# فلق (ف-ل-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%84%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Felak Kayalıklardan kopan büyük kaya parçasıdır

- Harfler: ف - ل - ق
- Kur'an'da: 4 geçiş · 4 ayet · 3 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [فَالِقُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%82/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%90%D9%82%D9%8F.md) | فَاعِلُ | Patlatan | 2 | 2 | [6:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%82/ayet/6:95.md) |
| [الْفَلَقِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%82/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%81%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%82%D9%90.md) | الْفَعَلِ | Felek | 1 | 1 | [113:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%82/ayet/113:1.md) |
| [فَانْفَلَقَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%82/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%92%D9%81%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%82%D9%8E.md) | فَانْفَعَلَ | Hemen patladı | 1 | 1 | [26:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%82/ayet/26:63.md) |

## Mücavir kökler — 28 mücavir (35 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [طود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 15 · Çölde rüzgarın sürükleyerek meydana getirdiği kum sıra…
2. [نوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 15 · Ve çekirdek
3. [عصو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Asân
4. [عوذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Uvvez, hayvanın yetişemeyeceği yerdeki otluk yerin ve…
5. [قمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir
6. [أفك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%81%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Fek alt veya üst çene demektir
7. [شمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Güneş demektir
8. [بحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AD%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Bahr deniz demektir
9. [صبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Tan demektir
10. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Örnek verdi
11. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Sikkin” bıçak demektir
12. [فرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir
13. [وحي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İşaretleşmek için yakılan ateştir
14. [ليل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
15. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
16. [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hisbe okun nişangah kısmına denir
17. [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
18. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kıdr kazandır
19. [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Büyük
20. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Musa
21. [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
22. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
23. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Uyanık yılan demektir
24. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
25. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Dağın sivri noktası demektir
26. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Ribve, tümsek demektir
27. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir
28. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فلق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [شقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%82.md), [صدع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B9.md), [فطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D8%B1.md), [فجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [رتق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%82.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir cismi, kabuğu veya bütünü yarıp içindekini açığa çıkarmak, ikiye ayırmak |
| Çekirdek Özet 2 | Karanlığın, tohumun veya denizin yarılarak içinden aydınlığın, hayatın ve kurtuluş yolunun çıkması |
| Çekirdek Özet 3 | Kapalı veya durağan bir sistemin dış bir kudretle yarılarak potansiyel varlığın kinetik gerçeğe dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir kırılma veya tahribat sayıp içinden yeni bir oluş çıkarma boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فل | Bir bütünü yarmak, kesmek, ayırmak veya parçalamak; nitekim [فلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD.md) toprağı yarıp ekime hazırlamayı, [فلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%83.md) yuvarlak bir kütleyi yarıp dönen gök cismini veya gemiyi, [فلن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%86.md) ise belirli bir bütünden bir parçayı ayırıp işaret etmeyi ifade eder. | ق | Yarma ve ayırma fiiline sert bir basınç, güçlü bir ses ve yarılan yarıktan içteki tözün aniden fışkırıp açığa çıkması vasfını kazandırır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Kapalı bir yapının çeperinde açılan bir ağız, yarık ve dışa çıkış menfezini simgeler. |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Açılan yarıktan çıkan gücün hedefe doğru yönlendirilmesini, hareketin sevkini gösterir. |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Yarığın ulaştığı son sınırı, aydınlanan ufku veya toplanmış enerjinin dar bir boğazdan odaklanarak fırlamasını temsil eder. |
| فلق | Kabuğun ağız vererek yırtılması, gücün yönlenmesi ve sınırın aşılarak açığa çıkması | Kapalı bir zarfın, kabuğun veya karanlığın iç basınçla kenarından patlayıp yönlü bir biçimde aydınlığa ve varlığa kavuşması hareketini tasvir eder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sert bir çekirdeğin, fıstık kabuğunun, bir kayanın ya da devenin boğazındaki oluğun ikiye yarılması; ahşap bir sopanın boylamasına ikiye ayrılarak iki yay elde edilmesi (قوس فلق). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Süveyd b. Ebî Kâhil el-Yeşkürî, çölün karanlığını veya zorlu yolu yararak mesafe katetmeyi anlatırken bu kökü kullanır: إذا عَرَضَت داوِيَّةٌ مُدْلهِمَّة / وغَرَّدَ حاديها عَمِلْنَ بِها فِلْقا |
| Erken Arapça kullanım | İbn Abbâs ve erken dönem dilcileri kökü fıstık, nar veya tohumun kabuğunun çatlayıp içindekini dışarı vermesi ve gecenin karanlığının şafakla boydan boya yarılması anlamında aktarmışlardır; ayrıca olağanüstü, hayret verici büyük hadiselere ve belalara فليقة denmiştir. |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde فلق kökü, kapalı veya katı bir engelin boydan boya yarılması, iki parçaya ayrılması ve çatlak içinden bir unsurun zuhur etmesi kök anlamıyla yer alır. İbranicede pālaq / peleq kökü boylamasına bölme, ayırma ve yarık açma manalarıyla fonetik ve semantik bir örtüşme gösterir; benzer şekilde Geç İbranice ve Aramicede plg kökü (bölmek, ırmak kollarına ayrılmak) ile fonetik komşuluk ve anlam geçişliliği taşır. Süryanicede pelaq biçimi bir şeyi iki şakağa ayırmak, çatlatmak anlamında kayıtlıdır. Arapçada kök, yalnızca mekanik bir yarılmayı değil, yarılan kabuğun altından canlı bir filizin, yarılan gecenin ardından sabah ışığının veya yarılan denizin ortasından kuru bir kurtuluş yolunun belirmesi şeklinde yaratılış ve ifşa boyutunu kuvvetle muhafaza etmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | فلق | Tohumun çatlaması, şafağın sökmesi, kabuklu yemişin yarılması gibi somut fiziksel olaylardan ontolojik varoluşa doğru genişleyen anlam. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice peleq / pelaq, Süryanice pelaq | Boylamasına yarmak, ikiye ayırmak, çatlatmak semantik matrisi ortak kök mirasıdır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki Afro-Asyatik kollarda güvenilir doğrudan ses denkliği tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فلق | Anlamlı | Yarmak, çatlatmak, açığa çıkarmak | Kapalı bir yapıyı ikiye ayırıp içindekini meydana çıkarma fiilidir. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [فقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D9%84.md) | Anlamlı | Ayırmak, kuru ot toplamak | Dağınık nesneleri birbirinden ayırt ederek derleme veya kurutma eylemidir. | Kur'an'da geçmez; zayıf kullanım. |
| [لفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D9%82.md) | Anlamlı | İki kenarı birbirine bitiştirmek, ulamak | Yarmanın zıddı olarak iki ayrı kumaş veya nesne kenarını yan yana getirip ekleme. | Kur'an'da geçmez; hedef kökle zıt yönlü ilişki. |
| [لقف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%81.md) | Anlamlı | Yakalamak, hızla yutmak, kapmak | Atılan bir şeyi havada kapma veya hızla içine çekip yok etme. | Kur'an'da geçer; hareketin içe doğru yönelmesi. |
| [قفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D9%84.md) | Anlamlı | Kilitlemek, kapatmak, geri dönmek | Bir menfezi sımsıkı kapatıp geçişi engelleme veya seferden geri dönme. | Kur'an'da geçer; hedef kökle anlamsal zıtlık taşır. |
| [قلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%81.md) | Anlamlı | Kabuğunu soymak, sünnet derisini kesmek | Bir şeyin dışındaki fazlalık kabuğu veya deriyi kesip soyarak ayırma. | Kur'an'da geçmez; dış yüzeyi sıyırma anlamı. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فلق | Merkez | Yarma, açığa çıkarma | Kapalı bir kabuğu veya bütünü boydan boya yararak içindeki saklı varlığı dışarı çıkarma eylemidir. | Yarılan şeyin içinden yeni bir oluşum fışkırır. |
| [شقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%82%D9%82.md) / شق | Komşu | Çatlatma, boyuna kesme | Bir nesnede boylamasına yarık veya çatlak oluşturma; içinden bir şey çıkması şart değildir. | Yalnızca ayrılma ve zorluk boyutunu vurgular. |
| [صدع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B9.md) | Komşu | Sert bir kütleyi yarıp açma | Taş veya toprak gibi sert, yekpare bir kütleyi kırıp derince çatlatma eylemidir. | Kütlenin direncini kırma vurgusu ön plandadır. |
| [فطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D8%B1.md) | Komşu | İlk defa yarıp yaratma | Yokluk karanlığını veya potansiyeli yararak ilk yaratılışı ve fıtratı başlatma. | Başlangıç ve ham halden biçimlendirme odaklıdır. |
| [فجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D8%B1.md) | Komşu | Barajı/engeli delip akıtma | Bir bendin veya seddin yırtılmasıyla birikmiş suyun veya ışığın gürül gürül taşması. | Akışkanın bolca ve şiddetle fışkırmasını anlatır. |
| [رتق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%82.md) | Zıt | Bitişik olma, tek parça kapalılık | Hiçbir çatlak ve yarık bulunmaksızın iki şeyin birbirine kaynamış, kapalı ve bitişik olması durumu. | Yarığın ve çıkış menfezinin mutlak yokluğunu ifade eder. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فلق | Şakk, ibâne, izhâr | Kapalı olanı yarıp içindeki cevheri dışarı çıkarma hareketidir. | Kesin |
| Latince | findere, diffindere, parturiens ruptura | Yarmak, ikiye ayırmak, doğurgan yarılma | Findere mekanik yarmayı tam karşılarken, içinden canlı fışkırması boyutunu tek başına eksik bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | to split, to cleave, fissure, daybreak | Yarmak, çatlatmak, şafak | Split ve cleave mekanik ayrışmayı, daybreak ise gecenin yarılması sonucunu verir; kök ikisini birleştirir. | Güçlü |
| Almanca | spalten, aufbrechen, Tagesanbruch | Yarmak, patlatıp açmak, şafak | Aufbrechen kapalı bir kabuğun kırılarak içindekinin ortaya çıkışını semantik olarak çok iyi karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | fendre, éclore, aube | Yarmak, kabuğunu kırıp çıkmak, tan | Éclore tohumun veya yumurtanın çatlayıp canlanmasını, fendre ise fiziksel yarılmayı karşılar. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَالِقُ الْحَبِّ وَالنَّوَى | Tohumu ve çekirdeği çatlatan | Yaratılış ve diriliş delilleri; bitkisel hayatın kapalı bir kabuktan fışkırtılması (En'âm [6:95](https://lisan.digital/tr/ayet/6:95.md)). |
| فَالِقُ الْإِصْبَاحِ | Şafağı söküp karanlığı yaran | Kozmik intizam ve zaman; zifiri gecenin yarılarak aydınlığın zuhur ettirilmesi (En'âm [6:96](https://lisan.digital/tr/ayet/6:96.md)). |
| فَانْفَلَقَ | Denizin boydan boya yarılması | Mucize ve necat; kapalı su kütlesinin yarılıp yol vermesi (Şu'arâ [26:63](https://lisan.digital/tr/ayet/26:63.md)). |
| الْفَلَقِ | Sabah aydınlığı veya tüm yaratılışın yarılması | Sığınma ve ilahi himaye; karanlığın şerrine karşı varlığı yarıp çıkaran Rabbe iltica (Felak [113:1](https://lisan.digital/tr/ayet/113:1.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Halka ve ba's delilleri | Tohumun ve şafağın yarılması, yokluktan varlığa geçişin ve ölümden sonra dirilişin imkânına ontolojik delil sayılmıştır. | Varlığı yokluk kabuğundan çıkaran ilahi kudret fiili. |
| Fıkıh | Sabah namazı vakti | Şafağın sökmesi (fecr) ile sabah aydınlığının geceden yarılıp ayrılması vakti ve namazın başlangıcı irtibatlandırılmıştır. | Zamanın sınırlarının yarılarak tayin edilmesi. |
| Tefsir | Felak suresinin tefsiri | Felak kelimesinin sabah aydınlığı mı, cehennemde bir vadi mi yoksa tüm yaratıklar (mahlûkat) mı olduğu tartışılmıştır. | Kapalılığın çatlayıp içindekinin belirmesi ekseninde yoğunlaşma. |
| Hadis | Vahyin başlangıcı ve dualar | İlk vahiy tecrübesi «sabah aydınlığı gibi yarılan sadık rüyalar» (f статиك فلق الصبح) olarak vasfedilmiştir. | Hakikatin karanlığı delip aniden ve apaçık parlaması. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılış ve diriliş tasavvuru | Kozmik ifrat ve zuhur | İnayet ve hidayet kapısını açma | Allah'ın, ölümü ve karanlığı yararak hayatı ve vahyi çıkarmasını temsil eder. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve biyolojik yasalar | Hücresel bölünme, çekirdek parçalanması | Potansiyel enerjiyi serbest bırakma | Bir tohumun, atomun veya hücrenin yarılarak çoğalması ve tekâmül etmesi ilkesidir. | Güçlü |
| Siyasi | Kriz anları ve tıkanıklıklar | Dönüm noktası, abluka yarma | Zulüm çemberini kırıp çıkış yolu açma | Musa'nın denizi yarması örneğinde olduğu gibi, çaresizlik duvarının yarılarak ümmetin kurtulmasıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve atıl sermaye | Sermayenin dolaşıma sokulması | Depolanmış kaynağı çatlatıp üretime aktarma | Atıl ve donmuş zenginlik kabuğunun kırılarak piyasaya ve berekete dönüştürülmesidir. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Nükleer fisyon, mitoz bölünme, tekillikten patlama (Big Bang) | Kapalı bir hacimde kritik eşiğe ulaşan enerjinin kütleyi ikiye veya parçalara bölerek dışarıya yeni varlık formları fışkırtmasıdır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal paradigma sıçraması, kriz aşımı | Toplumun tıkandığı dogmatik veya siyasi kabuğun dıştan veya içten kırılarak yeni bir aydınlanma çağının başlatılması hareketidir. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | فلق lafzını yalnızca basit bir «sabah vakti» veya «tahrip edici patlama» olarak algılayıp yaratılış ve çoğalma boyutunu ihmal etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, tohumun içindeki embriyonun toprağı yırtması, gecenin yırtılıp gündüzün doğması ve denizin yarılıp can kurtarması gibi ontolojik bir doğuş hareketidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Felak suresindeki sığınmayı yalnızca karanlık korkusuna indirgemek; tohumun ve şafağın yarılmasındaki ilahi tekâmül, üretim ve diriliş nizamını kavrayamamak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varoluş, diriliş ve tecelli mantığını anlamak için anahtardır; Allah'ın yaratması yoktan var etmek kadar, mevcudun kabuğunu yarıp içindeki potansiyeli fışkırtmak suretiyledir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılış delillerinin sergilendiği kozmolojik ayetlerde (En'âm), necat ve mucize kıssalarında (Şu'arâ) ve istiaze (sığınma) ayetlerinde (Felak). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Varlığın durağan ve kapalı bir hapishane olduğu zannını yıkar; kriz ve çaresizlik anlarında dahi kabuğun yarılarak yeni bir dirilişin çıkacağını gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Sert bir kabuğun, çekirdeğin veya kütlenin iç basınç ya da dış tesirle boylamasına yarılarak içindekinin serbest kalması.
- Soyut anlam: Gizli kalmış, potansiyel haldeki bir varlığın veya hakikatin karanlığı, engeli ve sınırı parçalayarak dışa vurması, zuhur etmesi.
- Sistematik karşılık: Kapalı bir sisteme ilahi bir müdahale yapılarak entropi ve karanlık durumunun parçalanması ve düzenli, aydınlık bir varoluş vektörünün başlatılması.
- LaTeX modeli: $$S_0 \xrightarrow{\quad \nabla \Phi \quad} \{ S_1 \cup S_2 \} \implies \Delta E > 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S_0$ kapalı, yarılmamış bütünü veya çekirdeği simgeler. $\nabla \Phi$ potansiyel bariyeri yırtan harici ilahi irade veya içsel basınç gradyanını temsil eder. $\{ S_1 \cup S_2 \}$ kütlenin iki ayrı parçaya ayrılarak açılmasını, $\Delta E > 0$ ise bu yarılma sonucunda açığa çıkan yeni aydınlığı, hayatı ve serbest enerjiyi ifade eder.

## Geçtiği ayetler (4 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%84%D9%82/occurrences?meal=IK

### [En'am 6:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%82/ayet/6:95.md) — فَالِقُ

إِنَّ اللَّهَ فَالِقُ الْحَبِّ وَالنَّوَى يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَمُخْرِجُ الْمَيِّتِ مِنَ الْحَيِّ ذَلِكُمُ اللَّهُ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ

Meal (IK): Muhakkak ki Allah; taneyi ve çekirdeği yarandır. Ölüden diriyi çıkarır, diriden de ölüyü çıkarandır. İşte Allah budur. Nasıl olup da yüz çeviriyorsunuz?

### [En'am 6:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%82/ayet/6:96.md) — فَالِقُ

فَالِقُ الْإِصْبَاحِ وَجَعَلَ اللَّيْلَ سَكَنًا وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ حُسْبَانًا ذَلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ

Meal (IK): Sabahı yarıp çıkarandır. Geceyi bir sükun, güneşi ve ayı da vakit ölçüsü kılmıştır. İşte bu; Aziz, Alim olanın takdiridir.

### [Şuara 26:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%82/ayet/26:63.md) — فَانْفَلَقَ

فَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى أَنِ اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْبَحْرَ فَانْفَلَقَ فَكَانَ كُلُّ فِرْقٍ كَالطَّوْدِ الْعَظِيمِ

Meal (IK): Bunun üzerine Musa’ya vahyettik ki: Asanı denize vur. O, hemen yarıldı ve her parçası yüce bir dağ gibi oldu.

### [Felak 113:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%82/ayet/113:1.md) — الْفَلَقِ

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ

Meal (IK): De ki: Tanyerini ağartan Rabba sığınırım.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Felak Kayalıklardan kopan büyük kaya parçasıdır. Ayrılma, bölünme mastarı olarak da kullanılmaya başlanmıştır. Kainat başlangıçta bir nokta iken büyük patlama ile parçalanmıştır. Bulut yığınları olarak kümelenmiştir. Küme yıldızlar olarak parçalanmıştır. Gezegenler de yıldızların parçalanmasından meydana gelmiştir. Canlılar bir hücrenin bölünmesi ile oluşmaktadır. Canlı türleri ilk yaratılan tek hücrenin bölünmesi ve değişmesi ile gelişmişlerdir. Kainatın oluşması, insanın varolması hep bölünüp çoğalmaya dayanmaktadır. Kainatın düzeni bunun üzerine kurulmuştur. İnsanlar bu düzen içinde yine bu düzenin kuralları ile korunmaktadır. Felak “bölünme” veya “üreme” şeklinde Türkçeye çevrilecektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف واللام والفاء معهما
ق ل ف، ف ل ق، ل ق ف، ق ف ل، ل ف ق مستعملات قلف: القَلَفُ: مصدر الأقلف.
والقُلْفَةُ: جليدة القلف.
والقَلْفُ: اقتلاع الظفر من أصله، والقُلْفةِ من أصلها، قال:
يقتَلِفُ الأظفار عن بنانه
لقف: اللَّقْفُ: تناول شيء يرمى به إليك.
ولَقَّفَني تلقيفاً فلَقَفْتُه وتَلَقَّفْتُه والتَقَفْتُه أعم، قال الله تعالى: "فإذا هي تَلْقَفُ ما يأفكون".
ورجل لَقْفٌ ثقفٌ أي سريع الفهم لما يرمى إليه من كلام، أو رمي باليد.
وحوض لَقيفٌ يمدر ولم يطين، والماء ينفجر من جوانبه.
فلق.
الفَلَقُ: الفجر، وقوله تعالى: "قل أعوذ برب الفَلَق" هو الصبح، والله فلقه أي أوضحه وأبداه فانفلَقَ.
والله يفِلُق الحب فيَنْفَلِقُ عن نباته.
وسمعته من فَلْقِ فيه. وضربته على فَلْقِِ مفرقه.
وفَلَقْتُ الفستقة فانفَلَقَتْ.
والفِلْقةُ: الكسرة من الخبز.
والفِلْقُ: اسم الداهية من الحروب والكتائب وكل الدواهي.
والفَيْلَقُ: الكتيبة المنكرة الشديدة.
وامرأة فَيْلقٌ أي داهية صخابة.
والفَليقُ والفليقة كالعجيب والعجيبة، يقول العرب: يا عجباً من هذا الفليقةِ. وأمرٌ مفلِقٌ أي عجب.
ورجل مِفلاقٌ رذل قليل الشيء.
لفق: اللَّفْقُ: خياطة شقتين تَلْفِقُ إحداهما بالأخرى لفقاً، والتَّلفيقُ أعم، وكلاهما لِفْقانِ ما داما منضمين، وإذا تباينا بعد التفليق يقال: انفتق لَفْقُهما فلا يلزمه اسم اللَّفْقِ قبل الخياطة.
قفل: يقال من القَفِْل أقفلته فاقتفَلَ.
والمُقتفِلُ من الناس الذي لا يخرج من يده خير، ورجل مُقَتَفِلٌ وامرأة بالهاء لا يخرج من أيديهما شيء.
والقَفْلةُ: إعطاؤك إنساناً الشيء بمرة، وتقول: أعطيته ألفاً قَفْلةً.
والقُفْولُ: رجوع الجنود بعد الغزو، قَفَلوا قُفُولاً وقَفْلاً، وهم القفل بمنزلة القعد، اسم يلزمهم.
وجاءهم القَفْل والقُفُولُ، يعني الانصراف، ومنه اشتق اسم القافلة لرجوعهم إلى الوطن، قال:
سيدنيك القُفولُ وسـيرُ لـيلٍ		تصلهُ كذا بالنهارِ من الإياب
وقَفَلَ السِّقاءُ يقفلُ قُفولاً فهو قافِل أي يابس.
وشيخ قافِلٌ، وقَفَلَ الفرس: ضمر.

##### Türkçe

**القاف** ve **اللام** ve **الفاء** onlarla birlikte

**ق ل ف**، **ف ل ق**، **ل ق ف**، **ق ف ل**، **ل ف ق** kullanımdadır. **قلف**: **القَلَفُ**: **الأقلف**’in mastarıdır.
Ve **القُلْفَةُ**: **القلف**’in derimsi tabakasıdır.
Ve **القَلْفُ**: tırnağın kökünden sökülmesi; ve **القُلْفةِ**’nin kökünden (sökülmesi). Dedi ki:
tırnakları parmak uçlarından söker

**لقف**: **اللَّقْفُ**: sana onunla atılan bir şeyi almak.
Ve beni **لَقَّفَني** **تلقيفاً**; böylece onu **لَقَفْتُه** ve **تَلَقَّفْتُه** ve **التَقَفْتُه** (daha geneldir). Yüce Allah dedi ki: “فإذا هي **تَلْقَفُ** ما يأفكون”.
Ve bir adam **لَقْفٌ** **ثقفٌ**; yani kendisine sözden atılanı, yahut elle atışı, çabuk anlayandır.
Ve bir havuz **لَقيفٌ**: çamurla sıvanır da kireçle sıvanmaz; ve su yanlarından fışkırır.

**فلق**.
**الفَلَقُ**: fecir. Ve O’nun sözü (Yüce): “قل أعوذ برب **الفَلَق**” o, sabahtır; ve Allah onu **فلقه**; yani onu açıkladı ve ortaya çıkardı; böylece o **انفلَقَ**.
Ve Allah taneyi **يفِلُق**; böylece o, bitkisinden **يَنْفَلِقُ**.
Ve onu, onun ağzındaki **فَلْقِ**’ten işittim. Ve onu, ayrımının **فَلْقِ**’i üzerine vurdum.
Ve fıstığı **فَلَقْتُ**; böylece o **انفَلَقَتْ**.
Ve **الفِلْقةُ**: ekmekten parça.
Ve **الفِلْقُ**: savaşlardan ve taburlardan ve bütün musibetlerden musibetin adı.
Ve **الفَيْلَقُ**: inkâr edilen (tanınmaz) şiddetli tabur.
Ve bir kadın **فَيْلقٌ**: yani gürültücü bir musibet.
Ve **الفَليقُ** ve **الفليقة**; **العجيب** ve **العجيبة** gibidir. Araplar der ki: “يا عجباً من هذا **الفليقةِ**”. Ve bir iş **مفلِقٌ**: yani acayip.
Ve bir adam **مِفلاقٌ**: aşağılık, az şeyli.

**لفق**: **اللَّفْقُ**: iki yarığı dikmek; birini ötekine **لفقاً** ile **تَلْفِقُ**. Ve **التَّلفيقُ** daha geneldir. Ve ikisi de, bitişik kaldıkları müddetçe, **لِفْقانِ**’dır. Ve **التفليق**’ten sonra ayrıldıklarında: “ikisinin **لَفْقُ**’u yarıldı” denir; böylece dikmeden önce **اللَّفْقِ** adı ona gerekmez.

**قفل**: **القَفِْل**’den (şöyle) denir: onu **أقفلته**; böylece o **فاقتفَلَ**.
Ve insanlardan **المُقتفِلُ**: elinden hayır çıkmayan kimsedir. Ve bir adam **مُقَتَفِلٌ** ve bir kadın (ه ile): ellerinden bir şey çıkmaz.
Ve **القَفْلةُ**: bir kimseye şeyi bir defada vermendir. Ve dersin: “ona bin verdim, **قَفْلةً**.”
Ve **القُفْولُ**: askerlerin gazveden sonra dönüşü; **قَفَلوا** **قُفُولاً** ve **قَفْلاً**; ve onlar **القفل**’dir; **القعد** menzilesinde; onlara bitişen bir addır.
Ve onlara **القَفْل** ve **القُفُولُ** geldi; yani dönüp gitme. Ve ondan, vatan’a dönüşleri sebebiyle **القافلة** adı türetilmiştir. Dedi ki:
**القُفولُ** ve gece yürüyüşü seni efendi kılar; onu dönüşten gündüzle şöylece birleştirirsin
Ve **قَفَلَ السِّقاءُ** **يقفلُ** **قُفولاً**; böylece o **قافِل**’dir: yani kuru.
Ve bir ihtiyar **قافِلٌ**. Ve **قَفَلَ** at: zayıfladı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

فَلَقْتُ الشيء فَلْقاً: شققته. والتَفْليقُ مثله. يقال: فَلَقْتُهُ فانْفَلَقَ وتَفَلَّقَ. وفي رِجله فُلوقٌ، أي شقوقٌ. ويقال: كلَّمني من فَلْقِ فيه. والفَلَقُ بالتحريك: الصبحُ بعينه. يقال: فَلَقَ الصبحَ فالِقُهُ. وأما قوله تعالى: "قُلْ أعوذ بربِّ الفَلَقِ" فيقال هو الصبح، ويقال الخَلْقُ كلُّه. والفَلْقُ أيضاً: المطمئنّ من الأرض بين الربوتين، وجمعه فُلْقانٌ. وربَّما قالوا: كان ذلك بفالِقِ كذا وكذا، يريدون المكان المنحدر بين الربوتين. والفَلَقُ أيضاً: مِقْطَرَةُ السجّان. والفَلْق: الشقُّ، يقال مررت بجَرَّةٍ فيها فُلوقٌ، أي شقوقٌ. وقولهم: صار البيضُ فِلاقاً وفُلاقاً، أي صار أفْلاقاً. والفِلْقُ بالكسر: الداهيةُ والأمرُ العجبُ. تقول منه: أفْلَقَ الرجلُ وافْتَلَقَ. وشاعرٌ مُفْلِقٌ: قد جاء بالفِلْقِ. والفِلْقُ أيضاً: القضيب يُشقُّ باثنين فيعمل منه قوسان، ويقال لكلِّ واحد منهما فِلْقٌ. والفِلْقَةُ أيضاً: الكِسرةُ. يقال: أعطني فِلْقَةَ الجَفنةِ، وهي نصفها. وقولهم: جاء بعُلَقَ فُلَقَ، وهي الداهية، لا تُجرى. يقال منه للرجل: أعْلَقَتْ وأفْلَقَتْ، أي جئت بعُلَقَ فُلَقَ. ومرَّ يَفْتَلِقُ في عدْوه، أي يأتي بالعجب من شدَّته. والفَليقَةُ: الداهيةُ. والعرب تقول: يا للفَليقَةِ. والفَليقُ في جرانِ البعير: الموضع المطمئنُّ عند مجرى الحُلقوم. والفُلَّيْقُ بالضم والتشديد: ضربٌ من الخوخ يَتَفَلَّقُ عن نواهُ. والمُفَلَّقُ منه: المجفَّف. والفَيْلَقُ: الجيشُ، والجمع الفيالِقُ.

