحَدِيدَ بِالحَدِيدِ يُفْلَحُ
 Verily iron with iron is cloven, and cut. (T, S, Mgh, * K. *) And فَلَحَ رَأْسَهُ, inf. n. as above, He clave, split, or cracked, his head. (TA.) And فَلَحَ شَفَتَهُ, aor. and inf. n. as above, He slit, or cracked, his lip. (L.) And فَلَحَ الأَرْضَ, (S, Msb,) aor. and inf. n. as above, (Msb.) He furrowed, or ploughed, the land, to cultivate it; he tilled the ground. (S, Msb. [And فَلَجَهَا has a similar meaning.]) -A2- Also, aor. and inf. n. as above, He acted with artifice, fraud, or guile; (K, TA;) and so ↓ فلّح, inf. n. تَفْلِيحٌ. (K, TA.) You say, بِهِمْ ↓ فلّح He acted with artifice, fraud, or guile, towards them, and said what was not true. (TA.) And بِهِ ↓ فلّح He mocked at him, or derided him, and acted with artifice, fraud, or guile, towards him. (L, K. *) ― -b2- And, aor. as above, inf. n. فَلْحٌ and فَلَاحَةٌ, He defrauded him in a sale; syn. of the inf. n. بَخْسٌ فِى بَيْعٍ: (so in the CK:) or he bade high for an article of merchandise in order to inveigh another into purchasing it at a high price: syn. of the inf. n. نَجْشٌ فِى بَيْعٍ. (So in other copies of the K, and in the L and TA.) You say, فَلَحَ بِهِ [He so acted towards him in a sale]: this is when one trusts to thee, and says to thee, “ Sell to me a slave, ” or “ an article of merchandise, ” or “ buy it for me, ” and thou comest to the merchants, and buyest it at a high price, and sellest by defrauding, and obtainest something from the merchant: or, accord. to the T, فَلْحٌ signifies a hirer's exceeding [in an offer] in order that another may do so; thus inciting him. (L.) -A3- فَلِحَتْ شَفَتُهُ السُّفْلَى, [aor. فَلَحَ ,] inf. n. فَلَحٌ, His under lip was slit, or cracked. (MA.) See also فَلَحٌ below.

2 فَلَّحَ see 1, former half, in three places.

افلح
4 افلح ذ He prospered; was successful; attained, or acquired, that which he desired or sought, (MA, L, Msb,) or what was good, or felicity, or that whereby he became in a happy and good state: (L:) he was, or became, fortunate, happy, or in a happy and good state. (MA.) It is commonly known as an intrans. verb; but Talhah Ibn-Musarrif and 'Amr Ibn-'Obeyd, read قَدْ أُفْلِحَ الْمُؤْمِنُونَ, [the first verse of ch. xxiii. of the Kur-لn,] with the verb in the pass. form. (MF.) [See also 10.] ― -b2- He was, or became, in a state of safety. (L.) ― -b3- He continued in a good, or prosperous, state, (MA, L,) and in the enjoyment of ease, comfort, or the blessings of life. (L.) ― -b4- افلح بِالشَّىْءِ He lived [or continued in life] by means of the thing. (K.) The saying of 'Abeed,
أَفْلِحْ بِمَا شِئْتَ فَقَدْ يُبْلَغُ بِا??
)??( وَقَدْ يُخَدَّعُ الأَرِيبُ
means Live thou by what thou wilt: whether by stupidity or by intelligence; for [one's object is sometimes attained by stupidity, and the intelligent, or sagacious, is sometimes deluded, or much deluded; or] the stupid is sometimes supplied with the means of subsistence, and the intelligent is [sometimes] denied: (T, L:) or the meaning is prosper thou, &c. (L.)

اِسْتَفْلِحِى بِأَمْرِكِ
10 اِسْتَفْلِحِى بِأَمْرِكِ ذ , said by a man to his wife, (S,) a form of words used in divorcing (L, K) in the Time of Ignorance, (L,) Prosper thou in thy case, (AO, S, Mgh, TA,) and be independent therein: (AO, Mgh, TA:) when a man says thus to his wife and she consents, his saying so once separates her from him so that he cannot take her back: (L, from a trad.:) but as it is merely an allusive expression, intention is necessary to render it binding: as some relate the trad, it is with ج [i. e. استفلجى: see art. فلج]. (MF.) [See also 4, above.]

فَلْحٌ
فَلْحٌ ذ A fissure, cleft, slit, or crack: pl. فُلُوحٌ. (Msb.) One says, فِى رِجْلِهِ فُلُوحٌ In his (a man's, S) foot are fissures, or cracks, (S, K, TA,) preduced by cold: (TA:) as also فُلُوجٌ. (S, TA.)

فَلَحٌ
فَلَحٌ ذ A fissure, or crack, in the under lip; (T, K;) [or] ↓ فَلَحَةٌ has this meaning; (S;) or signifies the place of such a fissure or crack: (L:) [or the former is a coll. gen. n.; and the latter, its n. un.:] that which is in the upper lip is termed عَلَمٌ: (T, TA:) or فَلَحٌ signifies a fissure, or crack, in the lip: or, in the middle of the lip, less than what is termed عَلَمٌ: or a slitting, or cracking, in the lip, such as happens to the lips of the [Africans called] زَنْج. (L.) ― -b2- [And] The having the under lip slit, or cracked. (S. [App. an inf. n. of which the verb is ↓ فَلِحَ: like as it is of فَلِحَت said of the under lip as mentioned above.]) -A2- See also فَلَاحٌ.

فَلَحَةٌ
فَلَحَةٌ ذ : see فَلَحٌ. ― -b2- Also A [field, or land, such as is termed] قَرَاح, (AHn, L, K,) furrowed, or ploughed, for cultivation: its pl., فَلَحَات, occurs in a verse of Hassلn, as some relate it; but as others relate it, it is فَلَجَات, with ج. (AHn, L.)

فَلَاحٌ
فَلَاحٌ ذ (S, A, Mgh, L, Msb, K, &c.) and ↓ فَلَحٌ (S, L, K) the latter a contraction of the former, (L,) Prosperity; success; the attainment, or acquisition, of that which one desires or seeks, (S, A, Mgh, L, Msb, K,) or of that whereby one becomes in a happy and good state. (L.) And Safety, or security. (S, L, K.) And Continuance, or permanence, in a good, or prosperous, state, (A, L, K,) and in the enjoyment of ease, comfort, or the blessings of life; and the continuance of good: (L:) and simply continuance, permanence, lastingness, duration, or endurance. (ISK, S, L.) There is not in the language of the Arabs any word more comprehensive in its significations of what is good in the present life and in the final state than الفَلَاحُ. (TA.) حَىَّ عَلَى الفَلَاحْ, in the call to prayer, means Come ye to the means of the attainment of Paradise, and of permanence therein: (IAth, L:) or hasten to the attainment of everlasting life: (L:) or come to safety, or security: (S:) or come ye to the way of safety and prosperity: (Msb:) or come to the continuance of good. (L.) And you say, لَا أَفْعَلُ ذٰلِكَ فَلَاحَ الدَّهْرِ I will not do that while time lasts. (L.) A poet says,
وَلٰكِنْ لَيْسَ لِلدُّنْيَا فَلَاحُ
meaning [But there is not to the present state of existence] lastingness, or endurance. (S, L.) ― -b2- Also (both words) (tropical:) The [meal, or food, called] سَحُور [that is eaten a little before daybreak previously to commencing a day's fast]: (S, A, L, K:) so called because thereby is the continuing of the fast; (S, A;) or because of the lastingness of its utility. (L.)

فَلَاحَةٌ
فَلَاحَةٌ ذ : see what next follows.

فِلَاحَةٌ
فِلَاحَةٌ ذ , (thus in my copies of the S, and in the L and Msb,) with kesr, (Msb,) [agreeably with general analogy,] or ↓ فَلَاحَةٌ, with fet-h, (K, [but I think that fet-h is here a mistake for kesr, because فَلَاحَهٌ deviates from general analogy, and because it is a general rule of the author of the K to omit the mention of the vowel of a word when it is fet-h,]) Agriculture; or the art, work, or occupation, of ploughing, tilling, or cultivating, land. (S, L, Msb, K.)

فَلِيحَةٌ
فَلِيحَةٌ ذ The pericarp (سِنْفَة) of the [tree called] مَرْخ, when it splits: (K, TA:) also mentioned as with ج [i. e. فَلِيجَةٌ]. (TA.)

فَلَّاحٌ
فَلَّاحٌ ذ A plougher, tiller, or cultivator, of land; [a peasant;] (S, Msb, K, TA;) because he cleaves (يَفْلَحُ i. e. يَشُقُّ) the land: (TA:) [pl. فَلَّاحُونَ:] coll. gen. n. فَلَّاحَةٌ. (A, TA.) ― -b2- And [hence, as being likened to a plougher,] A seaman, or sailor; (K, TA;) a servant of ships or boats. (TA.) ― -b3- And One who lets asses, or other beasts, on hire; syn. مُكَارٍ: (T, K, TA:) so called as being likened to the plougher, &c., of land. (TA.) -A2- And One who defrauds in a sale, in the manner described in the explanation of the phrase فَلَحَ بِهِ. (L.)

أَفْلَحُ
أَفْلَحُ ذ Having a fissure, or crack, in the under lip: (S, Mgh:) or a man having what is termed فَلَحٌ in his lip: fem. فَلْحَآءُ. (L.) 'Antarah El- 'Absee was surnamed الفَلْحَآءُ because of a fissure in his under lip; the fem. form of the epithet being used because الشَّفَةُ (the lip) is fem.; (S, L;) or because his name is fem. (L.) [See also أَعْلَمُ.]

