# فلذ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%B0/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%84%D8%B0/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فلذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%B0.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فلذ

الفلذ: العطاء بلا تأخير ولا عدة، أو هو الأكثار منه، أي من العطاء، أو فلذ له من المال يفلذ فلذا: أعطاه منه دفعة، وقيل: قطع له منه، وهذا أول الأقوال المذكورة في المحكم، والمصنف دائما يغير في الترتيب فيقدم غير الفصيح على الأفصح، والنادر على المستعمل، كما يعرفه الممارس. الفلذ، بالكسر: كبد البعير، والجمع أفلاذ، كضرس وأضراس. يقال: فلان ذو مطارحة ومفالذة، إذا كان يفالذ النساء ويطارحهن. الفلذة بهاء: القطعة من الكبد، والقطعة من المال والذهب والفضة واللحم، والأفلاذ جمعها، على طرح الزائد، وعسى أن يكون الفلذ لغة في هذا، فيكون الجمع على وجهه كالفلذ، كعنب، كما في الصحاح، ومنهم من خص الفلذة من اللحم بما قطع طولا، وهي قول الأصمعي، وتسمى الأجساد السبعة، وهي العناصر المنطرقة: الفلذات، من المجاز: الأفلاذ من الأرض: كنوزها وأموالها، وقد جاء في حديث أشراط الساعة  وتقىء الأرض أفلاذ كبدها  وفي رواية  تلقى الأرض بأفلاذها  ، وفي أخرى  بأفلاذ كبدها  ، قال الأصمعي وضرب أفلاذ الكبد مثلا للكنوز، أي تخرج الأرض كنوزها المدفونة تحت الأرض، وهو استعارة، ومثله قوله تعالى  وأخرجت الأرض أثقالها  . وسمى ما في الأرض قطعا تشبيها وتمثيلا، وخص الكبد لأنها من أطايب الجزور،واستعار القئ للإخراج. والفالوذ: ذكرة الحديد تزاد فيه، وفي بعض النسخ ذكر الحديد، كالفولاذ، بالضم، وفي التهذيب: والفولاذ من الحديد، معروف وهو مصاص الحديد المنقي من خبثه. الفالوذ: حلواء، م معروف، هو الذي يؤكل، يسوى من لب الحنطة، فارسي معرب، قال شيخنا: الحلواء لا بد أن تختم بالهاء، على أصل اللسان الفارسي، إذا عربت أبدلت الهاء جيما فقالوا فالوذج. قلت: والذي في الصحاح الفالوذ، والفالوذق معربان، قال يعقوب: ولا يقال الفالوذج. ومن سجعات الأساس: الضرب بالفواليذ غير الضرب بالفواليذ، جمع فولاذ وفالوذ. وسيف مفلوذ: طبع من الفولاذ الحديد الذكر. والتفليذ: التقطيع، كالفلذ، ففي الحديث:  أن فتى من الأنصار دخلته خشية من النار فحبسته في البيت حتى مات، فقال النبي صلى الله عليه وسلم: إن الفرق من النار فلذ كبده  ، أي خوف النار قطع كبده. وافتلذته المال: أخذت منه فلذة وفي بعض النسخ: أخذت من مال فلذة، وهذا في لسان العرب، قال كثير:
  إذا المال لم يوجب عليك عطاءهصنيعة قربى أو صديق توامقه
  منعت ومنع البعض حزم وقوةولم يفتلذك المال إلا حقـائقـه وفي الأساس: وافتلذت منه حقي: اقتطعته. ومما يستدرك عليه: من المجاز: أفلاذ الأكباد: الأولاد. وفي حديث بدر  هذه مكة قد رمتكم بأفلاذ كبدها  أراد صميم قريش ولبابها وأشرافها، كما يقال فلان قلب عشيرته، لأن الكبد من أشراف الأعضاء. وأبو بكر محمد بن علي بن فولاذ الطبري، محدث.

### Türkçe

**الفلذ**: geciktirme ve hazırlık olmaksızın verme; yahut o(ndan) çoğaltma, yani vermeden; yahut “ona maldan bir parça verdi” anlamında **فلذ له من المال يفلذ فلذا**: ona ondan bir defada verdi; ve “ona ondan bir parça kesti” denildi; ve bu, **المحكم**’de zikredilen sözlerin ilkinidir; ve musannif daima tertipte değiştirir de fasih olmayanı daha fasihten, nadiri kullanılanın önüne geçirir; bunu uygulayıcı bilir.