##### Türkçe

**فَلَقْتُ الشيء فَلْقاً**: onu yardım. **والتَفْليقُ** onun gibidir. Denir ki: **فَلَقْتُهُ** da o **فانْفَلَقَ** ve **تَفَلَّقَ**. Onun ayağında **فُلوقٌ** vardır; yani yarıklar. Ve denir ki: **كلَّمني من فَلْقِ فيه**. **والفَلَقُ** hareke ile: bizzat sabah. Denir ki: **فَلَقَ الصبحَ**; onun **فالِقُهُ**. Yüce Allah’ın sözüne gelince: **"قُلْ أعوذ بربِّ الفَلَقِ"**; denir ki o sabahdır, ve denir ki bütün yaratılmıştır. **والفَلْقُ** ayrıca: iki tümseğin arasındaki yerin çukur olanı; onun çoğulu **فُلْقانٌ**dur. Ve belki derler: **كان ذلك بفالِقِ كذا وكذا**; iki tümseğin arasındaki inişli yeri kastederler. **والفَلَقُ** ayrıca: zindancının **مِقْطَرَةُ**si. **والفَلْق**: yarık; denir ki: **مررت بجَرَّةٍ فيها فُلوقٌ**; yani yarıklar. Ve onların sözü: **صار البيضُ فِلاقاً وفُلاقاً**; yani **أفْلاقاً** oldu. **والفِلْقُ** kesre ile: musibet ve şaşılacak iş. Ondan dersin: **أفْلَقَ الرجلُ** ve **افْتَلَقَ**. Ve **شاعرٌ مُفْلِقٌ**: **بالفِلْقِ** ile gelmiştir. **والفِلْقُ** ayrıca: ikiye yarılan çubuk; ondan iki yay yapılır, ve onların her birine **فِلْقٌ** denir. **والفِلْقَةُ** ayrıca: parça. Denir ki: **أعطني فِلْقَةَ الجَفنةِ**; o onun yarısıdır. Ve onların sözü: **جاء بعُلَقَ فُلَقَ**; o musibettir, i‘rab almaz. Ondan erkek için denir: **أعْلَقَتْ** ve **أفْلَقَتْ**; yani **بعُلَقَ فُلَقَ** ile geldin. Ve geçti, koşusunda **يَفْتَلِقُ**; yani şiddetinden şaşılacak şey getirir. **والفَليقَةُ**: musibet. Araplar der: **يا للفَليقَةِ**. **والفَليقُ** devenin boynunda: gırtlağın geçtiği yerin yanındaki çukur yer. **والفُلَّيْقُ** damme ve şeddeli: çekirdeğinden **يَتَفَلَّقُ** olan bir tür şeftali. Ondan **والمُفَلَّقُ**: kurutulmuş olan. **والفَيْلَقُ**: ordu; çoğulu **الفيالِقُ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ل ف
قلف ، قفل ، لقف ، لفق ، فلق ، فقل : مستعملات .
قلف : قال الليث : القَلَف : مصدر الأقلف . والقَليفة : الجُلَيْدة . والقَلْف : جَزْم اقتلاع الظُفْر من أصله ، واقتطاع القلْفة من أصلها ، وأنشد :
يقتلف الأظفار عن بَنانِه
وقال أبو مالك : القِلَّف والقِنَّف وَاحد ، وهو الغِرْيَن والتِّقْن : إذا يَبِسَ . ويقال له : غِرينٌ : إذا كان رَطْباً .
ونحو ذلك قال الفراء : ومثلهُ حِمَّص وقِنَّب ، ورجل خِنّب : طويل .
وقال النضر : القَلْف : الجلال المملوءة تَمْراً ، كل جُلَّة منها قَلْفة ، وهي المقلُوفة أيضاً ، وثلاثُ مَقْلوفات ، كلُّ جُلّة مَقْلوفة ، وهي الجِلال البَحْرانية . قال : واقتلفْتُ من فلانٍ أربع قَلَفَات وأربعَ مقلُوفات ، وهو أن تأتي الجُلَّة عند الرجل فيأخذها بقولِه
منه ولا تكيلها .
لقف : الليث : اللَّقْف : تَناوُل الشيء يُرمَى به إليك . تقول : لقَّفَني تلقيفاً فلقِفْتُه والتقَفْتُه . ورجلٌ لَقْف ثَقْف ، أي : سريع الفَهم لما يُرمَى إليه من كلامِ باللسان ، وسريعُ الأخذ لما يُرمَى إليه باليد .
وقال العجاج :
مِن الشمالِيلِ وما تَلَقَّفا
يصف ثوراً وحشيّاً وحَفْرَه كِناساً تحت الأرطاة وتلقَّفَه ما ينهار عليه ورَمْيهُ به .
وقال ابن السكيت في باب فَعْل وفَعَل باختلاف المعنى : اللَّقفِ ، مصدرُ لقِفْتُ الشيءَ أَلقَفُه لَقْفاً : إذا أَخذتَه فأكلتَه أو ابتلعته . ويقال : رجل ثَقْف لَقْفِ : إذا كان ضابطاً لما يحويه قائماً به .
ورَوَى أبو عبيد عن الأحمر : إنّه لثَقْف لَقْف ، وثَقِف لَقِف ، وثقيف لَقيف ، بيِّن الثَّقافة واللَّقافة .
وقال الله جلّ وعزّ : ( فَإِذَا هِىَ تَلْقَفُ مَا يَأْفِكُونَ ) ( الأعراف : 117 ) ، وقرىء : ( فإذا هي تَلَقَّف ) .
قال الفرّاء : لقِفْتُ الشيءَ أَلقَفُه لَقْفاً ولَقَفاناً ، قال : وهي في التفسير تبتلع .
أبو عبيد : الحوضُ اللقِّيف : الملآن .
وقال شمر : قال أَبو عمرو الشيبانيّ : اللقيف : الحوض الذي لم يُمْدَر ولم يُطيَّن ، فالماء ينْفجِر من جوانبه .
وقال الأصمعيُّ : هو الذي يتلجّف من أَسفله فيَنهار وتَلجُّفه : أَكلُ الماء نواحيَه .
وقال أبو الهيثم : اللقيف من الملآن أشبهُ منه بالحوض الذي لم يُمْدَر يقال : لقِفْتُ الشيءَ ألقَفُه لَقْفاً فأنا لاقِف ولَقيف ، فالحَوْض لَقِفَ الماء فهو لاقف ولَقيف .
قال : وإن جعلتَه بمعنى ما قال الأصمعي أنَّه تلجَّف وتَوَسّع ألجافُه حتى صار الماء مجتمعاً إليه فامتلأت ألجافُه كان حَسَناً .
وقال الليث في اللقيف مثل قول أبي عمرو .
وقال أبو ذؤيب :
كما يتهدمُ الحوضُ اللَّقِيفُ
وقال أبو عبيدة : التلقيف : أن يخبط الفرسُ بيديه في اشتقاقه لا يقلُّهما نحوَ بطنه .
قال : والكَرْوُ مثل التلقيف .
وقال أبو خراش :
كأبي الرَّماد عظيمُ القِدْر جفنَته
عند الشّتاء كَحوض المنْهِل اللقفِ
هو مثل اللَّقيف .
وقال أبو وَجْزَة :
قد شاع في الناس فيما يذكران به
وهي الأديم وأنَّ الحوضَ قد لقفا
شمر عن ابن شميل : إنهم ليُلقِّفونَ الطعامَ ، أي : يأكلونه ، ولا تقول يتلقّفونه . وأنشد :
إذا ما دعيتم للطعام فلقِّفوا
كما لقفَتْ زُبٌّ شآميَّةٌ حُرْدُ
والتلقيف : شدَّة رفعِها يدَها كأنها تمدُّ يَداً ، ويقال : تلقيفُها : ضربُها بأيديها لبّاتِها ، يعني الجِمالَ في سيرها .
فلق : قال الله جل وعزّ : ( ) ( الفلق : 1 ) .
قال الفراء : الفَلَق : الصُّبح ، يقال : هو أبيَنُ من فَلق الصبح وفَرَق الصبح .
وقال الزجَّاج : الفَلق : بيان الصُّبح .
قال : وقيل : الفَلق : الخَلْقُ .
قال الله تعالى : ( فَالِقُ الْحَبِّ وَالنَّوَى ) ( الأنعام : 95 ) ، وكَذلك فَلقَ الأرضَ بالنّبات ، والسَّحاب بالمطر ، وإذا قلتَ الخَلْقَ تَبيّنَ لك أن أكثره عن انفلاق ، فالفَلق : جميعُ المخلوقات . وفَلقُ الصُّبح من ذلك .
ثعلب عن عمرو عن أبيه قال : الفَلق : جهنّم ، والفَلق : الصبح . والفَلق : بيان الحقّ بعد إشكال .
وقال الأصمعيّ : الفَلق : المطمئنُّ من الأرض بين المرتفعين .
وأنشد :
وبالأُدم تُحدى عليها الرحالُ
وبالشَّوْل في الفَلق العاشبِ
والفَلق : المِقْطرة أيضاً .
الحرَّاني عن ابن السكيت قال : الفَلْق : مصدَرُ فلقتُ أفلِقُ فَلْقاً . وسمعتُ ذاك مِن فَلْق فيه .
أبو عبيد عن الأصمعي : الفُلوق : الشُّقوق ، واحدها فلَق محرّك .
وقال أبو الهيثم : واحدها فَلْق ، وهو أصوَبُ مِن فَلق .
وقال ابن السكيت : الفِلق : الداهية . وأنشد :
إذا عَرَضَتْ داوِيَّةً مُدْلهمّةٌ
وغَرَّدَ حادِيها فَرَيْنَ بها فِلقا
أي : عَمِلن بها داهيةً مِن شدّة سيرها .
ابن الأنباري : أراد عمِلن بها سيراً عَجَباً . والفِلق : العجَب .
قال : والفِلق : القضيب يُشَق فيُعمل منه قَوْسان ، فيقال لكلِّ واحدة فِلق .
أبو نصر ، يقال : كان ذلك بفالق كذا وكذا ، للمنحدِر بين رَبْوَتين . ويقال : مَرَّ يَفتَلِق بالعَجَب ، أي : يأتي بالعَجَب . ويقال : أفلَق فلانٌ اليوم وهو يُفلِق : إذا جاء بعَجَب .
أبو عبيد عن الكسائيّ : جاءنا بعُلَق فُلق ، وقد أعلقْتَ وأَفلقْتَ ، وهي الداهية أيضاً .
وقال غيره : أعطِني فِلقةَ الجَفْنة وفِلق الجَفْنة ، وهو أحد شِقَّيها إذا انفلقَتْ .
وفالق : اسم موضع .
وقال الليث : فَلقتُ الفُسْتُقة وغيرَها فانفَلقَتْ . والفِلقة : كِسْرة مِن خبز وشاعر مُفْلِق : يجيء بالعجائب في شِعره . ورجل مِفلاق دنيٌّ رذلٌ قليل الشيء . والفَليق : عِرْق في العَضُد .
وقال غيره : الفَليق : ما بين العِلْباوين ، وهو أن ينفلق الوَتر بين العِلباوَين ، ولا يقال في الإنسان .
وأنشد :
فَلِيقُها أجرَدُ كالرمْحِ الضلِعْ
وقيل : الفَليق : هو المطمئنُّ في باطن عُنُق البعير .
والفَيْلَق : الجيش العظيم .
قال الكُميت :
في حَوْمَة الفَيْلق الجأواءِ إذ نزلَتْ
قسْرٌ وهيضَلُها الخشخاشُ إذ نزلوا
وقال النضر : الفَلقة في عدو البعير مثل الرّبَعة ، يقال : افتلق الجمل فَلقةً . ويقال : يا للفليقة ويا لللأفيكة إذا جاءَ بشيء منكر .
اللحياني : كلّمني فلان من فَلق فيه وفِلق فيه ، والفتح أكثر .
قال : ويقال : خلّيتُه بفالق الوَرْكاء ، وهي رملةٌ ، ويقال : كأنه فلاقَة آجُرَّة ، أي : قطعة . ويقال : فَلقَتِ النَّخلة : إذا انشقت عن الكافور ، وهو الطَّلْع ، وهي نخلةٌ فالق ونخْلٌ فُلَّق ، ويقال : قُتِل فلان أفلق قِتْلة ، أي : أشدَّ قِتلة . وما رأيتُ سيراً أفلق مِن هذا ، أي : أَبعَدَ . وفُلاق البيضة : ما تَفَلّق منها .
وسمعتُ أعرابياً يقول للبنٍ كان محقوناً في السِّقاء ، فضرَبه حرُّ الشمسِ فتقطَّع : إنه للبنٌ متفلِّق ومُمْذَقِرٌّ ، وهو أن يصير اللبنُ ناحيةً والماء ناحية ، ورأيتُهم يَكرهون شُرب اللبن المتفلّق .
ثعلب عن ابن الأعرابي : جاء فلان بالفُلقانِ ، أي : بالكَذِب الصُّراح ، وجاء بالسُّماق مِثله .
وفي ( النوادر ) : تَفَيْلَم الغلام ، وتَفَيْلق ، وتَفَلق ، وخَنْزَرَ : إذا ضَخُم وسَمِن .
وفي حديث الدجّال وصفته : ( رجل فَيلَق ) هكذا رواه القتَيبيّ في ( كتابه ) بالقاف . وقال : لا أعرف الفَيلق إلاّ الكتيبةَ العظيمة .
قال : فإنْ جَعَله فيْلَقاً لِعظمه فهو وجهٌ إنْ كان محفوظاً ، وإلاّ فهو الفيْلَم بالميم بمعنى العظيم .
قلت : والفَيْلم والفيْلق : العظيم من الرجال . ومنه يقال : تَفيْلق الغلام وتَفيْلم بمعنى واحد .
لفق : قال : اللّفق : خياطةُ شُقتَين تَلفِق إحداهما بالأخرى لَفقاً . والتلفيق : أعمّ ، وكلاهما لِفقان ما داما منضمَّين ، فإذا تباينا بعد التلفيق قيل : قد انفتق لفقهما .
ولا يلزمُه اسمُ اللفق قبلَ الخياطة .
وقال غيره : اللفَاق جماعة اللفق .
وأنشد :
ويا رُبَّ ناعمةٍ منهم
تشُدُّ اللفَاقَ عليها إزارا
وقال المؤرج : يقال للرجلين لا يفترقان : هما لفِقان .
وفي ( النوادر ) : تأفّقْتُ بكذا وتلفّقْتُ به ، أي : لَحِقْتُه .
قال شمِر في قول لقمان : ( صَفّاق أفَّاق ) ، قال : رواه بعضهم : ( لفّاق ) .
قال : واللفّاق : الذي لا يدرك ما يطالب . يقال : لفق فلانٌ ، أي : طلب أمراً فلم يدركه .
قال : ويفعل ذلك الصَّقر إذا كان على يدَي رجلٍ فاشتهى أن يُرسله على الطير ، ضربَ بجناحيه ، فإذا أرسله فسبقه الطيرُ فلم يدركه فقد لفق .
قال : والدِّيك الصفّاق : الذي يضرب بجناحيه إذا صوَّت .
قفل : قال الليث : القفل معروف ، وفِعله الإقفال وقد أقفلتُه فاقتفل . والمقتَفِل من الناس : الذي لا يُخرج من بين يديه خيراً ، وامرأة مقتفِلة .
والقَفلة : إعطاؤك إنساناً الشيءَ بمرّة ؛ أعطيتُه ألفاً قَفلة .
وقال ابن دُريد : درهمٌ قَفلةٌ ، أي : وازن ، الهاء أصليّة .
قلت : وهذا مِن كلام أهل اليمن .
والقفلةُ : شجرة معروفة . وجمعُها قفل نبت في نجود الأرض وتيبس في أول الهيج .
وقال معقِّر بن حمارٍ البارقيّ لبنتٍ له بعدما كفّ بصره وقد سمع صوت راعدةٍ : ( وائلِي بي إلى جانب قفلة ؛ فإنها لا تنبت إِلا بمَنجاة من السيل ) .
وقال ابن السكيت : يقال لما يبس من الشجر : القفل ؛ وكذلك قال أبو عبيد .
وأنشد :
فخرّت كما تتابعُ الريحُ بالقفلِ
قال : القَفْل : جمع قفلة ، وهي شجرةٌ بعينها تهيج في وَغْرة الصَّيف ، فإذا هبت البوارحُ بها قلعْتها وصيرتها في الجوّ .
وقال الليث : القفول : رجوع الجند بعد الغزو ، وقد قَفَلوا يقفلُون قفولاً ، وهم القَفل بمنزلة القَعَد ، اسمٌ يَلزمهم ، والقَفْل أيضاً : القُفول ، واشتُقَّ اسمُ القافلة من ذلك ، لأنهم يقفُلون .
قلت : سُمِّيت القافلة وإن كانت مبتدئةَ السّفَر قافلةً تفاؤلاً بقَفُولها عن سَفَرها ، وظَنَّ القتيبيّ أنّ عَوامّ الناس يَغلَطون في
تسميتهم المنشِئين سفراً قافلةً .
وقال : لا تسمَّى قافلةً إلاَّ منصرفةً إلى وطنها . وهو عندي غلطٌ ، لأنَّ العرب لم تزلْ تسمِّي المنشئة للسَّفَر قافلةً على سبيل التفاؤل ، وهو سائغٌ في كلام فُصَحائهم إلى اليوم .
وقال ابن السكيت عن أبي عمرو : أقفلتُ البابَ فهو مُقفَل ، ولا يقال : مقفول . وأقفلتُ الجندُ مِن غزوهم . وقد قَفلوهم يقفلُون قَفولاً وقَفلاً . وقد أقفَله الصَّوْمُ : إذ أيبسه . وأقفلتُ الجِلْد : إذا أيبستَه . وخيلٌ قوافلٌ ضوامر . واستقفل فلانٌ : إذا بخل فهو متقفلٌ . والقفيل : السَّوط المفتول .
وقال :
قمت إليه بالقفيل ضربا
وقال أبو زيد : كم تقفل هذا ، أي : كم تحزُره ، وهو القَفْل وكم تثقُله مثله .
ويقال للفرس إذا ضَمَر : قَفَل يقفُل قُفولاً ، وهو القافل والشازِب والشاسِب .
وقال ابن شُميل : قَفَل القومُ الطعامَ وهم يقفُلون ، ومكَر القومُ : إذا احتَكَروا ويمكرون . رواه المصاحفي عنه .
وفي ( نوادر الأعراب ) : أقفلتُ القومَ في الطرِيق .
قال : وقفلتُهم بعيني قَفَلاً : أتبعتهم بَصري ، وكذلك قذَذْتهم .
وقالوا في موضعٍ : أقفلتُهم على كذا ، أي : جمعتهم .
فقل : قال ابن شميل في كتاب ( الزرع ) : الفَقْل : التذرية بلغة أهل اليمن . يقال : فَقَلوا ما دِيسَ مِنْ كُدْسِهم ، وهو رَفْع الدقّ بالمفقَلة ، وهي الحِفراة ، ثمَّ نثره .
قال : ويقال : كانت أرضهم العامَ كثيرة الفَقْل ، أي : كثيرة الرَّيْع ، وقد أَفْقَلْت أرضهم إفْقالاً .
والدّقّ : ما دِيسَ ولم يذَرّ . ولا أحفَظُ الفَقْل لغير ابن شُمَيل .
ابن الأعرابيّ : المقفال من النخيل : التي تحاتَّ ما عليها من الحمل .
قلف : يقال : قلبٌ أقلفُ : إذا لم يَع خيراً ، كأنّه مُغَشى مُغَطًّى لا يدخُله وعظ . وهي القُلْفة والقلفة . وقلفت الجُلّةَ : إذا قشرتَها عما فيها من تمر مكنوز وهو القليف .

##### Türkçe

ق ل ف
قلف ، قفل ، لقف ، لفق ، فلق ، فقل : kullanılmış olanlardır.

قلف : **الليث** dedi: **القَلَف**: **الأقلف**’in mastarıdır. **القَليفة**: **الجُلَيْدة**’dir. **القَلْف**: tırnağın aslından sökülüp çıkarılmasının kesinliği; ve **القلْفة**’nin aslından koparılıp alınmasıdır. Ve inşad etti:
يقتلف الأظفار عن بَنانِه

Ve **أبو مالك** dedi: **القِلَّف** ve **القِنَّف** birdir; o, **الغِرْيَن** ve **التِّقْن**’dir: kuruduğu zaman. Ve ona denir: **غِرينٌ**: yaş olduğu zaman.

Ve buna benzer şeyi **الفراء** dedi: ve onun benzeri **حِمَّص** ve **قِنَّب**’dir; ve **خِنّب** bir adam: uzun.

Ve **النضر** dedi: **القَلْف**: hurma ile dolu **الجلال**’dır; onlardan her bir **جُلَّة**: **قَلْفة**’dir; ve o, **المقلُوفة** de olur; ve üç **مَقْلوفات**; her **جُلّة** **مَقْلوفة**’dir; ve o, **الجِلال البَحْرانية**’dır. Dedi: ve falancadan dört **قَلَفَات** ve dört **مقلُوفات** **اقتلفْتُ**; ve o, adamın yanında **الجُلَّة**’ye gelmendir de onu “ondandır” sözüyle almandır ve onu ölçmezsin.

لقف : **الليث**: **اللَّقْف**: sana atılan şeyi alıp tutmandır. Dersin: beni **لقَّفَني** bir **تلقيفاً** ile, böylece onu **لقِفْتُه** ve onu **التقَفْتُه**. Ve bir adam **لَقْف ثَقْف**: yani, dile ait sözden kendisine atılana karşı hızlı anlayışlı; ve ele ait kendisine atılana karşı hızlı alıcı.

Ve **العجاج** dedi:
مِن الشمالِيلِ وما تَلَقَّفا
Bir yaban öküzünü ve onun **كِناس**’ını **الأرطاة** altında kazmasını; ve üzerine yıkılan şeyi onun **تلقَّف** etmesini ve onu onunla atmasını vasfeder.

Ve **ابن السكيت** anlamın farklılığıyla **فَعْل** ve **فَعَل** babında dedi: **اللَّقفِ**: “şeyi **لقِفْتُ**”un mastarıdır; onu **أَلقَفُه** **لَقْفاً**: onu alıp yediğin yahut yuttuğun zaman. Ve denir: **ثَقْف لَقْفِ** bir adam: içine aldığı şeye hâkim, onunla kaim olduğu zaman.

Ve **أبو عبيد** **الأحمر**’den rivayet etti: o, elbette **لثَقْف لَقْف**’tır; ve **ثَقِف لَقِف**; ve **ثقيف لَقيف**; **الثَّقافة** ve **اللَّقافة**’si açık.

Ve Allah, celîl ve azîz, dedi: **( فَإِذَا هِىَ تَلْقَفُ مَا يَأْفِكُونَ )** **( الأعراف : 117 )**; ve şöyle okunmuştur: **( فإذا هي تَلَقَّف )**.

**الفرّاء** dedi: şeyi **لقِفْتُ**; onu **أَلقَفُه** **لَقْفاً** ve **لَقَفاناً**. Dedi: ve o, tefsirde “yutar”dır.

**أبو عبيد**: **الحوضُ اللقِّيف**: dolu olan.

Ve **شمر** dedi: **أَبو عمرو الشيبانيّ** dedi: **اللقيف**: çamurla sıvanmamış ve kille kaplanmamış havuzdur; böylece su yanlarından fışkırır.

Ve **الأصمعيُّ** dedi: o, altından **يتلجّف** eden, böylece çöken; ve onun **تَلجُّفه**’si: suyun onun çevrelerini yemesidir.

Ve **أبو الهيثم** dedi: **اللقيف** dolu olandan, çamurla sıvanmamış havuzdan daha çok ona benzer. Denir: şeyi **لقِفْتُ**; onu **ألقَفُه** **لَقْفاً**; böylece ben **لاقِف** ve **لَقيف**’im. O hâlde havuz suyu **لَقِفَ** etti; böylece o **لاقف** ve **لَقيف**’tir.

Dedi: ve eğer onu **الأصمعي**’nin dediği manaya getirirsen—o, **تلجَّف** etti ve onun **ألجاف**’ı genişledi, ta ki su ona toplanmış oldu da onun **ألجاف**’ı doldu—güzel olur.

Ve **الليث** **اللقيف** hakkında **أبي عمرو**’nun sözü gibi dedi.

Ve **أبو ذؤيب** dedi:
كما يتهدمُ الحوضُ اللَّقِيفُ

Ve **أبو عبيدة** dedi: **التلقيف**: atın, koşusunda, iki eliyle vurmasıdır; onları karnına doğru kaldırmaz.

Dedi: ve **الكَرْوُ** **التلقيف** gibidir.

Ve **أبو خراش** dedi:
كأبي الرَّماد عظيمُ القِدْر جفنَته
عند الشّتاء كَحوض المنْهِل اللقفِ
O, **اللَّقيف** gibidir.

Ve **أبو وَجْزَة** dedi:
قد شاع في الناس فيما يذكران به
وهي الأديم وأنَّ الحوضَ قد لقفا

**شمر** **ابن شميل**’den: “Onlar elbette yemeği **يُلقِّفونَ**; yani, onu yerler; ve ‘onu **يتلقّفونه**’ demezsin.” Ve inşad etti:
إذا ما دعيتم للطعام فلقِّفوا
كما لقفَتْ زُبٌّ شآميَّةٌ حُرْدُ
Ve **التلقيف**: onun elini kaldırmasının şiddetidir; sanki bir el uzatır. Ve denir: onun **تلقيفُها**’sı: iki eliyle göğüslerinin üst kısımlarına vurmasıdır; yani, yürüyüşlerinde develeri.

فلق : Allah, celîl ve azîz, dedi: **( )** **( الفلق : 1 )**.

**الفراء** dedi: **الفَلَق**: sabah; denir: o, sabahın **فَلق**’ından ve sabahın **فَرَق**’ından daha açıktır.

Ve **الزجَّاج** dedi: **الفَلق**: sabahın açıklığıdır.

Dedi: ve denildi: **الفَلق**: **الخَلْقُ**’tur.

Allah تعالى dedi: **( فَالِقُ الْحَبِّ وَالنَّوَى )** **( الأنعام : 95 )**; ve bunun gibi, yeri bitki ile, bulutu yağmur ile **فَلقَ** etti. Ve sen **الخَلْقَ** dediğin zaman, sana onun çoğunun bir **انفلاق**’tan olduğu açıklanır; böylece **الفَلق**: bütün yaratılmışlardır. Ve sabahın **فَلقُ**’ı da bundandır.

**ثعلب** **عمرو**’dan, o da babasından: dedi: **الفَلق**: cehennemdir; ve **الفَلق**: sabahtır. Ve **الفَلق**: kapalılıktan sonra hakkın açıklığıdır.

Ve **الأصمعيّ** dedi: **الفَلق**: iki yükselti arasındaki yerin alçak olanıdır.

Ve inşad etti:
وبالأُدم تُحدى عليها الرحالُ
وبالشَّوْل في الفَلق العاشبِ

Ve **الفَلق**: **المِقْطرة** da olur.

**الحرَّاني** **ابن السكيت**’ten dedi: **الفَلْق**: “**فلقتُ**”un mastarıdır; **أفلِقُ** **فَلْقاً**. Ve ben bunu, içinde **فَلْق** bulunan birinden işittim.

**أبو عبيد** **الأصمعي**’den: **الفُلوق**: çatlaklardır; onun teki, harekeli **فلَق**’tır.

Ve **أبو الهيثم** dedi: onun teki **فَلْق**’tır; ve o, **فَلق**’tan daha doğrudur.

Ve **ابن السكيت** dedi: **الفِلق**: musibettir. Ve inşad etti:
إذا عَرَضَتْ داوِيَّةً مُدْلهمّةٌ
وغَرَّدَ حادِيها فَرَيْنَ بها فِلقا
Yani: yürüyüşlerinin şiddetinden dolayı onunla bir musibet işlediler.

**ابن الأنباري**: “Onunla hayret verici bir yürüyüş işlediler”i kastetti. Ve **الفِلق**: hayrettir.

Dedi: ve **الفِلق**: bir çubuktur; yarılır da ondan iki yay yapılır; böylece her birine **فِلق** denir.

**أبو نصر**: denir: bu, falan falan bir **فالق** ile oldu; iki tepe arasındaki inişli yer için. Ve denir: hayret ile **يَفتَلِق** geçti; yani, hayret getirir. Ve denir: falan bugün **أفلَق** etti ve o **يُفلِق** eder: hayret getirdiği zaman.

**أبو عبيد** **الكسائيّ**’den: bize **بعُلَق فُلق** ile geldi; ve sen **أعلقْتَ** ve **أَفلقْتَ**; ve o, musibet de olur.

Ve başkası dedi: bana **فِلقةَ الجَفْنة** ve **فِلق الجَفْنة** ver; ve o, yarıldığı zaman onun iki yarısından biridir.

Ve **فالق**: bir yer adıdır.

Ve **الليث** dedi: fıstığı ve başkasını **فَلقتُ**; böylece o **انفَلقَتْ**. Ve **الفِلقة**: ekmekten bir kırıntıdır. Ve **مُفْلِق** bir şair: şiirinde acayiplikler getirir. Ve **مِفلاق** bir adam: aşağı, rezil, az şeyli. Ve **الفَليق**: pazuda bir damardır.