قَوْمٌ أَفْلَاحٌ
قَوْمٌ أَفْلَاحٌ ذ [i. q. مُفْلِحُونَ] A people prospering; successful; attaining, or acquiring, that which they desire or seek, or what is good, or that whereby they become in a happy and good state: افلاح is a pl. of which ISd says, “ I know not any sing. of it. ” (L.)

مَفْلَحَةٌ
مَفْلَحَةٌ ذ A cause, or means, of prosperity or success; or of the attainment, or acquisition, of that which one desires or seeks, or of what is good, or of that whereby one becomes in a happy and good state. (L, from a trad.)

رَجُلٌ مُتَفَلِّحُ الشَّفَةِ
رَجُلٌ مُتَفَلِّحُ الشَّفَةِ ذ , and اليَدَيْنِ, and القَدَمَيْنِ, A man having the lip chapped, or cracked, much, by cold, and so the hands, and the feet. (L.) [See also 5 in art. فلج.]

##### Türkçe

**فَلَحَ**
1 **فَلَحَ** ذ , muzâri‘ **فَلَحَ** , mastar ismi **فَلْحٌ**, O yardı, böldü, yardı (yarık açtı), ya da çatlattı; ve kesti: (K: [**فَلَجَ** ve **فَلَقَ** ve **فَلَذَ** ile karşılaştır:]) demiri yardı ve kesti. (T, Msb.) Bundan dolayı bir şairin sözü, (T, TA,)
اـِنَّ الحَدِيدَ بِالحَدِيدِ يُفْلَحُ
Şüphesiz demir, demir ile yarılır ve kesilir. (T, S, Mgh, * K. *) Ve **فَلَحَ رَأْسَهُ**, mastar ismi yukarıdaki gibi, Başını yardı, böldü ya da çatlattı. (TA.) Ve **فَلَحَ شَفَتَهُ**, muzâri‘ ve mastar ismi yukarıdaki gibi, Dudağını yardı ya da çatlattı. (L.) Ve **فَلَحَ الأَرْضَ**, (S, Msb,) muzâri‘ ve mastar ismi yukarıdaki gibi, (Msb.) Onu ekmek için toprağı çizdi (karık açtı) ya da sürdü; yeri işledi. (S, Msb. [Ve **فَلَجَهَا** benzer bir mânâya sahiptir.]) -A2- Yine, muzâri‘ ve mastar ismi yukarıdaki gibi, Hile, aldatma ya da düzen ile iş gördü; (K, TA;) ve bunun gibi ↓ **فلّح**, mastar ismi **تَفْلِيحٌ**. (K, TA.) Dersin ki, **بِهِمْ** ↓ **فلّح** Onlara karşı hile, aldatma ya da düzen ile iş gördü ve doğru olmayanı söyledi. (TA.) Ve **بِهِ** ↓ **فلّح** Onunla alay etti ya da onu istihza etti ve ona karşı hile, aldatma ya da düzen ile iş gördü. (L, K. *) ― -b2- Ve, muzâri‘ yukarıdaki gibi, mastar ismi **فَلْحٌ** ve **فَلَاحَةٌ**, Bir satışta onu aldattı; mastar ismi **بَخْسٌ فِى بَيْعٍ**’in müradifi: (CK’de böyle:) yahut bir başkasını yüksek fiyata satın almaya sevk etmek için bir ticaret malına yüksek fiyat verdi: mastar ismi **نَجْشٌ فِى بَيْعٍ**’in müradifi. (K’nın diğer nüshalarında ve L ve TA’da böyle.) Dersin ki, **فَلَحَ بِهِ** [Bir satışta ona karşı böyle yaptı]: bu, birinin sana güvendiği ve sana “Bana bir köle sat” yahut “bir ticaret malı [sat]” yahut “onu benim için satın al” dediği zaman olur; sen de tüccarlara gelir, onu yüksek fiyata satın alır, aldatma ile satarsın ve tüccardan bir şey elde edersin: yahut T’ye göre, **فَلْحٌ**, bir kiracının [teklifte] aşırı gitmesi, başkasının da öyle yapması için; böylece onu kışkırtmasıdır. (L.) -A3- **فَلِحَتْ شَفَتُهُ السُّفْلَى**, [muzâri‘ **فَلَحَ** ,] mastar ismi **فَلَحٌ**, Alt dudağı yarıldı ya da çatladı. (MA.) Aşağıda **فَلَحٌ**’a da bak.

2 **فَلَّحَ**: 1’in ilk yarısında üç yerde bak.

**افلح**
4 **افلح** ذ Bereketlendi; başarılı oldu; istediği yahut aradığı şeye ulaştı ya da onu elde etti, (MA, L, Msb,) yahut iyi olan şeye, yahut saadete, yahut kendisiyle mutlu ve iyi bir hâlde olduğu şeye [ulaştı]; (L:) talihli oldu ya da oldu; mutlu oldu ya da oldu; yahut mutlu ve iyi bir hâlde oldu ya da oldu. (MA.) Genellikle lâzım fiil olarak bilinir; fakat Talhah İbn-Musarrif ve ‘Amr İbn-‘Obeyd, **قَدْ أُفْلِحَ الْمُؤْمِنُونَ**’u, [Kur’ân’ın xxiii. sûresinin ilk âyetini,] fiil meçhul sîga ile okudular. (MF.) [10’a da bak.] ― -b2- Emniyet hâlinde oldu ya da oldu. (L.) ― -b3- İyi yahut müreffeh bir hâl üzere devam etti, (MA, L,) ve rahatlık, konfor yahut hayat nimetlerinden yararlanma içinde. (L.) ― -b4- **افلح بِالشَّىْءِ** Şey vasıtasıyla yaşadı [yahut hayatta devam etti]. (K.) ‘Abeed’in sözü,
أَفْلِحْ بِمَا شِئْتَ فَقَدْ يُبْلَغُ بِا??
)??( وَقَدْ يُخَدَّعُ الأَرِيبُ
şu mânâyadır: Dilediğin şey ile yaşa: ister ahmaklık ile ister zekâ ile; çünkü [bazen amaç ahmaklık ile elde edilir ve zeki yahut akıllı kimse bazen aldatılır yahut çok aldatılır; yahut] ahmağa bazen geçim vasıtaları verilir ve zeki [bazen] mahrum bırakılır: (T, L:) yahut mânâ “bereketlen”dir, vb. (L.)

اِسْتَفْلِحِى بِأَمْرِكِ
10 **اِسْتَفْلِحِى بِأَمْرِكِ** ذ , bir erkeğin karısına söylediği, (S,) Câhiliye devrinde, (L,) boşamada kullanılan bir söz kalıbı, (L, K): İşinde bereketlen, (AO, S, Mgh, TA,) ve onda müstağni ol: (AO, Mgh, TA:) bir erkek karısına böyle dediğinde ve o da razı olduğunda, bunu bir defa söylemesi onu kendisinden ayırır; öyle ki onu geri alamaz: (L, bir rivayetten:) fakat bu sadece kinayeli bir ifade olduğundan, bağlayıcı kılmak için niyet gereklidir: bazıları rivayeti, ج ile [yani **استفلجى**: **فلج** maddesine bak] olarak nakleder. (MF.) [Yukarıda 4’e de bak.]

**فَلْحٌ**
**فَلْحٌ** ذ Bir yarık, çatlak, yırtık yahut çatlama: çoğulu **فُلُوحٌ**. (Msb.) Denir ki, **فِى رِجْلِهِ فُلُوحٌ** Onun (bir adamın, S) ayağında soğuktan meydana gelmiş yarıklar yahut çatlaklar vardır: (TA:) bunun gibi **فُلُوجٌ** da. (S, TA.)

**فَلَحٌ**
**فَلَحٌ** ذ Alt dudakta bir yarık yahut çatlak; (T, K;) [yahut] ↓ **فَلَحَةٌ** bu mânâdadır; (S;) yahut böyle bir yarık yahut çatlağın yeri demektir: (L:) [yahut birincisi cem‘î cins isimdir; ikincisi onun tekil ismidir:] üst dudakta olan şeye **عَلَمٌ** denir: (T, TA:) yahut **فَلَحٌ**, dudakta bir yarık yahut çatlak demektir: yahut dudak ortasında, **عَلَمٌ** denilenden daha az olan [yarık]; yahut dudakta, [Afrikalılar denilen] **زَنْج**’in dudaklarına olan türden bir yarılma yahut çatlamadır. (L.) ― -b2- [Ve] alt dudağın yarılmış yahut çatlamış olması. (S. [Görünüşe göre fiili ↓ **فَلِحَ** olan bir mastar ismidir: yukarıda zikredildiği üzere alt dudak hakkında söylenen **فَلِحَت** gibi.]) -A2- **فَلَاحٌ**’a da bak.

**فَلَحَةٌ**
**فَلَحَةٌ** ذ : **فَلَحٌ**’a bak. ― -b2- Yine, ekim için çizilmiş (karık açılmış) yahut sürülmüş, [**قَرَاح** denilen türden] bir tarla yahut arazi: çoğulu **فَلَحَات**, bazılarınca rivayet edildiğine göre Hassân’ın bir beytinde geçer; fakat başkalarınca rivayet edildiğine göre o, ج ile **فَلَجَات**’tır. (AHn, L.)

