# فلس — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%B3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%84%D8%B3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فلس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%B3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فلس

الفلس، بالفتح: م، معروف، ج في القلة أفلس، و في الكثير: فلوس، وبائعه فلاس، ككتان. والفلس: خاتم الجزية في الحلق، ونص التكملة: في العنق. وفي بعض النسخ: الحزمة، بدل الجزية، وهو غلط. وقال ابن دريد: الفلس، وبالكسر: صنم كان لطيء في الجاهلية، فبعث النبي صلى الله عليه وسلم علي بن أبي طالب رضي الله تعالى عنه، فهدمه وأخذ السيفين اللذين كان الحارث بن أبي شمر أهداهما إليه، وهما مخذم ورسوب. والفلس، بالتحريك: عدم النيل، وبه فسر أبو عمرو قول أبي قلابة الطابخي:
  يا حب ما حب القتول وحبها                      فلس فلا ينصبك حب مفلس

  مأخوذ من أفلس، أي صار ذا فلوس بعد أن كان ذا دراهم، وفي الحديث: من أدرك ماله عند رجل قد أفلس فهو أحق به أفلس الرجل، إذا لم يبق له مال، كأنما صارت دراهمه فلوسا وزيوفا، كما يقال: أخبث الرجل، إذا صار أصحابه خبثاء، وأقطف: صارت دابته قطوفا. أو يراد بالحديث: أنه صار إلى حال بحيث يقال فيها: ليس معه فلس، كما يقال: أقهر الرجل: صار إلى حال يقهر عليها، وأذل الرجل: صار إلى حال يذل فيها. وفلسه القاضي، وفي التهذيب: الحاكم، تفليسا: حكم بإفلاسه، وفي التهذيب والأساس: نادى عليه أنه أفلس. ومفاليس، هكذا بصيغة الجمع: د، باليمن، نقله الصاغاني، وقال في العباب: وقد وردته. قلت: هو في طريق عدن. وتفليس، بالفتح وقد تكسر، فيكون على وزن فعليل، وتجعل التاء أصلية، لأن الكلمة جرجية وإن وافقت أوزان العربية، ومن فتح التاء جعل الكلمة عربية، ويكون عنده على وزن تفعيل، نقله الصاغاني، وقد ذكره المصنف رحمه الله أولا، ونسب الكسر إلى العامة: د، وسبق له أنه قصبة كرجستان، بينه وسبق له أنه قصبة كرجستان، بينه وبين قاليقلا ثلاثون فرسخا، افتتح في خلافة أمير المؤمنين عثمان رضي الله تعالى عنه، وسبق للمصنف أن عليها سورين، وحماماتها تنبع ماء حارا بغير نار، منه عمر بن بندار التفليسي الفقيه، وأبو أحمد حامد بن يوسف بن الحسين التغلبي المحدث. ويقال: شيء مفلس اللون، كمعظم، إذا كان على جلده لمع كالفلوس. ومما يستدرك عليه: أفلست الرجل، إذا طلبته فأخطأت موضعه، وهو الفلس، والإفلاس، قاله أبو عمرو. وقوم مفاليس: اسم جمع مفلس، كمفاطير جمع مفطر، أو جمع مفلاس، قاله الزمخشري. ولقد أبدع الحريري حيث قال: صليت المغرب في تفليس، مع زمرة مفاليس. وفلان فلس من كل خير. ووقع في فلس شديد. وهو مفيلس، ماله إلا أفيلس. والفلاس، كشداد، اشتهر به أبو حفص عمرو بن علي الصيرفي الحافظ، روى عنه البخاري ومسلم.