Ve başkası dedi: **الفَليق**: iki **العِلْباوين** arasındaki şeydir; ve o, iki **عِلباوَين** arasında kirişin yarılmasıdır; ve insanda söylenmez.

Ve inşad etti:
فَلِيقُها أجرَدُ كالرمْحِ الضلِعْ

Ve denildi: **الفَليق**: devenin boynunun iç tarafındaki alçak yerdir.

Ve **الفَيْلَق**: büyük ordudur.

**الكُميت** dedi:
في حَوْمَة الفَيْلق الجأواءِ إذ نزلَتْ
قسْرٌ وهيضَلُها الخشخاشُ إذ نزلوا

Ve **النضر** dedi: devenin koşusunda **الفَلقة**, **الرّبَعة** gibidir; denir: deve **افتلق** bir **فَلقةً** ile. Ve denir: **يا للفليقة** ve **يا لللأفيكة**; inkâr edilen bir şey getirdiği zaman.

**اللحياني**: falan benimle, içinde **فَلق** bulunan bir şeyden ve içinde **فِلق** bulunan bir şeyden konuştu; ve fetha daha çoktur.

Dedi: ve denir: onu **بفالق الوَرْكاء** ile baş başa bıraktım; ve o, bir kumluktur. Ve denir: sanki o, bir tuğla **فلاقَة**’sıdır; yani, bir parça. Ve denir: hurma ağacı **فَلقَتِ**: **الكافور**’dan—ve o, **الطَّلْع**’dır—yarıldığı zaman. Ve o, **فالق** bir hurma ağacıdır; ve **فُلَّق** hurmalıklardır. Ve denir: falan, en şiddetli öldürme ile **أفلق قِتْلة** öldürüldü. Ve ben bundan daha uzak bir yürüyüş görmedim; yani, daha uzak. Ve yumurtanın **فُلاق**’ı: ondan parçalanan şeydir.

Ve ben, tulumda pıhtılaşmış bir süte, güneşin sıcağı vurup da parçalandığında, bir bedevinin şöyle dediğini işittim: o, elbette **متفلِّق** ve **مُمْذَقِرٌّ** bir süttür; ve o, sütün bir yana, suyun bir yana olmasıdır. Ve onları, **المتفلّق** sütü içmeyi kerih görürken gördüm.

**ثعلب** **ابن الأعرابي**’den: falan **بالفُلقانِ** ile geldi; yani, katıksız yalan ile; ve **بالسُّماق** ile geldi: onun benzeri.

Ve **( النوادر )**’de: delikanlı **تَفَيْلَم** etti, ve **تَفَيْلق** etti, ve **تَفَلق** etti, ve **خَنْزَرَ**: iri olup şişmanladığı zaman.

Ve deccal hadîsinde, onun sıfatında: **( رجل فَيلَق )**; **القتَيبيّ** bunu **( كتابه )**’inde **القاف** ile böyle rivayet etti. Ve dedi: ben **الفَيلق**’i ancak büyük bölük olarak bilirim.

Dedi: eğer onu, büyüklüğünden dolayı **فيلَقاً** yaparsa, bu, eğer korunmuş ise bir veçhedir; yoksa o, **الفيْلَم**’dir, **الميم** ile, “büyük” manasında.

Ben dedim: ve **الفَيْلم** ve **الفيْلق**: erkeklerden büyük olandır. Ve ondan denir: delikanlı **تَفيْلق** etti ve **تَفيْلم** etti: tek bir mana ile.

لفق : dedi: **اللّفق**: iki parçanın dikilmesidir; birini ötekine **لَفقاً** ile **تَلفِق** edersin. Ve **التلفيق**: daha geneldir; ve ikisi de, bitişik oldukları müddetçe **لِفقان**’dır; böylece, **التلفيق**’ten sonra ayrıldıkları zaman: “onların **لفق**’ı yarıldı” denir.

Ve dikimden önce ona **اللفق** adı gerekmez.

Ve başkası dedi: **اللفَاق**: **اللفق**’in topluluğudur.

Ve inşad etti:
ويا رُبَّ ناعمةٍ منهم
تشُدُّ اللفَاقَ عليها إزارا

Ve **المؤرج** dedi: ayrılmayan iki adama denir: onlar **لفِقان**’dır.

Ve **( النوادر )**’de: **تأفّقْتُ** falanca ile ve onunla **تلفّقْتُ**; yani, ona yetiştim.

**شمِر**, **لقمان**’ın sözü hakkında: **( صَفّاق أفَّاق )**; dedi: bazısı onu **( لفّاق )** diye rivayet etti.

Dedi: ve **اللفّاق**: talep ettiğini idrak etmeyen kimsedir. Denir: falan **لفق** etti; yani, bir işi talep etti de onu idrak etmedi.

Dedi: ve bunu, bir adamın elinde iken kuşlara salmayı arzuladığında kanatlarıyla vuran doğan yapar; böylece onu saldığında kuş onu geçti de onu idrak etmediyse, o zaman **لَفق** etmiştir.

Dedi: ve **الدِّيك الصفّاق**: öttüğü zaman kanatlarıyla vuran horozdur.

قفل : **الليث** dedi: **القفل** bilinen şeydir; ve onun fiili **الإقفال**’dir. Ve onu **أقفلتُه**; böylece o **اقتفل** etti. Ve insanlardan **المقتَفِل**: önünden hayır çıkarmayan kimsedir; ve **مقتفِلة** bir kadın.

Ve **القَفلة**: bir insana şeyi bir defada vermendir; ona bin verdim: bir **قَفلة**.

Ve **ابن دُريد** dedi: **درهمٌ قَفلةٌ**; yani, denk (ağırlıkça). **الهاء** aslîdir.

Ben dedim: ve bu, Yemen ehlinin sözündendir.

Ve **القفلةُ**: bilinen bir ağaçtır. Ve onun çoğulu **قفل**’dir; yerin yüksek düzlüklerinde biter ve sıcak mevsimin başında kurur.

Ve **معقِّر بن حمارٍ البارقيّ**, gözü görmez olduktan sonra bir kızına, bir gök gürültüsünün sesini işitmişken dedi: **( وائلِي بي إلى جانب قفلة ؛ فإنها لا تنبت إِلا بمَنجاة من السيل )**.

Ve **ابن السكيت** dedi: ağaçtan kuruyan şeye denir: **القفل**; ve **أبو عبيد** de böyle dedi.

Ve inşad etti:
فخرّت كما تتابعُ الريحُ بالقفلِ

Dedi: **القَفْل**: **قفلة**’nin çoğuludur; ve o, bizzat bir ağaçtır; yazın şiddetli sıcağında kurur; böylece **البوارحُ** onunla estiğinde onu söker ve onu havaya koyar.

Ve **الليث** dedi: **القفول**: askerlerin gazveden sonra dönüşüdür. Ve onlar **قَفَلوا**; **يقفلُون** **قفولاً**. Ve onlar **القَفل**’dir; **القَعَد** menzilesinde; onlara yapışan bir isimdir. Ve **القَفْل** de: **القُفول**’dür. Ve **القافلة** adı bundan türetilmiştir; çünkü onlar **يقفُلون**.

Ben dedim: **القافلة**, yolculuğa başlamış olsa bile, yolculuğundan **قَفُول**’una uğur sayarak **قافلة** diye adlandırıldı. Ve **القتيبيّ**, yolculuğa başlayanları **قافلة** diye adlandırmalarında halkın yanıldığını zannetti.

Ve dedi: ancak vatanına dönmekte olan kimseye **قافلة** denir. Ve bu, benim yanımda yanlıştır; çünkü Araplar, yolculuğa başlayan kimseyi, uğur yoluyla, bugünlerine kadar fasihlerinin sözünde câiz olarak, durmadan **قافلة** diye adlandırmıştır.

Ve **ابن السكيت**, **أبي عمرو**’dan: kapıyı **أقفلتُ**; böylece o **مُقفَل**’dir; ve **مقفول** denmez. Ve askeri gazvelerinden **أقفلتُ**. Ve onlar **قَفلوهم**; **يقفلُون** **قَفولاً** ve **قَفلاً**. Ve orucu, onu kuruttuğu zaman, onu **أقفَله**. Ve deriyi **أقفلتُ**: onu kuruttuğun zaman. Ve **قوافلٌ** atlar: zayıf. Ve falan **استقفل** etti: cimrilik ettiği zaman; böylece o **متقفل**’dir. Ve **القفيل**: bükülmüş kamçıdır.

Ve dedi:
قمت إليه بالقفيل ضربا

Ve **أبو زيد** dedi: bu, ne kadar **تقفل**; yani, onu ne kadar tahmin ediyorsun; ve o, **القَفْل**’dir; ve “onu ne kadar ağır buluyorsun” da bunun gibidir.

Ve at zayıfladığı zaman ona denir: **قَفَل**; **يقفُل** **قُفولاً**; ve o, **القافل**’dir; ve **الشازِب** ve **الشاسِب**.

Ve **ابن شُميل** dedi: kavim yemeği **قَفَل** etti; onlar **يقفُلون** iken. Ve kavim **مكَر** etti: stokçuluk yaptıkları zaman; ve **يمكرون**. **المصاحفي** bunu ondan rivayet etti.

Ve **( نوادر الأعراب )**’da: yolda kavmi **أقفلتُ**.

Dedi: onları gözümle **قَفَلاً** **وقفلتُهم**: bakışımı onlara uydurdum; ve aynı şekilde onları **قذَذْتهم**.

Ve bir yerde dediler: onları falanca üzerine **أقفلتُهم**; yani, onları topladım.

فقل : **ابن شميل**, ( **الزرع** ) kitabında dedi: **الفَقْل**: Yemen ehlinin dilinde savurmadır. Denir: yığınlarından harmanlanan şeyi **فَقَلوا**; ve o, **المفقَلة** ile—ve o, **الحِفراة**’dır—döğülmüş şeyi kaldırmandır; sonra onu savurmandır.

Dedi: ve denir: onların arazisi bu yıl **كثيرة الفَقْل** idi; yani, geliri çoktu. Ve onların arazisi **إفْقالاً** **أَفْقَلْت**.

Ve **الدّقّ**: dövülmüş olup savrulmamış olandır. Ve **الفَقْل**’i, **ابن شُمَيل**’den başkası için ezberlemiyorum.

**ابن الأعرابيّ**: hurmalıklardan **المقفال**: üzerindeki yükün dökülüp düşmesi.

قلف : denir: **قلبٌ أقلفُ**: hayır idrak etmediği zaman; sanki o, örtülmüş, kapatılmıştır; ona öğüt girmez. Ve o, **القُلْفة** ve **القلفة**’dir. Ve **الجُلّةَ**’yi **قلفت**: içindeki biriktirilmiş hurmadan onu soyduğun zaman; ve o, **القليف**’tir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء واللام وما يثلثهما)
(فلم) الفاء واللام والميم كلمةٌ. يقولون الفَيْلم: العظيم من الرِّجال. وفي ذكر الدَّجَّال: "رأيتُه فَيْلَمَانِيَّاً". وقال الشَّاعر([1]) :
ويَحمِي المُضافَ إذا ما دَعا *** إذا فرَّ ذُو اللِّمَّةِ الفَيْلَمُ
ويقولون: الفَيْلَم: المُشْط([2]) . وليس بشيء.
(فلن) الفاء واللام والنون كناية عن كلِّ أحد. ورخَّمه أبو النجمِ فقال:
* في لَجَّةٍ أَمْسِكْ فُلانَاً عَنْ فُلِ([3]) *
هذا في الناس، فإنْ كان في غيرهم قيل: ركبتُ الفلانةَ والفرس الفلان([4]) .
(فلو) الفاء واللام والحرف المعتلّ كلمةٌ صحيحة فيها ثلاث كلمات: التّربية، والتفتيش، والأرض الخالية.
فالتّربِيَة: فَلَوتُ المُهْرَ، إذا ربَّيْته. يقال: فلاهُ يَفلوه. ويسمَّى فَلُوَّاً: قال الحُطيئة:
سعيدٌ وما يفعلْ سعيد فإنَّه  *** نجيبٌ فَلاَه في الرِّباط نجيبُ([5])
وقولهم: فَلوتُه عن أمِّه، أي قطعته عن الفطام([6]) ، فمعناه ما ذكرناه. وفَلَوْتُ المُهر وافتليتُه. قال:
وليس يَهْلك منا سيّدٌ أبداً  *** إِلا افتلينا غُلاماً سيِّداً فينا([7])
والكلمة الأخرى: فَلَيْتَ الرَّأس أفْليه. ثم يستعار فيقال: فلَيْتَ رأسَه بالسَّيف أفليه.
والكلمة الثالثة: الفلاة، وهي المَفَازة، والجمع فلواتٌ* وفَلاً.
(فلت) الفاء واللام والتاء كلمةٌ صحيحة تدلُّ على تخلُّصٍ في سرعة.
يقال: أفْلَتَ يُفْلِتُ. وكان ذلك الأمر فَلْتَةً، إذا لم يكُنْ عن تدبُّر ولا رأيٍ ولا تردُّد([8]) . ويقال: تفلَّتَ إلى هذا الأمر، كأنَّه نازَعَ إليه. وفرسٌ فلَتَانٌ: نشيطٌ حديدُ الفؤاد. وثَوبٌ فَلُوتٌ: لا ينضمُّ طرفاهُ على لابسِهِ من صِغَره، كأنّ معناه أنَّه يُفْلِت من اليد([9]) .
ومن الباب: افتُلِتَ الإنسان، إذا ماتَ فجأة. وفي الحديث: "أُمِّي افْتُلِتَتْ نَفْسُها". والفَلْتة: آخِرُ يوم من جمادَى الآخرة.
(فلج) الفاء واللام والجيم أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدهما على فوزٍ وغَلَبة، والآخر على فُرْجَةٍ بين الشَّيئين المتساويين.
فالأول: قولُهم: فُلِجَ الرَّجُل على خَصْمِه، إذا فازَ: والسَّهم الفالِج: الفائز. والرَّجل [الفالج]: الفائز. والاسم الفُلْج. ومن أمثال العرب: "أنا من هذا الأمر فالجُ بن خَلاَوةَ" قالوا: معناه أنا منه بريءٌ. وتفسير هذا أنَّه إذا خلا منه فقد فازَ، أي نجا منه. وخَلاَوة، مِن خلا يخلو. وقال عليٌّ عليه السلام: "إنَّ المرءَ المسلم لم يَغْشَ دناءَةً يَخْشَعُ إذا ذُكِرَتْ له، وتُغْرِي به لئامَ النَّاس، كالياسر الفالج، ينتِظر فَوزةً من قِداحِه".
والأصل الآخر: الفَلَج في الأسنان([10]) : تَباعُدُ ما بين الثَّنايا والرَّبَاعِيَات. وقال أبو بكر: "رجلٌ أفلج الأسنانِ، وامرأةٌ فلجَاء الأسنان، لابدَّ من ذِكْر الأسنان([11]) ". فأمَّا الفَلَج في اليَدينِ فقال أبو عُبيد: الأفلج: الذي اعوجاجُه في يديه، فإنْ كان في رجليه فهو فَحَجٌ. وهذا هو القياسُ الأوَّل؛ لأنَّ اليدَ إذا اعوجَّت فلا بدَّ أن تتجافَى وتتباعد.
ومن الباب: الفالِج: الجَمَل([12]) ذو السَّنامَين، وسمِّي للفُرجة بينهما. وفرسٌ أفلَجُ: متباعِدُ ما بين الحَرْقَفَتين. وكلُّ شيءٍ شققتَه فقد فَلَجْتَه فَِلْجين، أي نِصفَين.
قال ابن دُريد: "وإنِّما قيل فُلِجَ الرّجُل لأنَّه ذهب نِصفُه([13]) ". ويقال لِشُقَّة الثَّوب: فَلِيجة: والفَلَج: النَّهر، وسمِّي بذلك لأنّه فُلجَ، أي كأنَّ الماءَ شقَّه شقّاً فصار فُرْجَة. فأمَّا الفَلُّوجة فالأرض المُصْلَحة للزَّرع، والجمع فَلاَليج. وأمَّا الحديث: "أنَّهما فَلَجا الجِزْية"، فإنّه يريد قَسَماها، وسمِّي ذلك فَلْْجاً لأنّه تفريق.
(فلح) الفاء واللام والحاء أصلان صحيحان، أحدهما يدلُّ على شَقٍّ، والآخر على فَوْزٍ وبَقاء.
فالأوَّل: فَلَحتُ الأرضَ: شَقَقتُها. والعرب تقول: "الحديد بالحديد يُفْلَح". ولذلك سمِّي الأكّار فَلاَّحا. ويقال للمشقوق الشَّفةِ السُّفلى: أفْلَحُ، وهو بيِّن الفَلَحَة. وكان عنترة العبسيُّ يلقَّب "الفَلْحاء" لفَلَحةٍ كَانت به. قال:
وعَنْترةُ الفَلحاءُ جاءَ مُلأَّماً  *** كأنَّك فِندٌ من عَمَايةَ أسودُ([14])
والأصل الثّاني الفَلاَح: البقاء والفَوْز. وقولُ الرّجُل لامرأته: "استَفلِحي بأمرِك"، معناه فَوزِي بأمرك. والفَلاَح: السَّحُور. قالوا: سمِّي فَلاَحاً لأنَّ الإنسانَ تبقى معه قُوّتُه على الصَّوم. وفي الحديث: "صلَّينا مع رسول الله صلّى الله عليه وآله حتَّى خفْنا أنْ يَفوتَنا الفَلاَح". قال الشَّاعر:
لكلِّ همٍّ من الهُمومِ سَعَهْ *** والمُسْيُ والصّبْحُ لا فَلاَح مَعَهْ([15])
(فلذ) الفاء واللام والذال أُصَيلٌ يدلُّ على قَطْع شيءٍ من شيء. من ذلك الفِلْذة: القِطْعة من الكَبِد، والجمع فِلْذ. قال:
تكفيه حُزَّةُ فِلْذٍ إنْ ألَمّ بها *** من الشِّواء ويُروي شُربَه الغُمَرُ([16])
فالقِطْعة من المال فِلْذةٌ أيضاً. يقال فَلَذْتُ له من مالي، أي قطعت له فِلْذَةً منه.
(فلز) الفاء واللام والزاء ليس فيه شيء إلاّ أنّهم يقولون: الفِلِزُّ: خَبَث الحديد يَنْفيه الكِير.
(فلس) الفاء واللام والسين كلمة واحدة، وهي الفَلْس، معروف، والجمع فُلوس. ويقولون: أفْلَسَ الرّجل، قالوا: معناه صار ذا فُلوسٍ بعد أن كان ذا دراهم.
(فلص) الفاء واللام والصاد ليس فيه شيءٌ، لكنَّهم يقولون: الانفلاص: التفلُّت([17]) . وفلَّصت الشَّيء من الشيء خَلّصته. وهذا إن* صحَّ فإنَّما هو من الإبدال، والأصل الميم، يقال مَلَّصَ. وممكنٌ أن يكون الأصل الخاء: خَلَّص.
(فلط) الفاء واللام والطاء ليس بأصل، لأنَّه من باب الإبدال، والأصل الراء. ويقولون: أفْلَطَه الأمرُ: فاجَأَه. وتكلَّمَ فلانٌ فِلاطاً، إذا فاجَأَ([18]) بقولِهِ. والأصل الراء فرط، وقد ذُكر في بابه.
(فلع) الفاء واللام والعين كلمةٌ واحدةٌ تدلُّ على شَقِّ الشَّيء. تقول: فَلَعت الشَّيءَ: شقَقْتُه. وتَفلَّعت البَيضةُ وانْفَلَعَتْ.
(فلق) الفاء واللام والقاف أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على فُرْجةٍ وبَيْنُونةٍ في الشيء، وعلى تعظيمِ شيء. من ذلك: فَلَقْتُ الشّيءَ أَفْلِقُه فَلْقاً. والفَلَق: الصُّبح؛ لأنَّ الظَّلام يَنْفلِقُ عنه. والفَلَق: مطمئنٌّ من الأرض كأنَّه انفلَقَ، وجمعه فِلْقانٌ. والفَلق: الخَلْق كله، كأنَّه شيءٌ فُلِق عنه شيء حَتَّى أُبرِزَ وأظْهِر. ويقال: انفَلَقَ الحَجَر وغيرُه وكلَّمنَي فلانٌ من فَِلْق فيه. وهو ذاك القياس. والفَالِق: فضاءٌ بين شَقيقَتيْ رملٍ. وقَوسٌ فِلْقٌ، إذا كانت مشقوقةً ولم تكُ قَضيباً. والفَلِيق كالهَزْمة في جِران البَعير. قال:
* فَلِيقُها أجردُ كالرُّمحِ الضَّلِعْ([19]) *
والأصل الآخَر الفليقة، وهي الدَّاهية العظيمة. والعرب تقول: يا لَلْفليقة. والأمر العَجَبُ العظيم. وأفْلَقَ فلانٌ: أتى بالفِلْق. وكذلك يقال شاعرٌ مُفلِق. وقال سُويد([20]) :
إذا عَرَضَت داوِيَّةٌ مُدْلهِمَّة  *** وغَرَّدَ حاديها عَمِلْنَ بِها فِلْقا([21])
والفيلق: العجبُ أيضاً.
(فلك) الفاء واللام والكاف أصلٌ صحيح يدلُّ على استدارةٍ في شيء. من ذلك فَلْْكة المِغزل بفتح الفاء([22]) ، سمِّيت لاستدارتها؛ ولذلك قيل: فَلَّك ثَدْيُ المرأة، إذا استدار.
ومن هذا القياس فَلَك السماء. وفلكْتُ الجَدْيَ بقضيبٍ أو هُلْبٍ: أدرتُه على لسانه لئلاّ يرتضع. والفَلَك: قِطَعٌ من الأرض مستديرةٌ مرتفِعة عمَّا حولها. ويقال إنَّ فَلْكة اللِّسان: ما صَلُب من أصله. وأمَّا السفينة فتسمَّى فُلْكا. ويقال إنَّ الواحد والجمعَ في هذا الاسم سواء، ولعلَّها تسمَّى فُلْكاً لأنَّها تدار في الماء.
--------------ــــ
([1]) هو البريق الهذلي، كما سبق في حواشي (ضيف).
([2]) وينشدون في ذلك:      * كما فرق اللمة الفيلم *
([3]) المجمل واللسان (فلن) والخزانة (1: 401). وانظر أرجوزته المنشورة بمجلة المجمع العلمي العربي (8: 472-479)، وهي أرجوزة طويلة عدة أشطارها 191 شطراً وكان رؤبة يسميها "أم الرجز".
([4]) في الأصل: "وفي الفردس الفلان". وفي المجمل: "قيل الفلانة والفلان".
([5]) ديوان الحطيئة 42 واللسان والمجمل (فلا)، وسعيد هذا، هو سعيد بن العاصي الجواد الخطيب، كما في اللسان والبيان (3: 116) بتحقيقنا. وكلمة "فإنه" ساقطة من المجمل، وإثباتها من الديوان، واللسان، والمجمل.
([6]) وكذا في المجمل، أي بعد الفطام. وفي اللسان: "عزله عن الرضاع وفصله".
([7]) لبشامة بن حزن النهشلي، كما في اللسان (فلا) وأنشده في المجمل بدون نسبة ومقطوعة البيت في الحماسة (1: 25) منسوبة لبعض بني قيس بن ثعلبة.
([8]) وكذا في المجمل. ولعل صوابها "ترو". وفي اللسان: "والفلتة: كل شيء فعل من غير روية".
([9]) في الأصل: "إلى البد"، صوابه من اللسان.
([10]) في الأصل: "الإنسان"، صوابه من المجمل ومما تقتضيه المقابلة باليدين فيما يأتي.
([11]) الجمهرة (2: 107).
([12]) في الأصل: "الرجل"، وهو من طريف التصحيف.
([13]) الجمهرة (2: 107).
([14]) البيت لشريح بن بجير بن أسعد التغلبي، كما في اللسان (فلح). وقد أنشد بن فارس قطعة من البيت في (عنق). وفي الأصل: "جد ملأما" و"من عمامة"، كلاهما محرف.
([15]) للأضبط بن قريع من أبيات في الأمالي (1: 107) والمعمرين 8 والخزانة (4: 589) والأغاني  (16: 154) وحماسة ابن الشجري 137 والبيان والتبيين (3: 341) ومجالس ثعلب 480 والمثل السائر (1: 260).
([16]) لأعشى باهلة يرثي أخاه المنتشر بن وهب الباهلي، كما سبق في حواشي (غمر).
([17]) في الأصل والمجمل: "التلفت"، صوابه من اللسان.
([18]) في الأصل: "إذا جاء"، صوابه من المجمل واللسان.
([19]) الرجز لأبي محمد الفقعسي، كما في اللسان (فلق، ضلع)، وقد سبق في (ضلع). وصواب إنشاده: "فليقه" كما سبق: وقبله:*بكل شعشاع كجذع المزدرع*
([20]) سويد بن كراع العكلي، كما في اللسان (فلق) وإصلاح المنطق 22، 264.
([21]) يروى: "عرد" بالعين المهملة، و "فرين بها".
([22]) ويقال بكسرها أيضاً.

ـ

##### Türkçe

(باب **الفاء** ve **اللام** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**فلم**) **الفاء** ve **اللام** ve **الميم** bir kelimedir. Derler: **الفَيْلم**: erkeklerden büyük olan. **الدَّجَّال**’ın zikrinde: “Onu **فَيْلَمَانِيَّاً** gördüm.” Şair([1]) dedi:
Ve çağırdığı vakit, ekleneni korur *** **ذُو اللِّمَّةِ** olan **الفَيْلَم** kaçtığı vakit
Ve derler: **الفَيْلَم**: **المُشْط**([2]). Ve bir şey değildir.

(**فلن**) **الفاء** ve **اللام** ve **النون** her bir kimse için kinayedir. Ebû’n-Necm onu terhîm etti de dedi:
* Bir girdapta: **فُلانَاً**’ı **فُلِ**’den tut([3]) *
Bu insanlarda böyledir; eğer onların dışında olursa denir: “**الفلانة**’ye bindim ve **الفلان** ata([4]).”

(**فلو**) **الفاء** ve **اللام** ve illetli harf, içinde üç kelime bulunan sahih bir kelimedir: terbiye, teftiş ve boş arazi.
Terbiye ise: **فَلَوتُ** **المُهْرَ**, onu terbiye ettiğim zaman. Denir: **فلاهُ** **يَفلوه**. Ve **فَلُوَّاً** diye adlandırılır: **الحُطيئة** dedi:
**سعيدٌ** ve **سعيد** ne yaparsa, şüphesiz o *** soyludur; **الرِّباط**’ta onu terbiye eden soyludur([5])
Ve onların sözü: **فَلوتُه** عن **أمِّه**, yani onu sütten kesmeden([6]) kestim; mânâsı, zikrettiğimiz şeydir. Ve **فَلَوْتُ** **المُهر** ve **افتليتُه**. Dedi:
Bizden bir efendi asla helâk olmaz *** ancak içimizde efendi bir oğlanı **افتلينا** edersek([7])
Diğer kelime: **فَلَيْتَ** **الرَّأس** **أفْليه**. Sonra ödünç alınır da denir: **فلَيْتَ** başını kılıçla **أفْليه**.
Üçüncü kelime: **الفلاة**, o **المَفَازة**’dir; çoğulu **فلواتٌ** ve **فَلاً**.

(**فلت**) **الفاء** ve **اللام** ve **التاء** süratte bir kurtuluşa delâlet eden sahih bir kelimedir.
Denir: **أفْلَتَ** **يُفْلِتُ**. Ve o iş **فَلْتَةً** idi; eğer tedbirden, görüşten ve tereddütten([8]) olmamışsa. Ve denir: **تفلَّتَ** bu işe; sanki ona doğru çekişti. Ve **فرسٌ فلَتَانٌ**: çevik, yürekçe keskin. Ve **ثَوبٌ فَلُوتٌ**: küçüklüğünden dolayı, giyeninin üzerinde iki ucu birleşmez; sanki mânâsı, elden([9]) kaçmasıdır.
Babdan: **افتُلِتَ** insan; eğer ansızın ölürse. Hadiste: “Annemin nefsi **افْتُلِتَتْ**.” Ve **الفَلْتة**: **جمادَى الآخرة**’nin son günü.

