# فلس (ف-ل-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%84%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - ل - س
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%B3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين واللام والفاء معهما
س ل ف، ف ل س، ف س ل، س ف ل مستعملات.
سلف: أسلفته مالاً: أقرضته، والسلف من القرض.
والسَّلَفُ: كلُّ شيءٍ قَدَّمْتَه فهو سَلَفٌ، والفعل سَلَفَ يسلُفُ سُلُوفاً.
والقومُ إذا أرادوا أن يَنْفِروا فمن تقَدَّم من نَفيرهم فسَبَقَ فهو سَلَفٌ لهم، قال:
نحن مَنَعُنا مَنبِتَ النَّصِيِّ		بسَلَفٍ أَرعَنَ عَنْبَـريِّ
والسُّلْفَةُ: ما يَتَسَلَّفُ الرجلُ فيأكُلُ قبل غَدائه.
والأُمَم السالفة الماضية أمام الغابرة، قال:
ولاقَتْ مناياها القُرونُ الـسَّـوالِـفُ		كذلك تَلقاها القرون القرون الخوالِف
أي يموت من بقِيَ كما ماتَ من مَضَى.
والسالِفةُ: أعلى العُنُق. وسالِفة الفرس وغيرها: هاديتُه، أي ما تقدَّمَ من عُنُقه.
والسَّلْفُ: جِرابٌ ضَخُم، والجميع سُلُوف.
وسُلافَةُ كُلِّ شيءٍ: خُلاصَتُه.
والسَّلِفُ: غُرْلة الصَّبيِّ.
والسُّلْفانُ: أولاد الحَجَل واحدها سُلَفٌ.
والسُّلفةُ: الطعامُ يُتَعَلَّلُ به قبل الغداء، وكذلك اللُّهْنةُ، وقد سَلَّفْتُهم.
والمُسْلِفُ من النِّساء: التي بلغت خمساً وأربعين ونحوَها.
والسُّلفةُ: جِلُدٌ رقيقٌ يُجعَل بِطانةً للخِفاف أحمرَ وأصفَرَ والسَّلُوف من نِصال السِّهام: ما طال وأنشد:
شَكَّ كُلاها بسَلوفٍ سَنْدَريُّ
وسَلَفُتُ الأرض بالمِسْلَفةِ إذا سَوَّيْتُها للزرع، وأرض مَسلوفةٌ أي مستوية.
والسِّلْفانِ: رجلانِ تَزَوَّجا بأختَيْنِ، وكلُّ واحدٍ منهما سِلْفٌ لصاحبه، والمرأة سِلفةٌ لصا حبتها إذا تزوَّجَت أختانِ بأخَوْينِ.
والسُّلافة من الخمر أفضَلُها يَتَحلَّبُ من غير عَصْرٍ ولا مَرْثٍ.
وهذا سَلِفي وأنا سَلِفُه.
فلس:
وأفلس الرجل إذا صار ذا فُلُوس بعد الدراهم والفَلْسُ معروف، وجمعُه فلوسٌ.
وقد فَلَّسه الحاكمُ تفليساً.
والتَفليسُ في اللون إذا كان على جِلده لُمَعٌ كالفُلوس، ودابَّة مُفَلِّس: فيها لُمَعٌ كالفلوس.
والفَلْسُ: خاتَم من رَصاصٍ يُختَم به عُنُقَ من يعطى الجِزْية.
فسل:
الفَسْلُ: الرَّذْل النَّذْل الذي لا مُروءةَ له ولا جَلَد، وفَسُلَ فَسالة.
والفَسيل: صِغارُ النَّخل، والواحدة بالهاء.
وفُسالة الحديد: ما تَناثَر منه عند الضرب إذا طُبعَ.
سفل:
وأسفَلُ وأعلَى، وسُفْلٌ وعُلْو، تَسَفَّل وتَعَلىَّ، وسافلةٌ وعاليةٌ، وسُفلَى وعُليا، وسَفال وعَلاء، وسفوُل وعُلُوّ نقائض.
وسِفْلةٌ وعِليةُ وسَفِلةٌ.

##### Türkçe

باب **السين** ve **اللام** ve **الفاء** onlarla birlikte

**س ل ف**، **ف ل س**، **ف س ل**، **س ف ل** kullanımdadır.

**سلف**: Ona malı **أسلفته**: ona borç verdim; ve **السلف** borçtandır.

Ve **السَّلَفُ**: her şey ki onu öne sundun, o **سَلَفٌ**tur; fiil **سَلَفَ** **يسلُفُ** **سُلُوفاً**.

Ve kavim, eğer çıkmak isterlerse, onların çıkışından kim öne geçti de öne geçtiyse, o onlara **سَلَفٌ**tur; dedi ki:

Biz, **النَّصِيِّ**nin bitiş yerini engelledik		**بسَلَفٍ** azgın **عَنْبَـريِّ**

Ve **السُّلْفَةُ**: erkeğin ödünç alıp da öğle yemeğinden önce yediği şey.

Ve geçmiş, önden geçmiş olan önceki ümmetler, sonrakilerin önündedir; dedi ki:

Onların ölümlerini önceki asırlar karşıladı		aynı şekilde onu sonraki asırlar karşılar

Yani kalan kimse ölür; geçtiği gibi öldü.

Ve **السالِفةُ**: boynun üst kısmı. Ve atın **سالِفة**si ve başkasının: onun ön kısmıdır; yani boynundan öne geçmiş olan şey.

Ve **السَّلْفُ**: büyük bir torba; çoğulu **سُلُوف**.

Ve her şeyin **سُلافَةُ**si: onun özüdür.

Ve **السَّلِفُ**: çocuğun sünnet derisi.

Ve **السُّلْفانُ**: **الحَجَل** yavruları; tekili **سُلَفٌ**.

Ve **السُّلفةُ**: öğle yemeğinden önce onunla oyalanılan yiyecek; aynı şekilde **اللُّهْنةُ**; ve ben onlara **سَلَّفْتُهم**.

Ve kadınlardan **المُسْلِفُ**: kırk beşe ve onun benzerine ulaşmış olan.

Ve **السُّلفةُ**: ince bir deri; kırmızı ve sarı olarak hafif ayakkabılara astar yapılır. Ve ok uçlarından **السَّلُوف**: uzamış olan; ve şu şiir okundu:

Onun iki böğrünü **بسَلوفٍ** ile deldi, **سَنْدَريُّ**

Ve ben toprağı **بالمِسْلَفةِ** ile **سَلَفُتُ**: onu ekin için düzelttiğim zaman; ve **أرض مَسلوفةٌ**: yani düzlenmiş.

Ve **السِّلْفانِ**: iki adam ki iki kız kardeşle evlendiler; onların her biri, arkadaşına **سِلْفٌ**tur. Ve kadın, arkadaşına **سِلفةٌ**tur; iki kız kardeş iki erkek kardeşle evlendiği zaman.

Ve şaraptan **السُّلافة**: onun en iyisi; sıkma ve ezme olmaksızın sağılır.

Ve bu benim **سَلِفي**mdir ve ben onun **سَلِفُه**yim.

**فلس**:

Ve adam **أفلس** etti; dirhemlerden sonra **فُلُوس** sahibi olduğu zaman; ve **الفَلْسُ** bilinen şeydir; çoğulu **فلوسٌ**.

Ve hâkim onu **فَلَّسه** **تفليساً**.

Ve renkte **التَفليسُ**: derisinde **الفُلوس** gibi parıltılar olduğu zaman; ve **دابَّة مُفَلِّس**: onda **الفلوس** gibi parıltılar vardır.

Ve **الفَلْسُ**: kurşundan bir mühür; onunla cizye verilen kimsenin boynu mühürlenir.

**فسل**:

**الفَسْلُ**: mürüvveti ve dayanıklılığı olmayan alçak, rezil kimse; ve **فَسُلَ** **فَسالة**.

Ve **الفَسيل**: hurmanın küçükleri; tekili **بالهاء** iledir.

Ve demirin **فُسالة**si: dövme sırasında, dövüldüğünde ondan saçılan şey.

**سفل**:

Ve **أسفَلُ** ve **أعلَى**; ve **سُفْلٌ** ve **عُلْو**; **تَسَفَّل** ve **تَعَلىَّ**; ve **سافلةٌ** ve **عاليةٌ**; ve **سُفلَى** ve **عُليا**; ve **سَفال** ve **عَلاء**; ve **سفوُل** ve **عُلُوّ** zıtlar.

Ve **سِفْلةٌ** ve **عِليةُ** ve **سَفِلةٌ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%B3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الفَلْسُ يجمع على أفْلُسٍ في القِلة، والكثيرُ فُلوسٌ. وقد أفْلَسَ الرجل: صار مُفْلِساً، كأنَّما صارت دراهمه فُلوساً وزُيوفاً. وقد فَلَّسَهُ القاضي تَفْليساً: نادى عليه أنه أفْلَسَ.

##### Türkçe

**الفَلْسُ** azlıkta **أفْلُسٍ** üzere cem‘ olunur; çokluğu ise **فُلوسٌ**dur. Ve adam **أفْلَسَ**: **مُفْلِساً** oldu; sanki dirhemleri **فُلوساً** ve **زُيوفاً** olmuş gibidir. Ve kadı onu **فَلَّسَهُ** **تَفْليساً**: onun hakkında “o **أفْلَسَ**” diye nida etti.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%B3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