**فَلَاحٌ**
**فَلَاحٌ** ذ (S, A, Mgh, L, Msb, K, vb.) ve ↓ **فَلَحٌ** (S, L, K) ikincisi birincinin kısaltılmışıdır, (L,) Refah; başarı; kişinin istediği yahut aradığı şeye ulaşması yahut onu elde etmesi, (S, A, Mgh, L, Msb, K,) yahut kendisiyle mutlu ve iyi bir hâle geldiği şeye [ulaşması]. (L.) Ve emniyet yahut güvenlik. (S, L, K.) Ve iyi yahut müreffeh bir hâl üzere devam, (A, L, K,) ve rahatlık, konfor yahut hayat nimetlerinden yararlanma içinde; ve hayrın devamı: (L:) ve sırf devam, kalıcılık, sürüp gitme, süre, dayanma. (ISK, S, L.) Arapların dilinde, dünya hayatında ve âhiret hâlinde iyi olan şeylerin mânâlarını **الفَلَاحُ**’tan daha kapsamlı bir kelime yoktur. (TA.) **حَىَّ عَلَى الفَلَاحْ**, ezanda, Cennete ulaşmanın ve onda kalıcılığın vasıtasına geliniz demektir: (IAth, L:) yahut ebedî hayata ulaşmaya koşunuz: (L:) yahut emniyete yahut güvenliğe geliniz: (S:) yahut emniyet ve refah yoluna geliniz: (Msb:) yahut hayrın devamına geliniz. (L.) Ve dersin ki, **لَا أَفْعَلُ ذٰلِكَ فَلَاحَ الدَّهْرِ** Zaman sürdükçe bunu yapmam. (L.) Bir şair der ki,
وَلٰكِنْ لَيْسَ لِلدُّنْيَا فَلَاحُ
mânâsı: [Fakat mevcut varlık hâli için] kalıcılık yahut dayanma yoktur. (S, L.) ― -b2- Yine (iki kelime de) (mecazen:) [**سَحُور** denilen] sahur yemeği: (S, A, L, K:) oruçta devam bununla olduğu için böyle adlandırılmıştır; (S, A;) yahut faydasının kalıcılığından dolayı. (L.)

**فَلَاحَةٌ**
**فَلَاحَةٌ** ذ : ardından gelen şeye bak.

**فِلَاحَةٌ**
**فِلَاحَةٌ** ذ , (S nüshalarımda ve L ve Msb’de böyle,) kesra ile, (Msb,) [genel kıyasa uygun olarak,] yahut ↓ **فَلَاحَةٌ**, fetha ile, (K, [fakat burada fethanın kesra yerine bir hata olduğunu sanıyorum; çünkü **فَلَاحَهٌ** genel kıyastan sapar ve K müellifinin genel kuralı, bir kelimenin harekesini fetha olduğunda zikretmemesidir,]) Ziraat; yahut toprağı sürme, işleme yahut ekme sanatı, işi yahut mesleği. (S, L, Msb, K.)

**فَلِيحَةٌ**
**فَلِيحَةٌ** ذ [**مَرْخ** denilen] ağacın, yarıldığında, meyve kabuğu (**سِنْفَة**): (K, TA:) ج ile [yani **فَلِيجَةٌ**] olarak da zikredilmiştir. (TA.)

**فَلَّاحٌ**
**فَلَّاحٌ** ذ Toprağı süren, işleyen yahut eken kimse; [köylü;] (S, Msb, K, TA;) çünkü toprağı yarar (**يَفْلَحُ** yani **يَشُقُّ**): (TA:) [çoğulu **فَلَّاحُونَ**:] cem‘î cins ismi **فَلَّاحَةٌ**. (A, TA.) ― -b2- Ve [bundan dolayı, toprağı sürene benzetilerek] bir gemici yahut denizci; (K, TA;) gemilerin yahut kayıkların hizmetçisi. (TA.) ― -b3- Ve eşekleri yahut başka hayvanları kiraya veren kimse; müradifi **مُكَارٍ**: (T, K, TA:) toprağı sürene vb. benzetilerek böyle adlandırılmıştır. (TA.) -A2- Ve **فَلَحَ بِهِ** ibaresinin açıklamasında anlatılan tarz üzere, bir satışta aldatan kimse. (L.)

**أَفْلَحُ**
**أَفْلَحُ** ذ Alt dudakta yarık yahut çatlak bulunan: (S, Mgh:) yahut dudağında **فَلَحٌ** denilen şey bulunan bir adam: müennesi **فَلْحَآءُ**. (L.) ‘Anterah el-‘Absee, alt dudağındaki bir yarık sebebiyle **الفَلْحَآءُ** lakabıyla lakaplandırılmıştır; sıfatın müennes şekli, **الشَّفَةُ** (dudak) müennes olduğu için kullanılmıştır; (S, L;) yahut adı müennes olduğu için. (L.) [**أَعْلَمُ**’a da bak.]

**قَوْمٌ أَفْلَاحٌ**
**قَوْمٌ أَفْلَاحٌ** ذ [yani **مُفْلِحُونَ**] Refah içinde olan bir kavim; başarılı; istedikleri yahut aradıkları şeye, yahut iyi olana, yahut kendileriyle mutlu ve iyi bir hâle geldikleri şeye ulaşan yahut onu elde eden: **افلاح** bir çoğuldur; ISd der ki: “Onun hiçbir tekilini bilmiyorum.” (L.)

**مَفْلَحَةٌ**
**مَفْلَحَةٌ** ذ Refahın yahut başarının sebebi yahut vasıtası; yahut kişinin istediği yahut aradığı şeye, yahut iyi olana, yahut kendisiyle mutlu ve iyi bir hâle geldiği şeye ulaşmanın yahut onu elde etmenin sebebi yahut vasıtası. (L, bir rivayetten.)

**رَجُلٌ مُتَفَلِّحُ الشَّفَةِ**
**رَجُلٌ مُتَفَلِّحُ الشَّفَةِ** ذ , ve **اليَدَيْنِ**, ve **القَدَمَيْنِ**, Soğuktan dolayı dudağı çok çatlamış yahut yarılmış olan bir adam; ve böylece elleri ve ayakları da. (L.) [**فلج** maddesinde 5’e de bak.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَلَحَ
فَلَحَ A ( n. ac. فَلَاْحَة 22t ),
a.  Ploughed, tilled, cultivated ( land ).

b.  Split, clave; cracked.

c.  see II .

فَلِحَ
فَلِحَ A ( n. ac. فَلَح 4 ),
a.  Was slit, cracked ( lip ).

فَلَّحَ
فَلَّحَ II
a.  [ Bi ], Mocked at, derided; befooled, tricked, cheated, swindled.

أَفْلَحَ
أَفْلَحَ IV ,
a.  Prospered, throve, flourished; succeeded.

b.  [ Bi ], Lived upon.

اِسْتَفْلَحَ
اِسْتَفْلَحَ X ,
a.  see IV (a) .

فَلْح
فَلْح 1 , ( pl. فُلُوْح 27 ),
a.  Split, slit, crack, cleft, fissure.

فَلَح
فَلَح 4 ,
a.  Crack in the lower lip.

b.  see 22 (a) .

فَلَحَة
فَلَحَة 4t ,
a.  Ploughed land, arabled land.

b.  see 4 (a) .

أَفْلَحُ
أَفْلَحُ 14 ,
a.  One having the lower lip cracked.

فَلَاْح
فَلَاْح 22 ,
a.  Success; prosperity.

b.  Safety, security; salvation.

c.  Lastingness.

فَلَاْحَة
فَلَاْحَة 22t ,
a.  Tillage; husbandry, farming; agriculture.

فِلَاْحَة
فِلَاْحَة 23t ,
a.  see 22t .

فَلَّاْح
فَلَّاْح 28 ,
a.  Ploughman; husbandman; farmer; agriculturist.

b.  Rustic; peasant, countryman, fellah; boor, hind.

c.  Seaman.

أَفْلَاْح
أَفْلَاْح 38 ,
a.  Successful; prosperous, thriving, ( people ).

مُفْلِحُوْن
مُفْلِحُوْن
a.  see 38 .

حَيَّ عَلَى الفَلَاح
حَيَّ عَلَى الفَلَاح
a.  Come ye to the way of safety & bliss!

##### Türkçe

**فَلَحَ**
**فَلَحَ** A ( n. ac. **فَلَاْحَة** 22t ),
a. Sürdü, işledi, ekti (toprağı).

b. Yardı, çatlattı; çatladı.

c. II’ye bak.

**فَلِحَ**
**فَلِحَ** A ( n. ac. **فَلَح** 4 ),
a. Yarılmış, çatlamış oldu (dudak).

**فَلَّحَ**
**فَلَّحَ** II
a. [ Bi ], ile alay etti, istihza etti; aptal yerine koydu, kandırdı, aldattı, dolandırdı.

**أَفْلَحَ**
**أَفْلَحَ** IV ,
a. Refaha erdi, gelişti, serpilip büyüdü; başarılı oldu.

b. [ Bi ], ile geçindi.

**اِسْتَفْلَحَ**
**اِسْتَفْلَحَ** X ,
a. IV (a)’ya bak.

**فَلْح**
**فَلْح** 1 , ( pl. **فُلُوْح** 27 ),
a. Yarık, kesik, çatlak, gedik, fissür.

**فَلَح**
**فَلَح** 4 ,
a. Alt dudakta çatlak.

b. 22 (a)’ya bak.