(**فلج**) **الفاء** ve **اللام** ve **الجيم** iki sahih asıldır; birisi başarı ve galebeye, diğeri iki eşit şey arasındaki bir açıklığa delâlet eder.
Birincisi: onların sözü: **فُلِجَ** adam, hasmına karşı; eğer kazandıysa. Ve **السَّهم الفالِج**: kazanan. Ve adam **[الفالج]**: kazanan. İsim **الفُلْج**’dür. Arapların mesellerinden: “Ben bu işten **فالجُ بن خَلاَوةَ**’yim.” Dediler: mânâsı, ben ondan berîyim. Bunun tefsiri: ondan boş kalırsa kazanmış olur; yani ondan kurtulmuş olur. Ve **خَلاَوة**، **خلا** **يخلو**’dandır. Ali عليه السلام dedi: “Şüphesiz Müslüman kişi, kendisine zikredildiği vakit boyun eğeceği bir alçaklığa girmez; ve onunla alçak insanları kışkırtır; **كالياسر الفالج** gibi: zarlarından bir kazancı bekler.”
Diğer asıl: dişlerde([10]) **الفَلَج**: **الثَّنايا** ile **الرَّبَاعِيَات** arasının uzaklaşmasıdır. Ebû Bekir dedi: “**رجلٌ أفلج الأسنانِ** ve **امرأةٌ فلجَاء الأسنان**; dişlerin zikredilmesi([11]) mutlaka gerekir.” Ellerde **الفَلَج** ise Ebû Ubeyd dedi: **الأفلج**: eğriliği ellerinde olan; eğer ayaklarında olursa o **فَحَجٌ**’dır. Bu, ilk kıyastır; çünkü el eğrilirse mutlaka ayrılır ve uzaklaşır.
Babdan: **الفالِج**: iki hörgüçlü deve([12]); ikisi arasındaki açıklıktan dolayı böyle adlandırıldı. Ve **فرسٌ أفلَجُ**: **الحَرْقَفَتين** arasının uzak olanı. Ve her şeyi yararsan onu iki **فَِلْجين** olarak **فَلَجْتَه**; yani iki yarım.
İbn Düreyd dedi: “Adam için **فُلِجَ** denmesi ancak, onun yarısının gitmesindendir([13]).” Elbisenin yarığına **فَلِيجة** denir. Ve **الفَلَج**: nehir; bununla adlandırıldı, çünkü **فُلجَ**; yani su onu yarar gibi yarıp bir açıklık oldu. Ama **الفَلُّوجة** ekine elverişli hâle getirilmiş arazidir; çoğulu **فَلاَليج**. Ama hadis: “İkisi **فَلَجا** cizyeyi” ise, onunla onu paylaştılar demek ister; bu **فَلْْج** diye adlandırıldı, çünkü o ayırmadır.

(**فلح**) **الفاء** ve **اللام** ve **الحاء** iki sahih asıldır; birisi yarığa, diğeri başarıya ve bekaya delâlet eder.
Birincisi: **فَلَحتُ** toprağı: onu yardım. Araplar der: “Demir demirle **يُفْلَح**.” Bundan dolayı çiftçiye **فَلاَّحا** denildi. Alt dudağı yarık olana **أفْلَحُ** denir; o, **الفَلَحَة**’si açık olandır. **عنترة العبسيُّ** “**الفَلْحاء**” lakabıyla lakaplanırdı; onda bulunan bir **فَلَحة** sebebiyle. Dedi:
Ve **عَنْترةُ الفَلحاءُ** zırhlanmış geldi *** sanki sen **عَمَايةَ**’den siyah bir **فِندٌ**’sün([14])
İkinci asıl **الفَلاَح**: beka ve başarıdır. Adamın karısına sözü: “**استَفلِحي** işinde”; mânâsı: işinde kazan. Ve **الفَلاَح**: sahurdur. Dediler: **فَلاَحاً** diye adlandırıldı; çünkü insanın oruca gücü onunla birlikte kalır. Hadiste: “Resûlullah صلى الله عليه وآله ile namaz kıldık; ta ki **الفَلاَح**’ın bize geçmesinden korktuk.” Şair dedi:
Her bir gam için gamlardan bir genişlik vardır *** ve gece yürüyüşü ve sabah: onunla **فَلاَح** yoktur([15])

(**فلذ**) **الفاء** ve **اللام** ve **الذال** bir asıldır; bir şeyden bir şey kesmeye delâlet eder. Ondan: **الفِلْذة**: karaciğerden parça; çoğulu **فِلْذ**. Dedi:
Ona, eğer ona uğrarsa, kızartmadan bir **فِلْذ** kesiti yeter *** ve susuzluğunu **الغُمَرُ** giderir([16])
Malın parçası da **فِلْذةٌ**’dir. Denir: **فَلَذْتُ** ona malımdan; yani ondan ona bir **فِلْذَةً** kestim.

(**فلز**) **الفاء** ve **اللام** ve **الزاء**’da bir şey yoktur; ancak derler: **الفِلِزُّ**: körüğün uzaklaştırdığı demirin pisliğidir.

(**فلس**) **الفاء** ve **اللام** ve **السين** tek bir kelimedir; o **الفَلْس**’tir, bilinir; çoğulu **فُلوس**. Ve derler: **أفْلَسَ** adam; dediler: mânâsı, dirhemleri varken sonra **فُلوس** sahibi oldu.

(**فلص**) **الفاء** ve **اللام** ve **الصاد**’da bir şey yoktur; lâkin derler: **الانفلاص**: **التفلُّت**([17]). Ve **فلَّصت** şeyi şeyden: onu kurtardım. Bu eğer sahih olursa, ancak ibdâldendir; asıl **الميم**’dir; **مَلَّصَ** denir. Ve aslın **الخاء** olması mümkündür: **خَلَّص**.

(**فلط**) **الفاء** ve **اللام** ve **الطاء** asıl değildir; çünkü ibdâl babındandır; asıl **الراء**’dır. Ve derler: işi onu **أفْلَطَه**: onu ansızın bastı. Ve falan **فِلاطاً** konuştu; eğer sözüyle ansızın bastıysa([18]). Asıl **الراء**’dır: **فرط**; babında zikredilmiştir.

(**فلع**) **الفاء** ve **اللام** ve **العين** tek bir kelimedir; şeyin yarılmasına delâlet eder. Dersin: **فَلَعت** şeyi: onu yardım. Ve yumurta **تَفلَّعت** ve **انْفَلَعَتْ**.

(**فلق**) **الفاء** ve **اللام** ve **القاف** sahih bir asıldır; şeyde bir açıklığa ve ayrılığa, ve bir şeyi büyütmeye delâlet eder. Ondan: **فَلَقْتُ** şeyi, onu **أَفْلِقُه** **فَلْقاً**. Ve **الفَلَق**: sabah; çünkü karanlık ondan **يَنْفلِقُ**. Ve **الفَلَق**: yerden bir çöküntü; sanki yarılmıştır; çoğulu **فِلْقانٌ**. Ve **الفَلق**: bütün yaratılmış; sanki ondan bir şey yarıldı da bir şey, ortaya çıkarılıp gösterilinceye kadar. Ve denir: taş ve başkası **انفَلَقَ**; ve falan benimle, içinde bir **فَِلْق** bulunan bir söz konuştu. Ve o, o kıyastır. Ve **الفَالِق**: iki kum şeridi arasında bir boşluktur. Ve **قَوسٌ فِلْقٌ**: eğer yarık olup da bir çubuk değilse. Ve **الفَلِيق**: devenin boynunun alt kısmında bir yarık gibi. Dedi:
* Onun **فَلِيقُها**’sı, eğri mızrak gibi tüysüzdür([19]) *
Diğer asıl **الفليقة**’dır; o, büyük musibettir. Araplar der: “**يا لَلْفليقة**.” Ve iş, şaşılacak büyük acayiptir. Ve falan **أفْلَقَ**: **الفِلْق** ile geldi. Ve böylece **شاعرٌ مُفلِق** denir. **سُويد**([20]) dedi:
Koyu karanlık bir çöl belirdiği vakit *** ve onun sürücüsü ötüşünce, onunla **فِلْقا** işlediler([21])
Ve **الفيلق**: acayip de.

(**فلك**) **الفاء** ve **اللام** ve **الكاف** sahih bir asıldır; bir şeyde yuvarlaklığa delâlet eder. Ondan: **فَلْْكة** iğin başı, **الفاء**’nın fethasıyla([22]); yuvarlaklığından dolayı adlandırıldı; bundan dolayı denildi: kadının memesi **فَلَّك** etti; eğer yuvarlaklaştıysa.
Bu kıyastandır: göğün **فَلَك**’i. Ve oğlağı bir çubukla yahut **هُلْبٍ** ile **فلكْتُ**: onu dilinin üzerinde döndürdüm ki emmesin. Ve **الفَلَك**: etrafındakinden yüksek, yuvarlak yer parçalarıdır. Ve denir: dilin **فَلْكة**’si: kökünden sertleşen şeydir. Ama gemi **فُلْكا** diye adlandırılır. Ve denir: bu isimde tekil ve çoğul birdir; belki suda döndürüldüğü için **فُلْكاً** diye adlandırılır.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%82/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الفلق: شق الشيء وإبانة بعضه عن بعض. يقال: فلقته فانفلق. قال تعالى: ﴿فالق الإصباح﴾ [الأنعام/96]، ﴿إن الله فالق الحب والنوى﴾ [الأنعام/ 95]، ﴿فانفلق فكان كل فرق كالطود العظيم﴾ [الشعراء/63]، وقيل للمطمئن من الأرض بين ربوتين: فلق، وقوله: ﴿قل أعوذ برب الفلق﴾ [الفلق/1]، أي: الصبح، وقيل: الأنهار المذكورة في قوله: ﴿أم من جعل الأرض قرارا وجعل خلالها أنهارا﴾ [النمل/61]، وقيل: هو الكلمة التي علم الله تعالى موسى ففلق بها البحر، والفلق: المفلوق، كالنقض والنكث للمنقوض والمنكوث، وقيل الفلق: العجب، والفيلق كذلك، والفليق والفالق: ما بين الجبلين وما بين السنامين من ظهر البعير.

##### Türkçe

- **الفلق**: şeyin yarılması ve onun bir kısmının bir kısmından ayrılıp belirgin kılınmasıdır. Denir ki: onu **فلقته** de yarıldı: **فانفلق**. Yüce Allah dedi ki: ﴿**فالق الإصباح**﴾ [الأنعام/96]، ﴿**إن الله فالق الحب والنوى**﴾ [الأنعام/ 95]، ﴿**فانفلق فكان كل فرق كالطود العظيم**﴾ [الشعراء/63]، ve iki tümseğin arasında yerden sükûnetli olana **فلق** denildi; ve O’nun sözü: ﴿**قل أعوذ برب الفلق**﴾ [الفلق/1] yani: sabah; ve denildi ki: O’nun sözü içinde zikredilen nehirlerdir: ﴿**أم من جعل الأرض قرارا وجعل خلالها أنهارا**﴾ [النمل/61]، ve denildi ki: o, Yüce Allah’ın Mûsâ’ya öğrettiği kelimedir; onunla denizi yardı; ve **الفلق**: yarılmış olan (şey)dir; tıpkı **النقض** ve **النكث**’in, bozulmuş ve çözülmüş olana (isim) olması gibi. Ve denildi ki **الفلق**: hayrettir; **الفيلق** de böyledir. Ve **الفليق** ve **الفالق**: iki dağ arasındaki ve devenin sırtında iki hörgüç arasındaki (yer)dir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف ل ق
فلق الله الصبح والحب والنوى وفلقت الفستقة والرمانة وهات فلقة منها‏.‏
وتقول هو اشهر من شية الأبلق بل من وضح الفلق‏.‏
وسمعته من فلق فيه‏.‏
وضربته على فلق مفرقه وتفلّق البيض‏.‏
وهذه فلاق البيض وفلقه‏.‏
وتفلّق الرائب إذا كان متفرّقاً متحبباً لم يلتحم‏.‏
وشاعر مفلق‏:‏ يأتي بالفلق وهو العجب‏.‏
وتقول‏:‏ أقلّ الشعراء مفلق وأكثرهم مقلق‏.‏
وياللفليقة‏:‏ للأمر المنكر‏.‏
وهذا رجل مفلاق‏:‏ يأتي بالمنكرات‏.‏
و ‏"‏ جاء بعلق فلق ‏"‏ على التركيب كخمسة عشر أي نأمر يعلق ويفلق‏.‏
وقد أعلقت وأفلقت‏:‏ جئت به‏.‏
ورماهم بفيلق شهباء وهي الكتيبة المنكرة‏.‏
وبُلي فلان بامرأة فيلق‏:‏ منكرة صخّابة‏.‏
وتقول‏:‏ بات فلان في الشفق والفلق من الشفق إلى الفلق أي في الخوف‏.‏
والمقطرة وهي خشبة تفلق لأرجل اللصوص والدعار ويقطّرون فيها‏.‏
ومن المجاز‏:‏ قول النّابغة‏:‏ فإن تبلّج فلق المجد عن غرة مواهبه فأنت قسيم ما أفدت‏.‏

##### Türkçe

ف ل ق
Allah **الصبح**’ı, **الحب**’ı ve **النوى**’yı yardı; **الفستقة**’yı ve **الرمانة**’yı yardım; “ondan bir **فلقة** getir” (dersin).‏
Ve dersin: O, **شية الأبلق**’tan, hatta **وضح الفلق**’tan daha meşhurdur.‏
Onu, içinde **فلق** bulunan (birinden) işittim.‏
Ve onu, başının ayrımının **فلق**’ı üzerine vurdum; ve yumurta **تفلّق** etti.‏
Ve bu, yumurtanın **فلاق**’ı ve onun **فلق**’ıdır.‏
Ve **الرائب** (yoğurt/ayran tortusu) bitişmeyip birleşmemiş, dağınık taneli olduğunda **تفلّق** eder.‏
**مفلق** bir şair: **الفلق** ile gelir; o da hayrettir.‏
Ve dersin: Şairlerin en azı **مفلق**tır, onların çoğu **مقلق**tır.‏
Ve **ياللفليقة**: münker (yadırganan) iş içindir.‏
Ve bu, **مفلاق** bir adamdır: münker şeylerle gelir.‏
Ve “**جاء بعلق فلق**”: terkib üzere, “beş on beş” gibi; yani “**يعلق** ve **يفلق**” diye emrederiz.‏
Ve gerçekten **أعلقت** ve **أفلقت**: onu getirdim.‏
Ve onları, **فيلق شهباء** ile attı; o, münker (acayip) bir bölüktür.‏
Ve falan kimse, **فيلق** bir kadınla belaya uğratıldı: münker, gürültücü.‏
Ve dersin: Falan kimse **الشفق** ve **الفلق** içinde geceledi; **الشفق**’tan **الفلق**’a kadar; yani korku içinde.‏
Ve **المقطرة**: hırsızların ve fâcirlerin ayakları için yarılan bir ağaçtır; onun içinde **يقطّرون**.‏
Ve mecazdan: **النّابغة**’nin sözü:
“Şayet ihsanlarının alnından şerefin **فلق**’ı açılıp aydınlanırsa, sen elde ettiğimin paydaşısın.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفَلْق: الشق، والفَلْق مصدر فَلَقَه يَفْلِقُه فَلْقاً شقه، والتَّفْليقُ مثله، وفَلَّقَهُ فانْفَلَقَ وتَفَلَّقَ، والفِلَقُ: ماتَفَلَّق منه، واحدتها فِلْقَةٌ، وقد يقال لها فِلْقٌ، بطرح الهاء. الأَصمعي: الفُلُوق الشقوق، واحدها فَلَقٌ، محرك؛ وقال أَبوالهيثم: واحدهافَلْق، قال: وهو أَصوب من فَلَق. وفي رجله فُلُوق أَي شقوق.والفِلْقةُ: الكِسْرةُ من الجَفْنة أو من الخبز. ويقال:أعطني فِلْقةَ الجفنة وفِلقَ الجفنة وهونصفها، وقال غيره: هو أحد شِقَّيْها إذا انْفَلَقَتْ.وفي حديث جابر: صنعت للنبي، صلى الله عليه وسلم، مَرَقة يسميها أهل المدينة الفَلِيقةَ؛ قيل: هي قدر تطبخ ويثرد فيها فِلَقُ الخبز وهي كِسَرهُ، وفَلَقْت الفستقة وغيرها فانْفَلَقَت. والفِلْق: القَضيب يُشَق باثنين فيعمل منه قوسان، فيقال لكل واحدة فِلْقٌ. والفَلْق: الشق. يقال: مررت بحَرَّةٍ فيها فُلُوق أي شقوق. وفي الحديث:
يا فَالِقَ الحَبّ والنَّوَى أي الذي يَشُقّ حَبة الطعام ونوى التمر للإنبات. وفي حديث علي، عليه السلام: والذي فَلَقَ الحبة وبرأَ النََّسَمَةَ، وكثيراً ما كان يقسم بها. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: إن البكاء فالِقٌ كبدي. والفِلْق: القوس يشف من العودِ فِلْقة مع أُخرى، فكل واحدة من القوسين فِلْقٌ. وقال أبو حنيفة: من القِسيّ الفِلْق، وهي التي شُقَّت خشبتها شقتين أو ثلاثاً ثم عملتْ، قال: وهي الفَلِيقُ؛ وأَنشد للكميت: وفَلِيقاً مِلْءَ الشِّمالِ من الشَّوْ
حَطِ تعطي، وتَمْنَعُ التَّوْتِيرا
وقوس فِلْقٌ: وصف بذلك؛ عن اللحياني. وفِلْقَةُ القوس: قطعتها. وفُلاقهُ الآجُرّ: قطعتها؛ عن اللحياني. يقال: كأَنه فُلاقه آجُرَّةٍ أي قطعة. وفُلاق البيضة: ما تَفَلَّقَ منها. وصار البيض فُلاقاً وفِلاقاً وأَفْلاقاً أي مُتَفَلِّقاً. وفِلاقُ اللَّبَن: أن يخثُر ويحمُض حتى يتَفَلَّق؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
وإن أَتاها ذو فِلاقٍ وحَشَنْ،
تُعارضُ الكلبَ، إذا الكلبُ رَشَنْ
وجمعه فُلُوق. وتَفَلَّق اللبن: تقطع وتشقق من شدة الحموضة؛ وسمعت بعض العرب يقول للبن إذا حُقِنَ فأَصابه حَرّ الشمس فتقطع: قد تَفَلَّق وامْزَقَرَّ، وهو أن يصير اللبن ناحية، وهم يَعافون شرب اللبن المُتَفَلِّق. وفَلَقَ الله الحَبَّ بالنبات: شقه. والفَلْقُ: الخلق. وفي التنزيل: إن الله فالِقُ الحب والنوى. وقال بعضهم: وفالِق في معنى خالق، وكذلك فَلَقَ الأرضَ بالنبات والسحاب بالمطر، وإذا تأَملت الخَلْق تبين لك أَن أكثره عن انِفلاق، فالفَلَقُ جميع المخلوقات، وفَلَقُ الصبح من ذلك. وانْفَلَقَ المكان به: انشق. وفَلَقَت النخلة، وهي فالِقٌ: انشقت عن الطَّلْع والكافور، والجمع قُلْق. وفَلَقَ الله الفجر: أَبداه وأَوضحه. وقوله تعالى: قالِقُ الأصْباح؛ قال الزجاج: جائز أن يكون معناه خالق الأَصْباح وجائز أن يكون معناه شاق الأَصباح، وهو راجع إلى معنى خالق. والفَلَق، بالتحريك: ما انفَلَقَ من عمود الصبح، وقيل: هو الصبح بعينه، وقيل: هو الفجر، وكلٌّ راجع إلى معنى الشق. قال الله تعالى: قل أَعوذ برب الفَلَق؛ قال الفراء: الفَلَق الصبح. يقال: هو أَبين من فَلَقِ الصبح وفَرَق الصبح. وقال الزجاج: الفَلَق بيان الصبح. ويقال الفَلَقُ الخَلْق كله، والفَلَق بيان الحق بعد إشكال. ويقال: فَلَقَ الصبحَ فالِقُه؛ قال ذو الرمة يصف الثور الوحشي: حتى إذا ما انْجَلى عن وَجْهه فَلَقٌ،
هادِيهِ في أُخْرَياتِ الليل مُنْتَصبُ
قال ابن بري: الرواية الصحيحة:
حتى إذا ما جلا عن وجهه شَفَقٌ
لأن بعده:
أَغْباشَ ليلِ تِمامٍ كان طارَقَهُ
تَطَحْطُخُ الغيمِ، حتى ما له جُوَبُ
وفي الحديث: أَنه كان يرى الرؤيا فتأْتي مثل فَلَقِ الصبح؛ هو بالتحريك: ضوءُه وإنارته. والفَلْق، بالتسكين: الشَّقّ. كلمني فلان من فَلْق فيه وفِلْق فيه وسمعته من فَلْق فيه وفِلْق فيه؛ الأخيرة عن اللحياني، أي شِقِّه، وهي قليلة، والفتح أَعْرَف. وضربه على فَلْقِ رأْسه أَي مَفْرَقه ووسطه. والفَلَق والفالِقُ: الشق في الجبل والشِّعب: الأُولى عن اللحياني. والفَلَقُ: المطمئن من الأَرض بين الرَّبْوَتَينِ؛ وأنشد: وبالأُدْمِ تَحْدي عليها الرِّحال،
وبالشَّوْل في الفَلَقِ العاشب
ويقال: كان ذلك بفالِق كذا وكذا؛ يريدون المكان المنحدر بين رَبْوَتَيْن، وجمع الفَلَق فُلْقان مثل خَلَق وخُلْقان، وهو الفالِقُ، وقيل: الفالِق فضاء بين خَلَق وخُلْقان، وهو الفالِقُ، وقيل: الفالق فضاء بين شَقِيقَتين من رمل، وجمعهما فُلْقان كحاجِرٍ وحُجْران. وقال أَبو حنيفة: قال أَبو خيرة أو غيره من الأعراب: الفالِقَةُ، بالهاء، تكون وسط الجبال تنبت الشجر وتُنْزَلُ ويبيت بها المال في الليلة القَرَّة، فجعل الفالِقَ من جَلَد الأرض، قال: وكلا القولين ممكن. وفي حديث الدجال: فأَشرق على فَلَقٍ من أَفْلاق الحَرَّة؛ الفَلَقُ، بالتحريك: المطمئِنُّ من الأرض بين رَبوَتَين. والفَلَقُ: جهنم، وقيل: الفَلَقُ وادٍ في جهنم، نعوذ بالله منها. والفَلَقُ: المَقْطَرة، وفي الصحاح: الفَلَق مَقْطرةُ السَّجَّان.والفَلَقة والفَلْقة: الخشبة؛ عن اللحياني. والفِلْقُ والفَلِيقُ والفَلِيقَةُ والْمَفْلَقَةُ الفَيْلَقُ والفَلَقى، كله: الداهية والأمر العجب؛ قال أَبو حَيَّة النميري:
وقالت: إنها الفَلَقى، فأَطْلِقْ
على النَّقَدِ الذي معك الصِّرارا
والعرب تقول: يا لَلْفَلِيقة. وكَتِيبة فَيْلَق: شديدة شبهت بالداهية، وقيل: هي الكثيرة السلاح؛ قال أبو عبيد: هي اسم للكتيبة. قال ابن سيده: وليس هذا بشيء. التهذيب: القَيْلَق الجيش العظيم؛ قال الكميت: في حَوْمة القَيْلَقِ الجَأْواءِ إذ نزلتْ
قَسْراً، وهَيْضَلُها الخَشْخاش إذ نزلوا
وامرأَة فَيْلَق: داهية صخابة؛ قال الراجز:
قلتُ: تَعَلَّقْ فَيْلَقاً هَوْجَلاَّ،
عَجَّاجةً هَجَّاجةً تَأَلاَّ
وجاء بالفِلْقِ أي بالداهية؛ عن اللحياني. وجاءَ بعُلَقَ فُلَقَ أي بعجب عجيب. وقد أَعْلَقْت وأَفْلَقْت وافْتََلَقْت أي جئت بعُلَق فُلَقَ، وهي الداهية، لا تُجْرى. وأَفْلَقَ وافْتَلَقَ بالعجب: أتى به؛ عن اللحياني؛ وأَنشد ابن السكيت لسويد بن كُراع العُكْليّ، وكراع اسم أُمه واسم أَبيه عُمَيْر:
إذا عَرَضَتْ داوِيةٌ مُدْلَهِمَّةٌ،
وغَرَّدَ حادِيها فَرَيْنَ بها فِلْقا
قال ابن الأَنباري: أراد عملن بها سيراً عجباً. والفِلْق العَجَب أي عملن بها داهية من شدة سيرها، والفَرْيُ: العمل الجيد الصحيح، والإفراء الإفساد، وغَرَّدَ: طرَّب في حُدائهِ، وعَرَّد: جَبُن عن السير؛ قال القالي: رواية ابن دريد غَرَّد، بغين معجمة، ورواية ابن الأعرابي عَرَّد، بعين مهملة، وأنكر ابن دريد هذه الرواية.
ويقال: مَرَّ يَفْتَلِقُ بالعَجَب أي يأْتي بالعجب. ويقال: أَفْلَقَ فلانٌ اليوم وهو يُفْلِقُ إذا جاء بعجَب. وشاعر مُفْلِقٌ: مجيد، منه، يجيء بالعجائب في شعره. وأَفْلَقَ في الأمر إذا كان حاذقاً به. ومرَّ يَفْتَلِقُ في عَدْوه أي يأْتي بالعجب من شدته. وقُتِلَ فلان أَفْلَقَ قِتْلَةٍ أي أشدّ قِتْلَةٍ. وما رأَيت سيراً أَفْلَقَ من هذا أي أَبعد؛ كلاهما عن اللحياني.
ابن الأَعرابي: جاء فلانٌ بالفْلْقانِ أي بالكذب الصُّرَاح، وجاء فلان بالسُّمَاق مثله.
والفَلِيقُ: عِرْق في العَضُد يجري على العظم إلى نُغْضِ الكتف، وقيل: هو المطمئن في جِرَانِ البعير عند مَجْرى الحلقوم؛ قال أبو محمد الفقعسي:بكل شَعْشَاعٍ كجِذْعِ المُزْدَرِعْ،
فَلِيقُهُ أَجْرَدُ كالرُّمْحِ الضَّلِعْ،
جدَّ بإلْهابٍ كتَضْرِيم الضَّرِعْ
والفَليقُ: باطن عنق البعير في موضع الحلقوم؛ قال الشماخ: وأَشْعَث وَرَّاد الثَّنَايا كأَنه،
إذا اجْتَازَ في جَوْف الفَلاة، فَلِيقُ
وقيل: الفَلِيقُ ما بين العِلْباوَيْنِ وهو أن يَنْفَلِقَ الوَبَرُ بين العِلْباوَيْن، قال: ولا يقال في الإنسان. وفي النوادر: تَفَيْلَم الغلام وتَفَيْلَقَ وتَفَلَّق وحَثِر إذا ضخم وسمن.
وفي حديث الدجال وصفته: رجل فَيْلَقٌ؛ قال الأزهري: هكذا رواه القتيبي في كتابه بالقاف، وقال: لا أَعرف الفَيْلَقَ إلا الكَتِيبة العظيمة، قال: فإن كان جعله فَيْلَقاً لعظمه فهو وَجْهٌ إن كان محفوظاً، وإلا فهو الفَيْلَمُ، بالميم، يعني العظيم من الرجال. قال أَبو منصور: والفَيْلَم والفَيْلَق العظيم من الرجال، ومنه تَفَيْلَقَ الغلام وتَفَيْلَم بمعنى واحد؛ الفَيْلَقُ العظيم وأصله الكتيبة العظيمة، والياء زائدة.
ورجل مِفْلاق: دنيء رديء فَسْلٌ رَذْلٌ قليل الشيء.
وخليته بِفالقَةِ الوَرِكِةِ: وهي رملة، وفي التهذيب: خليته بفَالِق الوَرْكاءِ وهي رملة.
والفُلَّيْقُ، بالضم والتشديد: ضرب من الخَوْخ يتَفَلَّقُ عن نَواهُ، والمفَلَّق منه المجفف.
والفَيْلِقُ: الجيش، والجمع الفَيَالِقُ. وفي حديث الشعبي: وسئل عن مسأَلة فقال: ما يقول فيها هؤلاء المَفَاليقُ؟ هم الذي لا مال لهم، الواحد مِفْلاق كالمَفَاليس، شبه إفْلاسهم من العلم وعدمه عندهم بالمَفَاليس من المال.
وفَالِق: اسم موضع بغير تعريف، وفي المحكم:
والفَالِقُ اسم موضع؛ قال:
حيث تَحَجَّى مُطْرِقٌ بالفالِقِ