س ل ف
سلف ، سفل ، فسل ، فلس : مستعملة .
فلس : قال الليث : الفَلْس معروف ، وجمعُه فُلوس . وأَفْلَسَ الرجلُ : إذا صار ذا فُلُوس بعد الدَّراهم ، وقد فلَّسَه الحاكم تَفْليساً . وشيءٌ مُفلّسُ اللون : إذا كان على جِلْده لُمَع كالفُلوس .
وقال أبو عَمْرو : أفلستُ الرجلَ : إذا طلبتَه فأَخطأْتَ موضِعَه ، وذلك الفَلَس والإفلاس ، وأنشد للمعطَّل الهُذَليّ :
يا حِبُّ ما حُبُّ القَتُولِ وحُبُّها
فَلسٌ لا يُنْصِبْكَ حُبٌّ مُفْلِسُ
قال أبو عَمْرو في قوله : حُبُّها فَلَسٌ ، أي : لا نَيْلَ معه .
قال : وأَفلَس الرجلُ : إذا لم يَبقَ له مال .
فسل : قال الليث : الفَسلُ : الرَّذْلُ النَّذْلُ الذي لا مُروءة له ولا جَلَد . وقد فَسلَ يفسل فُسولةً وفَسالةً . ويقال : أفسلَ فلانٌ على فلانٍ مَتاعَه : إذا أَرْذَله . وأَفْسل عليه دَرَاهمَه : إذا زيَّفَها ، وهي دَرَاهمُ فُسولٌ .
وقال الفرزدق :
فلا تَقبَلوا منهم أباعرَ تُشْتَرى
بوَكْسٍ ولا سُوداً يَصِحُّ فُسولُها
أراد : ولا تقبَلوا منهم دَراهمَ سُوداً .
وفي الحديث عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أنه لعن من النساء المُسوِّفَة والمُفَسِّلة ) . المفسلة من النساء : التي إذا أراد زوجُها غِشْيَانها قالت : إني حائض ، فتفسل الزوجَ عنها وتُفَتِّره ولا حَيضَ بها . والمسوِّفةُ : التي إذا دَعاها الزّوج للفِراش ماطَلَتْ ولَمْ تُجِبْه إلى ما يَدْعوها إليه .
أبو عُبيد عن الأصمعيّ في صِغار النّخل قال : أوَّل ما يُقلَع من صغار النَّخْل للغَرْس فهو الفسيل والوَدِيُّ ، ويُجمع فسائل ، وقد يقال للواحدة : فَسيلة ، ويُجمَع فَسيلاً .
وقال الليث : فُسالةُ الحديد : ما تَناثَر منه عند الضَّرْب إذا طُبِع .
أبو عَمْرو : الفسلُ : الرجلُ الأَحمَق .
سفل : قال الليث : الأسفَل نقيضُ الأَعْلى ، والسفْلَى نقيضُ العُلْيا ، والسُّفْلُ نقيضُ العُلْو في التسفُّل والتَعلِّي .
والسافلة نَقيضُ العالية في النَّهْر والرُّمْح ونحوه . والسافلُ نَقيضُ العالي ، والسفْلة نقيض العِلْية ، والسفَالُ نَقِيض العَلاء ، يقال : أمْرهمْ في سَفال وفي عَلاء . والسفُول مصدرٌ ، وهو نقيض العُلُوّ . والسفْلُ نقيضُ العِلْو في البِناء .
وقوله تعالى : ( ( تَقْوِيمٍ ثُمَّ رَدَدْنَاهُ أَسْفَلَ سَافِلِينَ ) ( التين : 5 ) ، أي : رددناه إلى أرذل العُمُر ، كأنه قال : رددناه أسفل من سَفَل ، وأسفل سافل . وقيل : معناه : رددناه إلى الضلال ، كما قال تعالى : ( وَالْعَصْرِ إِنَّ ( ) يَفْعَلُونَ إِلاَّ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ ) ( العصر : 2 ، 3 ) .
وقال ابن السكّيت : هم السفِلة لأراذل الناس ، هم من عِلْيَة الناس ومن العرب من يخفِّف فيقول : هم السفْلة . وسَفِلة البعير : قوائمُه وفلان من سَفلة القوم : إذا كان من أراذلهم وأَسافل الإبل : صِغارُها ، وأنشد أبو عُبَيد :
تَواكلَها الأزمانُ حتى أَجَأْنَها
إلى جَلَدٍ منها قليلِ الأسافلِ
أي : قليل الأولاد .
ويقال : كُن في عُلاوة الرِّيح وسُفَالةِ الرِّيح ، فأما عُلاوَتُها فأنْ يكون فوقَ الصَّيد ، وأمّا سفَالتُها فأن يكون تحتَ الصَّيْد ، لأنه يستقبِل الرِّيحَ .
وقول الله تعالى : ( وَالرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنكُمْ ) ( الأنفال : 42 ) ، قرىء بالنّصب
لأنه ظَرْف ، ولو قرىء : ( أسفلُ ) بالرفع فمعناه : أشَدُّ تَسفُّلاً .
سلف : قال الليث وغيرُه : السَّلَفُ : القَرْضُ ، والفِعْل أسْلَفْت ، يقال : سَلَّفتُه مالاً ، أي : أقرَضْته .
قلتُ : وكلُّ مالٍ قدَّمْته في ثمن سِلْعة مضمونةٍ اشتريتَها بصفَةٍ فهو سَلَف وسَلَم .
ورُوِي عن النّبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( مَن سَلَّف فليُسَلّف في كَيْلٍ معلومٍ ووزْنٍ معلوم ) أراد من قَدّم مالاً ودَفَعه إلى رجل في سِلعة مضمونة ، يقال : سَلّفْتُ وأَسْلَفْتُ وأَسْلَمْتُ بمعنًى واحد ، وهذا هو الذي يُسمّيه عَوامُّ الناس عندنا السَّلَم .
والسَّلَف في المعامَلات له معنيان : أحدُهما القرض الذي لا مَنْفَعَةَ للمُقْرِض فيه وعلى المُقْرَض رَدُّه كما أَخَذه ، والعرب تسمِّيه السَّلَف ، كما ذكره الليث في أول الباب . والمعنى الثاني في السَّلَف : السَّلَمُ وهو في المعنييْن مَعاً اسمٌ مِنْ أَسْلَفْتُ ، وكذلك السَّلَم اسمٌ من أسلَمْتُ .
وللسَّلَف معنيان آخَران : أحدُهما : أَن كلّ شيء قدّمَه العبدُ من عَمَل صالحٍ ، أو ولَدٍ فَرَطٍ تَقدَّمه فهو سَلَف ، وقد سَلَف له عَمَلٌ صالح . والسلَف أيضاً : مَن تَقدَّمك من آبائك وذَوِي قَرابَتك الذين هم فوقَكَ في السنّ والفَضْل ، واحدهم سالِف ، ومنه قولُ طُفَيل الغَنَويّ يرثي قومه :
مَضَوا سَلَفاً قَصْدُ السبِيل عليهمُ
وصَرْفُ المنَايا بالرِّجال تَقَلَّبُ
أراد أنهم تقدَّمونا وقَصْدُ سبيلنا عليهم ، أي : نَموت كمَا ماتُوا فنَكون سلَفاً لمن بعدَنا كما كانوا سلَفاً لنا .
وقال الفرّاء في قولُ الله جلّ وعزّ : ( ( أَجْمَعِينَ فَجَعَلْنَاهُمْ سَلَفاً وَمَثَلاً لِّلاَخِرِينَ ) ( الزخرف : 56 ) ، يقول : جعلناهم سَلَفاً متقدِّمين ليتّعظ بهم الآخِرون .
قال : وقرأ يحيى بن وثّابٍ : ( سُلُفاً ) مضمومةٌ مثقّلة .
قال : وزعم القاسمُ أنّه سمع واحدها سَلِيفاً ، قال : وقرىء : ( سلَفاً ) كأنّ واحدتها سُلْفة ، أي : قِطْعة من الناس مِثل أُمّة .
وقال الليث : الأُمَم السالفة : الماضيةُ أَمامَ الغابرة ، وتُجمعُ سوالف ، وأَنشَدَ في ذلك :
ولاقَتْ مَناياها القُرونُ السَّوالِفُ
كذلك يَلْقاها القُرونُ الخَوالِفُ
قال : والسالفةُ : أَعْلى العُنُق . وسالِفَة الفَرَس وغيرِها : هادِيَتُه ، أي : ما تَقَدَّم من عُنُقه .
أبو عُبيد عن أبي عمرو : السَّلْف : الجِراب ، وجمعُه سُلوف ، وأَنشَد شمر لبعض الهذليِّين :
أَخذتُ لهم سَلْفَيْ حَتِيَ وبُرْنْساً
وسَحْقَ سَرَاوِيلٍ وجَرْدَ شَلِيلِ
أراد جِرَابَيْ حَتِيَ ، وهو سَويق المُقْل .
أبو عبيد عن أبي زيد : يقال للطّعام الذي يتعلّل به قبلَ الغذاء : السُّلْفة . وقد سلَّفْتُ القومَ ، وسلّفتُ للقوم ، وهي اللُّهنة .
أبو عبيد عن الفرّاء : قال المُسْلِف من النساء : التي قد بلغتْ خمساً وأربعين ونحوها ، وأَنشَد :
إذا ثَلاَثٌ كالدُّمَى
وكاعِبٌ مُسْلِفُ
ورُوِيَ عن محمد بن الحنفيّة أنه قال : أرضُ الجَنّة مَسْلُوفةٌ .
قال أبو عُبيد : قال الأصمعيّ : هي المستوِيَة . قال : وهذه لغة أهلِ اليَمَن والطائف وتيل الناحية يقولون : سلَفْتُ الأرضَ أسلُفُها . ويقال للحَجَر الذي تُسوَّى به الأرض : مِسلَفة .
قال أبو عُبَيد : وأحسبُه حَجَراً مُدْمَجاً يُدحرَج به على الأرض لتَستوِيَ .
وقال اللّيث : تُسمَّى غُرْلة الصبيِّ سُلْفةً ، والسُّلْفةُ : جِلدٌ رقيق يُجعَل بِطانةً للخِفاف ، وربّما كان أحمرَ وأصفرَ . قال : والسَّلُوف من نِصالِ السِّهام : ما طال ، وأَنشَد :
شَكّ كُلاها بِسلُوفٍ سَنْدَرِيُّ
والسِّلْفانِ : رجلان تزوَّجا بأختين ، كلُّ واحد منهما سِلْفٌ لصاحبه . والمرأةُ سِلْفةٌ لصاحبتها : إذا تزوّجت أختان بأخَوين .
قال : والسُّلاَفَة من الخمر : أخلَصُها وأفضَلُها ، وذلك إذا تَحَلَّب من العنب بلا عَصْر ولا مَرْث وكذلك من التَّمْر والزَّبيب ما لم يُعَد عليه الماء بعد تَحلُّب أوّله والسُّلَفُ والسُّلَكُ : من أولاد الحَجَل ، وجمعُه سِلْفان وسِلْكان .
وأَخبَرني المنذريُّ عن الحَسَن أنّه أنشدَه بيتَ سَعْد القرقرة :
نحنُ بغَرْس الوَدِيِّ أعَلُمنا
مِنّا برَكْض الجيادِ في السُّلَفِ
قال : والسُّلَف جمعُ السُّلْفة من الأرض ، وهي الكرْدَة المسوّاة .
وقال أبو زيد : جاء القومُ سُلْفة سُلْفة : إذا جاء بعضُهم في إثْر بعض . وسُلافُ العَسْكَر : مُقدِّمتهُم . وسَلفْتُ القومَ وأنا أسلُفُهم سَلَفاً : إذا تقدّمتهم . قال مرة بن عبدالله اللحياني :
كأن بناته سِلفانُ رَخْم
حواصِلُهن أمثال الزَّقاق
قال : واحد السلفان سُلف ، وهو الفرخ . قال : سُلَكٌ وسِلكان : فِرَاخ الحَجل .

##### Türkçe

س ل ف
**سلف** , **سفل** , **فسل** , **فلس** : kullanımdadır.

**فلس** : Leys dedi: **الفَلْس** bilinir; çoğulu **فُلوس**’tur. Ve **أَفْلَسَ الرجلُ**: dirhemlerden sonra **فُلُوس** sahibi olunca; ve hâkim onu **تَفْليساً** ile iflâs ettirdi. Ve **شيءٌ مُفلّسُ اللون**: derisi üzerinde **الفُلوس** gibi parıltılar olunca.

Ebû Amr dedi: **أفلستُ الرجلَ**: onu aradığında da yerini şaşırınca; işte bu **الفَلَس** ve **الإفلاس**’tır. Ve Muattal el-Hüzelî’den inşâd etti:
يا حِبُّ ما حُبُّ القَتُولِ وحُبُّها
فَلسٌ لا يُنْصِبْكَ حُبٌّ مُفْلِسُ

Ebû Amr onun sözü hakkında dedi: **حُبُّها فَلَسٌ**; yani: onunla birlikte elde ediş yoktur.
Dedi: Ve **أَفلَس الرجلُ**: ona mal kalmayınca.

**فسل** : Leys dedi: **الفَسلُ**: mürüvveti ve dayanıklılığı olmayan alçak, bayağı rezildir. Ve **فَسلَ يفسل فُسولةً وفَسالةً**. Ve denir: **أفسلَ فلانٌ على فلانٍ مَتاعَه**: onu rezilleştirince. Ve **أَفْسل عليه دَرَاهمَه**: onları kalp edince; ve onlar **دَرَاهمُ فُسولٌ**’dur.

Ferazdak dedi:
فلا تَقبَلوا منهم أباعرَ تُشْتَرى
بوَكْسٍ ولا سُوداً يَصِحُّ فُسولُها

Muradı: onlardan siyah dirhemler kabul etmeyin.

Hadiste Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ): ( kadınlardan **المُسوِّفَة** ve **المُفَسِّلة** olanı lânetledi ) . Kadınlardan **المفسلة**: kocası onunla birleşmek istediğinde “ben hayızlıyım” diyen; böylece kocayı ondan uzaklaştıran ve onu gevşeten, onda hayız olmadığı hâlde. Ve **المسوِّفة**: koca onu döşeğe çağırdığında oyalayan ve onu çağırdığı şeye icabet etmeyen.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den küçük hurma fidanları hakkında dedi: küçük hurmalardan dikim için ilk sökülene **الفسيل** ve **الوَدِيُّ** denir; **فسائل** diye toplanır; ve bir tanesine **فَسيلة** denebilir; ve **فَسيلاً** diye toplanır.