**فَلَحَة**
**فَلَحَة** 4t ,
a. Sürülmüş toprak, ekilebilir toprak.

b. 4 (a)’ya bak.

**أَفْلَحُ**
**أَفْلَحُ** 14 ,
a. Alt dudağı çatlak olan kimse.

**فَلَاْح**
**فَلَاْح** 22 ,
a. Başarı; refah.

b. Selamet, emniyet; kurtuluş.

c. Süreklilik.

**فَلَاْحَة**
**فَلَاْحَة** 22t ,
a. Toprak işleme; çiftçilik, ziraat; tarım.

**فِلَاْحَة**
**فِلَاْحَة** 23t ,
a. 22t’ye bak.

**فَلَّاْح**
**فَلَّاْح** 28 ,
a. Çift süren; çiftçi; ziraatçı.

b. Köylü; fellah; kaba köylü, rençber.

c. Denizci.

**أَفْلَاْح**
**أَفْلَاْح** 38 ,
a. Başarılı; müreffeh, gelişen, (halk).

**مُفْلِحُوْن**
**مُفْلِحُوْن**
a. 38’e bak.

**حَيَّ عَلَى الفَلَاح**
**حَيَّ عَلَى الفَلَاح**
a. Selamet ve saadet yoluna geliniz!

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

فلح
فَلَحَ - يَفْلَحُ - فَلاح - أََفْلَحَ - يُفْلِحُ - مُفْلِح - مُفْلِحُوْن
فَلَحَ - يَفْلَحُ + الكائن: بينجح في الوصول إلى كسب ونفع: ينجح بالوصول إلى الفوز والظفر بما يسر ويبهج، ويحصل على ثمرة ونفع يفوق كثيراً مقدار الجهد والعمل والمال المبذول
فَلاح: اسم فعل " فَلَحَ - يَفْلَحُ ": النجاح بالوصول إلى الهدف النافع: الوصول إلى فوز وظفر بثمرة ونفع يفوق كثيراً مقدار الجهد والعمل والمال المبذول
أََفْلَحَ - يُفْلِحُ: على وزن " أفعل " من " فَلَحَ - يَفْلَحُ " جعله " يَفْلَحُ ": جعل نفسه "  تَفْلَحُ ": جعل نفسه تنجح بالوصول إلى الفوز والظفر بما يسر ويبهج، ويحصل على ثمرة ونفع يفوق بكثير مقدار الجهد والعمل والمال المبذول
مُفْلِح: اسم فاعل صفة مشبهة من فعل " أَفْلَحَ - يُفْلِحُ "
مُفْلِحُوْن: جمع " مُفْلِح "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " انتهاء الفعل إلى هدفه بالنجاح وتحقق ثمرة ونفع "، وهي:
فازَ - يَفُوْزُ، ثَابَ - يَثُوْبُ، فَلَحَ - يَفْلَحُ، رَبِحَ - يَرْبَحُ، أَجَرَ - يَأْجُرُ، كَسَبَ - يَكْسِبُ
أَفْلَحَ - يُفْلِحُ
 	﴿قد أفلح من تزكى (14)﴾ الأعلى ﴿قد أفلح من زكاها(9)﴾ الشمس
 	﴿إنهم إن يظهروا عليكم يرجموكم أو يعيدوكم في ملتهم ولن تفلحوا إذا أبدا (20)﴾ الكهف
 	﴿فأجمعوا كيدكم ثم ائتوا صفا وقد أفلح اليوم من استعلى (64)﴾ طه
 	﴿ياأيها الذين آمنوا إذا لقيتم فئة فاثبتوا واذكروا الله كثيرا لعلكم تفلحون(45)﴾ الأنفال ﴿فإذا قضيت الصلاة فانتشروا في الأرض وابتغوا من فضل الله واذكروا الله كثيرا لعلكم تفلحون (10)﴾ الجمعة
 	﴿يسألونك عن الأهلة قل هي مواقيت للناس والحج وليس البر بأن تأتوا البيوت من ظهورها ولكن البر من اتقى وأتوا البيوت من أبوابها واتقوا الله لعلكم تفلحون(189)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا اصبروا وصابروا ورابطوا واتقوا الله لعلكم تفلحون(200)﴾ آ ل عمران
 	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تأكلوا الربا أضعافا مضاعفة واتقوا الله لعلكم تفلحون(130)﴾ آل عمران ﴿قل لا يستوي الخبيث والطيب ولو أعجبك كثرة الخبيث فاتقوا الله ياأولي الألباب لعلكم تفلحون(100)﴾ المائدة
 	﴿وقل للمؤمنات يغضضن من أبصارهن ويحفظن فروجهن ولا يبدين زينتهن إلا ما ظهر منها وليضربن بخمرهن على جيوبهن ولا يبدين زينتهن إلا لبعولتهن أو آبائهن أو آباء بعولتهن أو أبنائهن أو أبناء بعولتهن أو إخوانهن أو بني إخوانهن أو بني أخواتهن أو نسائهن أو ما ملكت أيمانهن أو التابعين غير أولي الإربة من الرجال أو الطفل الذين لم يظهروا على عورات النساء ولا يضربن بأرجلهن ليعلم ما يخفين من زينتهن وتوبوا إلى الله جميعا أيها المؤمنون لعلكم تفلحون (31)﴾ النور ﴿ياأيها الذين آمنوا إنما الخمر والميسر والأنصاب والأزلام رجس من عمل الشيطان فاجتنبوه لعلكم تفلحون(90)﴾ المائدة
 	﴿ياأيها الذين آمنوا اركعوا واسجدوا واعبدوا ربكم وافعلوا الخير لعلكم تفلحون(77)﴾ الحج ﴿قد أفلح المؤمنون (1)﴾ المؤمنون
 	﴿أوعجبتم أن جاءكم ذكر من ربكم على رجل منكم لينذركم واذكروا إذ جعلكم خلفاء من بعد قوم نوح وزادكم في الخلق بسطةفاذكروا آلاء الله لعلكم تفلحون(69)﴾ الأعراف
 	﴿ياأيها الذين آمنوا اتقوا الله وابتغوا إليه الوسيلة وجاهدوا في سبيله لعلكم تفلحون(35)﴾ المائدة