##### Türkçe

**الفَلْق**: yarma; ve **الفَلْق** **فَلَقَه يَفْلِقُه فَلْقاً**’ın mastarıdır: onu yardı.

Ve **التَّفْليقُ** onun gibidir. Ve **فَلَّقَهُ**: derken o **انْفَلَقَ** ve **تَفَلَّقَ**. Ve **الفِلَقُ**: ondan **تَفَلَّق** eden şeydir; onun teki **فِلْقَةٌ**’dır. Ve ona **فِلْقٌ** da denebilir; **الهاء**’yı atmakla. **الأَصمعي**: **الفُلُوق** yarıklardır; onun teki **فَلَقٌ**’tır, harekeli; **أَبوالهيثم** dedi ki: onun teki **فَلْق**’tır; dedi ki: ve o, **فَلَق**’tan daha doğrudur. Ve onun ayağında **فُلُوق** vardır, yani yarıklar. Ve **الفِلْقةُ**: **الجَفْنة**’den veya ekmekten olan parçadır. Ve denir: bana **فِلْقةَ الجفنة** ver ve **فِلقَ الجفنة**; ve o onun yarısıdır. Başkası dedi ki: o, **انْفَلَقَتْ** ettiği zaman onun iki yarığından biridir. **جابر** hadîsinde: Peygamber için, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, Medinelilerin **الفَلِيقةَ** diye adlandırdığı bir çorba yaptım; denildi: o, içinde ekmek **فِلَقُ**’ları—ki o onun parçalarıdır—ufalanan bir tenceredir. Ve fıstığı ve başkasını **فَلَقْت**; derken **انْفَلَقَت**. Ve **الفِلْق**: ikiye yarılan çubuktur; ondan iki yay yapılır; her birine **فِلْقٌ** denir. Ve **الفَلْق**: yarma. Denir: içinde **فُلُوق** yani yarıklar bulunan bir **حَرَّةٍ**’den geçtim. Hadîste:
يا **فَالِقَ الحَبّ والنَّوَى**
yani yiyecek tanesini ve hurma çekirdeğini bitmesi için yaran. Ali hadîsinde, onun üzerine selâm olsun: “Taneyi **فَلَقَ** eden ve canı **برأَ** eden hakkı için”; ve onunla çokça yemin ederdi. Âişe hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Ağlama, ciğerimi **فالِقٌ**’tır.” Ve **الفِلْق**: ağaçtan bir **فِلْقة** ile bir başkası birlikte yarılarak yapılan yaydır; iki yaydan her biri **فِلْقٌ**’tur. Ebû Hanîfe dedi ki: yaylardan **الفِلْق** vardır; ve o, odunu iki veya üç yarığa yarılıp sonra yapılanıdır; dedi ki: ve o **الفَلِيقُ**’tur. Ve Kümeyt’ten okudu:
وفَلِيقاً مِلْءَ الشِّمالِ من الشَّوْ
حَطِ تعطي، وتَمْنَعُ التَّوْتِيرا
Ve **قوس فِلْقٌ**: bununla vasfedilmiştir; Lihyânî’den. Ve **فِلْقَةُ القوس**: onun parçası. Ve **فُلاقهُ الآجُرّ**: onun parçası; Lihyânî’den. Denir: sanki o bir **فُلاقه آجُرَّةٍ**’dir, yani bir parça. Ve **فُلاق البيضة**: ondan **تَفَلَّقَ** eden şeydir. Ve yumurta **فُلاقاً** ve **فِلاقاً** ve **أَفْلاقاً** oldu; yani **مُتَفَلِّقاً**. Ve **فِلاقُ اللَّبَن**: sütün pıhtılaşıp ekşimesi, ta ki **يتَفَلَّق** edinceye kadar; İbnü’l-A‘râbî’den; ve okudu:
وإن أَتاها ذو فِلاقٍ وحَشَنْ،
تُعارضُ الكلبَ، إذا الكلبُ رَشَنْ
Onun çoğulu **فُلُوق**’tur. Ve **تَفَلَّق اللبن**: şiddetli ekşilikten parçalandı ve çatladı. Ve bazı Arapların, süt tulumda sıkılıp güneş sıcağı ona isabet edince parçalanan süte: “**قد تَفَلَّق وامْزَقَرَّ**” dediğini işittim; ve o, sütün bir tarafa dönüşmesidir; ve onlar **المُتَفَلِّق** sütü içmeyi tiksinirler. Ve Allah taneyi bitkiyle **فَلَقَ** etti: onu yardı. Ve **الفَلْقُ**: yaratma. Tenzîlde: “Şüphesiz Allah **فالِقُ الحب والنوى**.” Bazıları dedi ki: **فالِق** “**خالق**” mânâsındadır; ve aynı şekilde: yeri bitkiyle, bulutu yağmurla **فَلَقَ**; ve yaratmayı düşündüğünde sana onun çoğunun bir **انِفلاق**’tan olduğu belirir; böylece **الفَلَقُ** bütün yaratılmışlardır; ve sabahın **فَلَقُ**’ı da bundandır. Ve **انْفَلَقَ المكان به**: onunla yarıldı. Ve hurma ağacı **فَلَقَت**; ve o **فالِقٌ**’tır: **الطَّلْع** ve **الكافور**’dan yarıldı; çoğulu **قُلْق**. Ve Allah fecri **فَلَقَ** etti: onu ortaya çıkardı ve onu açıkladı. Ve Yüce sözünde: **قالِقُ الأصْباح**; Zeccâc dedi ki: mânâsının “sabahları yaratan” olması câizdir ve mânâsının “sabahları yaran” olması câizdir; ve o, “yaratan” mânâsına döner. Ve **الفَلَق** (harekeli): sabah direğinden **انفَلَقَ** eden şeydir; ve denildi: o, bizzat sabahtır; ve denildi: o, fecirdir; ve hepsi yarma mânâsına döner. Allah تعالى dedi: “De ki: **رب الفَلَق**’a sığınırım”; Ferrâ dedi ki: **الفَلَق** sabahtır. Denir: o, sabahın **فَلَق**’ından ve sabahın **فَرَق**’ından daha açıktır. Zeccâc dedi ki: **الفَلَق** sabahın açıklığıdır. Ve denir: **الفَلَقُ** bütün yaratmadır; ve **الفَلَق** müşkilden sonra hakkın açıklığıdır. Ve denir: sabahı **فَلَقَ** eden onun **فالِقُه**’udur. Zü’r-Rumme, yaban öküzünü vasfederek dedi:
حتى إذا ما انْجَلى عن وَجْهه فَلَقٌ،
هادِيهِ في أُخْرَياتِ الليل مُنْتَصبُ
İbn Berrî dedi ki: sahih rivayet:
حتى إذا ما جلا عن وجهه شَفَقٌ
çünkü ondan sonra:
أَغْباشَ ليلِ تِمامٍ كان طارَقَهُ
تَطَحْطُخُ الغيمِ، حتى ما له جُوَبُ
Hadîste: rüya görürdü de o, sabahın **فَلَق**’ı gibi gelirdi; o (harekeli) onun ışığı ve aydınlığıdır. Ve **الفَلْق** (sükûnlu): yarıktır. Falan benimle ağzının **فَلْق**’ından ve **فِلْق**’ından konuştu; ve onu ağzının **فَلْق**’ından ve **فِلْق**’ından işittim; sonuncusu Lihyânî’den; yani onun yarığından; ve o azdır; ve fetha daha bilinir. Ve onu başının **فَلْق**’ına vurdu; yani ayrımına ve ortasına. Ve **الفَلَق** ve **الفالِقُ**: dağdaki yarık ve **الشِّعب**; birincisi Lihyânî’den. Ve **الفَلَقُ**: iki **الرَّبْوَتَينِ** arasındaki yerin alçak kısmıdır; ve okudu:
وبالأُدْمِ تَحْدي عليها الرِّحال،
وبالشَّوْل في الفَلَقِ العاشب
Ve denir: bu, falanca falanca **بفالِق**’te oldu; iki **رَبْوَتَين** arasındaki inişli yeri kastederler. Ve **الفَلَق**’ın çoğulu **فُلْقان**’dır; **خَلَق** ve **خُلْقان** gibi. Ve o **الفالِقُ**’tur. Ve denildi: **الفالِق** iki kum **شَقِيقَتين**i arasında bir boşluktur; ikisinin çoğulu **فُلْقان**’dır; **حاجِرٍ** ve **حُجْران** gibi. Ebû Hanîfe dedi ki: Ebû Hayra veya bedevîlerden başkası dedi: **الفالِقَةُ** (هاء ile), dağların ortasında olur; ağaç bitirir; oraya inilir ve soğuk gecede mal orada geceletilir; böylece **الفالِق**’ı yerin sert kısmından kıldı; dedi ki: iki söz de mümkündür. Deccâl hadîsinde: **الحَرَّة**’nin **أَفْلاق**’ından bir **فَلَقٍ** üzerine aydınlandı; **الفَلَقُ** (harekeli): iki **رَبوَتَين** arasındaki yerin alçak kısmıdır. Ve **الفَلَقُ**: cehennemdir; ve denildi: **الفَلَقُ** cehennemde bir vadidir; Allah’a ondan sığınırız. Ve **الفَلَقُ**: prangadır; ve **الصحاح**’ta: **الفَلَق** zindancının prangasıdır. Ve **الفَلَقة** ve **الفَلْقة**: tahta; Lihyânî’den. Ve **الفِلْقُ** ve **الفَلِيقُ** ve **الفَلِيقَةُ** ve **الْمَفْلَقَةُ** **الفَيْلَقُ** ve **الفَلَقى**; hepsi: musibet ve şaşırtıcı iş. Ebû Hayye en-Nümeyrî dedi:
وقالت: إنها الفَلَقى، فأَطْلِقْ
على النَّقَدِ الذي معك الصِّرارا
Ve Araplar der: “يا لَلْفَلِيقة”. Ve **كَتِيبة فَيْلَق**: şiddetlidir; musibete benzetilmiştir; ve denildi: o, silahı çok olanıdır. Ebû Ubeyd dedi ki: o, bölüğün adıdır. İbn Sîde dedi ki: bu bir şey değildir. **التهذيب**: **القَيْلَق** büyük ordudur; Kümeyt dedi:
في حَوْمة القَيْلَقِ الجَأْواءِ إذ نزلتْ
قَسْراً، وهَيْضَلُها الخَشْخاش إذ نزلوا
Ve **امرأَة فَيْلَق**: gürültücü musibet; Recez söyleyen dedi:
قلتُ: تَعَلَّقْ فَيْلَقاً هَوْجَلاَّ،
عَجَّاجةً هَجَّاجةً تَأَلاَّ
Ve **بالفِلْقِ** ile geldi; yani musibetle; Lihyânî’den. Ve **بعُلَقَ فُلَقَ** ile geldi; yani şaşırtıcı bir acayiple. Ve **أَعْلَقْت** ve **أَفْلَقْت** ve **افْتََلَقْت**; yani **بعُلَق فُلَقَ** ile geldim; ve o musibettir; i‘râb almaz. Ve **أَفْلَقَ** ve **افْتَلَقَ** acayiple: onu getirdi; Lihyânî’den. Ve İbnü’s-Sikkît, Süveyd b. Kurâ‘ el-Ukliy için okudu—Kurâ‘ annesinin adıdır ve babasının adı **عُمَيْر**’dir:
إذا عَرَضَتْ داوِيةٌ مُدْلَهِمَّةٌ،
وغَرَّدَ حادِيها فَرَيْنَ بها فِلْقا
İbnü’l-Enbârî dedi ki: “onunla şaşırtıcı bir yürüyüş yaptılar”ı kastetti. Ve **الفِلْق** şaşırtıcıdır; yani yürüyüşlerinin şiddetinden onunla bir musibet yaptılar. Ve **الفَرْيُ**: iyi, doğru iş yapmadır; ve **الإفراء** bozmadır. Ve **غَرَّدَ**: onun **حُدائهِ**’inde nağme yaptı; ve **عَرَّد**: yürüyüşten korkaklık etti. Kâlî dedi ki: İbn Düreyd’in rivayeti **غَرَّد**’dir, noktalı **غين** ile; İbnü’l-A‘râbî’nin rivayeti **عَرَّد**’dir, noktasız **عين** ile; ve İbn Düreyd bu rivayeti inkâr etti.

Ve denir: acayiple **يَفْتَلِقُ** ederek geçti; yani acayip getirir. Ve denir: falan bugün **أَفْلَقَ** etti ve o **يُفْلِقُ** eder; acayip getirdiği zaman. Ve **شاعر مُفْلِقٌ**: usta; ondan; şiirinde acayipler getirir. Ve işte **أَفْلَقَ** etti: onda mahir olduğu zaman. Ve koşusunda **يَفْتَلِقُ** ederek geçti; yani şiddetinden acayip getirir. Ve falan **أَفْلَقَ قِتْلَةٍ** öldürüldü; yani en şiddetli öldürülüş. Ve bundan daha **أَفْلَقَ** bir yürüyüş görmedim; yani daha uzak; ikisi de Lihyânî’den.

İbnü’l-A‘râbî: falan **بالفْلْقانِ** ile geldi; yani apaçık yalanla; ve falan **بالسُّمَاق** ile geldi; onun gibidir.

Ve **الفَلِيقُ**: pazuda bir damardır; kemik üzerinde omuzun **نُغْض**’una kadar akar. Ve denildi: o, devenin **جِرَان**’ında, **الحلقوم**’un akış yerindeki alçak kısımdır. Ebû Muhammed el-Fak‘asî dedi:
بكل شَعْشَاعٍ كجِذْعِ المُزْدَرِعْ،
فَلِيقُهُ أَجْرَدُ كالرُّمْحِ الضَّلِعْ،
جدَّ بإلْهابٍ كتَضْرِيم الضَّرِعْ
Ve **الفَليقُ**: devenin boynunun iç kısmı, **الحلقوم** yerinde. Şemmâh dedi:
وأَشْعَث وَرَّاد الثَّنَايا كأَنه،
إذا اجْتَازَ في جَوْف الفَلاة، فَلِيقُ
Ve denildi: **الفَلِيقُ** iki **العِلْباوَيْنِ** arasındaki şeydir; ve o, iki **العِلْباوَيْنِ** arasında **الوَبَرُ**’un **يَنْفَلِقَ** etmesidir; dedi ki: insanda söylenmez. Ve **النوادر**’de: çocuk irileşip şişmanladığında **تَفَيْلَم** eder ve **تَفَيْلَقَ** eder ve **تَفَلَّق** eder ve **حَثِر** eder.

Deccâl hadîsinde, onun sıfatında: **رجل فَيْلَقٌ**; Ezherî dedi ki: Kuteybî bunu kitabında **القاف** ile böyle rivayet etti; ve dedi ki: ben **الفَيْلَقَ**’ı ancak büyük bölük olarak bilirim. Dedi ki: eğer onu büyüklüğünden dolayı **فَيْلَقاً** yaptıysa, bu bir yöndür; eğer mahfuz ise; yoksa o **الفَيْلَمُ**’dur, **الميم** ile; yani erkeklerin büyüğü. Ebû Mansûr dedi ki: **الفَيْلَم** ve **الفَيْلَق** erkeklerin büyüğüdür; ve ondan: çocuk **تَفَيْلَقَ** etti ve **تَفَيْلَم** etti, mânâca birdir. **الفَيْلَقُ** büyüktür; ve aslı büyük bölüktür; ve **الياء** ziyadedir.

Ve **رجل مِفْلاق**: aşağılık, kötü, alçak, rezil, az şeyli.

Ve onu **بِفالقَةِ الوَرِكِةِ**’de bıraktım: ve o bir kumluktur. Ve **التهذيب**’de: onu **بفَالِق الوَرْكاءِ**’da bıraktım; ve o bir kumluktur.

Ve **الفُلَّيْقُ** (ötre ve şeddeli): çekirdeğinden **يتَفَلَّقُ** eden bir şeftali türüdür; ve ondan **المفَلَّق** kurutulmuş olanıdır.

Ve **الفَيْلِقُ**: ordu; çoğulu **الفَيَالِقُ**. Şa‘bî hadîsinde: bir mesele hakkında soruldu da dedi ki: bu **المَفَاليقُ** ne diyor? Onlar, malı olmayan kimselerdir; teki **مِفْلاق**tır; **المَفَاليس** gibi. Onların ilimden iflâsını ve onun onlarda bulunmayışını, maldan **المَفَاليس**’e benzetti.

Ve **فَالِق**: tarif olmaksızın bir yer adıdır. Ve **المحكم**’de:
Ve **الفَالِقُ** bir yer adıdır; dedi ki:
حيث تَحَجَّى مُطْرِقٌ بالفالِقِ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف ل ق * * فَلَقَ * الشيء شقه وبابه نصر وضرب و * فَلَّقهُ تفليقا * مثله يقال فلقه * فانْفَلَقَ * و * تَفضلَّقَ * وفي رجله * فُلوقٌ * أي شقوق ويقال كلمني من * ِفَلْقِ * فيه بسكون اللام و * الفَلَقُ * بفتحتين الصبح بعينه يقال * فَلَقَ * أصبح * فالِقُهُ * وقله تعالى ﴿قل أعوذ برب الفلق﴾ قيل هو الصبح وقيل هو الخلق كله و * الفِلْقُ * بوزن الرزق الداهية والأمر العجيب تقول منه * أفْلَقَ * الرجل و * أفْتَلَق * وشاعر * مُفْلِقُ * و * الفِلءقةُ * بالكسر أيضا الكسرة قال أعطني فلقة الجفنة وهي نصفها و * الفُلَّيْقُ * بالضم والتشديد ضرب من الخوخ يتفلق عن نواه و * الفَيْلَقُ * الجيس والجمع * الفَيَالِقُ

##### Türkçe

* ف ل ق * **فَلَقَ** şeyi yardı; babı **نصر** ve **ضرب**’dır. Ve **فَلَّقهُ تفليقا**: onun benzeri; “onu yardı” denir. **فلقه**; böylece **فانْفَلَقَ** ve **تَفضلَّقَ**. Ve onun ayağında **فُلوقٌ**: yani yarıklar. Ve “benimle, **فَلْقِ** ağzından (lâmı sâkin olarak) konuştu” denir. Ve **الفَلَقُ** (iki fetha ile): bizzat sabah; “**فَلَقَ**: sabahladı; **فالِقُهُ**” denir. Ve Yüce sözü: ﴿قل أعوذ برب الفلق﴾; “o sabahdır” denildi; ve “o bütün yaratılmıştır” denildi. Ve **الفِلْقُ** ( **الرزق** vezninde): musibet ve şaşılacak iş; ondan “**أفْلَقَ** adam” ve **أفْتَلَق** dersin. Ve şair: **مُفْلِقُ**. Ve **الفِلءقةُ** (kesre ile) ayrıca: parça; “bana, çanağın **فلقة**sını ver” dedi; o da onun yarısıdır. Ve **الفُلَّيْقُ** (damme ile ve şeddeli): çekirdeğinden yarılan bir tür şeftali. Ve **الفَيْلَقُ**: ordu; çoğulu **الفَيَالِقُ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

فلقه يفلقه فلقا: شقه، كفلقه فانفلق، وتفلق. وهما مطاوعان للفعلين. وفي رجله فلوق أي: شقوق كما في الصحاح، قاله الأصمعي، واحدها فلق، بالتحريك، وقال أبو الهيثم: بالتسكين، قال: وهو أصوب. وقوله تعالى: )فالق الحب والنوى( أي: خالقه، أو شاقه بإخراج الورق الأخضر منه وفي الحديث: يا فالق الحب والنوى وكان علي رضي الله عنه كثيرا ما يقسم بقوله: والذي فلق الحبة، وبرأ النسمة. والفالق: الشاقق. ومنه قول عائشة رضي الله عنها: إن البكاء فالق كبدي، وقوله تعالى: )فالق الإصباح( أي: شاق الصبح، وهو راجع الى معنى خالق، قاله الزجاج. وفالق، وفي المحكم: الفالق: ع، لبني أبي بكر بن كلاب بنجد، قاله الأصمعي، وهو مكان مطمئن بين حزمين، به مويهة يقال لها: ماء الفالق. قال عمارة بن طارق:
  حيث تحجى مطرق بالفالق

  والفالق: النخلة المنشقة عن الطلع والكافور، وقد فلقت، والجمع فلق، بالضم. ومن سمات الإبل الفلقة، وهي هذه السمة حلقة في وسطها عمود يفلقها، هكذا...، تكون تحت أذن البعير. ويقال: هو مفلوق وعليه الفلقة. والفلق: نزع صوف الجلد إذا أصل، كالمرق وسيأتي في م ر ق أن المرق: هو نتف الصوف والشعر. وقال اللحياني: يقال: كلمني من فلق فيه، بالكسر وكذا: سمعته من فلق فيه ويفتح أي من شقه، والفتح أعرف. والفلق، بالكسر: الداهية. يقال: جاء بالفلق عن اللحياني، وقال سويد بن كراع العكلي، وكراع أمه:
  إذا عرضت داوية مدلهـمة                      وصوت حادينا فعلن بنا فلقا هكذا رواه الصاغاني، وأنشده ابن السكيت، فقال:
  إذا عرضت داوية مدلهـمة                      وغرد حاديها فرين بها فلقا قال ابن الأنباري: أراد عملن بها سيرا عجبا. والفلق: العجب، أي: عملن بها داهية من شدة سيرها. والفري: العمل الجيد الصحيح. والإفراء: الإفساد. وغرد: طرب في حدائه، وعرد: جبن عن السير. قال القالي: رواية ابن دريد غرد بغين معجمة، ورواية ابن الأعرابي: عرد بعين مهملة، وأنكر ابن دريد هذه الرواية كالفلقة بزيادة الهاء. والفليق، والفليقة كأمير وسفينة والمفلقة كمحمدة عن ابن دريد، والفلقى كسكرى، وضبطه بعض بالتحريك، وبهما يفروى قول أبي حية النميري:
  وقالت إنها الفلقى فـأطـلـق                      على النقد الذي معك الصرارا ويقولون: يا للفليقة، يعنون الداهية. والفلق: ة باليمامة. والفلق: الأمر العجب. وبه فسر أيضا قول سويد السابق. والفلق: قوس تتخذ من نصف عود، وذلك أن تشق من العود فلقة مع أخرى، فكل واحدة من القوسين فلق. وقوس فلق، وصف بذلك، عن اللحياني. وفي الصحاح: الفلق: القضيب يشق باثنين فيعمل منه قوسان. فكل شق فلق. وقال أبو حنيفة: من القسي الفلق، وهي التي شقت خشبتها شقتين، أو ثلاثا، ثم عملت. والفلقة بهاء: الكسرة من الجفنة، أو من الخبز. ويقال: الفلقة من الجفنة: نصفها. يقال: أعطني فلقة الجفنة، وقيل: أحد شقيها إذا انفلقت. والفلق، محركة: الصبح بعينه. وأنشد الجوهري لذي الرمة يصف الثور الوحشي:
  حتى إذا ما انجلى عن وجهه فلق                      هاديه في أخريات الليل منتصب قال ابن بري: والرواية الصحيحة:
  حتى إذا ما جلا عن وجهه شفق وبه فسر أيضا قوله تعالى: )قل أعوذ برب الفلق( قال الفراء: أو هو ما انفلق من عموده يقال: هو أبين من فلق الصبح ومن فرقه، وهو الضياء الممتد كالعمود. وقال الزجاج: الفلق: بيان الصبح، وفي الحديث: أنه كان يرى الرؤيا فتأتي مثل فلق الصبح وهو ضوؤه وإنارته، أي: مبينة مثل مجيء الصبح. وقال رؤبة يصف صائدا:
  وسوس يدعو مخلصا رب الفلق
  سرا وقد أون تأوين العقق أو الفلق: الفجر وكله راجع الى معنى الشق. ويقال: الفلق: الخلق كله نقله الزجاج. والفلق: جهنم، أو جب فيها، قاله السدي، نعوذ بالله منها. وقال الأصمعي: الفلق: المطمئن من الأرض بين ربوتين وأنشد لأوس بن حجر:
  وبالأدم تحدى عليها الـرحـا                      ل وبالشول في الفلق العاشب

  ج: فلقان، بالضم مثل: خلق وخلقان، وحمل وحملان، ويجمع أيضا على أفلاق، ومنه حديث الدجال: فأشرف على فلق من أفلاق الحرة، كالفالق والفالقة. وقال أبو حنيفة: قال أبو خيرة، أو غيره من الأعراب: الفالقة بالهاء، تكون وسط الجبال تنبت الشجر، وتنزل، ويبيت بها المال في الليلة القرة، فجعل الفالق من جلد الأرض، وكلا القولين ممكن. أو الفالق: الفضاء بين شقيقتين من رمل والجمع: فلقان، بالضم، كحاجر وحجران. والفلق أيضا: مقطرة السجان؛ وهي خشبة فيها خروق على قدر سعة الساق، يحبس فيها الناس أي: اللصوص والدعار على قطار. ومنه قول الزمخشري: بات فلان في الشفق والفلق، من الشفق الى الفلق، أي: في الخوف والمقطرة. والفلق: ما يبقى من اللبن في أسفل القدح، ومنه يقال في السب: يا ابن شارب الفلق ينسبونه الى اللؤم. والفلق: الشق في الجبل والشعب، الأولى كالفالق عن اللحياني. والفلق من اللبن: المنقطع حموضة، كالمتفلق. وقد تفلق الرائب: إذا تقطع وتشقق من شدة الحموضة. قال الأزهري: وسمعت بعض العرب يقول: إذا حقن فأصابه حر الشمس، فتقطع قد تفلق وامزقر، وهو أن يصير اللبن ناحية، وهم يعافون شرب اللبن المتفلق. والفلق: ة باليمن من نواحيه بعثر نقله الصاغاني. وأفلق فلان اليوم، وهو يفلق: إذا جاء بعجب، ومنه أفلق الشاعر وهو مفلق: إذا أتى بالعجيب في شعره. وقد جاء بالفلق، أي: الأمر العجيب. وتقول: أقل الشعراء مفلق، وأكثرهم مقلق كافتلق نقله الجوهري. وجاء بعلق فلق، كزفر أي: التركيب، كخمسة عشر وينونان أيضا عن ابن عباد أي: الداهية، هذا على القول الأول، أو بعجب عجيب على القول الثاني. تقول منه: أعلق وأفلق وقد تقدم له ذلك في ع ل ق وكذلك افتلق، عن اللحياني. والفليق كأمير: الأمر العجب. وأيضا: ة بالطائف بل مخلاف من مخاليفه. والفليق: عرق ينتأ في العنق، وعرق في العضد يجري على العظم الى نغض الكتف، وهو عرق الواهنة، ويقال له: الجائف. أو هو الموضع المطمئن في جران البعير عند مجرى الحلقوم كما في الصحاح. وفي العين: هو ما انفلق من باطن عنق البعير. وأنشد الأصمعي لأبي محمد الفقعسي:
  فليقه أجرد كالرمح الضلع
  جد بإلهاب كتضريم الضرع وقال الشماخ:
  وأشعث وراد الثـنـايا كـأنـه                      إذا اجتاز في جوف الفلاة فليق وقيل: الفليق: ما بين العلباوين، وهو أن ينفلق الوبر بين العلباوين، ولا يقال في الإنسان. والفليق، كالقبيط: خوخ يتفلق عن نواه، نقله الجوهري. قال: والمفلق منه، كمعظم: المجفف. قال: والفيلق، كصيقل: الجيش. قال الزفيان:
  فصبحتهم ذات رز فيلق
  ملمومة يضل فيها الأبلق

  ج فيالق. وفي حديث: رأيت الدجال فإذا رجل فيلق أعور، كأنه شعره أغصان الشجر، أشبه من رأيت به عبد العزى بن قطن الخزاعي. الفيلق: الرجل العظيم، وأصله الكتيبة العظيمة، والياء زائدة، هكذا رواه القتيبي في كتابه بالقاف. وقال: لا أعرف الفيلق إلا الكتيبة العظيمة. قال: فإن كان جعله فيلقا لعظمه، فهو وجه إن كان محفوظا، وإلا فهو الفيلم بالميم، يعني العظيم من الرجال. وصحح الأزهري الفيلق والفيلم وقال: هما العظيم من الرجال. ومنه تفيلق الغلام، وتفيلم، وحثر: إذا ضخم وسمن، كذا في النوادر. وتفيلق الرجل: إذا اجتهد في العدو، حتى أعجب من شدته، كتفلق، وافتلق. يقال: مر يتفلق في عدوه ويفتلق إذا أتى بالعجب من شدته، كما في العباب واللسان. ورجل مفلاق بالكسر، أي: دنيء رذل قليل الشيء عن الليث. والجمع مفاليق، وهم المفاليس. ومنه قول الشعبي، وسئل عن مسألة: ما يقول فيها هؤلاء المفاليق? وهم الذين لا مال لهم، شبه إفلاسهم من العلم وعدمه عندهم بالمفاليس من المال. وفلق كعنب: ة بنيسابور. ولبن فلاق، كغراب، وفلوق، مثل صبور أي: متجبن كما في العباب. وفلاق اللبن، بالكسر: أن يخثر ويحمض، حتى يتفلق أي: يتشقق، عن ابن الأعرابي، وأنشد:
  وإن أتاها ذو فلاق وحشن
  تعارض الكلب إذا الكلب رشن وجمعه فلوق. وفلاق البيضة: ما تفلق منها. وصار البيض فلاقا، بالكسر، والضم، وأفلاقا، أي: متفلقا متشققا. ويقال: فلان كأنه فلاقة آجر، كثمامة أي: قطعة منه عن اللحياني ج: فلاق. وشاة فلقاء الضرة أي: واسعتها عن ابن عباد. قال: والفليقة كسفينة: القليلة من الشعر، نقله الصاغاني. ويقال: كان ذلك بفالق كذا، يريدون المكان المنحدر بين الربوتين نقله الجوهري. وقال ابن الأعرابي: يقال: جاء بالفلقان، كعثمان أي: الكذب الصراح، وجاء فلان بالسماق مثله. ومما يستدرك عليه: الفلق: الشق. والجمع الفلوق. يقال: حرة ذات فلوق. والفلق أيضا: الصبح، لغة في المحرك، نقله الزمخشري في المستقصى، والزركشي في التنقيح، والشهاب في العناية. والفليقة، كسفينة: قدر تطبخ، ويثرد فيها فلق الخبز، وهي كسره، وقيل: هي الفريقة لا غير، عن أبي عمرو، أورده إبراهيم في غريب الحديث. والفليق كأمير: القوس شقت خشبتها شقتين، عن أبي حنيفة، وأنشد للكميت:
  وفليقا ملء الشمال من الشو                      حط تعطي وتمنع التوتيرا وفلقة القوس، بالكسر: قطعتها. وفلق الله الفجر: أبداه وأوضحه. والفلق، محركة: بيان الحق بعد إشكال. وضربه على فلق رأسه، بالفتح أي: مفرقه ووسطه. والفلقة، محركة، وبالفتح: الخشبة، عن اللحياني. والفيلق، كصيقل: الداهية. والأمر العجب. ورماهم بفيلق شهباء، أي: كتيبة منكرة. وبلي فلان بامرأة فيلق، أي: داهية منكرة صخابة. قال الراجز:
  قلت تعلق فيلقا هوجلا
  عجاجة هجاجة تـألا وأفلق في الأمر: إذا كان حاذقا به. وقتل فلان أفلق قتلة، أي: أشد قتلة. وما رأيت سيرا أفلق من هذا، أي: أبعد، كلاهما عن اللحياني. وتفلق الغلام: ضخم وسمن، كذا في النوادر. وخليته بفالقة الوركة، وهي الرملة. وفي التهذيب: خليته بفالق الوركاء. وتفلق الصبح: تشقق. ورجل مفلاق بالمنكرات. والفالق، وجمعه الفوالق، وهي العروق المتفلقة في الإنسان. والفليقة: العجيبة، وزنا ومعنى، وفي المثل:
  يا عجبي لهذه الفليقـه
  هل تغلبن القوباء الريقه

  قال أبو عمرو: معناه أنه يعجب من تغير العادات؛ لأن الريقة تذهب القوباء على العادة فتفل على قوبائه فما برأت، فتعجب مما تعهده، وجعل القوباء على الفاعلة، والريقة على المفعولة. وإفلاقة، بالكسر: كورة صغيرة من أعمال البحيرة، بالديار المصرية.