Leys dedi: **فُسالةُ الحديد**: dövüldüğünde, dövme ile şekillendirildiğinde ondan saçılan şeydir.

Ebû Amr: **الفسل**: ahmak adamdır.

**سفل** : Leys dedi: **الأسفَل** **الأَعْلى**’nın zıddıdır; **السفْلَى** **العُلْيا**’nın zıddıdır; **السُّفْلُ** alçalma ve yükselmede **العُلْو**’nun zıddıdır.

**السافلة** nehirde, mızrakta ve benzerinde **العالية**’nin zıddıdır. **السافلُ** **العالي**’nin zıddıdır; **السفْلة** **العِلْية**’nin zıddıdır; **السفَالُ** **العَلاء**’ın zıddıdır; denir: onların işi **سَفال**’dadır ve **عَلاء**’dadır. **السفُول** bir mastardır; o **العُلُوّ**’nun zıddıdır. **السفْلُ** binada **العِلْو**’nun zıddıdır.

Yüce Allah’ın sözü: ( ( **تَقْوِيمٍ ثُمَّ رَدَدْنَاهُ أَسْفَلَ سَافِلِينَ** ) ( التين : 5 ) ), yani: onu ömrün en reziline döndürdük; sanki dedi ki: onu **سَفَل**’den daha aşağıya, ve en aşağı aşağıya döndürdük. Ve denildi: manası: onu sapıklığa döndürdük; Yüce Allah’ın dediği gibi: ( وَالْعَصْرِ إِنَّ ( ) يَفْعَلُونَ إِلاَّ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ ) ( العصر : 2 ، 3 ) .

İbnü’s-Sikkît dedi: **السفِلة** insanlar arasındaki reziller içindir; onlar insanların seçkinlerindendir; ve Arap’tan hafifleterek “onlar **السفْلة**’dir” diyen vardır. Ve **سَفِلة البعير**: onun ayaklarıdır. Ve falan, kavmin **سَفلة**’sindendir: onların rezillerinden olunca. Ve **أَسافل الإبل**: onların küçükleridir. Ebû Ubeyd inşâd etti:
تَواكلَها الأزمانُ حتى أَجَأْنَها
إلى جَلَدٍ منها قليلِ الأسافلِ

Yani: evlâdı az.

Ve denir: rüzgârın **عُلاوة**’sında ve rüzgârın **سُفَالة**’sinde ol; onun **عُلاوَتُها**’sı, avın üstünde olmaktır; ama onun **سفَالتُها**’sı, avın altında olmaktır; çünkü o rüzgârı karşılar.

Yüce Allah’ın sözü: ( **وَالرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنكُمْ** ) ( الأنفال : 42 ) ; zarf olduğu için nasb ile okunmuştur; eğer ref‘ ile ( **أسفلُ** ) okunsaydı manası: daha şiddetli alçalış olurdu.

**سلف** : Leys ve başkası dedi: **السَّلَفُ**: borç (karz)tur; fiil: **أسْلَفْت**; denir: **سَلَّفتُه مالاً**; yani: ona borç verdim.

Dedim: Ve her mal ki, vasıfla satın aldığın, garantili bir malın bedelinde onu öne sundun; o **سَلَف** ve **سَلَم**’dır.

Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi ki dedi: ( **مَن سَلَّف فليُسَلّف في كَيْلٍ معلومٍ ووزْنٍ معلوم** ) ; muradı: garantili bir malda bir adama malı öne koyan ve onu ona veren kimse; denir: **سَلّفْتُ** ve **أَسْلَفْتُ** ve **أَسْلَمْتُ** tek bir manayladır; ve bu, bizim yanımızda avamın **السَّلَم** diye adlandırdığı şeydir.

Muamelelerde **السَّلَف**’in iki manası vardır: birincisi, borç verene onda fayda olmayan borçtur; borç alanın da onu aldığı gibi geri vermesi gerekir; Arap ona **السَّلَف** der; Leys’in babın başında zikrettiği gibi. İkinci mana **السَّلَف**’te: **السَّلَم**’dır; ve o, iki mananın birlikte her ikisinde de **أَسْلَفْتُ**’tan bir isimdir; ve كذلك **السَّلَم** **أسلَمْتُ**’tan bir isimdir.

Ve **السَّلَف**’in iki başka manası vardır: birincisi: kulun, salih amel veya önden giden çocuk olarak öne sunduğu her şey; o **سَلَف**’tır; ve onun için salih amel **سَلَف** olmuştur. Ve **السلَف** ayrıca: yaş ve fazilette senin üstünde olan, babalarından ve akrabalarından senden önce geçmiş olan kimsedir; tekili **سالِف**’tir. Ondan, Tufeyl el-Ganevî’nin kavmini mersiyelediği sözü:
مَضَوا سَلَفاً قَصْدُ السبِيل عليهمُ
وصَرْفُ المنَايا بالرِّجال تَقَلَّبُ

Muradı: onlar bizden önce geçtiler; ve bizim yolumuzun doğrusu onların üzerinedir; yani: onların öldüğü gibi ölürüz; böylece bizden sonrakilere **سلَف** oluruz; onlar bize **سلَف** oldukları gibi.

Ferrâ, Yüce ve Aziz Allah’ın sözü hakkında: ( ( **أَجْمَعِينَ فَجَعَلْنَاهُمْ سَلَفاً وَمَثَلاً لِّلاَخِرِينَ** ) ( الزخرف : 56 ) ) dedi: yani: onları, sonrakiler ibret alsın diye önden geçen **سَلَفاً** kıldık.

Dedi: Yahyâ b. Vessâb’ın ( **سُلُفاً** ) dammeli, şeddeli okuduğunu okudu.

Dedi: Kâsım’ın, onun tekilini **سَلِيفاً** olarak işittiğini iddia etti; dedi: ve ( **سلَفاً** ) okundu; sanki onun tekili **سُلْفة**’dir; yani: insanlardan bir parça, bir ümmet gibi.

Leys dedi: **الأُمَم السالفة**: geride kalanların önünde geçmiş olanlardır; **سوالف** diye toplanır. Ve bunun hakkında inşâd etti:
ولاقَتْ مَناياها القُرونُ السَّوالِفُ
كذلك يَلْقاها القُرونُ الخَوالِفُ

Dedi: Ve **السالفةُ**: boynun üst tarafıdır. Ve atın ve başkasının **سالِفَة**’si: onun ön tarafıdır; yani: boynundan öne geçen şey.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **السَّلْف**: torbadır; çoğulu **سُلوف**’tur. Ve Şemmer, bazı Hüzellîlerden inşâd etti:
أَخذتُ لهم سَلْفَيْ حَتِيَ وبُرْنْساً
وسَحْقَ سَرَاوِيلٍ وجَرْدَ شَلِيلِ

Muradı: **حَتِيَ**’nin iki torbası; o, **سَويق المُقْل**’dür.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: öğle yemeğinden önce onunla oyalanılan yemeğe **السُّلْفة** denir. Ve **سلَّفْتُ القومَ** ve **سلّفتُ للقوم**; ve o **اللُّهنة**’dir.

Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: kadınlardan **المُسْلِف** dedi: kırk beş ve benzerine ulaşmış olandır. Ve inşâd etti:
إذا ثَلاَثٌ كالدُّمَى
وكاعِبٌ مُسْلِفُ

Muhammed b. el-Hanefiyye’den rivayet edildi ki dedi: cennet toprağı **مَسْلُوفةٌ**’dir.

Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: o **المستوِيَة**’dir. Dedi: bu, Yemen ve Tâif ehlinin ve o tarafın tepesinin dilidir; “**سلَفْتُ الأرضَ أسلُفُها**” derler. Ve yerin düzleştirildiği taşa **مِسلَفة** denir.

Ebû Ubeyd dedi: ve ben onu, yer düzleşsin diye yer üzerinde yuvarlanan, sıkıştırılmış bir taş sanıyorum.

Leys dedi: çocuğun sünnet derisine **سُلْفةً** denir. Ve **السُّلْفةُ**: mestlere astar yapılmak üzere konulan ince deridir; bazen kırmızı ve sarı olur. Dedi: ok uçlarından **السَّلُوف**: uzun olanıdır. Ve inşâd etti:
شَكّ كُلاها بِسلُوفٍ سَنْدَرِيُّ

Ve **السِّلْفانِ**: iki kız kardeşle evlenen iki erkektir; her biri, arkadaşına **سِلْفٌ**’tür. Ve kadın, arkadaşına **سِلْفةٌ**’dir: iki kız kardeş iki erkek kardeşle evlenince.

Dedi: şaraptan **السُّلاَفَة**: onun en hâlisi ve en faziletlisidir; bu, üzümden sıkma ve ezme olmaksızın sağılıp akınca; ve كذلك hurmadan ve kuru üzümden, ilkinin sağılıp akmasından sonra üzerine su dökülmemiş olan. Ve **السُّلَفُ** ve **السُّلَكُ**: keklik yavrularındandır; çoğulu **سِلْفان** ve **سِلْكان**’dır.

Münzirî bana Hasan’dan haber verdi ki ona Sa‘d el-Karkara’nın beytini inşâd etti:
نحنُ بغَرْس الوَدِيِّ أعَلُمنا
مِنّا برَكْض الجيادِ في السُّلَفِ

Dedi: ve **السُّلَف** toprağın **السُّلْفة**’sinin çoğuludur; o, düzleştirilmiş tümsektir.

Ebû Zeyd dedi: kavim **سُلْفة سُلْفة** geldi: bazısı bazısının ardından gelince. Ve ordunun **سُلاف**’ı: onların öncü kısmıdır. Ve **سَلفْتُ القومَ وأنا أسلُفُهم سَلَفاً**: onların önüne geçince. Merre b. Abdullah el-Lihyânî dedi:
كأن بناته سِلفانُ رَخْم
حواصِلُهن أمثال الزَّقاق

