# فلط — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%B7/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%84%D8%B7/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%B7.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فلط

فلط الرجل عن سيفه، إذا دهش عنه، كما في العباب واللسان. وقد وجد أيضا في بعض نسخ الصحاح على الهامش. والفلط، محركة: الفجأة، يقال: لقيته فلطا، أي فجأة، هذلية، وأنشد الجوهري للراجز:
  ومنهل على غشاش وفلط
  شربت منه بين كره وثعط والفلاط، ككتاب: المفاجأة، لغة لهذيل، قاله الجوهري، وأنشد للمتنخل الهذلي:
  به أحمي المضاف إذا دعاني                      ونفسي ساعة الفزع الفلاط ورفع إلى عمر بن عبد العزيز رجل قال لآخر، في يتيمة كفلها: إنك تبوكها، فأمر بحده، فقال: أأضرب فلاطا? قال أبو عبيد: أي فجأة. وأفلطني الرجل إفلاطا، مثل أفلتني. قال الخليل: أفلطني لغة قبيحة تميمية في أفلتني، كما في الصحاح. وقد استعمله ساعدة بن جؤية، فقال:
  بأصدق بأس من خليل ثمـينة                      وأمضى إذا ما أفلط القائم اليد أراد: أفلت القائم اليد، فقلب، هكذا هو في اللسان. والرواية: بأصدق بأسا. والذي في شرح الديوان: أن أفلط هنا بمعنى فاجأ، أي أصابه فجأة، فتأمل. وأفلطني الأمر: فاجأني، قال المتنخل الهذلي:
  أفلطها الليل بعير فتـس                      عى ثوبها مجتنب المعدل

  قال الصاغاني: ويروى بعيرا، ويروى: مختلف المعدل، أي فاجأها الليل بعير تحمل بعض ما تحب، أي بشرت بمجيء العير، وفي اللسان: بعير فيها زوجها فخرجت تسعى من الفرح، فتعلق ثوبها بشجرة في ناحية الطريق فانشق، وقال الجمحي: أفلطها: أفلتها، أي أضل لها الليل بعيرا، فهي تسعى في طلبه. قلت: وفي شرح الديوان: أفلطها: فاجأها الليل بعير، أي وافقت عيرا فخرجت تعدو وثوبها على غير العقد لحمقها، وقيل: فاجأها الليل بذهاب بعير فذهبت تجر ثوبها؛ لتنظر، فتعلق في شجرة في ناحية الطريق. فشبه تلك الطعنة بهذا الشق، فافتلطت بالأمر، بالضم، أي فوجئت به، لغة هذلية، نقله ابن دريد، ونصه في الجمهرة: افتلط الرجل: إذا فوجئ بالأمر. قلت: وكذا افتلتت، وقد تقدم في ف حلب ت. وقال ابن فارس: الفاء واللام والطاء ليس بأصل؛ لأنه من باب الإبدال، والأصل الراء قلت ويجوز أن يكون والأصل التاء أيضا، فتأمل. ومما يستدرك عليه: الأفلط: الأحرى، نقله الصاغاني. وفالطه: صادفه، عن ابن الأعرابي. ويقال: تكلم فلان فلاطا فأحسن، إذا فاجأ بالكلام الحسن. والمفالطة: المفاجأة، قال ابن هرمة يمدح عبد الواحد بن سليمان:
  وكان امرأ خواض كل كـريهة                      ومردى حروب يوم شر يفالطه والفلاط: الترك كالفراط، عن كراع.

### Türkçe

**فلط** adamın kılıcından: ondan şaşkınlığa düşmesi hâlinde (denir); **العباب** ve **اللسان**’da olduğu gibi. Bazı **الصحاح** nüshalarında da kenar notunda bulunmuştur. Ve **الفلط** (harekeli): ansızınlık; “Onunla **فلطا** karşılaştım” denir; yani ansızın; Hüzeyl lehçesidir. **الجوهري** recez söyleyene ait şu beyti okudu:
  Ve bir su başı; bulanık su üzerinde ve **فلط**
  Ondan, istemeyerek ve burun çekerek içtim.