##### Türkçe

**فلقه يفلقه فلقا**: onu yardı; **كفلقه فانفلق** ve **تفلق** gibi. Bu ikisi, iki fiilin mutâvaʿıdır. Ve onun ayağında **فلوق** vardır; yani: yarıklar; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Bunu **الأصمعي** söylemiştir. Bunun teki **فلق**’tır; harekeli olarak. **أبو الهيثم** dedi ki: sükûn ile; dedi ki: bu daha doğrudur. Ve Yüce Allah’ın sözü: **(فالق الحب والنوى)** yani: onun yaratıcısı; yahut onu yarandır; ondan yeşil yaprağı çıkarmakla. Ve hadiste: “Ey **فالق الحب والنوى**!” Ve **علي** رضي الله عنه, şu sözüyle çokça yemin ederdi: “Taneye yarık açan ve canı var eden.” Ve **الفالق**: yaran. Ondandır, **عائشة** رضي الله عنها’nın sözü: “Şüphesiz ağlama, ciğerimi yaran.” Ve Yüce Allah’ın sözü: **(فالق الإصباح)** yani: sabahı yaran; ve bu, **خالق** mânâsına döner; bunu **الزجاج** söylemiştir. Ve **فالق**; ve **المحكم**’de: **الفالق**: bir yer adıdır; Necd’de **بني أبي بكر بن كلاب**’a ait; bunu **الأصمعي** söylemiştir; ve o, iki **حزم** arasında alçak bir yerdir; onda “**ماء الفالق**” denilen küçük bir su vardır. **عمارة بن طارق** dedi ki:
  “**بالفالق**’ta, çakıllı bir yerde, ayaklarıyla taşları ezer.”

Ve **الفالق**: **الطلع** ve **الكافور**’dan yarılmış hurma ağacıdır; ve **فلقت** olmuştur; çoğulu **فلق**’tır; ötre ile. Ve develerin alâmetlerinden **الفلقة** vardır; o, ortasında onu yaran bir direk bulunan bir halka şeklindeki bu damgadır; şöyle...; devenin kulağının altında olur. Ve denir ki: o **مفلوق**tur ve üzerinde **الفلقة** vardır. Ve **الفلق**: derinin yününü, tabaklanınca, yolup çıkarmaktır; **المرق** gibi; ve **م ر ق**’ta gelecektir ki **المرق**: yün ve kılı yolup koparmaktır. **اللحياني** dedi ki: denir: “Benimle, içinde **فلق** olan birinden konuştu”; kesre ile; ve yine: “Onu, içinde **فلق** olan birinden işittim”; ve fetha da yapılır; yani “onun yarığından”; ve fetha daha bilinenidir. Ve **الفلق**, kesre ile: musibet. Denir: **اللحياني**’den: “**الفلق** ile geldi.” Ve **سويد بن كراع العكلي**—ve **كراع** onun annesidir—dedi ki:
  “Karanlık bir belâ ortaya çıktığında,
  ve kılavuzumuzun sesi keskinleştiğinde, bize **فلقا** yaptılar.”
Bunu **الصاغاني** böyle rivayet etti; ve **ابن السكيت** onu okudu da şöyle dedi:
  “Karanlık bir belâ ortaya çıktığında,
  ve kılavuzu ötüşüp nağmelendiğinde, onunla **فلقا** yaptılar.”
**ابن الأنباري** dedi ki: “**عملن بها سيرا عجبا**”yı kastetti. Ve **الفلق**: hayret verici şeydir; yani: yürüyüşünün şiddetinden, onunla bir musibet yaptılar. Ve **الفري**: iyi, sağlam iştir. Ve **الإفراء**: bozmadır. Ve **غرد**: kılavuz söyleyişinde coştu. Ve **عرد**: yürüyüşten korkaklık etti. **القالي** dedi ki: **ابن دريد**’in rivayeti, noktalı **غين** ile **غرد**’dir; **ابن الأعرابي**’nin rivayeti: noktasız **عين** ile **عرد**’dir; ve **ابن دريد** bu rivayeti, **الفلقة** gibi, **الهاء** ziyadesiyle, inkâr etti. Ve **الفليق** ve **الفليقة**; **أمير** ve **سفينة** gibi; ve **المفلقة**; **محمدة** gibi; **ابن دريد**’den. Ve **الفلقى**; **سكرى** gibi; bazıları onu hareke ile ضبط etti; ve ikisiyle **أبي حية النميري**’nin sözü rivayet olunur:
  “Ve dedi ki: şüphesiz o **الفلقى**dır; öyleyse salıver
  yanındaki nakde, keseyi.”
Ve derler: “Ey **للفليقة**!”; musibeti kastederler. Ve **الفلق**: Yemâme’de bir yer. Ve **الفلق**: hayret verici iş. Ve bununla, **سويد**’in önceki sözü de tefsir edildi. Ve **الفلق**: yarım bir daldan yapılan yaydır; şu ki: daldan bir **فلقة** diğer bir **فلقة** ile yarılır; böylece iki yayın her biri **فلق**tır. Ve **قوس فلق**: bununla vasıflanır; **اللحياني**’den. Ve **الصحاح**’ta: **الفلق**: ikiye yarılan çubuktur; ondan iki yay yapılır. Her yarık **فلق**tır. **أبو حنيفة** dedi ki: yaylardan **الفلق** vardır; o, odunu ikiye yahut üçe yarılıp sonra yapılanıdır. Ve **الفلقة** (هاء ile): çanak kırıntısı; yahut ekmek kırıntısı. Ve denir: çanaktan **الفلقة**: onun yarısıdır. Denir: “Bana çanağın **فلقة**sını ver.” Ve denildi ki: yarılıp ayrıldığında onun iki yarığından biridir. Ve **الفلق**, harekeli: bizzat sabah. **الجوهري**, yaban öküzünü vasfeden **ذي الرمة**’den şu beyti okudu:
  “Ta ki yüzünden **فلق** açılıp ortaya çıkınca,
  kılavuzu gecenin sonlarında dikilmiş hâlde.”
**ابن بري** dedi ki: sahih rivayet:
  “Ta ki yüzünden **شفق** açılıp ortaya çıkınca.”
Ve bununla, Yüce Allah’ın sözü de tefsir edildi: **(قل أعوذ برب الفلق)**. **الفراء** dedi ki: yahut o, direğinden yarılıp çıkan şeydir; denir: “O, sabahın **فلق**ından ve **فرقه**’undan daha açıktır”; ve o, direk gibi uzanan ışıktır. **الزجاج** dedi ki: **الفلق**: sabahın açıklığıdır. Ve hadiste: rüyayı görürdü de, sabahın **فلق**ı gibi gelirdi; o, onun ışığı ve aydınlığıdır; yani: sabahın gelişi gibi apaçık. **رؤبة**, bir avcıyı vasfederek dedi ki:
  “Fısıldar; **رب الفلق**’a içtenlikle dua eder,
  gizlice; hâlbuki **العقق**’un iniltisi inlemişti.”
Yahut **الفلق**: fecirdir; ve hepsi, yarma mânâsına döner. Ve denir: **الفلق**: bütün yaratılmışlardır; bunu **الزجاج** nakletti. Ve **الفلق**: cehennemdir; yahut onda bir kuyudur; bunu **السدي** söyledi; Allah’a ondan sığınırız. **الأصمعي** dedi ki: **الفلق**: iki tepecik arasında yerin alçak kısmıdır. Ve **أوس بن حجر**’dan şu beyit okundu:
  “Ve kızıl develer üzerinde semerler onun üstünde sürülür,
  ve **الفلق العاشب**’ta süt develeriyle.”

Çoğulu: **فلقان**; ötre ile; **خلق** ve **خلقان**, **حمل** ve **حملان** gibi. Ve ayrıca **أفلاق** üzerine de cem olunur. Ondandır, Deccâl hadisi: “Harrâ’nın **أفلاق**ından bir **فلق** üzerine çıktı”; **الفالق** ve **الفالقة** gibi. **أبو حنيفة** dedi ki: **أبو خيرة**—yahut bedevîlerden başkası—dedi ki: **الفالقة** (هاء ile), dağların ortasında olur; ağaç bitirir; ve içine inilir; ve mal, soğuk gecede orada geceleyip kalır. Böylece **الفالق**’ı yerin derisinden kıldı; ve iki söz de mümkündür. Yahut **الفالق**: iki kum parçası arasındaki boşluktur; çoğulu: **فلقان**; ötre ile; **حاجر** ve **حجران** gibi. Ve **الفلق** ayrıca: zindancının **مقطرة**sıdır; o, bacağın genişliği ölçüsünce delikleri olan bir tahtadır; insanlar, yani hırsızlar ve haydutlar, bir sıraya dizilerek onda tutulur. Ondandır **الزمخشري**’nin sözü: “Falan, **الشفق** ve **الفلق** içinde geceledi; **الشفق**’tan **الفلق**’a”; yani: korku ve **المقطرة** içinde. Ve **الفلق**: bardağın dibinde sütten kalan şeydir; ondan sövgüde denir: “Ey **شارب الفلق**’un oğlu!”; onu alçaklığa nisbet ederler. Ve **الفلق**: dağdaki ve vadideki yarıktır; birincisi **الفالق** gibidir; **اللحياني**’den. Ve sütten **الفلق**: ekşilikten kesilmiş olandır; **المتفلق** gibi. Ve **الرائب** **تفلق** olmuştur: ekşiliğin şiddetinden parçalanıp çatladığında. **الأزهري** dedi ki: Araplardan bazısını işittim, derdi ki: “Süt tuluma konulup da güneş sıcağına uğrarsa, parçalanır; **تفلق** ve **امزقر** olmuştur”; bu, sütün bir yana toplanmasıdır; ve onlar **المتفلق** sütü içmeyi tiksinirler. Ve **الفلق**: Yemen’de, **بعثر** taraflarından bir yer; bunu **الصاغاني** nakletti. Ve “Falan bugün **أفلق** etti; o **يفلق** eder”: hayret verici bir şey getirdiğinde. Ondandır: şair **أفلق** etti; o **مفلق**tur: şiirinde acayip olanı getirdiğinde. Ve “**بالفلق** geldi”: yani hayret verici iş ile. Ve dersin: “Şairlerin en azı **مفلق**tır; çoğu **مقلق**tır”; **كافتلق** gibi; bunu **الجوهري** nakletti. Ve “**علق فلق** ile geldi”; **زفر** gibi; yani: terkib; **خمسة عشر** gibi; ve ikisi de tenvinlenir; **ابن عباد**’dan; yani: musibet; bu, birinci görüşe göredir; yahut pek acayip bir şey ile; ikinci görüşe göre. Ondan dersin: **أعلق** ve **أفلق**; ve bu, onun için **ع ل ق**’ta geçmişti; ve yine **افتلق**; **اللحياني**’den. Ve **الفليق**; **أمير** gibi: hayret verici iş. Ve ayrıca: Tâif’te bir yer; bilakis onun **مخلاف**larından bir **مخلاف**. Ve **الفليق**: boyunda kabaran bir damar; ve pazuda, kemik üzerinde omuzun **نغض**’una kadar akan bir damar; o, **عرق الواهنة**’dir; ve ona **الجائف** denir. Yahut o, devenin **جران**’ında, **الحلقوم**’un akış yerinde alçak olan yerdir; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **العين**’de: o, devenin boynunun iç tarafından yarılıp çıkan şeydir. **الأصمعي**, **أبي محمد الفقعسي**’den şu beyti okudu:
  “Onun **فليق**i, kaburga kemikli mızrak gibi tüysüzdür;
  memeyi tutuşturur gibi bir alevlendirmeyle hızla gider.”
Ve **الشماخ** dedi ki:
  “Ve dağınık saçlı, ön dişleri ileri çıkık bir (deve) ki sanki o,
  ıssızlığın içinden geçtiğinde bir **فليق**tir.”
Ve denildi ki: **الفليق**: iki **علباو** arasındaki yerdir; o, iki **علباو** arasında yünün yarılıp açılmasıdır; ve insanda söylenmez. Ve **الفليق**, **القبيط** gibi: çekirdeğinden yarılıp açılan şeftali; bunu **الجوهري** nakletti. Dedi ki: ve ondan **المفلق**; **معظم** gibi: kurutulmuş olan. Dedi ki: ve **الفيلق**; **صيقل** gibi: ordu. **الزفيان** dedi ki:
  “Onlara, **فيلق** mızraklı bir (baskın) ile sabahladım;
  toplanmış (bir topluluk); içinde alaca (at) kaybolur.”

ج فيالق. Ve bir hadiste: “Deccâl’i gördüm; bir de baktım ki tek gözlü, iri bir adam; sanki saçı ağaç dalları; onda gördüklerimin en çok benzediği, Huzâalı **عبد العزى بن قطن** idi.” **الفيلق**: büyük adam; aslı büyük bölüktür; **الياء** ziyadedir; bunu **القتيبي** kitabında **القاف** ile böyle rivayet etti. Ve dedi: **الفيلق**’i ancak büyük bölük olarak bilirim. Dedi: Eğer onu büyüklüğünden dolayı **فيلقا** yaptıysa, bu, mahfuz ise bir veçhedir; değilse o, **الفيلم**’dir **الميم** ile; yani erkeklerden büyük olan. **الأزهري** **الفيلق** ve **الفيلم**’i tashih etti ve dedi: ikisi de erkeklerden büyük olandır. Ondan: **تفيلق الغلام** ve **تفيلم** ve **حثر**: irileşip şişmanladığı zaman; **النوادر**’de böyle. Ve **تفيلق الرجل**: koşmada gayret ettiği zaman; öyle ki şiddetinden hayran kalınır; **كتفلق** ve **افتلق** gibi. Denir: koşmasında **يتفلق** ve **يفتلق** olarak geçer; şiddetinden hayret verici şey getirdiği zaman; **العباب** ve **اللسان**’da olduğu gibi. Ve kesre ile **مفلاق** adam; yani: aşağılık, rezil, az şeyli; **الليث**’ten. Çoğulu **مفاليق**; onlar **المفاليس**’tir. Ondan **الشعبي**’nin sözü; bir mesele hakkında soruldu da: “Bu **المفاليق** bunda ne der?” dedi. Onlar, malı olmayan kimselerdir; ilimdeki iflaslarını ve yanlarında onun bulunmayışını, maldaki **المفاليس**’e benzetti. Ve **فلق** ( **عنب** gibi): Nîsâbûr’da bir köy. Ve **لبن فلاق** ( **غراب** gibi) ve **فلوق** ( **صبور** misli): yani pıhtılaşmış; **العباب**’da olduğu gibi. Ve kesre ile **فلاق اللبن**: pıhtılaşıp ekşimesi; ta ki **يتفلق** yani çatlar; **ابن الأعرابي**’den. Ve inşad etti:
  وإن أتاها ذو فلاق وحشن
  تعارض الكلب إذا الكلب رشن
Çoğulu **فلوق**. Ve **فلاق البيضة**: ondan yarılan şey. Ve yumurta kesre ile ve damme ile **فلاقا** ve **أفلاقا** oldu; yani: yarılmış çatlamış. Ve denir: falan, sanki **فلاقة آجر** gibidir; **ثمامة** gibi; yani ondan bir parça; **اللحياني**’den. Çoğulu: **فلاق**. Ve **شاة فلقاء الضرة**: yani memesi geniş olan; **ابن عباد**’dan. Dedi: ve **الفليقة** ( **سفينة** gibi): saçtan az olan; **الصاغاني** onu nakletti. Ve denir: bu, “şu kadar **بفالق** ile oldu”; iki tepecik arasındaki inişli yeri kastederler; **الجوهري** onu nakletti. Ve **ابن الأعرابي** dedi: denir: **بالفلقان** ile geldi ( **عثمان** gibi); yani: apaçık yalan; falan da **بالسماق** ile geldi; onun misli. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **الفلق**: yarık. Çoğulu **الفلوق**. Denir: **حرة ذات فلوق**. Ve **الفلق** ayrıca: sabah; harekeli olan için bir lugat; **الزمخشري** **المستقصى**’da, **الزركشي** **التنقيح**’ta, **الشهاب** **العناية**’da nakletti. Ve **الفليقة** ( **سفينة** gibi): pişirilen bir tencere; içinde ekmeğin **فلق**’ı, yani kırıntısı, tirit edilir; ve denildi ki: o, yalnızca **الفريقة**’dir; **أبي عمرو**’dan; **إبراهيم** onu **غريب الحديث**’te zikretti. Ve **الفليق** ( **أمير** gibi): odunu iki parçaya yarılmış yay; **أبي حنيفة**’den. Ve **الكميت**’in şu beyti:
  وفليقا ملء الشمال من الشو                      حط تعطي وتمنع التوتيرا
Ve kesre ile **فلقة القوس**: onun parçası. Ve Allah **الفجر**’i **فلق** etti: onu ortaya çıkardı ve açıkladı. Ve harekeli **الفلق**: kapalılıktan sonra hakkın açıklanması. Ve onu başının **فلق**’ı üzerine vurdu; fetha ile; yani: ayrımı ve ortası. Ve harekeli **الفلقة** ve fetha ile: tahta parçası; **اللحياني**’den. Ve **الفيلق** ( **صيقل** gibi): musibet. Ve hayret verici iş. Ve onları **بفيلق شهباء** ile attı; yani: tanınmaz bir bölük. Ve falan, **امرأة فيلق** ile belaya uğradı; yani: tanınmaz, gürültücü bir musibet. **الراجز** dedi:
  قلت تعلق فيلقا هوجلا
  عجاجة هجاجة تـألا
Ve işte **أفلق** etti: onda mahir olduğu zaman. Ve falan, **أفلق قتلة** ile öldürdü; yani: en şiddetli öldürüş. Ve bundan daha **أفلق** bir yürüyüş görmedim; yani: daha uzak; ikisi de **اللحياني**’den. Ve **تفلق الغلام**: irileşti ve şişmanladı; **النوادر**’de böyle. Ve onu **بفالقة الوركة** ile baş başa bıraktım; o, kumluktur. Ve **التهذيب**’de: onu **بفالق الوركاء** ile baş başa bıraktım. Ve **تفلق الصبح**: yarıldı. Ve münkerat ile **مفلاق** adam. Ve **الفالق**; çoğulu **الفوالق**; o, insandaki yarılmış damarlar. Ve **الفليقة**: acayip; vezin ve mana bakımından. Ve meselde:
  يا عجبي لهذه الفليقـه
  هل تغلبن القوباء الريقه

  **أبو عمرو** dedi: manası, âdetlerin değişmesinden hayret etmesidir; çünkü **الريقة** âdet üzere **القوباء**’yı giderir; sonra **قوبائه** üzerine tükürdü de iyileşmedi; böylece alıştığı şeye hayret etti; ve **القوباء**’yı **الفاعلة** üzerine, **الريقة**’yı **المفعولة** üzerine yaptı. Ve kesre ile **إفلاقة**: Mısır diyarlarında **البحيرة** amellerinden küçük bir kûre.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَلَقَهُ
1 فَلَقَهُ ذ , aor. فَلِقَ , (S, Mgh, O, Msb, K,) inf. n. فَلْقٌ, (S, Mgh, O, Msb,) He split it, clave it, or divided it lengthwise; (S, Mgh, O, Msb, K;) as also ↓ فلّقهُ, (S, * K,) inf. n. تَفْلِيقٌ; (S;) or the latter has an intensive signification [or relates to a number of objects]. (O, * Msb.) 'Alee used often to swear by saying, وَالَّذِى فَلَقَ الحَبَّةَ وَبَرَأَ النَّسَمَةَ [By Him who clave the grain, making it to germinate, and created, or produced, man, or the soul]. (TA.) ― -b2- [Hence,] فَلَقَ الصُّبْحَ, (S,) or الفَجْرَ, (TA,) said of God, (S, * TA,) He made the dawn [to break, or] to appear. (TA.) ― -b3- فلقت النَّخْلَةُ [app. فَلَقَت, the part. n. being فَالِقٌ, q. v.,] means The palm-tree split, or clave, from [around, i. e. so as to disclose,] the spathe. (TA.) ― -b4- And فَلَقَ فِى الأَرْضِ, aor. فَلِقَ , inf. n. فَلْقٌ, He ment far into the land; like غَلَقُ. (Ibn-'Abbلd, O and TA in art. غلق.) -A2- And فَلْقٌ, (K,) as inf. n. of فَلَقَ in the phrase فَلَقَ صُوفَ الجِلْدِ, (TK,) signifies The plucking of the wool of the bide when it has become stinking; like مَرْقٌ. (K, TA. [كالمَرَقِّ, in the CK, is a mistake, for كالمَرْقِ.])

2 فَلَّقَ see above, first sentence.

افلق
4 افلق ذ He did, or performed, or he uttered, what was admirable, or wonderful; (S, O, Msb, K, TA;) said of a man, (S, O, TA,) and (TA) of a poet, (S, * O, * Msb, K, TA,) in his poetry; (TA;) as also ↓ افتلق. (S, K.) [From فِلْقٌ, q, v.] ― -b2- And He brought to pass that which was a calamity; (K;) as also ↓ افتلق. (Lh, TA.) One says to a man, أَعْلَقْتَ وَأَفْلَقْتَ i. e. جِئْتَ بِعُلَقَ فُلَقَ, meaning [Thou hast brought to pass] that which is a calamity. (S, O, K. *) ― -b3- And افلق فِى الأمْرِ He was, or became, skilled in the affair. (TA.)

5 تَفَلَّقَ see 7, first sentence. [Hence] one says, تَصَدَّعَتِ البَيْضَةُ وَلَمْ تَتَفَلَّقْ [The egg cracked, or rather cracked in several places, but did not split apart, or did not split much]. (Az, S in art. قيض.) And of milk such as is termed رَائِب [q. v.] one says تفلّق meaning It became dissundered, or curdled, by reason of intense sourness: or, as heard by Az from some of the Arabs, it, being collected in a skin, and smitten by the heat of the sun, became dissundered, or curdled, so that the milk [or curds] became separate [from the whey]: and of such milk they loathe the drinking. (TA.) ― -b2- And تفلّق الصَّبْحُ: see 7. ― -b3- تفلّق said of a boy: see Q. Q. 2. ― -b4- See also 8, in two places.

انفلق
7 انفلق ذ It became split, cleft, or cloven, or divided lengthwise; it split, clave, or clave asunder; (S, Mgh, O, Msb, K;) as also ↓ تفلّق; (S, Mgh, * K;) [or] the latter signifies تَشَقَّقَ [i. e. it became split, &c., much, or in pieces, or in several or many places]. (O, Msb.) The former occurs in the Kur xxvi. 63, said of the sea [as meaning It clave asunder]. (O.) ― -b2- [Hence,] انفلق الصُّبْحُ (S and K in art. عطس) and ↓ تفلّق (TA in the present art.) The dawn broke. (TA in explanation of the latter.)

افتلق
8 افتلق ذ He (a man, TA) strove, or exerted himself, so that he excited wonder by reason of his vehemence in running; as also ↓ تفلّق and ↓ تَفَيْلَقَ. (K.) One says, مَرَّ يَفْتَلِقُ فِى عَدْوِهِ, (S, O,) and فِيهِ ↓ يَتَفَلَّقُ, and ↓ يَتَفَيْلَقُ, (O,) He passed along doing what was wonderful by reason of his vehemence in his running. (S, O.) See also 4, in two places.

تَفَيْلَقَ
Q. Q. 2 تَفَيْلَقَ ذ , said of a boy, He became big, or bulky, and fat, or plump; (O, K, TA;) as also ↓ تفلّق; both mentioned in the “ Nawلdir. ” (TA.) ― -b2- See also 8, in two places.

فَلْقٌ
فَلْقٌ ذ , (AHeyth, TA,) or ↓ فَلَقٌ, (S, O, TA,) the former said by AHeyth to be the more correct, (TA,) A split, fissure, cleft, or longitudinal division; syn. شَقٌّ: pl. فُلُوقٌ: (S, O, TA:) and ↓ فَلَقٌ (Lh, K, TA) [or فَلْقٌ?] signifies also [particularly] a fissure, or cleft, (شَقٌّ) in a mountain; (Lh, K, TA;) and so ↓ فَالِقٌ: (K, TA:) and a شِعْب [app. meaning gap, or ravine, or pass]. (TA.) One says, مَرَرْتُ بِحَرَّةٍ فِيهَا فُلُوقٌ, meaning شُقُوقً [i. e. I passed by a stony tract such as is termed حَرَّة in which were fissures, or clefts]. (S, O.) And فِى رِجْلِهِ فُلُوقٌ i. e. شُقُوقٌ [In his foot, or leg, are fissures or clefts]. (As, S, O, * K.) And كَلَّمَنِى مِنْ فَلْقِ فِيهِ (Lh, S, O, K) and ↓ فِلْقِ فِيهِ, (Lh, S, K,) the former of which is the more known, (TA,) meaning مِنْ شَقِّهِ [He spoke to me from out the fissure of his mouth, i. e., with his lips, not by means of a spokesman]. (K.) And ضرَبَهُ عَلَى فَلْقِ رَأْسِهِ He struck him on the place where his hair was separated, the middle of his head. (TA.) ― -b2- See also فَلَقٌ. -A2- And see the paragraph here following, last quarter.