Dedi: **السلفان**’ın teki **سُلف**’tur; ve o, yavrudur. Dedi: **سُلَكٌ** ve **سِلكان**: keklik yavrularıdır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%B3/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء واللام وما يثلثهما)
(فلم) الفاء واللام والميم كلمةٌ. يقولون الفَيْلم: العظيم من الرِّجال. وفي ذكر الدَّجَّال: "رأيتُه فَيْلَمَانِيَّاً". وقال الشَّاعر([1]) :
ويَحمِي المُضافَ إذا ما دَعا *** إذا فرَّ ذُو اللِّمَّةِ الفَيْلَمُ
ويقولون: الفَيْلَم: المُشْط([2]) . وليس بشيء.
(فلن) الفاء واللام والنون كناية عن كلِّ أحد. ورخَّمه أبو النجمِ فقال:
* في لَجَّةٍ أَمْسِكْ فُلانَاً عَنْ فُلِ([3]) *
هذا في الناس، فإنْ كان في غيرهم قيل: ركبتُ الفلانةَ والفرس الفلان([4]) .
(فلو) الفاء واللام والحرف المعتلّ كلمةٌ صحيحة فيها ثلاث كلمات: التّربية، والتفتيش، والأرض الخالية.
فالتّربِيَة: فَلَوتُ المُهْرَ، إذا ربَّيْته. يقال: فلاهُ يَفلوه. ويسمَّى فَلُوَّاً: قال الحُطيئة:
سعيدٌ وما يفعلْ سعيد فإنَّه  *** نجيبٌ فَلاَه في الرِّباط نجيبُ([5])
وقولهم: فَلوتُه عن أمِّه، أي قطعته عن الفطام([6]) ، فمعناه ما ذكرناه. وفَلَوْتُ المُهر وافتليتُه. قال:
وليس يَهْلك منا سيّدٌ أبداً  *** إِلا افتلينا غُلاماً سيِّداً فينا([7])
والكلمة الأخرى: فَلَيْتَ الرَّأس أفْليه. ثم يستعار فيقال: فلَيْتَ رأسَه بالسَّيف أفليه.
والكلمة الثالثة: الفلاة، وهي المَفَازة، والجمع فلواتٌ* وفَلاً.
(فلت) الفاء واللام والتاء كلمةٌ صحيحة تدلُّ على تخلُّصٍ في سرعة.
يقال: أفْلَتَ يُفْلِتُ. وكان ذلك الأمر فَلْتَةً، إذا لم يكُنْ عن تدبُّر ولا رأيٍ ولا تردُّد([8]) . ويقال: تفلَّتَ إلى هذا الأمر، كأنَّه نازَعَ إليه. وفرسٌ فلَتَانٌ: نشيطٌ حديدُ الفؤاد. وثَوبٌ فَلُوتٌ: لا ينضمُّ طرفاهُ على لابسِهِ من صِغَره، كأنّ معناه أنَّه يُفْلِت من اليد([9]) .
ومن الباب: افتُلِتَ الإنسان، إذا ماتَ فجأة. وفي الحديث: "أُمِّي افْتُلِتَتْ نَفْسُها". والفَلْتة: آخِرُ يوم من جمادَى الآخرة.
(فلج) الفاء واللام والجيم أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدهما على فوزٍ وغَلَبة، والآخر على فُرْجَةٍ بين الشَّيئين المتساويين.
فالأول: قولُهم: فُلِجَ الرَّجُل على خَصْمِه، إذا فازَ: والسَّهم الفالِج: الفائز. والرَّجل [الفالج]: الفائز. والاسم الفُلْج. ومن أمثال العرب: "أنا من هذا الأمر فالجُ بن خَلاَوةَ" قالوا: معناه أنا منه بريءٌ. وتفسير هذا أنَّه إذا خلا منه فقد فازَ، أي نجا منه. وخَلاَوة، مِن خلا يخلو. وقال عليٌّ عليه السلام: "إنَّ المرءَ المسلم لم يَغْشَ دناءَةً يَخْشَعُ إذا ذُكِرَتْ له، وتُغْرِي به لئامَ النَّاس، كالياسر الفالج، ينتِظر فَوزةً من قِداحِه".
والأصل الآخر: الفَلَج في الأسنان([10]) : تَباعُدُ ما بين الثَّنايا والرَّبَاعِيَات. وقال أبو بكر: "رجلٌ أفلج الأسنانِ، وامرأةٌ فلجَاء الأسنان، لابدَّ من ذِكْر الأسنان([11]) ". فأمَّا الفَلَج في اليَدينِ فقال أبو عُبيد: الأفلج: الذي اعوجاجُه في يديه، فإنْ كان في رجليه فهو فَحَجٌ. وهذا هو القياسُ الأوَّل؛ لأنَّ اليدَ إذا اعوجَّت فلا بدَّ أن تتجافَى وتتباعد.
ومن الباب: الفالِج: الجَمَل([12]) ذو السَّنامَين، وسمِّي للفُرجة بينهما. وفرسٌ أفلَجُ: متباعِدُ ما بين الحَرْقَفَتين. وكلُّ شيءٍ شققتَه فقد فَلَجْتَه فَِلْجين، أي نِصفَين.
قال ابن دُريد: "وإنِّما قيل فُلِجَ الرّجُل لأنَّه ذهب نِصفُه([13]) ". ويقال لِشُقَّة الثَّوب: فَلِيجة: والفَلَج: النَّهر، وسمِّي بذلك لأنّه فُلجَ، أي كأنَّ الماءَ شقَّه شقّاً فصار فُرْجَة. فأمَّا الفَلُّوجة فالأرض المُصْلَحة للزَّرع، والجمع فَلاَليج. وأمَّا الحديث: "أنَّهما فَلَجا الجِزْية"، فإنّه يريد قَسَماها، وسمِّي ذلك فَلْْجاً لأنّه تفريق.
(فلح) الفاء واللام والحاء أصلان صحيحان، أحدهما يدلُّ على شَقٍّ، والآخر على فَوْزٍ وبَقاء.
فالأوَّل: فَلَحتُ الأرضَ: شَقَقتُها. والعرب تقول: "الحديد بالحديد يُفْلَح". ولذلك سمِّي الأكّار فَلاَّحا. ويقال للمشقوق الشَّفةِ السُّفلى: أفْلَحُ، وهو بيِّن الفَلَحَة. وكان عنترة العبسيُّ يلقَّب "الفَلْحاء" لفَلَحةٍ كَانت به. قال:
وعَنْترةُ الفَلحاءُ جاءَ مُلأَّماً  *** كأنَّك فِندٌ من عَمَايةَ أسودُ([14])
والأصل الثّاني الفَلاَح: البقاء والفَوْز. وقولُ الرّجُل لامرأته: "استَفلِحي بأمرِك"، معناه فَوزِي بأمرك. والفَلاَح: السَّحُور. قالوا: سمِّي فَلاَحاً لأنَّ الإنسانَ تبقى معه قُوّتُه على الصَّوم. وفي الحديث: "صلَّينا مع رسول الله صلّى الله عليه وآله حتَّى خفْنا أنْ يَفوتَنا الفَلاَح". قال الشَّاعر:
لكلِّ همٍّ من الهُمومِ سَعَهْ *** والمُسْيُ والصّبْحُ لا فَلاَح مَعَهْ([15])
(فلذ) الفاء واللام والذال أُصَيلٌ يدلُّ على قَطْع شيءٍ من شيء. من ذلك الفِلْذة: القِطْعة من الكَبِد، والجمع فِلْذ. قال:
تكفيه حُزَّةُ فِلْذٍ إنْ ألَمّ بها *** من الشِّواء ويُروي شُربَه الغُمَرُ([16])
فالقِطْعة من المال فِلْذةٌ أيضاً. يقال فَلَذْتُ له من مالي، أي قطعت له فِلْذَةً منه.
(فلز) الفاء واللام والزاء ليس فيه شيء إلاّ أنّهم يقولون: الفِلِزُّ: خَبَث الحديد يَنْفيه الكِير.
(فلس) الفاء واللام والسين كلمة واحدة، وهي الفَلْس، معروف، والجمع فُلوس. ويقولون: أفْلَسَ الرّجل، قالوا: معناه صار ذا فُلوسٍ بعد أن كان ذا دراهم.
(فلص) الفاء واللام والصاد ليس فيه شيءٌ، لكنَّهم يقولون: الانفلاص: التفلُّت([17]) . وفلَّصت الشَّيء من الشيء خَلّصته. وهذا إن* صحَّ فإنَّما هو من الإبدال، والأصل الميم، يقال مَلَّصَ. وممكنٌ أن يكون الأصل الخاء: خَلَّص.
(فلط) الفاء واللام والطاء ليس بأصل، لأنَّه من باب الإبدال، والأصل الراء. ويقولون: أفْلَطَه الأمرُ: فاجَأَه. وتكلَّمَ فلانٌ فِلاطاً، إذا فاجَأَ([18]) بقولِهِ. والأصل الراء فرط، وقد ذُكر في بابه.
(فلع) الفاء واللام والعين كلمةٌ واحدةٌ تدلُّ على شَقِّ الشَّيء. تقول: فَلَعت الشَّيءَ: شقَقْتُه. وتَفلَّعت البَيضةُ وانْفَلَعَتْ.
(فلق) الفاء واللام والقاف أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على فُرْجةٍ وبَيْنُونةٍ في الشيء، وعلى تعظيمِ شيء. من ذلك: فَلَقْتُ الشّيءَ أَفْلِقُه فَلْقاً. والفَلَق: الصُّبح؛ لأنَّ الظَّلام يَنْفلِقُ عنه. والفَلَق: مطمئنٌّ من الأرض كأنَّه انفلَقَ، وجمعه فِلْقانٌ. والفَلق: الخَلْق كله، كأنَّه شيءٌ فُلِق عنه شيء حَتَّى أُبرِزَ وأظْهِر. ويقال: انفَلَقَ الحَجَر وغيرُه وكلَّمنَي فلانٌ من فَِلْق فيه. وهو ذاك القياس. والفَالِق: فضاءٌ بين شَقيقَتيْ رملٍ. وقَوسٌ فِلْقٌ، إذا كانت مشقوقةً ولم تكُ قَضيباً. والفَلِيق كالهَزْمة في جِران البَعير. قال:
* فَلِيقُها أجردُ كالرُّمحِ الضَّلِعْ([19]) *
والأصل الآخَر الفليقة، وهي الدَّاهية العظيمة. والعرب تقول: يا لَلْفليقة. والأمر العَجَبُ العظيم. وأفْلَقَ فلانٌ: أتى بالفِلْق. وكذلك يقال شاعرٌ مُفلِق. وقال سُويد([20]) :
إذا عَرَضَت داوِيَّةٌ مُدْلهِمَّة  *** وغَرَّدَ حاديها عَمِلْنَ بِها فِلْقا([21])
والفيلق: العجبُ أيضاً.
(فلك) الفاء واللام والكاف أصلٌ صحيح يدلُّ على استدارةٍ في شيء. من ذلك فَلْْكة المِغزل بفتح الفاء([22]) ، سمِّيت لاستدارتها؛ ولذلك قيل: فَلَّك ثَدْيُ المرأة، إذا استدار.
ومن هذا القياس فَلَك السماء. وفلكْتُ الجَدْيَ بقضيبٍ أو هُلْبٍ: أدرتُه على لسانه لئلاّ يرتضع. والفَلَك: قِطَعٌ من الأرض مستديرةٌ مرتفِعة عمَّا حولها. ويقال إنَّ فَلْكة اللِّسان: ما صَلُب من أصله. وأمَّا السفينة فتسمَّى فُلْكا. ويقال إنَّ الواحد والجمعَ في هذا الاسم سواء، ولعلَّها تسمَّى فُلْكاً لأنَّها تدار في الماء.
--------------ــــ
([1]) هو البريق الهذلي، كما سبق في حواشي (ضيف).
([2]) وينشدون في ذلك:      * كما فرق اللمة الفيلم *
([3]) المجمل واللسان (فلن) والخزانة (1: 401). وانظر أرجوزته المنشورة بمجلة المجمع العلمي العربي (8: 472-479)، وهي أرجوزة طويلة عدة أشطارها 191 شطراً وكان رؤبة يسميها "أم الرجز".
([4]) في الأصل: "وفي الفردس الفلان". وفي المجمل: "قيل الفلانة والفلان".
([5]) ديوان الحطيئة 42 واللسان والمجمل (فلا)، وسعيد هذا، هو سعيد بن العاصي الجواد الخطيب، كما في اللسان والبيان (3: 116) بتحقيقنا. وكلمة "فإنه" ساقطة من المجمل، وإثباتها من الديوان، واللسان، والمجمل.
([6]) وكذا في المجمل، أي بعد الفطام. وفي اللسان: "عزله عن الرضاع وفصله".
([7]) لبشامة بن حزن النهشلي، كما في اللسان (فلا) وأنشده في المجمل بدون نسبة ومقطوعة البيت في الحماسة (1: 25) منسوبة لبعض بني قيس بن ثعلبة.
([8]) وكذا في المجمل. ولعل صوابها "ترو". وفي اللسان: "والفلتة: كل شيء فعل من غير روية".
([9]) في الأصل: "إلى البد"، صوابه من اللسان.
([10]) في الأصل: "الإنسان"، صوابه من المجمل ومما تقتضيه المقابلة باليدين فيما يأتي.
([11]) الجمهرة (2: 107).
([12]) في الأصل: "الرجل"، وهو من طريف التصحيف.
([13]) الجمهرة (2: 107).
([14]) البيت لشريح بن بجير بن أسعد التغلبي، كما في اللسان (فلح). وقد أنشد بن فارس قطعة من البيت في (عنق). وفي الأصل: "جد ملأما" و"من عمامة"، كلاهما محرف.
([15]) للأضبط بن قريع من أبيات في الأمالي (1: 107) والمعمرين 8 والخزانة (4: 589) والأغاني  (16: 154) وحماسة ابن الشجري 137 والبيان والتبيين (3: 341) ومجالس ثعلب 480 والمثل السائر (1: 260).
([16]) لأعشى باهلة يرثي أخاه المنتشر بن وهب الباهلي، كما سبق في حواشي (غمر).
([17]) في الأصل والمجمل: "التلفت"، صوابه من اللسان.
([18]) في الأصل: "إذا جاء"، صوابه من المجمل واللسان.
([19]) الرجز لأبي محمد الفقعسي، كما في اللسان (فلق، ضلع)، وقد سبق في (ضلع). وصواب إنشاده: "فليقه" كما سبق: وقبله:*بكل شعشاع كجذع المزدرع*
([20]) سويد بن كراع العكلي، كما في اللسان (فلق) وإصلاح المنطق 22، 264.
([21]) يروى: "عرد" بالعين المهملة، و "فرين بها".
([22]) ويقال بكسرها أيضاً.