 ﴿فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بآياته إنه لا يفلح المجرمون(17)﴾ يونس ﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بآياته إنه لا يفلح الظالمون(21)﴾ الأنعام
 	﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بآياته إنه لا يفلح الظالمون(21)﴾ الأنعام ﴿وراودته التي هو في بيتها عن نفسه وغلقت الأبواب وقالت هيت لك قال معاذ الله إنه ربي أحسن مثواي إنه لا يفلح الظالمون (23)﴾ يوسف
 	﴿وقال موسى ربي أعلم بمن جاء بالهدى من عنده ومن تكون له عاقبة الدار إنه لا يفلح الظالمون (37)﴾ القصص ﴿قل ياقوم اعملوا على مكانتكم إني عامل فسوف تعلمون من تكون له عاقبة الدار إنه لا يفلح الظالمون(135)﴾ الأنعام
 	﴿ومن يدع مع الله إلها آخر لا برهان له به فإنما حسابه عند ربه إنه لا يفلح الكافرون (117)﴾ المؤمنون ﴿وأصبح الذين تمنوا مكانه بالأمس يقولون ويكأن الله يبسط الرزق لمن يشاء من عباده ويقدر لولا أن من الله علينا لخسف بنا ويكأنه لا يفلح الكافرون (82)﴾ القصص
 	﴿قال موسى أتقولون للحق لما جاءكم أسحر هذا ولا يفلح الساحرون(77)﴾ يونس وألق ما في يمينك تلقف ما صنعوا إنما صنعوا كيد ساحر ولا يفلح الساحر حيث أتى(69)} طه
 	﴿قل إن الذين يفترون على الله الكذب لا يفلحون(69)﴾ يونس ﴿ولا تقولوا لما تصف ألسنتكم الكذب هذا حلال وهذا حرام لتفتروا على الله الكذبإن الذين يفترون على الله الكذب لا يفلحون (116)﴾ النحل
مَفْلِح - المفلحون
يوق شح نفسه﴿والذين تبوءوا الدار والإيمان من قبلهم يحبون من هاجر إليهم ولا يجدون في صدورهم حاجة مما أوتوا ويؤثرون على أنفسهم ولو كان بهم خصاصة ومن يوق شح نفسه فأولئك هم المفلحون (9)﴾ الحشر ﴿فاتقوا الله ما استطعتم واسمعوا وأطيعوا وأنفقوا خيرا لأنفسكم ومن يوق شح نفسه فأولئك هم المفلحون (16)﴾ التغابن
فالذين آمنوا به وعزروه ونصروه آمنوا معه جاهدوا بأموالهم وأنفسهم ليحكم بينهم أن يقولوا سمعنا وأطعنا لا تجد قوما يؤمنون بالله واليوم الآخر يوادون من حاد الله ورسوله	﴿الذين يتبعون الرسول النبي الأمي الذي يجدونه مكتوبا عندهم في التوراة والإنجيل يأمرهم بالمعروف وينهاهم عن المنكر ويحل لهم الطيبات ويحرم عليهم الخبائث ويضع عنهم إصرهم والأغلال التي كانت عليهم فالذين آمنوا به وعزروه ونصروه واتبعوا النور الذي أنزل معه أولئك هم المفلحون(157)﴾ الأعراف ﴿لكن الرسول والذين آمنوا معه جاهدوا بأموالهم وأنفسهم وأولئك لهم الخيراتوأولئك هم المفلحون(88)﴾ التوبة ﴿إنما كان قول المؤمنين إذا دعوا إلى الله ورسوله ليحكم بينهم أن يقولوا سمعنا وأطعنا وأولئك هم المفلحون (51)﴾ النور ﴿لا تجد قوما يؤمنون بالله واليوم الآخر يوادون من حاد الله ورسوله ولو كانوا آباءهم أو أبناءهم أو إخوانهم أو عشيرتهم أولئك كتب في قلوبهم الإيمان وأيدهم بروح منه ويدخلهم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها رضي الله عنهم ورضوا عنه أولئك حزب الله ألا إن حزب الله هم المفلحون (22)﴾ المجادلة
 	﴿أولئك على هدى من ربهم وأولئك هم المفلحون(5)﴾ البقرة ﴿أولئك على هدى من ربهم وأولئك هم المفلحون (5)﴾ لقمان
فمن ثقلت موازينه	﴿والوزن يومئذ الحق فمن ثقلت موازينه فأولئك هم المفلحون(8)﴾ الأعراف ﴿فمن ثقلت موازينه فأولئك هم المفلحون (102)﴾ المؤمنون
يدعون إلى الخير ويأمرون بالمعروف وينهون عن المنكر	﴿ولتكن منكم أمة يدعون إلى الخير ويأمرون بالمعروف وينهون عن المنكر وأولئك هم المفلحون(104)﴾ آل عمران
فآت ذا القربى حقه والمسكين وابن السبيل ذلك خير للذين يريدون وجه الله	﴿فآت ذا القربى حقه والمسكين وابن السبيل ذلك خير للذين يريدون وجه الله وأولئك هم المفلحون (38)﴾ الروم
تاب وآمن وعمل صالحا	﴿فأما من تاب وآمن وعمل صالحا فعسى أن يكون من المفلحين (67)﴾ القصص
جاء في التفسير : أفلح : فاز
مختار الصحاح
● [فلح] ف ل ح: الفَلاحُ الفوز بوالقاء والنجاة وهو اسم والمصدر الإفْلاحُ وقول الرجل لامرأته استَفْلِحي بأمرك أي فوزي به وقول الشاعر ولكن ليس للدنيا فلاح أي بقاء و الفَلاحُ أيضا السحور وهو الأكل في السحر وفي الحديث ﴿حتى خفنا أن يفوتنا الفلاح﴾ يعني السحور وقيل إنما سمي بذلك لن به بقاء الصوم وحي على الفلاح أي اقبل على النجاة و فلَحَ الأرض شقها للحرث من باب قطع ومنه سمي الاكار فَلأَّحا و الفِلاحَةُ بالكسر الحراثة وفي المثل الحديد بالحديد يُفْلَح أي يشق ويقطع
الراغب
فلح
- الفلح: الشق، وقيل: الحديد بالحديد يفلح (انظر: المجمل 3/705؛ واللسان (فلح) ؛ والأمثال ص 96)، أي: يشق. والفلاح: الأكار لذلك، والفلاح: الظفر وإدراك بغية، وذلك ضربان: دنيوي وأخروي؛ فالدنيوي: الظفر بالسعادات التي تطيب بها حياة الدنيا، وهو البقاء والغنى والعز، وإياه قصد الشاعر بقوله:
- 356 - أفلح بما شئت فقد يدرك بالض * ضعف وقد يخدع الأريب
(البيت لعبيد بن الأبرص، من قصيدة له مطلعها:
أقفر من أهله ملحوب
فالقطبيات فالذنوب
وهو في ديوانه ص 26؛ وتفسير القرطبي 1/182)
وفلاح أخروي، وذلك أربعة أشياء: بقاء بلا فناء، وغنى بلا فقر، وعز بلا ذل، وعلم بلا جهل. ولذلك قيل: (لا عيش إلا عيش الآخرة) (الحديث عن أنس بن مالك قال: قالت الأنصار يوم الخندق:
نحن الذين بايعوا محمدا * على الجهاد ما بقينا أبدا
فأجابهم النبي صلى الله عليه وسلم: لا عيش إلا عيش الآخرة، فأكرم الأنصار والمهاجرة). أخرجه البخاري في فضائل الصحابة 7/90؛ ومسلم برقم 1805؛ وأحمد 3/170) وقال تعالى: }وإن الدار الآخرة لهي الحيوان﴿[العنكبوت/64]،﴾ألا إن حزب الله هم المفلحون﴿[المجادلة/22]،﴾قد أفلح من تزكى﴿[الأعلى/14]،﴾قد أفلح من زكاها﴿[الشمس/9]،﴾قد أفلح المؤمنون﴿[المؤمنون/1]،﴾لعلكم تفلحون﴿[البقرة/189]،﴾إنه لا يفلح الكافرون﴿[المؤمنون/117]،﴾فأولئك هم المفلحون﴿[الحشر/9]، وقوله:﴾وقد أفلح اليوم من استعلى{ [طه/64]، فيصح أنهم قصدوا به الفلاح الدنيوي، وهو الأقرب، وسمي السحور الفلاح، ويقال: إنه سمي بذلك لقولهم عنده: حي على الفلاح، وقولهم في الأذان: (حي على الفلاح) أي: على الظفر الذي جعله الله لنا بالصلاة، وعلى هذا قوله: (حتى خفنا أن يفوتنا الفلاح) (شطر من حديث وفيه: (فجمع نساءه وأهله واجتمع الناس، قال: فقام بنا حتى خشينا أن يفوتنا الفلاح. قيل: وما الفلاح؟ قال: السحور. قال: ثم لم يقم بنا شيئا من بقية الشهر).
أخرجه أبو داود برقم (1375) ؛ وابن ماجه 1/420؛ والنسائي 3/83: باب من صلى مع الإمام حتى ينصرف؛ وأحمد 5/160)، أي: الظفر الذي يجعل لنا بصلاة العتمة.
ملخص اللسان:
1)     والفَلْحُ: الشَّقُّ والقطع. فَلَح الشيءَ يَفْلَحُه فَلْحاً: شَقَّه