### Türkçe

**الفلس**، fetih ile: müzekker, mâlûm; azlıkta cem‘i **أفلس**; çoklukta: **فلوس**; satıcısı **فلاس**; **كتان** gibi. Ve **الفلس**: boğazda cizye mührü; **التكملة**’nin nassı: boyunda. Bazı nüshalarda: **الحزمة**, **الجزية** yerine; bu yanlıştır. İbn Düreyd dedi: **الفلس** ve kesre ile: câhiliyyede Tayy’a ait bir put idi; Nebî صلى الله عليه وسلم Ali b. Ebî Tâlib’i رضي الله تعالى عنه gönderdi; onu yıktı ve Hâris b. Ebî Şemir’in ona hediye ettiği iki kılıcı aldı; ikisi **مخذم** ve **رسوب**’dur. Ve **الفلس** tahrîk ile: nail olmanın yokluğu; bununla Ebû Amr, Ebû Kilâbe et-Tabbâhî’nin sözünü tefsir etti:
  Ey sevgi, öldürücünün sevgisi ve onun sevgisi ne sevgidir;                      **فلس**’tir; öyleyse iflâs etmişin sevgisi seni yormasın

**أفلس**’ten alınmıştır; yani dirhemlere sahip iken **فلوس**’a sahip oldu. Hadiste: “Malını, iflâs etmiş bir adamın yanında idrak eden kimse ona daha hak sahibidir.” Adam **أفلس** etti; ona mal kalmadığı zaman; sanki dirhemleri **فلوس** ve sahte paralar oldu; “Adam **أخبث** oldu” denildiği gibi; arkadaşları habîsler olduğu zaman; ve **أقطف**: biniti **قطوفا** oldu. Yahut hadisten murad: “Onunla birlikte bir **فلس** yoktur” denilecek bir hâle dönmüş olmasıdır; “Adam **أقهر** oldu” denildiği gibi: kendisi üzerine kahredileceği bir hâle dönüştü; ve “Adam **أذل** oldu”: kendisi içinde zelil olunacağı bir hâle dönüştü. Ve kadı onu **فلسه** etti; **التهذيب**’de: hâkim; **تفليسا**: iflâsına hükmetti; **التهذيب** ve **الأساس**’ta: onun üzerine “o **أفلس** etti” diye nida etti. Ve **مفاليس**; işte böyle cem‘ sigasıyla: Yemen’de bir yer adı; bunu Sâgânî nakletti; **العباب**’da dedi: “Onu ziyaret ettim.” Dedim: o, Aden yolu üzerindedir. Ve **تفليس**; fetih ile, bazen kesrelenir; böylece **فعيلل** vezni üzere olur; ve **التاء** aslî kılınır; çünkü kelime Gürcîcedir, Arapçanın vezinlerine muvafık olsa da. **التاء**’yı fetheden kimse kelimeyi Arapça kılar; onun yanında **تفعيل** vezni üzere olur; bunu Sâgânî nakletti. Musannif رحمه الله onu önce zikretti ve kesreyi avama nisbet etti: bir yer adı; ve onun daha önce geçti ki o, Kercistân’ın kasabasıdır; onunla Kâlîkılâ arasında otuz fersahtır; Mü’minlerin emîri Osman رضي الله تعالى عنه hilâfetinde fethedildi; ve musannifin daha önce geçti ki onun üzerinde iki sur vardır; ve hamamları ateşsiz sıcak su fışkırtır. Ondandır: fakih Ömer b. Bendâr et-Teflîsî; ve muhaddis Ebû Ahmed Hâmid b. Yûsuf b. el-Hüseyn et-Tağlibî. Ve denilir: rengi **مفلس** olan bir şey; **معظم** gibi; derisi üzerinde **فلوس** gibi bir parıltı olduğu zaman. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: “Adamı **أفلست** ettim”; onu aradığın zaman da yerini ıskaladığın zaman; bu **الفلس** ve **الإفلاس**’tır; Ebû Amr söyledi. Ve **مفاليس** bir kavim: **مفلس**’in ism-i cem‘idir; **مفاطير**’in **مفطر**’ın cem‘i olması gibi; yahut **مفلاس**’ın cem‘idir; Zemahşerî söyledi. Harîrî’nin şu sözüyle ne güzel ibdâ‘ etti: “**تفليس**’te akşam namazını kıldım; **مفاليس** bir zümre ile.” Ve falan kimse her hayırdan bir **فلس**’tir. Ve şiddetli bir **فلس**’e düştü. Ve o **مفيلس**’tir; onun için bir **أفيلس**’ten başka yoktur. Ve **الفلاس**; **شداد** gibi; bununla, hâfız sarraf Ebû Hafs Amr b. Ali meşhur oldu; Buhârî ve Müslim ondan rivayet etti.