ـ

##### Türkçe

(باب **الفاء** ve **اللام** ve ikisini üçleyen şey)

(**فلم**) **الفاء** ve **اللام** ve **الميم** bir kelimedir. Derler: **الفَيْلم**: erkeklerin büyüğü. Ve **الدَّجَّال**’ın zikrinde: “Onu **فَيْلَمَانِيَّاً** gördüm.” Şair([1]) dedi:
ويَحمِي المُضافَ إذا ما دَعا *** إذا فرَّ ذُو اللِّمَّةِ الفَيْلَمُ
Ve derler: **الفَيْلَم**: **المُشْط**([2]). Ve bir şey değildir.

(**فلن**) **الفاء** ve **اللام** ve **النون** her bir kimse hakkında kinayedir. Ebû’n-Necm onu terhîm etti de şöyle dedi:
* في لَجَّةٍ أَمْسِكْ فُلانَاً عَنْ فُلِ([3]) *
Bu insanlar hakkındadır; eğer onların dışında olursa denir: “**الفلانة**’ye bindim ve **الفلان** ata (bindim)([4]).”

(**فلو**) **الفاء** ve **اللام** ve illetli harf sahih bir kelimedir; onda üç kelime vardır: terbiye, teftiş, ve boş arazi.
Terbiye ise: **فَلَوتُ المُهْرَ**: onu terbiye ettiğim zaman. Denir: **فلاهُ يَفلوه**. Ve **فَلُوَّاً** diye adlandırılır. **الحُطيئة** dedi:
سعيدٌ وما يفعلْ سعيد فإنَّه  *** نجيبٌ فَلاَه في الرِّباط نجيبُ([5])
Ve onların sözü: **فَلوتُه عن أمِّه**; yani onu sütten kesmeden([6]) kestim; mânâsı, zikrettiğimiz şeydir. Ve **فَلَوْتُ المُهر** ve **افتليتُه**. Dedi:
وليس يَهْلك منا سيّدٌ أبداً  *** إِلا افتلينا غُلاماً سيِّداً فينا([7])
Diğer kelime: **فَلَيْتَ الرَّأس**: onu **أفْليه**. Sonra ödünç alınır da denir: **فلَيْتَ رأسَه بالسَّيف أفليه**.
Üçüncü kelime: **الفلاة**; o, **المَفَازة**’dir; çoğulu **فلواتٌ** ve **فَلاً**.

(**فلت**) **الفاء** ve **اللام** ve **التاء** sahih bir kelimedir; süratte bir kurtuluşa delâlet eder.
Denir: **أفْلَتَ يُفْلِتُ**. Ve o iş **فَلْتَةً** idi; eğer tedbirden, görüşten ve tereddütten([8]) olmamışsa. Ve denir: **تفلَّتَ إلى هذا الأمر**; sanki ona doğru çekişti. Ve **فرسٌ فلَتَانٌ**: çevik, yürekçe keskin. Ve **ثَوبٌ فَلُوتٌ**: küçüklüğünden dolayı giyeninin üzerinde iki ucu birleşmez; sanki mânâsı, elden([9]) kaçmasıdır.
Babdan: **افتُلِتَ الإنسان**; ansızın öldüğü zaman. Hadiste: “Annemin nefsi **افْتُلِتَتْ**.” Ve **الفَلْتة**: Cemâdâ’l-âhire’nin son günü.

(**فلج**) **الفاء** ve **اللام** ve **الجيم** iki sahih asıldır; birisi başarı ve galebeye, diğeri iki eşit şey arasındaki bir açıklığa delâlet eder.
Birincisi: onların sözü: **فُلِجَ الرَّجُل على خَصْمِه**; kazandığı zaman. Ve **السَّهم الفالِج**: kazanan. Ve adam [**الفالج**]: kazanan. İsim **الفُلْج**’dür. Arapların darbımesellerindendir: “Ben bu işten **فالجُ بن خَلاَوةَ**’yım.” Dediler: mânâsı, “Ben ondan berîyim.” Bunun tefsiri: ondan boş kalınca kazanmış olur; yani ondan kurtulmuş olur. Ve **خَلاَوة**، **خلا يخلو**’dandır. Ali (aleyhi’s-selâm) dedi: “Müslüman kişi, kendisine zikredildiğinde boyun eğeceği bir alçaklığa girmemiştir; ve alçak insanları ona musallat eder; **الياسر الفالج** gibi: oklarından bir kazanımı bekler.”
Diğer asıl: dişlerde([10]) **الفَلَج**: **الثَّنايا** ile **الرَّبَاعِيَات** arasındakinin uzaklaşmasıdır. Ebû Bekir dedi: “**رجلٌ أفلج الأسنانِ** ve **امرأةٌ فلجَاء الأسنان**; dişlerin zikri mutlaka gerekir([11]).” Ellerdeki **الفَلَج**’e gelince, Ebû Ubeyd dedi: **الأفلج**: eğriliği ellerinde olan kimsedir; eğer ayaklarında olursa o **فَحَجٌ**’dır. Bu, ilk kıyastır; çünkü el eğrilince mutlaka ayrılır ve uzaklaşır.
Babdan: **الفالِج**: iki hörgüçlü deve([12]); ikisi arasındaki açıklıktan dolayı böyle adlandırıldı. Ve **فرسٌ أفلَجُ**: iki **الحَرْقَفَتين** arası uzak olan. Ve her şeyi yararsan onu iki **فَلْجين** olarak **فَلَجْتَه**; yani iki yarım.
İbn Düreyd dedi: “Adama **فُلِجَ** denmesi ancak, onun yarısının gitmesindendir([13]).” Elbisenin yarığına **فَلِيجة** denir. Ve **الفَلَج**: nehir; buna böyle ad verildi, çünkü o **فُلجَ**; yani sanki su onu bir yarma ile yarmış da bir açıklık olmuştur. **الفَلُّوجة** ise ekin için ıslah edilmiş arazidir; çoğulu **فَلاَليج**. Hadise gelince: “İkisi **فَلَجا الجِزْية**”; bununla onu paylaştılar demek ister; buna **فَلْج** denmesi, çünkü o ayırmadır.

(**فلح**) **الفاء** ve **اللام** ve **الحاء** iki sahih asıldır; birisi yarığa, diğeri başarıya ve bekaya delâlet eder.
Birincisi: **فَلَحتُ الأرضَ**: onu yardım. Araplar der: “Demir demirle **يُفْلَح**.” Bundan dolayı çiftçiye **فَلاَّحا** denildi. Alt dudağı yarık olana **أفْلَحُ** denir; o, **الفَلَحَة**’si açık olandır. **عنترة العبسيُّ**’ye, kendisinde bulunan bir **فَلَحة** sebebiyle “**الفَلْحاء**” lakabı verilirdi. Dedi:
وعَنْترةُ الفَلحاءُ جاءَ مُلأَّماً  *** كأنَّك فِندٌ من عَمَايةَ أسودُ([14])
İkinci asıl: **الفَلاَح**: beka ve başarıdır. Adamın karısına sözü: “**استَفلِحي بأمرِك**”; mânâsı: işinle kazan. Ve **الفَلاَح**: sahurdur. Dediler: ona **فَلاَح** adı verilmesi, insanın oruca güç kuvvetinin onunla kalmasındandır. Hadiste: “Resûlullah (sallallahu aleyhi ve âlihî) ile namaz kıldık; ta ki **الفَلاَح**’ın bizi geçmesinden korktuk.” Şair dedi:
لكلِّ همٍّ من الهُمومِ سَعَهْ *** والمُسْيُ والصّبْحُ لا فَلاَح مَعَهْ([15])

(**فلذ**) **الفاء** ve **اللام** ve **الذال** bir asılcık olup bir şeyden bir şey kesmeye delâlet eder. Ondan: **الفِلْذة**: karaciğerden parça; çoğulu **فِلْذ**. Dedi:
تكفيه حُزَّةُ فِلْذٍ إنْ ألَمّ بها *** من الشِّواء ويُروي شُربَه الغُمَرُ([16])
Malın parçası da **فِلْذةٌ**’dir. Denir: **فَلَذْتُ له من مالي**; yani ondan ona bir **فِلْذَةً** kestim.

(**فلز**) **الفاء** ve **اللام** ve **الزاء**’da bir şey yoktur; ancak derler: **الفِلِزُّ**: körüğün uzaklaştırdığı demirin pisliğidir.

(**فلس**) **الفاء** ve **اللام** ve **السين** tek bir kelimedir; o da **الفَلْس**’tir; bilinir; çoğulu **فُلوس**. Ve derler: **أفْلَسَ الرّجل**; dediler: mânâsı, dirhemleri varken sonra **فُلوس** sahibi oldu.

(**فلص**) **الفاء** ve **اللام** ve **الصاد**’da bir şey yoktur; lâkin derler: **الانفلاص**: **التفلُّت**([17]). Ve **فلَّصت** şeyi şeyden: onu kurtardım. Bu eğer sahih olursa, ancak ibdâldendir; asıl **الميم**’dir; **مَلَّصَ** denir. Ve mümkün ki asıl **الخاء**’dır: **خَلَّص**.

(**فلط**) **الفاء** ve **اللام** ve **الطاء** asıl değildir; çünkü ibdâl babındandır; asıl **الراء**’dır. Derler: **أفْلَطَه الأمرُ**: onu ansızın bastı. Ve falan **فِلاطاً** konuştu; eğer sözüyle ansızın bastıysa([18]). Asıl **الراء**’dır: **فرط**; babında zikredilmiştir.

(**فلع**) **الفاء** ve **اللام** ve **العين** tek bir kelimedir; şeyin yarılmasına delâlet eder. Dersin: **فَلَعت الشَّيءَ**: onu yardım. Ve yumurta **تَفلَّعت** ve **انْفَلَعَتْ**.