2)     والفَلَحُ والفَلاحُ: السَّحُورُ لبقاء غَنائه
3)     والفَلاحُ: الفوز بما يُغْتَبَطُ به وفيه صلاح الحال.
4)     وأَفْلَحَ الرجلُ: ظَفِرَ
5)      الفَلَح والفَلاحُ: الفوز والنجاة والبقاء في النعيم والخير - الفَلَح والفَلاح البقاء -
6)     وفَلَحَ رأَسه فَلْحاً: شَقَّه - والفَلَحُ: شَقٌّ في الشفة السفلى
7)      والفَلْحُ: مصدر فَلَحْتُ الأَرض إِذا  شققتها للزراعة. وفَلَح الأَرضَ للزراعة يَفْلَحُها فَلْحاً إِذا شقها للحرث.
8)     والفَلاَّح: الأَكَّارُ، وإِنما قيل له فَلاَّحٌ لأَنه يَفْلَحُ الأَرضَ  أَي يَشقها، وحِرْفَتُه الفِلاحة، والفِلاحةُ، بالكسر: الحِراثة؛ وفي  حديث عمر: اتقوا الله في الفَلاَّحينَ؛ يعني الزَّرَّاعين الذين يَفْلَحونَ  الأَرض أَي يشقُّونها.
9)      وفَلَحَ بالقوم  وللقوم يَفْلَحُ فَلاحَةً: زَيَّنَ البيعَ والشراء للبائع والمشتري
10)                         وفَلَّح بهم تَفْلِيحاً: مَكَرَ - والتَّفْليحُ: المكر والاستهزاء
لسان العرب
● -   فلح: الفَلَح والفَلاحُ: الفوز والنجاة والبقاء في النعيم والخير؛ وفي  حديث أَبي الدَّحْداحِ: بَشَّرَك الله بخير وفَلَحٍ أَي بَقاءٍ وفَوْز،  وهو مقصور من الفلاح، وقد أَفلح. قال الله عَزَّ من قائل: قد أَفْلَحَ  المؤمنون أَي أُصِيرُوا إِلى الفلاح؛ قال الأَزهري: وإِنما قيل لأَهل الجنة  مُفْلِحون لفوزهم ببقاء الأَبَدِ. وفَلاحُ الدهر: بقاؤُه، يقال: لا أَفعل  ذلك فَلاحَ الدهر؛ وقول الشاعر:  ولكن ليس في الدنيا فَلاحُ  (* قوله «ولكن ليس في الدنيا إلخ» الذي في الصحاح: الدنيا، باللام.)  أَي بقاء. التهذيب: عن ابن السكيت: الفَلَح والفَلاح البقاء؛ قال  الأَعشى:  ولئن كُنَّا كقومٍ هَلَكُوا  ما لِحَيٍّ، يا لَقَوْمٍ، من فَلَحْ  (* قوله «يا لقوم» كذا بالأصل والصحاح. وشرح القاموس بحذف ياء المتكلم.)  وقال عَدِيٌّ:  ثُمَّ بعدَ الفَلاحِ والرُّشْدِ والأُمَّـ  ـةِ، وارَتْهُمُ هناك القُبورُ  والفَلَحُ والفَلاحُ: السَّحُورُ لبقاء غَنائه؛ وفي الحديث: صلينا مع  رسول الله، صلى الله عليه وسلم، حتى خَشِينا أَن يَفُوتَنا الفَلَحُ أَو  الفَلاحُ؛ يعني السَّحُور. أَبو عبيد في حديثه: حتى خشينا أَن يفوتنا  الفلاح، قال: وفي الحديث قيل: وما الفَلاحُ؟ قال السَّحُور؛ قال: وأَصل  الفَلاح البقاء؛ وأَنشد للأَضْبَطِ بن قُرَيْعٍ السَّعْدِيّ:  لكُلِّ هَمٍّ منَ الهُمُومِ سَعَهْ،  والمُسْيُ والصُّبْحُ لا فَلاحَ مَعهْ  يقول: ليس مع كَرِّ الليل والنهار بَقاءٌ، فَكأَنَّ معنى السَّحُور أَن  به بقاء الصوم. والفَلاحُ: الفوز بما يُغْتَبَطُ به وفيه صلاح الحال.  وأَفْلَحَ الرجلُ: ظَفِرَ. أَبو إِسحق في قوله عز وجل: أُولئك هم  المفلحون؛ قال: يقال لكل من أَصاب خيراً مُفْلح؛ وقول عبيد:  أَفْلِحْ بما شِئْتَ، فقد يُبْلَغُ بالنْـ  ـنَوكِ، وقد يُخَدَّعُ الأَرِيبُ  ويروى: فقد يُبْلَغ بالضَّعْفِ، معناه: فُزْ واظْفَرْ؛ التهذيب: يقول:  عِشْ بما شئت من عَقْلٍ وحُمْقٍ، فقد يُرْزَقُ الأَحْمَقُ ويُحْرَمُ  العاقل. الليث في قوله تعالى: وقد أَفلح اليومَ من اسْتَعْلى أَي طَفِرَ  بالمُلْكِ من غَلَبَ.  ومن أَلفاط الجاهلية في الطلاق: اسْتَفْلِحِي بأَمرِك أَي فوزي به؛ وفي  حديث ابن مسعود أَنه قال: إِذا قال الرجل لامرأَته اسْتَفْلِحي بأَمرك  فقَبِلَتْه فواحدةٌ بائنة؛ قال أَبو عبيد: معناه اظْفَري بأَمرك وفوزي  بأَمرك واسْتَبِدّي بأَمرك. وقومٌ أَفلاح: مُفْلِحُون فائزون؛ قال ابن سيده:  لا أَعرف له واحداً؛ وأَنشد:  بادُوا فلم تَكُ أُولاهُمْ كآخِرِهِمْ،  وهل يُثَمّرُ أَفْلاحٌ بأَفْلاحِ؟  وقال: كذا رواه ابن الأَعرابي: فلم تك أُولاهم كآخرهم، وخَلِيقٌ أَن  يكون: فلم تك أُخراهم كأَوَّلهم، ومعنى قوله: وهل يُثمر أَفلاح بأَفلاح؛  أَي قلما يُعْقِبُ السَّلَفُ الصالح إِلاَّ الخَلَفَ الصالحَ؛ وقال ابن  الأَعرابي: معنى هذا أَنهم كانوا مُتَوافِرِينَ من قبل، فانقرضوا، فكان  أَوّلُ عيشهم زيادةً وآخره نقصاناً وذهاباً.  التهذيب: وفي حديث الأَذان: حَيّ على الفلاح؛ يعني هَلُمَّ على بقاء  الخير؛ وقيل: حيّ أَي عَجِّلْ وأَسْرِع على الفلاح، معناه إِلى الفوز  بالبقاء الدائم؛ وقيل: أَي أَقْبِلْ على النجاة؛ قال ابن الأَثير: وهو من  أَفْلَحَ، كالنجاح من أَنجَحَ، أَي هَلُمُّوا إِلى سبب البقاء في الجنة والفوز  بها، وهو الصلاة في الجماعة. وفي حديث الخيل: مَنْ رَبَطَها عُدَّةً في  سبيل الله فإِنَّ شِبَعَها وجُوعَها ورِيَّها وظَمَأَها وأَرواثها  وأَبوالها فَلاحٌ في موازينه يوم القيامة أَي ظَفَرٌ وفَوزٌ. وفي الحديث: كل  قوم على مَفْلَحَةٍ من أَنفسهم؛ قال ابن الأَثير: قال الخَطَّابيُّ: معناه  أَنهم راضون بعلمهم يَغْتَبِطُون به عند أَنفسهم، وهي مَفعلة من الفَلاح،  وهو مثل قوله تعالى: كلُّ حِزْبٍ بما لديهم فَرِحون.  والفَلْحُ: الشَّقُّ والقطع. فَلَح الشيءَ يَفْلَحُه فَلْحاً: شَقَّه؛  قال:  قد عَلِمَتْ خَيْلُكَ أَي الصَّحْصَحُ،  إِنَّ الحَدِيدَ بالحديد يُفْلَحُ  أَي يُشَقُّ ويُقطع؛ وأَورد الأَزهري هذا الشعر شاهداً على فَلَحْتُ  الحديث إِذا قطعته.  وفَلَحَ رأَسه فَلْحاً: شَقَّه. والفَلْحُ: مصدر فَلَحْتُ الأَرض إِذا  شققتها للزراعة. وفَلَح الأَرضَ للزراعة يَفْلَحُها فَلْحاً إِذا شقها  للحرث.  والفَلاَّح: الأَكَّارُ، وإِنما قيل له فَلاَّحٌ لأَنه يَفْلَحُ الأَرضَ  أَي يَشقها، وحِرْفَتُه الفِلاحة، والفِلاحةُ، بالكسر: الحِراثة؛ وفي  حديث عمر: اتقوا الله في الفَلاَّحينَ؛ يعني الزَّرَّاعين الذين يَفْلَحونَ  الأَرض أَي يشقُّونها. وفَلَح شَفَته يَفْلَحها فَلْحاً: شقها.  والفَلَحُ: شَقٌّ في الشفة السفلى، واسم ذلك الشَّقِّ الفَلَحةُ مثل  القَطَعةِ، وقيل: الفَلَحُ شق في الشفة في وسطها دون العَلَمِ؛ وقيل: هو  تَشَقُّق في الشفة وضِخَمٌ واسترخاء كما يُصِيبُ شِفاهَ الزِّنْجِ؛ رجل  أَفْلَحُ وامرأَة فَلْحاء؛ التهذيب: الفَلَحُ الشق في الشفة السفلى، فإِذا  كان في العُلْيا، فهو عَلَم؛ وفي الحديث: قال رجل لسُهَيلِ بن عمرو: لولا  شيء يَسُوءُ رسولَ الله، صلى الله عليه وسلم، لضَرَبْتُ فَلَحَتك أَي موضع  الفَلَح، وهو الشَّق في الشفة السفلى.  