Ve **الفلاط** (kitap gibi): ansızınlık; Hüzeyl’in bir dilidir; bunu **الجوهري** söyledi. Ve **المتنخل الهذلي**’ye ait şu beyti okudu:
  Onunla, beni çağırdığında sığınanı korurum                      Ve nefsim, korku saatinde **الفلاط**.

Ve Ömer b. Abdülaziz’e, bir yetime kefil olan birine diğerinin söylediği bir adam götürüldü: “Sen onu **تبوكها** ediyorsun.” Bunun üzerine onun haddini emretti. O da dedi ki: “Ansızın mı vurulayım (**فلاطا**)?” **أبو عبيد** dedi: yani ansızın. Ve adam beni **أفلطني** etti, **إفلاطا**; **أفلتني** gibi. **الخليل** dedi: **أفلطني**, **أفلتني** hakkında çirkin bir Temîmî dildir; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Onu Sâide b. Cüeyye de kullanmıştır; şöyle dedi:
  Daha doğru bir şiddetle, değerli bir dosttan                      Ve daha keskin; ne zaman ki ayakta duran el **أفلط** etti.

Muradı: “Ayakta duran el **أفلت** etti”dir; ters çevirdi; **اللسان**’da böyledir. Rivayet: “Daha doğru bir şiddetle (**بأصدق بأسا**)”. **شرح الديوان**’da olan ise: Burada **أفلط** “ansızın bastı” mânasındadır; yani ona ansızın isabet etti; öyleyse düşün. Ve “İş beni **أفلطني** etti”: beni ansızın bastı. **المتنخل الهذلي** dedi:
  Onu gece, bir kervan devesiyle **أفلطها** etti; derken                      Elbisesini, yolun ortasından uzak durarak sürüklüyor.

**الصاغاني** dedi: “Bir kervan devesi (**بعيرا**)” diye de rivayet edilir; “yolun ortası farklı (**مختلف المعدل**)” diye de rivayet edilir; yani gece onu, sevdiği şeylerin bir kısmını taşıyan bir kervan devesiyle ansızın bastı; yani kervanın gelişinin müjdesi verildi. **اللسان**’da: “İçinde kocası bulunan bir kervan devesi”; bunun üzerine sevinçten koşarak çıktı; elbisesi yolun bir kenarındaki bir ağaca takıldı da yırtıldı. **الجمحي** dedi: **أفلطها**: onu **أفلتها** etti; yani gece ona bir kervan devesini kaybettirdi; o da onu aramak için koşuyor. Dedim: **شرح الديوان**’da: **أفلطها**: gece onu bir kervan devesiyle ansızın bastı; yani bir kervana rastladı da aptallığından, elbisesi bağsız olduğu hâlde çıktı koştu; denildi ki: gece onu bir kervan devesinin gitmesiyle ansızın bastı; bakmak için elbisesini sürükleyerek gitti; yolun bir kenarındaki bir ağaca takıldı. Bu yüzden o darbeyi bu yırtığa benzetti. Ve “İşle **افتلطت**” (damme ile): onunla ansızın karşılaştım; Hüzeyl lehçesidir; bunu İbn Düreyd nakletti. Onun **الجمهرة**’deki lafzı: “Adam **افتلط** etti: işle ansızın karşılaştığı zaman.” Dedim: **افتلتت** de böyledir; daha önce **ف حلب ت**’de geçti. İbn Fâris dedi: **الفاء** ve **اللام** ve **الطاء** aslî değildir; çünkü bu, ibdâl babındandır; asl olan **الراء**’dır. Dedim: Aslın **التاء** olması da câizdir; öyleyse düşün. Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **الأفلط**: daha lâyık olan; bunu **الصاغاني** nakletti. Ve “Onunla **فالطه** etti”: ona rastladı; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve denir ki: “Falan **فلاطا** konuştu da güzel yaptı”; güzel sözle ansızın ortaya çıktıysa. Ve **المفالطة**: ansızınlık. İbn Hirme, Abdülvâhid b. Süleyman’ı överken dedi:
  Ve o, her şiddete dalan bir adam idi                      Ve savaşları deviren; kötü bir gün onu ansızın bastığında.

Ve **الفلاط**: terk; **الفراط** gibi; Kırâ‘dan.