(**فلق**) **الفاء** ve **اللام** ve **القاف** sahih bir asıldır; şeyde bir açıklığa ve ayrılığa, ve bir şeyi büyütmeye delâlet eder. Ondan: **فَلَقْتُ الشّيءَ أَفْلِقُه فَلْقاً**. Ve **الفَلَق**: sabah; çünkü karanlık ondan **يَنْفلِقُ**. Ve **الفَلَق**: yerden bir çöküntü; sanki yarılmıştır; çoğulu **فِلْقانٌ**. Ve **الفَلق**: bütün yaratılmış; sanki bir şeyden bir şey yarılmış da ortaya çıkarılmış ve gösterilmiştir. Ve denir: taş ve başkası **انفَلَقَ**. Ve falan benimle ağzında bir **فَِلْق** ile konuştu. Ve o, o kıyastır. Ve **الفَالِق**: iki kum şakîkası arasındaki boşluktur. Ve **قَوسٌ فِلْقٌ**: yarık olduğu ve bir çubuk olmadığı zaman. Ve **الفَلِيق**: devenin boyun altındaki yarık gibi bir şeydir. Dedi:
* فَلِيقُها أجردُ كالرُّمحِ الضَّلِعْ([19]) *
Diğer asıl: **الفليقة**; o, büyük musibettir. Araplar der: “**يا لَلْفليقة**.” Ve iş: acayip büyük şey. Ve falan **أفْلَقَ**: **الفِلْق** ile geldi. Ve böylece **شاعرٌ مُفلِق** denir. **سُويد**([20]) dedi:
إذا عَرَضَت داوِيَّةٌ مُدْلهِمَّة  *** وغَرَّدَ حاديها عَمِلْنَ بِها فِلْقا([21])
Ve **الفيلق**: acayip de.

(**فلك**) **الفاء** ve **اللام** ve **الكاف** sahih bir asıldır; bir şeyde yuvarlaklığa delâlet eder. Ondan: **فَلْْكة المِغزل**; **الفاء**’nın fethiyle([22]); yuvarlaklığından dolayı böyle adlandırıldı; bundan dolayı denildi: kadının memesi **فَلَّك**; yuvarlaklaştığı zaman.
Bu kıyastandır: göğün **فَلَك**’i. Ve **فلكْتُ الجَدْيَ** bir çubukla yahut **هُلْبٍ** ile: onu dilinin üzerinde döndürdüm; emmesin diye. Ve **الفَلَك**: etrafındakinden yüksek, yuvarlak yer parçalarıdır. Ve denir: dilin **فَلْكة**’si: kökünden sertleşen şeydir. Gemiye gelince, ona **فُلْكا** denir. Ve denir: bu isimde tekil ile çoğul birdir; belki ona **فُلْكاً** denmesi, suda döndürüldüğündendir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%B3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف ل س
هم قوم مفاليس‏:‏ اسم جمع مُفْلِس كقولهم‏:‏ مفاطير في جمع‏:‏ مفطر أو جمع‏:‏ مفلاس‏.‏
وسمعتهم يقولون‏:‏ فلان فلسٌ من كلّ خير‏.‏
ووقع في فلسٍ شديد‏.‏
وهو مفلسٌ مفلّس وهو الذي فلّسه القاضي أي نادى عليه بالإفلاس‏.‏
وتقول‏:‏ فلان مفيلس ما له إلا أفيلس‏.‏

##### Türkçe

ف ل س
Onlar **قوم مفاليس**tir: **مُفْلِس**in cem‘ ismi; onların “**مفاطير**” demeleri gibi, **مفطر**ın cem‘inde; yahut **مفلاس**ın cem‘i.
Onları işittim, derler ki: “Falan, her hayırdan bir **فلسٌ**tur.”
Ve şiddetli bir **فلسٍ**e düştü.
Ve o, **مفلسٌ** **مفلّس**tir; o, kadının onu **فلّسه** ettiği kimsedir; yani ona iflâs ile nida etti.
Ve dersin ki: Falan **مفيلس**tir; onun **أفيلس**ten başka malı yoktur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفَلْس: معروف، والجمع في القلة أَفْلُس، وفُلُوس في الكثير، وبائعُه فَلاَّس. وأَفْلَس الرجل: صار ذا فُلُوس بعد أَن كان ذَا دراهِم، يُفْلس إِفلاساً: صار مُفْلِساً كأَنما صارت دراهِمه فُلُوساً وزُيوفاً، كما يقال: أَخْبَثَ الرجلُ إِذا صار أَصحابُه خُبتَاء، وأَقْطَفَ صارت دابّته قَطُوفاً. وفي الحديث: من أَدرك مالَه عند رجل قد أَفْلَس فهو أَحَقُّ به؛ أَفْلَس الرجل إِذا لم يبق له مالٌ، يُراد به أَنه صار إِلى حال يقال فيها ليس معه فَلْس، كما يقال أَقْهَر الرجلُ صار إِلى حال يُقْهَر عليها، وأَذَلَّ الرجلُ صار إِلى حال يَذِل فيها.
وقد فَلَّسه الحاكم تَفْلِيساً: نادة عليه أَنه أَفْلَس. وشيء مُفَلَّس اللّوْن إِذا كان على جِلْده لُمَعٌ كالفُلُوس. وقال أَبو عمرو: أَفْلَسْت الرجل إِذا طلبتَه فأَخطأَت موضعه، وذلك الفَلَس والإِفْلاس؛ وأَنشد للمُعَطَّل الهذلي
(* قوله «وأَنشد للمعطل الهذلي» في هامش الأصل مانصه: قلت الشعر لأبي قلابة الطابخي الهذلي.) :
يا حِبُّ، ما حُبُّ القَبُول، وحُبُّها
قَلَسٌ، فلا يُنْصِبْكَ حُبُّ مُفلس
قال أَبو عمرو في قوله وحُبُّها فَلَس أَي لا نَيْلَ معه.

##### Türkçe

**الفَلْس**: bilinen (şey); azlıkta cem‘i **أَفْلُس**’tur, çoklukta **فُلُوس**’tur.

Onun satıcısı **فَلاَّس**’tır. Ve **أَفْلَس** adam: **دراهِم** sahibi iken **فُلُوس** sahibi oldu; **يُفْلس** **إِفلاساً**: **مُفْلِس** oldu; sanki **دراهِم**’i **فُلُوس** ve **زُيوفاً** olmuş gibi; nitekim denir: **أَخْبَثَ** adam, arkadaşları **خُبتَاء** olunca; ve **أَقْطَفَ**: biniti **قَطُوفاً** olunca.

Ve hadiste: “Malını, **أَفْلَس** etmiş bir adamın yanında idrak eden kimse, ona daha hak sahibidir”; **أَفْلَس** adam, kendisine mal kalmayınca; bununla murad, “yanında **فَلْس** yok” denilen bir hâle varmış olmasıdır; nitekim denir: **أَقْهَر** adam, üzerine **يُقْهَر** olunan bir hâle varınca; ve **أَذَلَّ** adam, içinde **يَذِل** olduğu bir hâle varınca.

Ve hâkim onu **تَفْلِيساً** **فَلَّسه**: onun üzerine nida etti ki o **أَفْلَس** etti. Ve **مُفَلَّس** renkli bir şey, derisi üzerinde **الفُلُوس** gibi parıltılar olunca. Ebû Amr dedi: **أَفْلَسْت** adamı, onu talep ettiğinde de yerini ıskaladığında; işte bu **الفَلَس** ve **الإِفْلاس**’tır; ve el-Mu‘aṭṭal el-Huzelî’den inşad etti:

(* “Ve el-Mu‘aṭṭal el-Huzelî’den inşad etti” sözü, aslın haşiyesinde metni şu olan (kayıttır): Dedim: şiir, Ebû Ḳılâbe et-Ṭâbikhî el-Huzelî’nindir.) :

Ey sevgili, kabulün sevgisi nedir? ve onun sevgisi
**قَلَسٌ**’tur; öyleyse **مُفلس**’in sevgisi seni yormasın

Ebû Amr, “ve onun sevgisi **فَلَس**” sözünde dedi ki: yani onunla beraber elde ediş yoktur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%B3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف ل س * جمع * الفَلْسِ * في القلة * أفْلُس * وفي الكثير * فُلوسٌ * وقد * أفْلَسً * الرجل صار * مُفْلِسا * كأنما صارت دراهمه * فُلوساً * وزيوفا كما يقال أخبث الرجل إذا صار اصحابه خبثاء واقطف إذا صارت دابته قطوفا ويجوز أن يراد به أنه صار الى حال يقال فيها ليس معه * فَلْسٌ * كما يقال أقهر الرجل أي صار الى حال يقهر عليها وأذل الرجل صار الى حال يذل فيها و * فَلَّسَهُ * القاضي * تفليساً * نادى عليه أنه أفلس

##### Türkçe

* ف ل س * **الفَلْسِ**’in çoğulu: azlıkta **أفْلُس**; çoklukta **فُلوسٌ**. Ve “**أفْلَسً** الرجل” (adam iflâs etti): **مُفْلِسا** oldu; sanki dirhemleri **فُلوساً** ve sahte(leşmiş) olmuş gibidir. Nitekim “أخبث الرجل” denir: arkadaşları kötü olunca; ve “اقطف” (denir): biniti **قطوفا** olunca. Ve caizdir ki bununla, yanında **فَلْسٌ** yok denilen bir hâle dönmüş olması kastedilsin. Nitekim “أقهر الرجل” denir: üzerine kahredildiği bir hâle dönmüş oldu; ve “أذل الرجل” (denir): içinde zelil olacağı bir hâle dönmüş oldu. Ve “**فَلَّسَهُ** القاضي **تفليساً**”: onun üzerine, iflâs ettiğini ilan ederek seslendi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الفلس، بالفتح: م، معروف، ج في القلة أفلس، و في الكثير: فلوس، وبائعه فلاس، ككتان. والفلس: خاتم الجزية في الحلق، ونص التكملة: في العنق. وفي بعض النسخ: الحزمة، بدل الجزية، وهو غلط. وقال ابن دريد: الفلس، وبالكسر: صنم كان لطيء في الجاهلية، فبعث النبي صلى الله عليه وسلم علي بن أبي طالب رضي الله تعالى عنه، فهدمه وأخذ السيفين اللذين كان الحارث بن أبي شمر أهداهما إليه، وهما مخذم ورسوب. والفلس، بالتحريك: عدم النيل، وبه فسر أبو عمرو قول أبي قلابة الطابخي:
  يا حب ما حب القتول وحبها                      فلس فلا ينصبك حب مفلس

  مأخوذ من أفلس، أي صار ذا فلوس بعد أن كان ذا دراهم، وفي الحديث: من أدرك ماله عند رجل قد أفلس فهو أحق به أفلس الرجل، إذا لم يبق له مال، كأنما صارت دراهمه فلوسا وزيوفا، كما يقال: أخبث الرجل، إذا صار أصحابه خبثاء، وأقطف: صارت دابته قطوفا. أو يراد بالحديث: أنه صار إلى حال بحيث يقال فيها: ليس معه فلس، كما يقال: أقهر الرجل: صار إلى حال يقهر عليها، وأذل الرجل: صار إلى حال يذل فيها. وفلسه القاضي، وفي التهذيب: الحاكم، تفليسا: حكم بإفلاسه، وفي التهذيب والأساس: نادى عليه أنه أفلس. ومفاليس، هكذا بصيغة الجمع: د، باليمن، نقله الصاغاني، وقال في العباب: وقد وردته. قلت: هو في طريق عدن. وتفليس، بالفتح وقد تكسر، فيكون على وزن فعليل، وتجعل التاء أصلية، لأن الكلمة جرجية وإن وافقت أوزان العربية، ومن فتح التاء جعل الكلمة عربية، ويكون عنده على وزن تفعيل، نقله الصاغاني، وقد ذكره المصنف رحمه الله أولا، ونسب الكسر إلى العامة: د، وسبق له أنه قصبة كرجستان، بينه وسبق له أنه قصبة كرجستان، بينه وبين قاليقلا ثلاثون فرسخا، افتتح في خلافة أمير المؤمنين عثمان رضي الله تعالى عنه، وسبق للمصنف أن عليها سورين، وحماماتها تنبع ماء حارا بغير نار، منه عمر بن بندار التفليسي الفقيه، وأبو أحمد حامد بن يوسف بن الحسين التغلبي المحدث. ويقال: شيء مفلس اللون، كمعظم، إذا كان على جلده لمع كالفلوس. ومما يستدرك عليه: أفلست الرجل، إذا طلبته فأخطأت موضعه، وهو الفلس، والإفلاس، قاله أبو عمرو. وقوم مفاليس: اسم جمع مفلس، كمفاطير جمع مفطر، أو جمع مفلاس، قاله الزمخشري. ولقد أبدع الحريري حيث قال: صليت المغرب في تفليس، مع زمرة مفاليس. وفلان فلس من كل خير. ووقع في فلس شديد. وهو مفيلس، ماله إلا أفيلس. والفلاس، كشداد، اشتهر به أبو حفص عمرو بن علي الصيرفي الحافظ، روى عنه البخاري ومسلم.