وفي حديث كعب: المرأَة إِذا غاب عنها زوجها تَفَلَّحَتْ وتَنَكَّبَتِ  الزينةَ أَي تشَقَّقَت وتَقَشَّفَت؛ قال ابن الأَثير: قال الخطابي: أُراه  تَقَلَّحَتْ، بالقاف، من القَلَحِ، وهو الصُّفْرَة التي تعلو الأَسنان؛  وكان عَنْتَرَةُ العَبْسِيُّ يُلَقَّبُ الفَلْحاءَ لفَلَحةٍ كانت به وإِنما  ذهبوا به إِلى تأْنيث الشَّفَة؛ قال شُرَيْحُ بن بُجَيْرِ بن أَسْعَدَ  التَّغْلَبيّ:  ولو أَن قَوْمي قومُ سَوْءٍ أَذِلَّةٌ،  لأَخْرَجَني عَوْفُ بنُ عَوْفٍ وعِصْيَدُ  وعَنْتَرَةُ الفَلْحاءُ جاءَ مُلأَّماً،  كأَنه فِنْدٌ، من عَمايَةَ، أَسْوَدُ  أَنث الصفة لتأْنيث الاسم: قال الشيخ ابن بري: كان شريح قال هذه القصيدة  بسبب حرب كانت بينه وبين بني مُرَّة بن فَزارةَ وعَبْسٍ. والفِنْدُ:  القطعة العظيمة الشَّخْصِ من الجبل. وعَماية: جبل عظيم. والمُلأَّمُ: الذي  قد لَبِسَ لأْمَتَه، وهي الدرع؛ قال: وذكر النحويون أَن تأْنيث الفلحاء  إِتباع لتأْنيث لفظ عنترة؛ كما قال الآخر:  أَبوكَ خَلِيفةٌ ولَدَتْه أُخْرى،  وأَنتَ خلِيفَةٌ ذاك الكَمالُ  ورأَيت في بعض حواشي نسخ الأُصول التي نقلت منها ما صورته في الجمهرة  لابن دريد: عِصْيدٌ لقب حِصْنِ ابن حذيفة أَو عُيَيْنَة بن حِصْنٍ.  ورجل مُتَفَلِّح الشَّفَة واليدين والقدمين: أَصابه فيهما تَشَقُّقٌ من  البَرْد.  وفي رِجْل فلان فُلُوحٌ أَي شُقُوق، وبالجيم أَيضاً. ابن سيده:  والفَلَحَة القَراح الذي اشْتُقَّ للزرع؛ عن أَبي حنيفة؛ وأَنشد  لِحَسَّانَ:دَعُوا فَلَحَاتِ الشَّأْمِ قد حال دونها  طِعانٌ، كأَفْواهِ المَخاضِ الأَوارِكِ  (* قوله «كأَفواه المخاض» أَنشده في فلج، بالجيم، كأبوال المخاض. ثم ان  قوله: ما اشتق من الأَرض للديار، كذا بالأصل وشرح القاموس، لكنهما  أَنشداه في الجيم شاهداً على أَن الفلجات المزارع. وعلى هذا، فمعنى الفلجات،  بالجيم، والفلحات، بالحاء، واحد ولم نجد فرقاً بينهما إلا هنا.)  يعني المَزارِعَ؛ ومن رواه فَلَجات الشأْم، بالجيم، فمعناه ما اشتق من  الأَرض للديار، كل ذلك قول أَبي حنيفة.  والفَلاَّحُ: المُكارِي؛ التهذيب: ويقال للمُكاري فَلاَّحٌ، وإِنما قيل  الفَلاَّح تشبيهاً بالأَكَّارِ؛ ومنه قول عمرو بن أَحْمَر الباهِلِيّ:  لها رِطْلٌ تَكِيلُ الزَّيْتَ فيه،  وفَلاَّحٌ يسُوقُ لها حِمارا  وفَلَحَ بالرجل يَفْلَحُ فَلْحاً، وذلك أَن يطمئن إِليك، فيقولَ لك:  بِعْ لي عبداً أَو متاعاً أَو اشتره لي، فتأْتي التُّجارَ فتشتريه بالغلاء  وتبيع بالوكْسِ وتصيب من التَّاجِرِ، وهو الفَلاَّحُ. وفَلَحَ بالقوم  وللقوم يَفْلَحُ فَلاحَةً: زَيَّنَ البيعَ والشراء للبائع والمشتري.  وفَلَّح بهم تَفْلِيحاً: مَكَرَ وقال غير الحق.  التهذيب: والفَلْحُ النَّجْشُ، وهو زيادة المكتري ليزيد غيرُه فيُغْريه.  والتَّفْليحُ: المكر والاستهزاء، وقال أَعرابي: قد فَلَّحوا به أَي  مَكَرُوا به.  والفَيْلَحانيُّ: تِبنٌ أَسْوَدُ يَلِي الطُّبّارَ في الكِبَر، وهو  يَتَقَلَّع إِذا بَلَغ، مُدَوَّرٌ شديد السواد، حكاه أَبو حنيفة، قال: وهو  جيد الزبيب؛ يعني بالزبيب يابسه.  وقد سَمَّت: أَفلَح وفُلَيْحاَ ومُفْلِحاً.
مقاييس اللغة:
(فلح) الفاء واللام والحاء أصلان صحيحان، أحدهما يدلُّ على شَقٍّ، والآخر على فَوْزٍ وبَقاء.
فالأوَّل: فَلَحتُ الأرضَ: شَقَقتُها. والعرب تقول: "الحديد بالحديد يُفْلَح". ولذلك سمِّي الأكّار فَلاَّحا. ويقال للمشقوق الشَّفةِ السُّفلى: أفْلَحُ، وهو بيِّن الفَلَحَة. وكان عنترة العبسيُّ يلقَّب "الفَلْحاء" لفَلَحةٍ كَانت به. قال:
وعَنْترةُ الفَلحاءُ جاءَ مُلأَّماً  *** كأنَّك فِندٌ من عَمَايةَ أسودُ([14])
والأصل الثّاني الفَلاَح: البقاء والفَوْز. وقولُ الرّجُل لامرأته: "استَفلِحي بأمرِك"، معناه فَوزِي بأمرك. والفَلاَح: السَّحُور. قالوا: سمِّي فَلاَحاً لأنَّ الإنسانَ تبقى معه قُوّتُه على الصَّوم. وفي الحديث: "صلَّينا مع رسول الله صلّى الله عليه وآله حتَّى خفْنا أنْ يَفوتَنا الفَلاَح". قال الشَّاعر:
لكلِّ همٍّ من الهُمومِ سَعَهْ *** والمُسْيُ والصّبْحُ لا فَلاَح مَعَهْ([15])
القاموس المحيط:
الفَلَحُ، محرَّكةً، والفَلاحُ الفَوْزُ، والنَّجاةُ، والبقاءُ في الخَيْرِ، والسَّحورُ. والفَلْحُ الشَّقُّ، والمَكْرُ، والنَّجْشُ في البَيْعِ، كالفَلاحَةِ، فِعْلُ الكُلِّ كمَنَعَ، ومحرَّكةً شَقٌّ في الشَّفَةِ السُّفْلى. والفَلاَّحُ المَلاَّحُ، والْأَكَّارُ، والمُكارِي. وأفْلَحَ بالشيءِ عاشَ به. والتَّفْليحُ الاسْتِهْزاءُ، والمَكْرُ. والفَلَحَةُ، محرَّكةً القَراحُ من الأرضِ. والفَليحَةُ سَنِفَةُ المَرْخِ إذا انْشَقَّتْ. ومن ألفاظِ الطَّلاقِ اسْتَفْلِحي بأَمْرِكِ. والفَلاحَةُ، بالفتح الحِراثَةُ. وفي رِجْلِهِ فُلوحٌ شُقوقٌ. و " الحديدُ بالحديد يُفْلَحُ " ، أي يُشَقُّ ويُقْطَعُ. ومُفْلِحٌ، وكسَحابٍ وزُبَيْرٍ وأحمدَ أسْماءٌ.
تاج العروس:
الفَلحُ محرّكَةً والفَلاحُ : الفَوْزُ بما يُغْتبَط به وفيه صَلاحُ الحال . والنَّجاةُ والبَقاءُ في النّعيم والخَيرِ . وفي حديث أَبى الدّحداح بشَّرك اللّهُ بخَير وفَلَحٍ أَي بَقَاءِ وفَوْزٍ وهو مقصورٌ من الفَلاح وقولهم : لا أَفْعَلُ ذلك فَلاحَ الدّهْرِ أَي بقاءَه . وقال الشاعر :
" ولكنْ ليَس في الدُّنْيَا فَلاَحُ أَي بقاءٌ وفي التهذيب عن ابن السِّكّيت : الفَلَحُ والفَلاحُ : البقاءُ قال الأَعشي :
ولئن كنّا كقَوْمٍ هَلَكوا ... ما لِحَيٍّ يا لَقَومٍ مِنْ فَلَحْ وقال عَديّ :
ثمَّ بعدَ الفَلاَحِ والرُّشْدِ والإِ ... مَّةِ وَارَتْهُم هُنَاكَ القُبورُ وقال الأَضبطُ بن قُرَيعٍ السَّعْديّ :
لكلِّ هَمٍّ من الهُمُومِ سَعَهْ ... والمُسْيُ والصُّبْحُ لا فَلاَحَ معَه
يقول : ليس مع كرِّ اللّيلِ والنّهَارِ بقاءٌ . وفي حديث الأَذان : حَيَّ على الفَلاَح يعني هَلُمَّ على بَقاءِ الخَير . وقيل : أَسْرِعْ إِلى الفَوزِ بالبقاءِ الدّائمِ . وقال ابنُ الأَثير : وهو مِن أَفلَحَ كَالنَّجاح من أَنجَحَ أَي هَلُمُّوا إِلى سَببِ البقاءِ في الجَنّة والفَوْزِ بها وهو الصّلاة في الجَمَاعَة . قلت : فليس في كلام العرب كلِّه أَجمعُ من لفظَةِ الفلاحِ لخيرَيِ الدُّنيا والآخرة كما قاله أَئمّةُ اللِّسَان . و في الحديث صَلَّينا معَ رَسُول اللّه صلَّى اللّه عليه وسلّم حتَّى خَشِينَا أَن يَفُوتَنا الفَلاحُ أَي السَّحورُ كالفَلَح ؛ لبقاءِ غَنَائِه . وعبارة الأَساس والصّحاح : لأَنّ به بقاءَ الصَّوم وأَصلُ الفَلاحِ البَقَاءُ . والفَلْح : الشَّقُّ والقَطْع . قال شيخنا : الفَلْحُ وما يُشاركه كَالفَلْق والفلْد والفَلْذِ ونحو ذلك يَدُلُّ على الشَّقّ والفَتْح كما في الكشّاف وصَرحَ به الرّاغبُ وغيره . وهو بناءً على ما عليه قُدماءُ أَهلِ اللُّغَة من أَنّ المشاركة في أَكثرِ الحروف اشتقاقٌ يدور عليه معنَى المادّةِ فيتّحد أَصلُ مَعناهَا