فِلْقٌ
فِلْقٌ ذ : see the next preceding paragraph. -A2- See also فِلْقَةٌ, in two places. ― -b2- Also A rod, or branch, that is split in two, (S, O, K,) [i. e., in halves,] and of which are then made two bows, each whereof is termed فِلْقٌ, (S, O,) [or] each half (كُلُّ شِقٍّ [in the CK شَقٍّ]) of what is thus split is termed فِلْقٌ: (K, TA:) and thus is termed a bow that is made of the half of a branch, (K, TA,) the branch being split in two; and it is also termed قَوْسٌ فِلْقٌ, the latter word being thus used as an epithet, on the authority of Lh: or, as AHn says, the bow termed فِلْقٌ is one of which the wood whereof it has been made has been previously split in two, or three, pieces: and he also says that ↓ فَلِيقٌ [app. for قَوْسٌ فَلِيقٌ] signifies a bow of which the piece of wood has been split in two pieces. (TA.) [See also شَرِيجٌ, in two places: and see فَرْعٌ.] -A3- Also A wonderful thing or affair or case; (S, O, Msb, K;) as also ↓ فَلِيقٌ, (K,) and ↓ فَيْلَقٌ, (TA,) and ↓ فَلِيقَةٌ, (O, * TA,) of which last an ex. occurs in the prov.,
يَا عَجَبِى لِهٰذَهِ الفَلِيقَهٌ
هَلْ تَغْلِبَنَّ القُوَبَآءُ الرِّيقَهُ
[O my wonder at this wonderful thing! Does the ringworm indeed overcome the spittle?]: AA says, the meaning is, that he was in wonder at the alteration of usual occurrences; for the spittle usually dispels the ringworm, so he spat upon his ringworm, but it did not become healed: القوبآء is made an agent; and الريقة, an objective complement. (O, TA.) ― -b2- And A calamity, or misfortune; (S, O, K;) as also ↓ فِلْقَةٌ, (K, TA, accord. to the CK ↓ فَلْقٌ,) and ↓ فَلِيقٌ, (O, K,) and ↓ فَلِيقَةٌ, (S, O, K,) and ↓ فَلْقَى (K, TA) or ↓ فَلَقَى, (TA,) and ↓ فَيْلَقٌ, (O and CK,) and ↓ مَفْلَقَةٌ. (IDrd, O, K.) The Arabs say, ↓ يَا لِلْفَلِيقَةِ O [come with succour] to the calamity. (S, O.) And ↓ جَآءَ بِعُلَقَ فُلَقَ, (S, O, K,) imperfectly decl., (S, O,) i. e. [He brought to pass] that which was a calamity: (S, O, K:) and ↓ بِعُلَقً فُلَقٍ: (O, K:) or this means a very wonderful thing. (TA.)

فَلَقٌ
فَلَقٌ ذ : see فَلْقٌ, first sentence, in two places. ― -b2- Also The daybreak, or dawn; (S, O, K;) as also ↓ فَلْقٌ, mentioned by Z and others; (TA;) and thus the former has been expl. as signifying in the Kur cxiii. 1: (S, O, TA:) or what has broken (انفلق) of the عَمُود of the dawn; (Fr. K, TA;) i. e. [of the bright gleam of dawn; of the dawn that rises and spreads, filling the horizon with its whiteness; or] the extending light that is like the [long tent called] عَمُود: (TA:) or [simply] the light of daybreak or dawn: (Msb, K: *) or the appearing of the daybreak or dawn: (Zj, TA:) and فَلَقُ الصُّبْحِ signifies the light, and shining, or bright shining, of the daybreak or dawn: (TA:) one says, هُوَأَبْيَنُ مِنْ فَلَقِ الصُّبْحِ and فَرَقِ الصُّبْحِ [It is more distinct than what has broken of the bright gleam of dawn]. (O, TA.) ― -b3- And [hence,] The plain appearing of the truth after its having been dubious. (TA.) -A2- Also A law, or depressed, place of the earth, between two kills, or elevated grounds; (As, S, O, K;) as also ↓ فَالِقٌ, (S, O, K,) and ↓ فَالِقَةٌ, (K,) which last is said by Aboo-Kheyreh, or some other, of the Arabs of the desert, to be in the midst of mountains, giving growth to trees, a place where people alight and where camels, or other cattle, remain during the cold night, saying that the ↓ فَالِق is of hard, or hard and level, ground; (TA:) and the pl. of فَلَقٌ is فُلْقَانٌ (S, K, TA) and أَفْلَاقٌ also: (TA:) or فَلَقٌ, (K,) or ↓ فَالِقٌ, (TA,) signifies a wide tract of land or ground, between two extended tracts of sand; (K, TA;) and the pl. of the latter word is فُلْقَانٌ, like as حُجْرَانٌ is pl. of حَاجِرٌ. (TA.) -A3- And الفَلَقُ signifies Hell; syn. جَهَنَّمُ: (K:) or a certain well (جُبٌّ) therein. (Es-Suddee, O, K.) -A4- And The whole creation; all the beings, or things, that are created. (Zj, S, O, K.) This, accord. to some, is the meaning in the Kur cxiii. 1. (S, O.) -A5- And What remains, of milk, in the bottom of the bowl; whence one says, (in reviling a person, attributing to him meanness, TA,) يَا ابْنَ شَارِبِ الفَلَقِ [O son of the drinker of what remains &c.]. (K, TA.) ― -b2- And The milk that is in a dissundered, or curdled, state, by reason of sourness; as also ↓ مُتَفَلِّقٌ. (K.) -A6- And The مِقْطَرَة of the keeper of a prison; (S, O, * K;) i. e. [a kind of stocks;] a piece of wood in which are holes of the size of the shank, wherein men are confined, (K, TA,) i. e. thieves and waylayers, (TA,) in a row: (K, TA:) whence the saying of Z, بَاتَ فُلَانٌ فِى الشَّفَقِ وَالفَلَقِ مِنَ الشَّفَقِ اـِلَى الفَلَقِ i. e. [Such a one passed the night] in fear and the مقطرة [from the time of the redness of the region of sunset after the setting of the sun until the dawn]. (TA.) See also فَلَقَةٌ.

جَآءَ بِعُلَقَ فُلَقَ
جَآءَ بِعُلَقَ فُلَقَ ذ : and بِعُلَقٍ فُلَقٍ: see فِلْقٌ, last sentence.

الفَلْقَةُ
الفَلْقَةُ ذ A certain brand, beneath the ear of a camel, (O, K,) in the form of a ring in the middle of which is a perpendicular line dividing it [from top to bottom, and, in some copies of the K, extending downwards so that about half of its length is below the ring]. (O, K. * [In some copies of the latter it is figured, but somewhat differently in different copies.]) ― -b2- See also فَلَقَةٌ.

فِلْقَةٌ
فِلْقَةٌ ذ A piece [properly that has been split off] (Mgh, Msb, KL) of a thing; as also ↓ فِلْقٌ: (KL:) or a fragment, or piece broken off, (S, O, K, TA) of bread, or of a [bowl such as is termed] جَفْنَة, (TA,) or of this latter the half, (S, O, K, TA,) as in the saying أَعْطِنِى فِلْقَةَ الجَفْنَةِ [Give thou to me the half of the bowl, perhaps meaning, of its contents], (S, O, TA,) or, as some say, one of the divided halves thereof: (TA:) the pl. of فِلْقَةٌ is فِلَقٌ: (Mgh, TA; *) and [↓ فِلَاقٌ is app. a pl., like أَفْلَاقٌ, (and perhaps فُلُوقٌ, mentioned voce فُلَاقٌ,) and ↓ فُلَاقٌ a quasi-pl. n., of ↓ فِلْقٌ, all agreeably with analogy; whence] one says, صَارَ ↓ البَيْضُ فِلَاقًا, and ↓ فُلَاقًا, meaning أَفْلَاقًا, (S, O, K,) i. e. [The eggs became fragments; or it means, became cleft in pieces; or] became much cleft, or cleft in many places. (K, TA. [See also فَلَاقٌ and فِلَاقٌ below.]) -A2- See also فِلْقٌ, last quarter.

فَلَقَةٌ
فَلَقَةٌ ذ [signifies, in the present day, A thick staff, to the ends of which are attacked the two ends of a rope, by means whereof a man's legs are secured, between the rope and the staff, when he is bastinaded; and it is also called ↓ فَلَقٌ: this may perhaps be meant by its being said in the TA, on the authority of Lh, that الفَلَقَةُ signifies الخَشَبَةُ; as also ↓ الفَلْقَةُ].

فَلْقَى
فَلْقَى ذ , or فَلَقَى: see فِلْقٌ, last quarter.

فَلْقَآءُ الضَّرَّةِ
فَلْقَآءُ الضَّرَّةِ ذ A ewe, or she-goat, (شَاةٌ,) wide, or ample, in the udder. (Ibn-'Abbلd, O, K.)

فُلْقَانٌ
فُلْقَانٌ ذ A sheer, or an unmixed, lie. (IAar, O, K.) [It is also a pl.: see فَلَقٌ, in two places.]

فُلَاقٌ
فُلَاقٌ ذ : see فِلْقَةٌ, in two places. ― -b2- Also, (O, K,) and فُلُوقٌ, (thus in the O,) or ↓ فَلُوقٌ, like صَبُورٌ, (thus in the K, [but this I think questionable,]) Milk becoming, or become, like cheese: (O, K:) [or فُلَاقٌ may be here a quasi-pl. n. of فِلْقٌ (q. v. voce فِلْقَةٌ), so that the meaning may be, that has become cleft portions of curd; and فُلُوقٌ may also mean thus as a pl. of فِلْقٌ. See also the next paragraph.]

فِلَاقٌ
فِلَاقٌ ذ : see فِلْقَةٌ, in two places. ― -b2- Also The state of milk's becoming thick and sour, so that it curdles, or becomes dissundered: (IAar, K, TA:) [or it may be here a pl. of فِلْقٌ (q. v. voce فِلْقَةٌ), for in a verse cited by IAar the milk in this case is termed ذُو فِلَاقٍ, so that it may mean the separate portions of curd of milk that has become thick and sour; though it is said in the TA that its pl. is فُلُوقٌ, for this I think very questionable. See also the next preceding paragraph]

فَلُوقٌ
فَلُوقٌ ذ : see فُلَاقٌ.

فَلِيقٌ
فَلِيقٌ ذ : see فِلْقٌ, former half. ― -b2- Also The depressed place in the جِرَان [or under part of the neck] of the camel, where is the passage of the windpipe: (S, O, K:) or, accord. to Lth, the part that is [as though it were] cleft, of the interior of the neck of the camel: (O, TA:) or, as some say, the part between the [two sinews called the] عِلْبَاوَانِ, when the fur between these is [as though it were] cleft: and it is not said in relation to a human being. (TA.) ― -b3- And الفَلِيقُ also signifies [The cephalic vein;] a certain vein in the upper arm, (O, K,) that runs to the [cartilage called] نُغْضِ of the shoulder-blade: it is the vein of the وَاهِنَة; and is [also] called الجَائِفُ [q. v., and see also الوَرِيدُ.] (O.) And A certain vein that swells up in the neck. (K.) -A2- See, again, فِلْقٌ, in two places.

فُلَاقَةُ آجُرٍّ
فُلَاقَةُ آجُرٍّ ذ A piece of baked brick: (Lh, K:) pl. فِلَاقٌ. (So in copies of the K. [Probably a mistranscription for ↓ فُلَاقٌ, which, if correct, is properly a coll. gen. n.])

فَلِيقَةٌ
فَلِيقَةٌ ذ : see فِلْقٌ, in three places. -A2- Also A quantity collected together, (فَلِيلَةٌ, K, TA, in the O without any point to the first letter,) or a small quantity, (قَلِيلَةٌ, thus in some copies of the K,) of hair: (O, K, TA:) mentioned by Ibn-'Abbلd. (O, TA.) -A3- And A sort of broth; thus termed by the people of El-Medeeneh; occurring in a trad. as related by Ibrلheem El-Harbee; (O;) or a pottage (قِدْرٌ) that is cooked, and into which fragments (فِلَق, i. e. كِسَر,) of bread are crumbled: (TA:) but accord. to AA, it is called فَرِيقَةٌ only. (O, TA.)

فُلُّوقٌ
فُلُّوقٌ ذ : see مُفَلَّقٌ.

فُلَّيْقٌ
فُلَّيْقٌ ذ : see مُفَلَّقٌ.

فَالِقٌ
فَالِقٌ ذ Splitting, cleaving, or dividing lengthwise. (TA.) فَالِقُ الْحَبِّ وَالنَّوَى, (O, K, *) in the Kur [vi. 95], (O,) means The Cleaver of the dry grain so as to produce therefrom green leaves [and of the date-stone]: or, as some say, the Creator thereof. (O, K. *) And hence the saying of ءïsheh, اـِنَّ البُكَآءَ فَالِقٌ كَبِدِى [Verily weeping is cleaving my liver]. (TA.) ― -b2- Hence, also, in the Kur [vi. 96], فَالِقٌ الاـِصْبَاحِ He who causeth the dawn to break: in which instance, also, فالق has reference to the meaning of Creator: (O, TA:) so says Zj. (TA.) ― -b3- نَخْلَةٌ فَالِقٌ means A palmtree splitting, or cleaving from [around, i. e. so as to disclose,] the spathe: (O, K, * TA:) pl. فُلْقٌ. (TA.) ― -b4- الفَوَالِقُ as pl. of الفَالِقُ signifies The veins that divide [so as to form ramifying veins (thus I render ↓ العُرُوقُ المُتَفَلِّقَةُ)] in the human being. (Ibn-'Abbلd, O, TA.) ― -b5- See also فَلْقٌ, first sentence. ― -b6- And see فَلَقٌ, former half, in three places. ― -b7- الوَرِكَةِ ↓ خَلَّيْتُهُ بِفَالِقَةِ, or, as in the T, بِفَالِقِ الوركآء, [thus in the TA, but I think that الوركة and الوركآء are evidently mistran- scriptions, and that the right reading is الوَدْكَآءِ, with دال,] meaning [I left him in the low, or depressed, tract in the midst of] the sand [called El-Wedkà]. (TA.)

فَيْلَقٌ
فَيْلَقٌ ذ An army; a military force: (S, O, K:) or a great [military force such as is termed] كَتِيبَة: (Kt, Msb, TA:) this is the primary signification, and the only one known to Kt: (TA:) pl. فَيَالِقُ. (S, K.) One says, رَمَاهُمْ بِفَيْلَقٍ شَهْبَآءَ, meaning [He assailed them] with a formidable [great] كَتِيبَة. (TA.) ― -b2- And A great, big, or large, man: (O, K:) occurring in this sense in a trad., as an epithet applied to Ed-Dejjلl: Kt doubted whether it were thus or فَيْلَمٌ; but Az affirms that both have this meaning. (O.) And one says, بُلِىَ فُلَانْ بِامْرَأَةٍ فَيْلَقٍ, meaning [Such a one was tried, or afflicted, with a woman, or wife,] cunning, evil, and clamourous. (TA.) ― -b3- See also فِلْقٌ, in two places. -A2- Also [The cocoon of a silk-worm;] the thing from which قَزّ is obtained; an arabicized word. (Msb voce فَيْلَجٌ, q. v.: mentioned also in the Mgh, in art. فرش.)

فَالِقَةٌ
فَالِقَةٌ ذ , as a subst.: see فَلَقٌ, former half: and see also فَالِقٌ, last sentence.

فُتِلَ فُلَانٌ أَفْلَقَ قِتْلَةٍ
فُتِلَ فُلَانٌ أَفْلَقَ قِتْلَةٍ ذ means Such a one was slain with the hardest, or most violent, sort of slaughter. (Lh, TA.) ― -b2- And مَا رَأَيْتُ سَيْرًا أَفْلَقَ مِنْ هٰذَا I have not seen a journey further in extent than this. (Lh, TA.)

مُفْلِقٌ
مُفْلِقٌ ذ A poet who poetizes admirably, or wonderfully. (S, O.)

مَفْلَقَةٌ
مَفْلَقَةٌ ذ : see فِلْقٌ, last quarter.

مُفَلَّقٌ
مُفَلَّقٌ ذ , applied to a peach, and an apricot, and the like, that splits, or cleaves, from [around, i. e. so as to disclose,] its stone, and becomes dry: and ↓ فَلُّوقٌ, with damm to the ف, and also to the ل, with teshdeed, signifies such as does not become dry: (Msb:) or ↓ فُلَّيْقٌ, (S, O, K,) with damm and [then] teshdeed, (S,) like قُبَّيْطٌ, (O, K,) signifies, applied to a peach, that splits, or cleaves, from [around] its stone: and مُفَلَّقٌ, such as becomes dry. (S, K.)

مِفْلَاقٌ
مِفْلَاقٌ ذ A man low, ignoble, or mean, and poor, or destitute: (Lth, O, K:) or one who possesses no property: pl. مَفَالِيقُ: and to such is likened such as possesses no knowledge nor understanding of a juridical decision. (O.) And A man who does, or utters, evil, or disliked, or hateful, things. (TA.)

مَفْلُوقٌ
مَفْلُوقٌ ذ A camel marked with the brand termed فَلْقَة [q. v.]. (O, K.)

مُتَفَلِّقٌ
مُتَفَلِّقٌ ذ : see فَلَقٌ, last quarter: ― -b2- and see فَالِقٌ.

_Türkçe çeviri henüz yok_

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَلَقَ
فَلَقَ I ( n. ac. فَلْق 1 ),
a.  Split, clave, divided, parted, halved.

b.  Made to appear, to break forth ( dawn ).

فَلَّقَ
فَلَّقَ II ,
a.  see I (a) .

أَفْلَقَ
أَفْلَقَ IV ,
a.  Did something wonderful, performed a great feat; produced a master-piece.

تَفَلَّقَ
تَفَلَّقَ V ,
a.  see VII & VIII ( b ).

اِنْفَلَقَ
اِنْفَلَقَ VII ,
a.  Was split, sundered, severed; was cracked; split &c.

b.  Broke ( dawn ).

اِفْتَلَقَ
اِفْتَلَقَ VIII ,
a.  see IV .

b.  [ Fī ], Exerted himself, excelled in ( running ).

فَلْق
فَلْق 1 , ( pl. فُلُوْق 27 ),
a.  Split, crack, cleft, fissure; aperture, opening; division; parting ( of the hair ).

فَلْقَة
فَلْقَة 1t ,
a.  Brand on a camel's ear.

فَلْقَى
فَلْقَى 1ya ,
a.  see 2 (c) .

فِلْق
فِلْق 2 ,
a.  Half, part; piece.

b.  Wonder, marvel, prodigy; masterpiece.

c.  Misfortune, calamity, disaster.

d.  see 25 (c) .

فِلْقَة
فِلْقَة 2t , ( pl. فِلَق 7 ),
a.  see 2 (a) , ( c ).

فَلَق
فَلَق 4 , ( pl. أَفْلَاْق 38 ),
a.  Daybreak, dawn.

b.  The stocks ( instrument of punishment ).

c.  Leavings, dregs of milk.

d.  ( pl. فُلْقَاْن 35 ), Ravine, gully.

e.  see 1 &  21 ( b ).

f.  [ art. ], The Creation.

g.  [ art. ], Hell.

فَلَقَة
فَلَقَة 4t ,
a.  see 4 (b) .

فَلَقَى
فَلَقَى 4ya ,  فُلَق 9 ,
a.  see 2 (c) .

مَفْلَقَة
مَفْلَقَة 17t ,
a.  see 2 (b) , ( c ).

فَاْلِق
فَاْلِق 21 ,
a.  Splitting, dividing &c.

b.  Low ground,   hollow.

فَاْلِقَة
فَاْلِقَة 21t ,
a.  see 21 .

فُلَاْق
فُلَاْق 24 ,
a.  Curdled milk.

فُلَاْقَة
فُلَاْقَة 24t , ( pl. فُلَاْق 24 ),
a.  see 2 (a) .

فَلِيْق
فَلِيْق 25 ,
a.  see 2 (b) , ( c ).

c.  Split.

فَلِيْقَة
فَلِيْقَة 25t ,
a.  see 2 (b) , ( c ).

فَلُوْق
فَلُوْق 26 ,
a.  see 24 .

فُلْقَاْن
فُلْقَاْن 35 ,
a.  Lie.

فَلڤقَ
N. P. فَلڤقَ I ,
a.  Branded ( camel ).

فَلَّقَ
N. P. فَلَّقَ II ,
a.  Splitting open ( fruit ).

أَفْلَقَ
N. Ag. أَفْلَقَ IV ,
a.  Talented, distinguished ( poet ).

فَيْلَق
فَيْلَق
a.  Army.

b.  Cocoon ( of silk-worm ).

فُلَّيْق
فُلَّيْق
a.  see N. P. فَلَّقَ II .

فُِلَاقًا
فُِلَاقًا
a.  Broken, cracked.

فَالِق الحَبّ
فَالِق الحَبّ
a.  He who makes the seed to germinate ( The Creator ).

كَلَّمَنِي مِن فَِلْق فِيْهِ
كَلَّمَنِي مِن فَِلْق فِيْهِ
a.  He spoke to me with his own lips, in person.

##### Türkçe

**فَلَقَ**
**فَلَقَ** I (mastar: **فَلْق** 1),
a. Yardı, çatlattı, böldü, ayırdı, ikiye böldü.

b. Görünür kıldı, ortaya çıkardı (şafak).

**فَلَّقَ**
**فَلَّقَ** II,
a. I (a)’ya bak.

**أَفْلَقَ**
**أَفْلَقَ** IV,
a. Harika bir şey yaptı, büyük bir iş başardı; bir şaheser ortaya koydu.

**تَفَلَّقَ**
**تَفَلَّقَ** V,
a. VII ve VIII (b)’ye bak.

**اِنْفَلَقَ**
**اِنْفَلَقَ** VII,
a. Yarılmış oldu, ayrılmış oldu, kopmuş oldu; çatlamış oldu; yarıldı vb.

b. Yarıldı (şafak).

**اِفْتَلَقَ**
**اِفْتَلَقَ** VIII,
a. IV’e bak.

b. [**فِي**], (koşmada) kendini zorladı, (koşmada) üstün geldi.

**فَلْق**
**فَلْق** 1, (çoğulu **فُلُوْق** 27),
a. Yarık, çatlak, gedik, fissür; açıklık, delik; bölme; ayırma (saçın ayrılması).

**فَلْقَة**
**فَلْقَة** 1t,
a. Devenin kulağındaki dağlama izi.

**فَلْقَى**
**فَلْقَى** 1ya,
a. 2 (c)’ye bak.

**فِلْق**
**فِلْق** 2,
a. Yarım, parça; parça.

b. Acayiplik, hayret verici şey, harika; şaheser.

c. Musibet, felaket, afet.

d. 25 (c)’ye bak.

**فِلْقَة**
**فِلْقَة** 2t, (çoğulu **فِلَق** 7),
a. 2 (a), (c)’ye bak.

**فَلَق**
**فَلَق** 4, (çoğulu **أَفْلَاْق** 38),
a. Tan yeri, şafak.

b. Pranga (ceza aleti).

c. Sütün artığı, tortusu.

d. (çoğulu **فُلْقَاْن** 35), yar, dere yatağı.

e. 1 ve 21 (b)’ye bak.

f. [harf-i tarifli], Yaratma.

g. [harf-i tarifli], Cehennem.

**فَلَقَة**
**فَلَقَة** 4t,
a. 4 (b)’ye bak.

**فَلَقَى**
**فَلَقَى** 4ya, **فُلَق** 9,
a. 2 (c)’ye bak.

**مَفْلَقَة**
**مَفْلَقَة** 17t,
a. 2 (b), (c)’ye bak.

**فَاْلِق**
**فَاْلِق** 21,
a. Yaran, bölen vb.

b. Alçak yer, çukur.

**فَاْلِقَة**
**فَاْلِقَة** 21t,
a. 21’e bak.

**فُلَاْق**
**فُلَاْق** 24,
a. Kesilmiş (pıhtılaşmış) süt.

**فُلَاْقَة**
**فُلَاْقَة** 24t, (çoğulu **فُلَاْق** 24),
a. 2 (a)’ya bak.

**فَلِيْق**
**فَلِيْق** 25,
a. 2 (b), (c)’ye bak.

c. Yarık.

**فَلِيْقَة**
**فَلِيْقَة** 25t,
a. 2 (b), (c)’ye bak.

**فَلُوْق**
**فَلُوْق** 26,
a. 24’e bak.

**فُلْقَاْن**
**فُلْقَاْن** 35,
a. Yalan.

**فَلڤقَ**
İsim-fiil: **فَلڤقَ** I,
a. Dağladı (deveyi).

**فَلَّقَ**
İsim-fiil: **فَلَّقَ** II,
a. (meyveyi) yarıp açma.

**أَفْلَقَ**
İsm-i fâil: **أَفْلَقَ** IV,
a. Yetenekli, seçkin (şair).

**فَيْلَق**
**فَيْلَق**
a. Ordu.

b. Koza (ipek böceğinin).

**فُلَّيْق**
**فُلَّيْق**
a. İsim-fiil **فَلَّقَ** II’ye bak.

**فُِلَاقًا**
**فُِلَاقًا**
a. Kırık, çatlak.

**فَالِق الحَبّ**
**فَالِق الحَبّ**
a. Tohumu filizlendiren (Yaratıcı).

**كَلَّمَنِي مِن فَِلْق فِيْهِ**
**كَلَّمَنِي مِن فَِلْق فِيْهِ**
a. Bana kendi dudaklarıyla, bizzat konuştu.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%82/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