##### Türkçe

**الفلس**، fetih ile: müzekker, mâlûm; azlıkta cem‘i **أفلس**; çoklukta: **فلوس**; satıcısı **فلاس**; **كتان** gibi. Ve **الفلس**: boğazda cizye mührü; **التكملة**’nin nassı: boyunda. Bazı nüshalarda: **الحزمة**, **الجزية** yerine; bu yanlıştır. İbn Düreyd dedi: **الفلس** ve kesre ile: câhiliyyede Tayy’a ait bir put idi; Nebî صلى الله عليه وسلم Ali b. Ebî Tâlib’i رضي الله تعالى عنه gönderdi; onu yıktı ve Hâris b. Ebî Şemir’in ona hediye ettiği iki kılıcı aldı; ikisi **مخذم** ve **رسوب**’dur. Ve **الفلس** tahrîk ile: nail olmanın yokluğu; bununla Ebû Amr, Ebû Kilâbe et-Tabbâhî’nin sözünü tefsir etti:
  Ey sevgi, öldürücünün sevgisi ve onun sevgisi ne sevgidir;                      **فلس**’tir; öyleyse iflâs etmişin sevgisi seni yormasın

**أفلس**’ten alınmıştır; yani dirhemlere sahip iken **فلوس**’a sahip oldu. Hadiste: “Malını, iflâs etmiş bir adamın yanında idrak eden kimse ona daha hak sahibidir.” Adam **أفلس** etti; ona mal kalmadığı zaman; sanki dirhemleri **فلوس** ve sahte paralar oldu; “Adam **أخبث** oldu” denildiği gibi; arkadaşları habîsler olduğu zaman; ve **أقطف**: biniti **قطوفا** oldu. Yahut hadisten murad: “Onunla birlikte bir **فلس** yoktur” denilecek bir hâle dönmüş olmasıdır; “Adam **أقهر** oldu” denildiği gibi: kendisi üzerine kahredileceği bir hâle dönüştü; ve “Adam **أذل** oldu”: kendisi içinde zelil olunacağı bir hâle dönüştü. Ve kadı onu **فلسه** etti; **التهذيب**’de: hâkim; **تفليسا**: iflâsına hükmetti; **التهذيب** ve **الأساس**’ta: onun üzerine “o **أفلس** etti” diye nida etti. Ve **مفاليس**; işte böyle cem‘ sigasıyla: Yemen’de bir yer adı; bunu Sâgânî nakletti; **العباب**’da dedi: “Onu ziyaret ettim.” Dedim: o, Aden yolu üzerindedir. Ve **تفليس**; fetih ile, bazen kesrelenir; böylece **فعيلل** vezni üzere olur; ve **التاء** aslî kılınır; çünkü kelime Gürcîcedir, Arapçanın vezinlerine muvafık olsa da. **التاء**’yı fetheden kimse kelimeyi Arapça kılar; onun yanında **تفعيل** vezni üzere olur; bunu Sâgânî nakletti. Musannif رحمه الله onu önce zikretti ve kesreyi avama nisbet etti: bir yer adı; ve onun daha önce geçti ki o, Kercistân’ın kasabasıdır; onunla Kâlîkılâ arasında otuz fersahtır; Mü’minlerin emîri Osman رضي الله تعالى عنه hilâfetinde fethedildi; ve musannifin daha önce geçti ki onun üzerinde iki sur vardır; ve hamamları ateşsiz sıcak su fışkırtır. Ondandır: fakih Ömer b. Bendâr et-Teflîsî; ve muhaddis Ebû Ahmed Hâmid b. Yûsuf b. el-Hüseyn et-Tağlibî. Ve denilir: rengi **مفلس** olan bir şey; **معظم** gibi; derisi üzerinde **فلوس** gibi bir parıltı olduğu zaman. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: “Adamı **أفلست** ettim”; onu aradığın zaman da yerini ıskaladığın zaman; bu **الفلس** ve **الإفلاس**’tır; Ebû Amr söyledi. Ve **مفاليس** bir kavim: **مفلس**’in ism-i cem‘idir; **مفاطير**’in **مفطر**’ın cem‘i olması gibi; yahut **مفلاس**’ın cem‘idir; Zemahşerî söyledi. Harîrî’nin şu sözüyle ne güzel ibdâ‘ etti: “**تفليس**’te akşam namazını kıldım; **مفاليس** bir zümre ile.” Ve falan kimse her hayırdan bir **فلس**’tir. Ve şiddetli bir **فلس**’e düştü. Ve o **مفيلس**’tir; onun için bir **أفيلس**’ten başka yoktur. Ve **الفلاس**; **شداد** gibi; bununla, hâfız sarraf Ebû Hafs Amr b. Ali meşhur oldu; Buhârî ve Müslim ondan rivayet etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%B3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فلّسهُ
2 فلّسهُ ذ , (S, A, O, Msb, K,) inf. n. تَفْلِيسٌ, (S, O, Msb, K,) He (a judge) proclaimed him. (S, A, O, Msb,) or pronounced him, (O, K,) to be, or to have become, in a state of اـِفْلَاس [meaning bankruptcy, or insolvency], (S, A, O, K,) or to have become مُفْلِس [meaning bankrupt, or insolvent], and paraded him among the people as such. (Msb.) ― -b2- And [hence] one says, فُلِّسَ مِنْ كُلِّ خَيْرٍ [app. meaning He was pronounced destitute of all good, or of all property]. (TA.) -A2- [فُلِّسَ It was marked with spots differing in colour from the rest, resembling فُلُوس, or small copper coins. (See مُفَلَّسٌ.)] تَفْلِيسُ اللَّوْنِ [used as a subst. properly so termed] signifies Spots in a colour, differing therefrom in colour, resembling فُلُوس. (M.)

افلس
4 افلس ذ , [inf. n. اـِفْلَاسٌ,] He became مُفْلِس [which in the common legal acceptation means bankrupt, or insolvent]: (S:) or he had no property remaining: (O, K:) as though his دَرَاهِم [or pieces of silver] had become فُلُوس [or small copper coins], (S, O, K,) and base money: like as أَخْبَثَ signifies “ his companions, or friends, became bad, wicked, or deceitful: ” (S, O:) or he became in such a state that it was said he had not a فَلْس [or small copper coin]; (S, O, K;) like as أَقْهَرَ signifies “ he became in a state in which to be overcome, or subdued: ” (S, O:) or as though he became in a state in which to be overcome, or subdued: (Msb:) or he became a possessor of فُلُوس after he had been a possessor of دَرَاهِم: (M, Msb:) but properly, [so in the Msb, but I would rather say secondarily, or tropically,] he became reduced from a state of ease, or competence, or richness, to a state of difficulty, or poverty. (Msb.) -A2- افلس الرَّجُلَ He sought the man and missed his place. (AA, O.)

فَلْسٌ
فَلْسٌ ذ [A small copper coin;] a thing well known, (M, A, K,) used in buying and selling; (Msb;) the forty-eighth part of a dirhem: [i. e., about half a farthing of our money:] so in Egypt: (Ibn-Fadl-Allah, cited by Es-Suyootee in his Husn el-Mohلdarah:) pl. (of pauc., S, O) أَفْلُسٌ, and (of mult., S, O) فُلُوسٌ. (S, M, O, Msb, K.) [The dim. of the former of these pls. is ↓ أُفَيْلِسٌ: see an ex. below, voce مُفْلِسٌ. The pl. فُلُوس is the common term for Money in Egypt and some other parts in the present day.] ― -b2- [Hence, Anything resembling a small coin: as ― -b3- A counter of metal: ― -b4- and A scale of a fish: as Sgh says,] فُلُوسُ السَّمَكِ signifies what are on the back of the fish, resembling the [coins called] فُلُوس. (O.) ― -b5- And The seal of the جِزْيَة [or tax paid by the free non-muslim subject of a Muslim government], (T, S, K,) which was hung upon the neck, (T, S, TA,) or upon the throat. (O, K.)

الفِلْسُ
الفِلْسُ ذ A certain idol which belonged to the tribe of Teiyi, (IDrd, M, O, K,) in the Time of Ignorance; which 'Alee, being sent by Mohammad, destroyed, taking away the two swords, مِخْذَمٌ and رَسُوبٌ, that El-Hلrith Ibn-Abee-Shemir had given to it. (O, TA.)

فَلَسٌ
فَلَسٌ ذ , from أَفْلَسَ, [app. signifying Bankruptcy or insolvency: or a state of indigence or destitution: and] lack of obtainment: (K, TA:) and failure of finding him whom [or that which] one seeks. (TA.) You say, وَقَعَ فِى فَلَسٍ شَدِيدٍ [He fell into a severe state of indigence or destitution]. (TA.) And one says, فِى حُبِّهَا فَلَسٌ, meaning With her love, or the love of her, is no obtainment: and the phrase حُبُّهَا فَلَسٌ, occurring in a verse of El-Mo'attal El-Hudhalee, or of Aboo-Kilلbeh, [in which the love thus described is afterwards termed ↓ حُبُّ مُفْلِسٌ, so that فَلَسٌ is here used for مُفْلِسٌ, or the phrase is elliptical,] Her love, or the love of her, is such that nothing is obtained from it. (O.)

فَلَّاسٌ
فَلَّاسٌ ذ A seller of فُلُوس, pl. of فَلْسٌ. (M, O, K.)

أُفَيْلِسٌ
أُفَيْلِسٌ ذ : see فَلْسٌ and مُفْلِسٌ.

مُفْلِسٌ
مُفْلِسٌ ذ act. part. n. of 4 [q. v.]: pl., (Msb,) or quasi-pl. n., (A,) ↓ مَفَالِيسُ; (A, Msb;) like as مفَاطِيرُ is of مُفْطِرٌ, [and مَيَاسِيرُ of مُوسِرٌ;] or pl. of ↓ مِفْلَاسٌ [which signifies the same as مَفْلِسٌ but in an intensive degree]. (A, TA.) [The dim. is ↓ مُفَيْلِسٌ.] You say, فُلَانٌ مُفَيْلِسٌ مَا نَهُ اـِلَّا أُفَيْلِسٌ [Such a one is nearly a bankrupt, or nearly destitute; he has nothing but a few small copper coins]. (A, TA.) ― -b2- See also فَلَسٌ.

مُفَلَّسٌ
مُفَلَّسٌ ذ Proclaimed [or pronounced] by the judge to be in a state of اـِفْلَاس. (A.) [See 2.] -A2- Also, (Mgh,) or مُفَلَّسُ اللَّوْنِ, (O, K,) A horse, (Mgh,) or other thing, (O, K,) having upon his skin spots differing in colour from the rest, resembling فُلُوس [or small copper coins]. (Mgh, O, K.)

مِفْلَاسٌ
مِفْلَاسٌ ذ : see مُفْلِسٌ.

مَفَالِيسُ
مَفَالِيسُ ذ , a pl. or quasi-pl. n.: see مُفْلِسٌ.

مُفَيْلِسٌ
مُفَيْلِسٌ ذ dim. of مُفْلِسٌ, q. v.