**الفلذ**, kesre ile: devenin karaciğeri; çoğulu **أفلاذ**; **ضرس** ve **أضراس** gibi.

Denir ki: “Falanca **ذو مطارحة ومفالذة**’dir”; kadınlarla **يفالذ** olur ve onları **يطارح** ederse.

**الفلذة** (هاء ile): karaciğerden parça; ve maldan, altından, gümüşten ve etten parça; çoğulu **الأفلاذ**’dır; fazlalığı atma üzere; ve umulur ki **الفلذ** bunun hakkında bir lugattır; böylece çoğul, **الفلذ** gibi, **عنب** gibi, **الصحاح**’ta olduğu üzere, kendi vechi üzere olur. Onlardan kimi, etten **الفلذة**’yi boyuna kesilen şeye tahsis etti; bu, **الأصمعي**’nin sözüdür. Ve “**الأجساد السبعة**” diye adlandırılır; o, delinmeye elverişli unsurlardır: **الفلذات**.

Mecazdan: yerin **الأفلاذ**’ı: onun hazineleri ve mallarıdır. Ve kıyamet alâmetleri hadîsinde gelmiştir: “**وتقىء الأرض أفلاذ كبدها**”. Bir rivayette: “**تلقى الأرض بأفلاذها**”; bir diğerinde: “**بأفلاذ كبدها**”. **الأصمعي** dedi: “**أفلاذ الكبد**”i hazinelere mesel olarak vurdu; yani yer, yerin altında gömülü hazinelerini çıkarır; bu bir istiâredir. Bunun benzeri, Yüce Allah’ın sözü: “**وأخرجت الأرض أثقالها**”. Yerde olanı, benzetme ve temsil olarak parçalar diye adlandırdı; ve karaciğeri tahsis etti; çünkü o, deve kesiminin en nefislerindendir; ve çıkarmaya “kusma”yı istiâre etti.

**الفالوذ**: demirin erkeği; ona artırılır. Bazı nüshalarda: “demirin erkeği”; **الفولاذ** gibi, damme ile. **التهذيب**’de: **الفولاذ** demirdendir; bilinen; o, cürufundan arıtılmış demirin özüdür.

**الفالوذ**: bir tatlı; bilinen; yenilen odur; buğdayın özünden yapılır; Farsça muarrebdir. Şeyhimiz dedi: tatlı mutlaka **هاء** ile bitirilir; Fars dilinin aslı üzere; Arapçalaştırılınca **الهاء**’yı **جيما**ya çevirirler de **فالوذج** derler. Dedim: **الصحاح**’ta olan, **الفالوذ** ve **الفالوذق** muarrebdir; **يعقوب** dedi: **الفالوذج** denilmez.

**الأساس**’ın secilerinden: “**الضرب بالفواليذ غير الضرب بالفواليذ**”; **فولاذ** ve **فالوذ**’un çoğulu.

Ve **سيف مفلوذ**: demirin erkeği olan **الفولاذ**dan tab’ edilmiş.

Ve **التفليذ**: parçalama; **الفلذ** gibi. Hadiste: “Ensardan bir delikanlıya ateşten bir korku girdi de onu evde alıkoydu; nihayet öldü. Bunun üzerine Peygamber صلى الله عليه وسلم dedi: ‘Ateşten korku, onun karaciğerini **فلذ** etti’”; yani ateş korkusu onun karaciğerini parçaladı.

Ve “**افتلذته المال**”: ondan bir **فلذة** aldım. Bazı nüshalarda: “maldan bir **فلذة** aldım”; bu, **لسان العرب**’dadır. **كثير** dedi:
  Eğer mal, sana vermesini gerekli kılmazsa—yakınlık iyiliği yahut onu seven ikiz bir dost—
  engelledin; ve bazısını engellemek azim ve kuvvettir; ve mal seni ancak onun hakikatleriyle **يفتلذك** etmedi.

**الأساس**’ta: “**وافتلذت منه حقي**”: onu koparıp aldım.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: mecazdan: **أفلاذ الأكباد**: evlatlar.

Ve Bedir hadîsinde: “**هذه مكة قد رمتكم بأفلاذ كبدها**”; Kureyş’in özünü, çekirdeğini ve eşrafını kastetti; “falanca, aşiretinin kalbidir” denildiği gibi; çünkü karaciğer, organların eşraflarındandır.

Ve Ebû Bekir Muhammed b. Ali b. **فولاذ** et-Taberî, muhaddis.