ويتغايَرُ في بَعْض الوُجوه كما هو صَنيعُ صَاحبِ التهذيب والعَيْن وغيرهما . انتهَى المقصود منه . وفَلَحَ رَأْسَه فَلْحاً : شَقَّه . والفَلْح : المَكْر كالتفليح ويأْتى قريباً . و الفَلْح : النَّجْشُ في البَيْع وقد فَلَحَ به وذلك أَن يَطْئنّ إِليك فيقول لك بِعْ ليِ عَبْداً أَو مَتاعاً أَو اشْتره لي فتأْتي التجارَ فتَشتريه بالغَلاءِ وتَبيع بالوَكْس وتُصيب من التاجر . وهو الفَلاَّح . وفي التهذيب : والفَلْح النَّجْشُ وهو زيادة المكْتَرِى ليَزيدَ غيرُه فيَغُرَّ به كالفَلاَحة بالفتح . وفِعلُ الكلِّ فَلَحَ كمَنَع يفلَح فَلْحاً . والفَلَحُ محرّكةَ : شَقٌّ في الشِّفةِ . وقد فَلحها يَفلَحها فَلْحاً شَقَّهَا واسم ذلك الشَّقِّ الفَلَحةُ مثل القَطَعة . وقيل : الفَلَحُ : شَقٌّ في وَسطها دون العَلَم . وقيل هو تَشقُّقٌ في الشَّفةِ واسترخاءٌ وضِخَم كما يُصِيب شِفَاهَ الزِّنْج رَجُلٌ أَفْلحُ وامرأَةٌ فلْحاءُ . وفي التهذيب : الفَلَح : شَقٌّ في الشَّفة السُّفْلَى فإِذا كَان في العُلْيَا فهو عَلَمٌ . والفَلاَّح : المَلاّح وهو الذي يَخدُمُ السُّفنَ . وَفَلحَ الأَرْضَ للزِّراعة يَفْلَحها فَلْحاً إِذا شَقَّها للحَرْث . و الفَلاّح : الأَكَّار لأَنّه يَفلَحُ الأَرْضَ أَي يَشقُّها وحرْفتُه الفِلاَحة . وفي الأَساس : وأَحْسَبُك من فَلاَّحَة اليمن وهم الأَكَرَة لأَنّهم يَفلحون الأَرضَ أَي يَشقّونها . و الفَلاّح : المُكَارِى تشبيهاً بالأَكّار ومنه قولُ عَمْرِو بِن أَحمرَ الباهلّي :
لهَا رِطْلٌ تكيِلُ الزَّيتَ فيه ... وفَلاَّحٌ يَسوقُ لها حِمَارَا كذا في التهذيب . وقال اللّه تعالى " قدْ أَفلَحَ المؤمنون " أَي أُصِيرُوا إِلى الفَلاَح . قال الأَزهرِيّ : وإِنَّمَا قيل لأَهل الجَنّةِ مُفْلِحُونَ لفَوْزِهم ببَقاءِ الأَبدِ . وقال أَبو إِسحاق في قوله عزّ وجلّ " أُولئك هم المفلحون " يُقَال لكلّ مَن أَصابَ خَيْراً مُفلِحٌ . وقول عَبِيد :
أَفْلِحْ بما شِئْتَ فقد يُبلَغ با ... لنَّوْكِ وقد يُخَدَّعُ الأَريُب معناه فُزْ وَاظْفَرْ . وفي التَّهْذِيبُ : يقول عِشْ بما شِئْتَ من عَقْلٍ وحُمْق فَقد يُرْزَق الأَحمقُ ويُحرَمُ العاقلُ . وقال اللّيْث في قوله تعالى : " وقد أَفْلَحَ اليَوْمَ مَنِ اسْتَعلَى أَي ظَفِرَ بِالْمُلْكِ مَن غَلَبَ . وأَفلَحَ بالشَّيْءِ : عاشَ به . قال شيخنا : المعروف أَنّه رباعيّ لازم وقرأَ طَلْحة بن مُصَرّف ؛ وعَمْرو بن عُبيد " قد أُفلِحَ المؤمنون " بالبناءِ للمفعول حكاه الشيخ أَبو حَيّان في البحر ونقله في العناية وبَسَطه . والتَّفليح : الاستهزاءُ والمَكْرُ وقد فَلّحَ بهم تَفليحاً : مَكَرَ وقال غيرَ الحَقِّ . وقال أَعرابيّ : قد فلَّحوا به أَي مَكُروا . وقال ابن سِيده : الفَلَحةُ محرّكةً : القَرَاحُ من الأَرضِ الذي اشتُقَّ للزَّرْع عن أَبي حنيفة وأَنشد لحسّان :
دَعُوا فَلَحَات الشّام قد حَالَ دُونَهَا ... طِعَانٌ كَأَفَواهِ المَخَاضِ الأَوراكِ
يَعْنِي المَزارِعَ . ومن رواه : فَلَجات الشأْم بالجيم فمعناه ما اشتُقّ من الأَرض للدِّبار كلّ ذلك قَولُ أَبي حنيفة كذا في اللسان . والفَلِيحة : سَنفَةُ المَرْخِ إِذا انشقَّت ويروَى بالجيم وقد تقدّم . ومن أَلفاظ الجاهلّية في الطّلاق قَال شيخنا : أَي الدّالّة عليه بالكنايَة . لأَنّه لاَ يَلزم معَه إِلاّ بمقارنَة النِّيَّة كما عرف في الفروع - : استَفْلِحِي بأَمْرِكِ أَي فُوزي به . وفي حديث ابن مسعود أَنّه قال : إِذا قال الرجلُ لامرأتهِ استفلِحِي بأَمرِك فَقَبِلَتْه فواحدةٌ بائنة . قال أَبو عُبَيْدة : معناه اظفَرِي بأَمرِك واسْتَبِدِّي بأَمرك . قال شيخنا : وهو مَرْوِيٌ بالجيم أَيضاً . وقد تقدّمت الإِشارة في مَحلّه وبالوَجْهَيْن ضَبَطَه البَيْضَاويّ تَبَعاَ للزَّمَخْشَرِيّ عند قوله تعالى " أُولئكَ هُمُ المُفْلِحُون " . والفَلاَحَة بالفتح وضبطَه صاحب اللسان بالكسر : الحِرَاثة وهي حِرْفَة الأَكَّار . ويقال : فُلانٌ في رِجْلِه فُلُوحٌ بالضّمّ أَي شُقُوقٌ من البَرد . ويُروَى بالجيم أَيضاً . والفَلْحُ : الشَّقّ والقَطْع . قال الشاعر :
قد عَلِمَتْ خَيْلُكَ أَنَّى الصَّحْصَحُ ... إِنَّ الحَدِيدَ بالحَدِيدَ يُفْلَحُ أَي يُشَقُّ ويُقْطَع . وأَورَد الأَزهريُّ هذا البيتَ شاهداً مع فَلَحْت الحَديدَ إِذا قَطَعْته . ومُفْلِح : كمحْسِن وكَسَحَاب وزُبَيرٍ وأَحْمَدَ أَسماءٌ . ومما يُستدرك عليه : قَومٌ أَفلاحٌ : فائزُون قال ابن سيده : لا أَعرفُ له واحداً . وأَنشد :
بَادوا فلم تَكُ أُولاهُمْ كآخِرِهِمْ ... وهَلْ يُثَمَّرُ أَفلاحٌ بأَفْلاحِ أَي قَلَّمَا يُعْقِبُ السَّلفُ الصالحُ إِلا الخَلَفَ الصّالِحَ . وفي الحديث " كلُّ قَومٍ على مَفْلَحةٍ من أَنفُسِهِم " وهي مَفعَلَة من الفَلَاح وهو مثْل قوله تعالى : " كلُّ حِزْبٍ بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ " . والفَلَحَة محرّكةً : مَوضِعُ الفَلَح وهو الشَّقُّ في الشَّفَة السُّفلَى . وفي حديث كعْبٍ : " المرأَةُ إِذا غابَ عنها زَوْجُهَا تَفَلَّحَتْ وتنكَّبَتِ الزِّينة " أَي تَشقَّقتْ وتَقَشَّفَت . قال ابن الأَثير : قال الخَطّابيّ : أُراه تَقَلَّحَت بالقاف من القَلَح وهو الصُّفرة التّي تَعلو الأَسنان . وكان عنترةُ العَبْسيّ يُلَقَب الفَلحاءَ لفَلَحَة كانت به وإِنما ذَهبوا إلى تأْنِيث الشَّفة قال شُرَيحُ بنُ بُجَيرِ بنِ أَسْعَدَ التَّغلبيّ :
ولوْ أَنّ قَوْمِي قَوْمُ سَوْءِ أَذلةٌ ... لأَخْرَجَني عَوْفُ بنُ عَوْفٍ وعِصْيَدُ
وعَنْتَرَةُ الفلْحَاءُ جاءَ مُلأَمّاً ... كأَنّهُ فِنْدٌ مِنْ عَمَايةَ أَسودُ أَنَّثَ الصِّفَة لتأْنِيثِ الاسم . قال الشَّيخ ابن بَرّيّ : كان شُرَيْح قال هذه القَصِيدةَ بسَبب حرْبٍ كانت بينه وبين بني مُرّةَ بنِ فَزارة وَعَبْس . والفِنْدُ القِطْعة العظيمةُ الشَّخْصِ من الجَبل . وعَمَايةُ : جَبلٌ عظيمٌ . والمُلأَمُ : الذي قد لبِسَ لأْمَته وهي الدِّرْعُ . قال : وذكَرَ النحويّون أَن تأْنيث الفَلحاءِ إِتباعٌ لتأْنيث لفْظ عنترَةَ . قال ابن منظور : ورأَيْتُ في بعض حواشي نُسخ الأُصول الّتي نَقلْت منها ما صُورته : في الجمهرة لابن دريدٍ . عِصْيدٌ لقبُ حِصْنِ بن حُذَيفةَ أَو عُيينةَ بنِ حِصْن ورجلٌ مُتفلِّحُ الشَّفَةِ واليَدينِ والقَدَمَينِ : أَصابَه فيها تَشقُّقٌ من البَردِ . والفَيْلحَانيُّ : تِينٌ أَسودُ يَلِي الطُّبَّارَ في الكِبَر وهو يَتقلَّع إِذا بَلغَ شديدُ السّوادِ حكاه أَبو حنيفة . قال : وهو جَيِّدُ الزبيبِ يعنى بالزَّبيب يابسَه

_Türkçe çeviri henüz yok_