##### Türkçe

فلّسهُ
2 **فلّسهُ** ذ , (S, A, O, Msb, K,) mastar ismi **تَفْلِيسٌ**, (S, O, Msb, K,) O (bir hâkim) onu, (S, A, O, Msb,) yahut onu, (O, K,) **اـِفْلَاس** hâlinde [iflas, yahut ödeme güçsüzlüğü mânâsında] olmakta, yahut olmuş olmakta, (S, A, O, K,) yahut **مُفْلِس** [iflas etmiş, yahut ödeme güçsüzü mânâsında] olmuş olmakta, hükmen ilân etti; ve onu bu sıfatla insanlar arasında teşhir etti. (Msb.) ― -b2- Ve [bundan dolayı] denir: **فُلِّسَ مِنْ كُلِّ خَيْرٍ** [görünüşe göre mânâsı: O, her hayırdan, yahut her maldan yoksun diye hükmen ilân edildi]. (TA.) -A2- [**فُلِّسَ** Geri kalanından renkçe farklı beneklerle işaretlendi; **فُلُوس**a, yahut küçük bakır paralara benzer. (**مُفَلَّسٌ**’a bak.)] **تَفْلِيسُ اللَّوْنِ** [aslında böyle adlandırılan bir isim olarak kullanılır] şunu ifade eder: onda renkçe farklı, **فُلُوس**a benzeyen benekler. (M.)

افلس
4 **افلس** ذ , [mastar ismi **اـِفْلَاسٌ**,] O **مُفْلِس** oldu [ki yaygın hukukî kabule göre iflas etmiş, yahut ödeme güçsüzü demektir]: (S:) yahut onun hiçbir malı kalmadı: (O, K:) sanki onun **دَرَاهِم**i [yahut gümüş parçaları] **فُلُوس**a [yahut küçük bakır paralara], (S, O, K,) ve düşük paraya dönüşmüş gibi: tıpkı **أَخْبَثَ**’ın “onun arkadaşları, yahut dostları kötü, habis, yahut hilekâr oldu” mânâsına gelmesi gibi: (S, O:) yahut, kendisi hakkında onun bir **فَلْس**i [yahut küçük bir bakır parası] yok denilecek bir hâle geldi; (S, O, K;) tıpkı **أَقْهَرَ**’ın “o, yenilmeye, yahut boyun eğdirilmeye elverişli bir hâle geldi” mânâsına gelmesi gibi: (S, O:) yahut sanki o, yenilmeye, yahut boyun eğdirilmeye elverişli bir hâle geldi: (Msb:) yahut, **دَرَاهِم** sahibi olduktan sonra **فُلُوس** sahibi oldu: (M, Msb:) fakat aslında, [Msb’de böyle; fakat ben daha ziyade ikincil, yahut mecazî derim,] o, rahatlık, yahut yeterlilik, yahut zenginlik hâlinden, zorluk, yahut fakirlik hâline indirgenmiş oldu. (Msb.) -A2- **افلس الرَّجُلَ** O, adamı aradı ve onun yerini ıskaladı. (AA, O.)

فَلْسٌ
**فَلْسٌ** ذ [küçük bir bakır para;] iyi bilinen bir şey, (M, A, K,) alım satımda kullanılan; (Msb;) bir dirhemin kırk sekizde biri: [yani, bizim paramızla yaklaşık yarım farthing:] Mısır’da böyledir: (İbn-Fadl-Allah; Es-Suyootee’nin Husn el-Mohلdarah’sında naklen:) cem‘ (azlık için, S, O) **أَفْلُسٌ**, ve (çokluk için, S, O) **فُلُوسٌ**. (S, M, O, Msb, K.) [Bu cem‘lerden ilkinin tasğîri **أُفَيْلِسٌ**’tir: aşağıda, **مُفْلِسٌ** maddesinde bir örneğe bak. Cem‘ **فُلُوس**, günümüzde Mısır’da ve bazı başka yerlerde para için yaygın terimdir.] ― -b2- [Bundan dolayı, küçük paraya benzeyen her şey: meselâ ― -b3- metalden bir sayaç: ― -b4- ve bir balığın pulu: Sgh’nin dediği gibi,] **فُلُوسُ السَّمَكِ** balığın sırtında bulunan, [**فُلُوس** denilen] paralara benzeyen şeyleri ifade eder. (O.) ― -b5- Ve **جِزْيَة**nin [Müslüman bir yönetimin hür gayrimüslim tebaasının ödediği verginin] mührü, (T, S, K,) ki boyna asılırdı, (T, S, TA,) yahut boğaza. (O, K.)

الفِلْسُ
**الفِلْسُ** ذ Teyy kabilesine ait olan belirli bir put; (IDrd, M, O, K,) Câhiliye Zamanında; ki Muhammed tarafından gönderilen ‘Alî onu yıktı; ona El-Hلrith İbn-Abee-Shemir’in vermiş olduğu iki kılıcı, **مِخْذَمٌ** ve **رَسُوبٌ**’u alıp götürerek. (O, TA.)

فَلَسٌ
**فَلَسٌ** ذ , **أَفْلَسَ**’tan, [görünüşe göre iflas yahut ödeme güçsüzlüğü: yahut yoksulluk yahut yoksunluk hâli: ve] elde edememe: (K, TA:) ve kişinin aradığı kimseyi [yahut şeyi] bulmada başarısızlık. (TA.) Dersin ki: **وَقَعَ فِى فَلَسٍ شَدِيدٍ** [o, şiddetli bir yoksulluk yahut yoksunluk hâline düştü]. (TA.) Ve denir: **فِى حُبِّهَا فَلَسٌ**, mânâsı: onun sevgisinde, yahut onu sevmede, elde ediş yoktur: ve **حُبُّهَا فَلَسٌ** ibaresi, El-Mo'attal El-Hudhalee’nin yahut Aboo-Kilلbeh’in bir beytinde vârid olmuştur; [onda böyle nitelenen sevgi daha sonra **حُبُّ مُفْلِسٌ** diye adlandırılır; böylece burada **فَلَسٌ**, **مُفْلِسٌ** yerine kullanılmıştır; yahut ibare haziflidir,] onun sevgisi, yahut onu sevme, ondan hiçbir şey elde edilmeyecek türdendir. (O.)

فَلَّاسٌ
**فَلَّاسٌ** ذ **فُلُوس** satıcısı; **فَلْسٌ**’ün cem‘idir. (M, O, K.)

أُفَيْلِسٌ
**أُفَيْلِسٌ** ذ : **فَلْسٌ** ve **مُفْلِسٌ**’e bak.

مُفْلِسٌ
**مُفْلِسٌ** ذ 4’ün ism-i fâili [ona bak]: cem‘i, (Msb,) yahut cem‘e benzer isim, (A,) **مَفَالِيسُ**; (A, Msb;) tıpkı **مفَاطِيرُ**’ün **مُفْطِرٌ**’ün [ve **مَيَاسِيرُ**’ün **مُوسِرٌ**’ün] olması gibi; yahut **مِفْلَاسٌ**’ın cem‘idir [ki bu, **مَفْلِسٌ** ile aynı mânâyı ifade eder; fakat şiddet derecesinde]. (A, TA.) [Tasğîri **مُفَيْلِسٌ**’tir.] Dersin ki: **فُلَانٌ مُفَيْلِسٌ مَا نَهُ اـِلَّا أُفَيْلِسٌ** [falanca neredeyse iflas etmiş, yahut neredeyse yoksundur; onun birkaç küçük bakır paradan başka bir şeyi yoktur]. (A, TA.) ― -b2- **فَلَسٌ**’e de bak.

مُفَلَّسٌ
**مُفَلَّسٌ** ذ Hâkim tarafından **اـِفْلَاس** hâlinde olduğuna hükmen ilân edilmiş [yahut hükmen söylenmiş]. (A.) [2’ye bak.] -A2- Ayrıca, (Mgh,) yahut **مُفَلَّسُ اللَّوْنِ**, (O, K,) bir at, (Mgh,) yahut başka bir şey, (O, K,) derisi üzerinde geri kalanından renkçe farklı, **فُلُوس**a [yahut küçük bakır paralara] benzeyen benekler bulunan. (Mgh, O, K.)

مِفْلَاسٌ
**مِفْلَاسٌ** ذ : **مُفْلِسٌ**’e bak.

مَفَالِيسُ
**مَفَالِيسُ** ذ , bir cem‘ yahut cem‘e benzer isim: **مُفْلِسٌ**’e bak.

مُفَيْلِسٌ
**مُفَيْلِسٌ** ذ **مُفْلِسٌ**’in tasğîri, ona bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%B3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَلَسَ
فَلَسَ فَلَّسَ II ,
a.  Declared, pronounced bankrupt, insolvent.

b.  Beggared.

أَفْلَسَ
أَفْلَسَ IV ,
a.  Was, became poor, destitute; became insolvent, turned bankrupt.

b.  Missed.

فَلْس
فَلْس 1 , ( pl. أَفْلُس 16 ,  فُلُوْس 27 ),
a.  Obolus; coin.

b.  [ coll. ], Money.

فِلْس
فِلْس 2 ,
a.  A certain idol.

فَلَس
فَلَس 4 ,
a.  Poverty, indigence, penury.

b.  see N. Ac. IV .

فُلُوْس
فُلُوْس 27 ,
a.  Scales ( of a fish ).

فَلَّاْس
فَلَّاْس 28 ,
a.  Moneychanger.

مِفْلَاْس
مِفْلَاْس 45 ,
a.  see N. Ag. IV .

فَلَّسَ
N. P. فَلَّسَ II ,
a.  Ornamented with coins or counters.

b.  Scaly.

c.  Declared bankrupt.

أَفْلَسَ
N. Ag. أَفْلَسَ IV , ( pl. مَفَاْلِيْسُ 65 ),
a.  Poor, indigent, destitute.

b.  Bankrupt, insolvent.
N. Ac IV, Bankruptcy, insolvency.
فِلَسْطُوْن
فِلَسْطُوْن ,  فِلَسْطِيْن
a.  Palestine.

فِلَسْطِيّ
فِلَسْطِيّ ,  فِلَسْطِيْنِيّ
a.  Philistine.

##### Türkçe

فَلَسَ
**فَلَسَ** **فَلَّسَ** II ,
a. İflas etmiş, müflis ilan edilmiş, ödeme güçsüzlüğüne düşmüş olduğunu bildirdi, telaffuz etti.

b. Yoksullaştırdı.

أَفْلَسَ
**أَفْلَسَ** IV ,
a. Fakir oldu, yoksul oldu; ödeme güçsüzlüğüne düştü, iflas etti.

b. Iskaladı.

فَلْس
**فَلْس** 1 , ( çoğ. **أَفْلُس** 16 , **فُلُوْس** 27 ),
a. Obolus; sikke.

b. [ topluluk ], para.

فِلْس
**فِلْس** 2 ,
a. Belli bir put.

فَلَس
**فَلَس** 4 ,
a. Fakirlik, yoksulluk, yoksunluk.

b. bkz. N. Ac. IV .

فُلُوْس
**فُلُوْس** 27 ,
a. Pullar (bir balığın).

فَلَّاْس
**فَلَّاْس** 28 ,
a. Sarraf.

مِفْلَاْس
**مِفْلَاْس** 45 ,
a. bkz. N. Ag. IV .

فَلَّسَ
N. P. **فَلَّسَ** II ,
a. Sikkelerle veya sayaçlarla süsledi.

b. Pullu.

c. İflas etmiş ilan etti.

أَفْلَسَ
N. Ag. **أَفْلَسَ** IV , ( çoğ. **مَفَاْلِيْسُ** 65 ),
a. Fakir, yoksul, muhtaç.

b. Müflis, ödeme güçsüzlüğünde.
N. Ac IV, iflas, ödeme güçsüzlüğü.

فِلَسْطُوْن
**فِلَسْطُوْن** , **فِلَسْطِيْن**
a. Filistin.

فِلَسْطِيّ
**فِلَسْطِيّ** , **فِلَسْطِيْنِيّ**
a. Filistî.