فلق
فَلَقَ - يَفْلِقُ (فَلَقَ - يَفْلُقُ) - فَلَق - فَالِق - انْفَلَقَ - يَنْفَلِقُ
فَلَقَ - يَفْلِقُ (فَلَقَ - يَفْلُقُ) + كائن + شيئاً: يشق ثم يفرق الشيء إلى جزئيه: يشق شيئاً مركباً من جزئين متآلفين ملتصقين، إلى جزئين غير متساويين، ويبعد كل جزء عن الآخر، وذلك بتفريقهما من مكان التصاقهما
فَالِق: اسم فاعل صفة مشبهة من " فَلَقَ - يَفْلِقُ "
فَلَق - الفَلَق: على وزن " فـَعـَل" اسم فعل بمعنى مفعول من " فَلَقَ - يَفْلِقُ ": كل شيء يمكن فلقه: وهو كل الكائنات المؤلفة من بنية جزيئية ثنائية يمكن فلقها، وهي كل مخلوقات الكون (انظر لفظ: فَطَر - فاطر)
انْفَلَقَ - يَنْفَلِقُ: على وزن " انفعل " من " فَلَقَ - يَفْلِقُ ": فعل " فَلَقَ - يَفْلِقُ " عندما يقع بدافع ذاتي: يفلق نفسه بنفسه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " قطع الشيء وفصله إلى جزءين أو عدة أجزاء كببرة"، وهي:
نَصَفَ - يَنْصُفُ، شَطََرَ - يَشْطُرُ، فَلَقَ - يَفْلِقُ (فَلَقَ - يَفْلُقُ)، فَطَرَ- يَفْطِرُ (فَطَرَ- يَفْطُرُ)، جَزَأَ - يَجْزَأُ، بَعَضَ - يَبْعَضُ
فالق
 	﴿إن الله فالق الحب والنوى يخرج الحي من الميت ومخرج الميت من الحي ذلكم الله فأنا تؤفكون(95)﴾ الأنعام ﴿فالق الإصباح وجعل الليل سكنا والشمس والقمر حسبانا ذلك تقدير العزيز العليم(96)﴾ الأنعام
الفلق
 ﴿قل أعوذ برب الفلق(1)﴾ الفلق ﴿فالق الإصباح وجعل الليل سكنا والشمس والقمر حسبانا ذلك تقدير العزيز العليم(96)﴾ الأنعام
انفلق
 ﴿فأوحينا إلى موسى أن اضرب بعصاك البحر فانفلق فكان كل فرق كالطود العظيم(63)﴾ الشعراء
مختار الصحاح
● [فلق] ف ل ق: فَلَقَ الشيء شقه وبابه نصر وضرب و فَلَّقهُ تفليقا مثله يقال فلقه فانْفَلَقَ و تَفلَّقَ وفي رجله فُلوقٌ أي شقوق ويقال كلمني من ِفَلْقِ فيه بسكون اللام و الفَلَقُ بفتحتين الصبح بعينه يقال فَلَقَ أصبح فالِقُهُ وقله تعالى ﴿قل أعوذ برب الفلق﴾ قيل هو الصبح وقيل هو الخلق كله و الفِلْقُ بوزن الرزق الداهية والأمر العجيب تقول منه أفْلَقَ الرجل و أفْتَلَق وشاعر مُفْلِقُ و الفِلءقةُ بالكسر أيضا الكسرة قال أعطني فلقة الجفنة وهي نصفها و الفُلَّيْقُ بالضم والتشديد ضرب من الخوخ يتفلق عن نواه و الفَيْلَقُ الجيس والجمع الفَيَالِقُ
الراغب
فلق
- الفلق: شق الشيء وإبانة بعضه عن بعض. يقال: فلقته فانفلق. قال تعالى: }فالق الإصباح﴿[الأنعام/96]،﴾إن الله فالق الحب والنوى﴿[الأنعام/ 95]،﴾فانفلق فكان كل فرق كالطود العظيم﴿[الشعراء/63]، وقيل للمطمئن من الأرض بين ربوتين: فلق، وقوله:﴾قل أعوذ برب الفلق﴿[الفلق/1]، أي: الصبح، وقيل: الأنهار المذكورة في قوله:﴾أم من جعل الأرض قرارا وجعل خلالها أنهارا{ [النمل/61]، وقيل: هو الكلمة التي علم الله تعالى موسى ففلق بها البحر، والفلق: المفلوق، كالنقض والنكث للمنقوض والمنكوث، وقيل الفلق: العجب، والفيلق كذلك، والفليق والفالق: ما بين الجبلين وما بين السنامين من ظهر البعير.
ملخص اللسان:
1.     الفَلْق: الشق، والفَلْق مصدر فَلَقَه يَفْلِقُه فَلْقاً شقه،والتَّفْليقُ مثله، وفَلَّقَهُ فانْفَلَقَ وتَفَلَّقَ،
2.     والفِلَقُ: ماتَفَلَّق منه، واحدتها فِلْقَةٌ
3.     والفِلْقةُ: الكِسْرةُ من الجَفْنة أو من الخبز
4.      وفَلَقَ الله الحَبَّ بالنبات: شقه.
5.     والفَلْقُ: الخلق
6.     ، وإذا تأَملت الخَلْق تبين لك أَن أكثره عن انِفلاق، فالفَلَقُ جميع المخلوقات، وفَلَقُ الصبح من ذلك.
7.     وانْفَلَقَ المكان به: انشق. وفَلَقَت النخلة، وهي فالِقٌ: انشقت عن الطَّلْع    والكافور، والجمع قُلْق.
8.     وفَلَقَ الله الفجر: أَبداه وأَوضحه.
9.      قالِقُ الأصْباح؛ قال الزجاج: جائز أن يكون معناه خالق الأَصْباح وجائز أن يكون معناه شاق الأَصباح،
10.     والفَيْلَق العظيم من الرجال، ومنه تَفَيْلَقَ الغلام وتَفَيْلَم بمعنى واحد؛
11.   الفَيْلَقُ العظيم وأصله الكتيبة العظيمة، والياء زائدة
لسان العرب
● - فلق: الفَلْق: الشق، والفَلْق مصدر فَلَقَه يَفْلِقُه فَلْقاً شقه،    والتَّفْليقُ مثله، وفَلَّقَهُ فانْفَلَقَ وتَفَلَّقَ، والفِلَقُ: ماتَفَلَّق    منه، واحدتها فِلْقَةٌ، وقد يقال لها فِلْقٌ، بطرح الهاء. الأَصمعي:    الفُلُوق الشقوق، واحدها فَلَقٌ، محرك؛ وقال أَبوالهيثم: واحدهافَلْق، قال:    وهو أَصوب من فَلَق. وفي رجله فُلُوق أَي شقوق.والفِلْقةُ: الكِسْرةُ من    الجَفْنة أو من الخبز. ويقال:أعطني فِلْقةَ الجفنة وفِلقَ الجفنة    وهونصفها، وقال غيره: هو أحد شِقَّيْها إذا انْفَلَقَتْ.وفي حديث جابر: صنعت    للنبي، صلى الله عليه وسلم، مَرَقة يسميها أهل المدينة الفَلِيقةَ؛ قيل: هي    قدر تطبخ ويثرد فيها فِلَقُ الخبز وهي كِسَرهُ، وفَلَقْت الفستقة وغيرها    فانْفَلَقَت. والفِلْق: القَضيب يُشَق باثنين فيعمل منه قوسان، فيقال لكل    واحدة فِلْقٌ. والفَلْق: الشق. يقال: مررت بحَرَّةٍ فيها فُلُوق أي    شقوق. وفي الحديث:    يا فَالِقَ الحَبّ والنَّوَى أي الذي يَشُقّ حَبة الطعام ونوى التمر    للإنبات. وفي حديث علي، عليه السلام: والذي فَلَقَ الحبة وبرأَ    النََّسَمَةَ، وكثيراً ما كان يقسم بها. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: إن البكاء    فالِقٌ كبدي. والفِلْق: القوس يشف من العودِ فِلْقة مع أُخرى، فكل واحدة من    القوسين فِلْقٌ. وقال أبو حنيفة: من القِسيّ الفِلْق، وهي التي شُقَّت    خشبتها شقتين أو ثلاثاً ثم عملتْ، قال: وهي الفَلِيقُ؛ وأَنشد للكميت:    وفَلِيقاً مِلْءَ الشِّمالِ من الشَّوْ    حَطِ تعطي، وتَمْنَعُ التَّوْتِيرا    وقوس فِلْقٌ: وصف بذلك؛ عن اللحياني. وفِلْقَةُ القوس: قطعتها. وفُلاقهُ    الآجُرّ: قطعتها؛ عن اللحياني. يقال: كأَنه فُلاقه آجُرَّةٍ أي قطعة.    وفُلاق البيضة: ما تَفَلَّقَ منها. وصار البيض فُلاقاً وفِلاقاً وأَفْلاقاً    أي مُتَفَلِّقاً. وفِلاقُ اللَّبَن: أن يخثُر ويحمُض حتى يتَفَلَّق؛ عن    ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:    وإن أَتاها ذو فِلاقٍ وحَشَنْ،    تُعارضُ الكلبَ، إذا الكلبُ رَشَنْ    وجمعه فُلُوق. وتَفَلَّق اللبن: تقطع وتشقق من شدة الحموضة؛ وسمعت بعض    العرب يقول للبن إذا حُقِنَ فأَصابه حَرّ الشمس فتقطع: قد تَفَلَّق    وامْزَقَرَّ، وهو أن يصير اللبن ناحية، وهم يَعافون شرب اللبن المُتَفَلِّق.    وفَلَقَ الله الحَبَّ بالنبات: شقه. والفَلْقُ: الخلق. وفي التنزيل: إن    الله فالِقُ الحب والنوى. وقال بعضهم: وفالِق في معنى خالق، وكذلك فَلَقَ    الأرضَ بالنبات والسحاب بالمطر، وإذا تأَملت الخَلْق تبين لك أَن أكثره عن    انِفلاق، فالفَلَقُ جميع المخلوقات، وفَلَقُ الصبح من ذلك. وانْفَلَقَ    المكان به: انشق. وفَلَقَت النخلة، وهي فالِقٌ: انشقت عن الطَّلْع    والكافور، والجمع قُلْق. وفَلَقَ الله الفجر: أَبداه وأَوضحه. وقوله تعالى:    قالِقُ الأصْباح؛ قال الزجاج: جائز أن يكون معناه خالق الأَصْباح وجائز أن    يكون معناه شاق الأَصباح، وهو راجع إلى معنى خالق. والفَلَق، بالتحريك: ما    انفَلَقَ من عمود الصبح، وقيل: هو الصبح بعينه، وقيل: هو الفجر، وكلٌّ    راجع إلى معنى الشق. قال الله تعالى: قل أَعوذ برب الفَلَق؛ قال الفراء:    الفَلَق الصبح. يقال: هو أَبين من فَلَقِ الصبح وفَرَق الصبح. وقال الزجاج:    الفَلَق بيان الصبح. ويقال الفَلَقُ الخَلْق كله، والفَلَق بيان الحق بعد    إشكال. ويقال: فَلَقَ الصبحَ فالِقُه؛ قال ذو الرمة يصف الثور الوحشي:    حتى إذا ما انْجَلى عن وَجْهه فَلَقٌ،    هادِيهِ في أُخْرَياتِ الليل مُنْتَصبُ    قال ابن بري: الرواية الصحيحة:    حتى إذا ما جلا عن وجهه شَفَقٌ    لأن بعده:    أَغْباشَ ليلِ تِمامٍ كان طارَقَهُ    تَطَحْطُخُ الغيمِ، حتى ما له جُوَبُ    وفي الحديث: أَنه كان يرى الرؤيا فتأْتي مثل فَلَقِ الصبح؛ هو بالتحريك:    ضوءُه وإنارته. والفَلْق، بالتسكين: الشَّقّ. كلمني فلان من فَلْق فيه    وفِلْق فيه وسمعته من فَلْق فيه وفِلْق فيه؛ الأخيرة عن اللحياني، أي    شِقِّه، وهي قليلة، والفتح أَعْرَف. وضربه على فَلْقِ رأْسه أَي مَفْرَقه    ووسطه. والفَلَق والفالِقُ: الشق في الجبل والشِّعب: الأُولى عن اللحياني.    والفَلَقُ: المطمئن من الأَرض بين الرَّبْوَتَينِ؛ وأنشد:    وبالأُدْمِ تَحْدي عليها الرِّحال،    وبالشَّوْل في الفَلَقِ العاشب    ويقال: كان ذلك بفالِق كذا وكذا؛ يريدون المكان المنحدر بين    رَبْوَتَيْن، وجمع الفَلَق فُلْقان مثل خَلَق وخُلْقان، وهو الفالِقُ، وقيل: الفالِق    فضاء بين خَلَق وخُلْقان، وهو الفالِقُ، وقيل: الفالق فضاء بين    شَقِيقَتين من رمل، وجمعهما فُلْقان كحاجِرٍ وحُجْران. وقال أَبو حنيفة: قال أَبو    خيرة أو غيره من الأعراب: الفالِقَةُ، بالهاء، تكون وسط الجبال تنبت    الشجر وتُنْزَلُ ويبيت بها المال في الليلة القَرَّة، فجعل الفالِقَ من    جَلَد الأرض، قال: وكلا القولين ممكن. وفي حديث الدجال: فأَشرق على فَلَقٍ من    أَفْلاق الحَرَّة؛ الفَلَقُ، بالتحريك: المطمئِنُّ من الأرض بين    رَبوَتَين. والفَلَقُ: جهنم، وقيل: الفَلَقُ وادٍ في جهنم، نعوذ بالله منها.    والفَلَقُ: المَقْطَرة، وفي الصحاح: الفَلَق مَقْطرةُ السَّجَّان.والفَلَقة    والفَلْقة: الخشبة؛ عن اللحياني. والفِلْقُ والفَلِيقُ والفَلِيقَةُ    والْمَفْلَقَةُ الفَيْلَقُ والفَلَقى، كله: الداهية والأمر العجب؛ قال أَبو    حَيَّة النميري:    وقالت: إنها الفَلَقى، فأَطْلِقْ    على النَّقَدِ الذي معك الصِّرارا    والعرب تقول: يا لَلْفَلِيقة. وكَتِيبة فَيْلَق: شديدة شبهت بالداهية،    وقيل: هي الكثيرة السلاح؛ قال أبو عبيد: هي اسم للكتيبة. قال ابن سيده:    وليس هذا بشيء. التهذيب: القَيْلَق الجيش العظيم؛ قال الكميت:    في حَوْمة القَيْلَقِ الجَأْواءِ إذ نزلتْ    قَسْراً، وهَيْضَلُها الخَشْخاش إذ نزلوا    وامرأَة فَيْلَق: داهية صخابة؛ قال الراجز:    قلتُ: تَعَلَّقْ فَيْلَقاً هَوْجَلاَّ،    عَجَّاجةً هَجَّاجةً تَأَلاَّ    وجاء بالفِلْقِ أي بالداهية؛ عن اللحياني. وجاءَ بعُلَقَ فُلَقَ أي بعجب    عجيب. وقد أَعْلَقْت وأَفْلَقْت وافْتََلَقْت أي جئت بعُلَق فُلَقَ، وهي    الداهية، لا تُجْرى. وأَفْلَقَ وافْتَلَقَ بالعجب: أتى به؛ عن اللحياني؛    وأَنشد ابن السكيت لسويد بن كُراع العُكْليّ، وكراع اسم أُمه واسم أَبيه    عُمَيْر:    إذا عَرَضَتْ داوِيةٌ مُدْلَهِمَّةٌ،    وغَرَّدَ حادِيها فَرَيْنَ بها فِلْقا    قال ابن الأَنباري: أراد عملن بها سيراً عجباً. والفِلْق العَجَب أي    عملن بها داهية من شدة سيرها، والفَرْيُ: العمل الجيد الصحيح، والإفراء    الإفساد، وغَرَّدَ: طرَّب في حُدائهِ، وعَرَّد: جَبُن عن السير؛ قال القالي:    رواية ابن دريد غَرَّد، بغين معجمة، ورواية ابن الأعرابي عَرَّد، بعين    مهملة، وأنكر ابن دريد هذه الرواية.    ويقال: مَرَّ يَفْتَلِقُ بالعَجَب أي يأْتي بالعجب. ويقال: أَفْلَقَ    فلانٌ اليوم وهو يُفْلِقُ إذا جاء بعجَب. وشاعر مُفْلِقٌ: مجيد، منه، يجيء    بالعجائب في شعره. وأَفْلَقَ في الأمر إذا كان حاذقاً به. ومرَّ    يَفْتَلِقُ في عَدْوه أي يأْتي بالعجب من شدته. وقُتِلَ فلان أَفْلَقَ قِتْلَةٍ أي    أشدّ قِتْلَةٍ. وما رأَيت سيراً أَفْلَقَ من هذا أي أَبعد؛ كلاهما عن    اللحياني.    ابن الأَعرابي: جاء فلانٌ بالفْلْقانِ أي بالكذب الصُّرَاح، وجاء فلان    بالسُّمَاق مثله.    والفَلِيقُ: عِرْق في العَضُد يجري على العظم إلى نُغْضِ الكتف، وقيل:    هو المطمئن في جِرَانِ البعير عند مَجْرى الحلقوم؛ قال أبو محمد    الفقعسي:بكل شَعْشَاعٍ كجِذْعِ المُزْدَرِعْ،    فَلِيقُهُ أَجْرَدُ كالرُّمْحِ الضَّلِعْ،    جدَّ بإلْهابٍ كتَضْرِيم الضَّرِعْ    والفَليقُ: باطن عنق البعير في موضع الحلقوم؛ قال الشماخ:    وأَشْعَث وَرَّاد الثَّنَايا كأَنه،    إذا اجْتَازَ في جَوْف الفَلاة، فَلِيقُ    وقيل: الفَلِيقُ ما بين العِلْباوَيْنِ وهو أن يَنْفَلِقَ الوَبَرُ بين    العِلْباوَيْن، قال: ولا يقال في الإنسان. وفي النوادر: تَفَيْلَم الغلام    وتَفَيْلَقَ وتَفَلَّق وحَثِر إذا ضخم وسمن.    وفي حديث الدجال وصفته: رجل فَيْلَقٌ؛ قال الأزهري: هكذا رواه القتيبي    في كتابه بالقاف، وقال: لا أَعرف الفَيْلَقَ إلا الكَتِيبة العظيمة، قال:    فإن كان جعله فَيْلَقاً لعظمه فهو وَجْهٌ إن كان محفوظاً، وإلا فهو    الفَيْلَمُ، بالميم، يعني العظيم من الرجال. قال أَبو منصور: والفَيْلَم    والفَيْلَق العظيم من الرجال، ومنه تَفَيْلَقَ الغلام وتَفَيْلَم بمعنى واحد؛    الفَيْلَقُ العظيم وأصله الكتيبة العظيمة، والياء زائدة.    ورجل مِفْلاق: دنيء رديء فَسْلٌ رَذْلٌ قليل الشيء.    وخليته بِفالقَةِ الوَرِكِةِ: وهي رملة، وفي التهذيب: خليته بفَالِق    الوَرْكاءِ وهي رملة.    والفُلَّيْقُ، بالضم والتشديد: ضرب من الخَوْخ يتَفَلَّقُ عن نَواهُ،    والمفَلَّق منه المجفف.    والفَيْلِقُ: الجيش، والجمع الفَيَالِقُ. وفي حديث الشعبي: وسئل عن    مسأَلة فقال: ما يقول فيها هؤلاء المَفَاليقُ؟ هم الذي لا مال لهم، الواحد    مِفْلاق كالمَفَاليس، شبه إفْلاسهم من العلم وعدمه عندهم بالمَفَاليس من    المال.    وفَالِق: اسم موضع بغير تعريف، وفي المحكم:    والفَالِقُ اسم موضع؛ قال:    حيث تَحَجَّى مُطْرِقٌ بالفالِقِ
مقاييس اللغة:
(فلق) الفاء واللام والقاف أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على فُرْجةٍ وبَيْنُونةٍ في الشيء، وعلى تعظيمِ شيء. من ذلك: فَلَقْتُ الشّيءَ أَفْلِقُه فَلْقاً. والفَلَق: الصُّبح؛ لأنَّ الظَّلام يَنْفلِقُ عنه. والفَلَق: مطمئنٌّ من الأرض كأنَّه انفلَقَ، وجمعه فِلْقانٌ. والفَلق: الخَلْق كله، كأنَّه شيءٌ فُلِق عنه شيء حَتَّى أُبرِزَ وأظْهِر. ويقال: انفَلَقَ الحَجَر وغيرُه وكلَّمنَي فلانٌ من فَِلْق فيه. وهو ذاك القياس. والفَالِق: فضاءٌ بين شَقيقَتيْ رملٍ. وقَوسٌ فِلْقٌ، إذا كانت مشقوقةً ولم تكُ قَضيباً. والفَلِيق كالهَزْمة في جِران البَعير. قال:
* فَلِيقُها أجردُ كالرُّمحِ الضَّلِعْ([19]) *
والأصل الآخَر الفليقة، وهي الدَّاهية العظيمة. والعرب تقول: يا لَلْفليقة. والأمر العَجَبُ العظيم. وأفْلَقَ فلانٌ: أتى بالفِلْق. وكذلك يقال شاعرٌ مُفلِق. وقال سُويد([20]) :
إذا عَرَضَت داوِيَّةٌ مُدْلهِمَّة  *** وغَرَّدَ حاديها عَمِلْنَ بِها فِلْقا([21])
والفيلق: العجبُ أيضاً.
القاموس المحيط:
فَلَقَهُ يَفْلِقُه شَقَّهُ، كفَلَّقَهُ فانْفَلَقَ وتَفَلَّقَ. وفي رِجْلِهِ فُلوقٌ شُقوقٌ. و " فالِقُ الحَبِّ " خالقُهُ أو شاقُّهُ بِإِخْراجِ الوَرَقِ منه. والفالِقُ ع لِبَني كِلابٍ، به مُوَيْهَةٌ، والنَّخْلَةُ المُنْشَقَّةُ عنِ الطَّلْعِ.
والفَلْقَةُ: هذه السِّمَةُ: قد يقصد بها العلامة أو الوسم تَحْتَ أُذُنِ البَعيرِ، وهو مَفْلوقٌ. والفَلْقُ: نَزْعُ صوف الجلْدِ إذا أصِلَ كالمَرْقِ. وكَلَّمَني مِن فِلْقِ فيه، بالكَسر ويُفْتَحُ: مِن شِقِّهِ. والفِلْقُ، بالكَسْرِ: الدَّاهِيَةُ، كالفِلْقَةِ والفَليقِ والفَليقَةِ والمَفْلَقَةِ والفَلْقَى، كسَكْرَى، وة باليَمامَةِ، والأَمْرُ العَجَبُ، وقَوْسٌ تُتَّخَذُ مِن نِصْفِ عُودٍ، والقَضيب يُشَقُّ بِاثْنَيْنِ، فكُلُّ شِقٍّ: فِلْقٌ، وبهاءٍ: الكِسْرَةُ، و منَ الجَفْنَةِ: نِصْفُها. والفَلَقُ، مُحرَّكةً: الصُّبْحُ، أو ما انْفَلَقَ مِن عَمودِهِ، أوِ الفَجْرُ، والخَلْقُ كُلُّهُ، وجَهَنَّمُ، أو جُبٌّ فيها، والمُطْمَئِنُّ من الأرْضِ بينَ رَبْوَتَيْنِ، ج: فُلْقانٌ، بالضَّمِّ، كالفالِقِ والفالِقَةِ، أو الفَضاءُ بَيْنَ شَقيقَتَيْنِ مِنْ رَمْلٍ، ومَقْطَرَةُ السَّجَّانِ، وهيَ خَشَبَةٌ فيها خُروقٌ على قَدْرِ سَعَة السَّاقِ، يُحْبَسُ فيها الناسُ على قِطارٍ، وما يَبْقَى من اللَّبَنِ في أسْفَلِ القَدَحِ، ومنه يقالُ: يا ابنَ شَارِبِ الفَلَقِ، والشَّقُّ في الجَبَلِ، كالفالِقِ، و من اللَّبَنِ: المُنْقَطِعُ حُمُوضَةً، كالمُتَفَلِّقِ، وة باليَمنِ بِعَثَّرَ.
وأفْلَقَ الشاعرُ: أتَى بالعَجيبِ، كافْتَلَقَ. وجاء بعُلَقَ فُلَقَ، كزُفَرَ ويُنَوَّنانِ، أي: الداهيةِ، تقولُ منه أعْلَقَ وأفْلَقَ. وكأَميرٍ: الأمرُ العَجَبُ، وة بالطائِفِ، وعِرْقٌ يَنْشَأُ في العُنُقِ، وعِرْقٌ في العَضُدِ، أو المَوْضِعُ المُطْمَئِنُّ في جِرانِ البعيرِ عندَ مَجْرَى الحُلْقومِ. وكالقُبَّيْطِ: خَوْخٌ يَتَفَلَّقُ عن نَواهُ.
والمُفَلَّقُ منه، كمُعَظَّمٍ: المُجَفَّفُ. والفَيْلَقُ، كصَيْقَلٍ: الجَيْشُ، ج: فيالِقُ، والرجُلُ العظيمُ. وتَفَيْلَقَ: ضَخُمَ وسَمِنَ، واجْتَهَدَ في العَدْوِ حتى أُعْجِبَ من شِدَّتِه، كَتَفَلَّقَ وافْتَلَقَ. ورجُلٌ مِفْلاقٌ: دنيءٌ رَذْلٌ قليلُ الشيءِ. وكعِنَبٍ: ة بنيسابورَ. ولَبَنٌ فُلاقٌ كغُرابٍ وصَبورٍ: مُتَجَبِّنٌ. وفِلاقُ اللَّبَنِ، بالكسر: أن يَخْثُرَ ويَحْمُضَ حتى يَتَفَلَّقَ. وصارَ البَيْضُ فِلاقاً، بالكسرِ والضم، وأفْلاقاً، أي: مُتَفَلِّقاً. وفُلاقَة آجُرٍّ، كثُمامَةٍ: قطْعَةٌ منه، ج: فُلاقٌ. وشاةٌ فَلْقاءُ الضَّرَّةِ: واسِعَتُها. وكسَفينةٍ: القَليلَةُ من الشَّعَرِ. وكانَ ذلك بِفالِقِ كذا: يريدونَ المَكانَ المُنْحَدِرَ بين الرَّبْوَتَيْنِ. وكعثمانَ: الكَذِبُ الصُّراحُ.
تاج العروس:
ف ل ق
فلَقَه يفْلِقهُ فَلْقاً : شقّه كفَلّقه فانْفَلَق وتفلّق . وهما مُطاوِعان للفِعْلَيْن . وفي رِجْلِه فُلوقٌ أي : شُقوقٌ كما في الصِّحاح قالَه الأصمعيُّ واحدُها فَلَق بالتحريكِ وقال أبو الهَيْثَم : بالتّسْكين قال : وهو أصْوَب . وقولُه تَعالى : ( فالِقُ الحَبِّ والنَّوَى ) أي : خالِقهُ أو شاقُّه بإخْراجِ الوَرَقِ الأخضَرِ منْه وفي الحَديث : يا فالِقَ الحَبِّ والنّوَى وكان عليٌّ رضيَ الله عنه كثيراً ما يُقسِمُ بقوله : والذي فَلَق الحبّة وبَرَأَ النّسْمَة . والفالِقُ : الشّاقِقُ . ومنه قولُ عائِشة رضي اللهُ عنها : إنّ البُكاءَ فالِقٌ كَبِدي وقولُه تعالى : ( فالِقُ الإصْباح ) أي : شاقُّ الصُّبْحِ وهو راجعٌ الى مَعْنى خالِقٍ قالَه الزّجّاج . وفالِقٌ وفي المُحْكم : الفالِقُ : ع لبَني أبي بكْر بن كِلابٍ بنَجْد قالَه الأصمعيُّ وهو مكان مُطمَئنٌّ بينَ حزْمَينِ به مُوَيْهَة يُقالُ لها : ماءُ الفالِق . قال عُمارَةُ بن طارِق :
" حيثُ تَحَجّى مُطرِقٌ بالفالِقِ
والفالِقُ : النّخْلَةُ المُنْشَقّة عن الطّلْع والكافور وقد فَلَقت والجمعُ فُلُق بالضم . ومن سِماتِ الإبِل الفَلْقَةُ وهي هَذِه السِّمَة حَلْقة في وسَطها عَمود يفْلِقُها هكذا... تكون تحتَ أذُنِ البَعير . ويُقال : هو مَفْلوق وعليه الفَلْقَة . والفَلْق : نزْع صوفِ الجِلْدِ إذا أصِلَ كالمَرْق وسيأتي في م ر ق أنّ المَرْق : هو نتْفُ الصّوفِ والشّعَر . وقال اللّحيانيُّ : يُقال : كلّمني من فِلْقِ فيهِ بالكسْرِ وكذا : سمِعْتُه من فِلْقِ فيه ويُفتَح أي من شِقِّه والفَتحُ أعرفُ . والفِلْقُ بالكَسْر : الدّاهيَة . يُقال : جاءَ بالفِلْقِ عن اللّحيانيّ وقال سُوَيْدُ بنُ كُراع العُكْليُّ وكُراعُ أمُّه :
إذا عَرَضَتْ داوِيّةٌ مُدْلَهمّةٌ ... وصوّتَ حادينا فعَلْنَ بنا فِلْقا هكذا رواه الصاغانيّ وأنشَدَه ابنُ السّكّيت فقال :
إذا عَرَضَت داوِيّة مُدْلَهمّة ... وغرّدَ حادِيها فَرَيْن بها فِلْقا قال ابنُ الأنباريّ : أراد عملن بها سيْراً عَجَباً . والفِلْقُ : العَجَبُ أي : عمِلن بها داهِيةً من شِدّة سيْرِها . والفَرْي : العَمَلُ الجيّدُ الصّحيحُ . والإفْراءُ : الإفْسادُ . وغرّدَ : طرّبَ في حُدائِه وعرّد : جَبُن عن السيّر . قال القَالِي : رِوايةُ ابنِ دُريد غرّد بغين معجمة ورواية ابن الأعرابي : عرّدَ بعيْن مهملة وأنكرَ ابنُ دُريد هذه الرواية كالفِلْقَة بزيادة الهاءِ . والفَليق والفَليقَة كأمير وسَفينَة والمَفْلَقَة كمَحْمَدَة عن ابنِ دُرَيد والفَلْقَى كسَكْرى وضَبَطَه بعضٌ بالتّحريك وبهما يفروى قولُ أبي حيّةَ النُّمَيْريّ :
وقالَتْ إنّها الفَلَقَى فأطْلِقْ ... على النّقَدِ الذي معَك الصِرارَا ويقولون : يا لَلْفَليقة يعْنون الدّاهِيةَ . والفِلْق : ة باليَمامَة . والفِلْق : الأمرُ العَجَبُ . وبه فُسِّر أيضاً قولُ سُوَيْد السابقُ . والفِلْق : قوس تُتّخَذ من نِصْفِ عود وذلك أن تُشَقَّ من العودِ فِلْقة مع أخْرى فكُلّ واحدة من القَوْسين فِلْق . وقوْس فِلْقٌ وُصِف بذلك عن اللّحْياني . وفي الصِّحاح : الفِلْق : القَضيبُ يُشَقُّ باثْنَيْن فيُعْملُ منه قوْسان . فكُلُّ شِقٍّ فِلْقٌ . وقال أبو حَنيفَة : من القِسيِّ الفِلْقُ وهي التي شُقَّت خَشَبَتُها شِقّتَيْن أو ثلاثاً ثم عُمِلَتْ . والفِلْقَةُ بهاءٍ : الكِسْرةُ من الجَفْنة أو من الخُبْزِ . ويُقال : الفِلْقَةُ من الجَفْنَة : نِصْفُها . يُقال : أعْطِني فِلقَةَ الجَفْنةِ وقيل : أحدُ شِقَّيْها إذا انْفَلَقَت . والفَلَقُ مُحرَّكةً : الصُّبْحُ بعَيْنِه . وأنشدَ الجوهريُّ لِذي الرُمّة يصِفُ الثّورَ الوحْشيَّ :
حتى إذا ما انْجَلَى عن وجْهِه فَلَقٌ ... هادِيه في أُخرَياتِ اللّيْلِ مُنْتَصِبُ قال ابنُ بَرّي : والرّوايةُ الصحيحة :
" حتّى إذا ما جَلا عن وَجْهه شَفَقٌ وبه فُسِّر أيضاً قولُه تعالى : ( قُلْ أعوذُ برَبِّ الفَلَق ) قال الفرّاء : أو هو ما انْفَلَق من عَمودِه يُقال : هو أبْيَنُ من فَلَقِ الصُبْح ومن فَرَقِه وهو الضِّياءُ الممتدُّ كالعَمودِ . وقال الزجّاجُ : الفَلَق : بيانُ الصُبْحِ وفي الحديث : أنّه كان يَرَى الرُّؤْيا فتأتي مثلَ فلَقِ الصُبحِ وهو ضوؤُه وإنارَتُه أي : مُبينَة مثل مَجيءِ الصُبْح . وقال رؤبة يصِفُ صائِداً :
" وَسْوَسَ يَدْعو مُخلِصاً ربَّ الفَلَقْ
" سِرّاً وقد أوّنَ تأوينَ العُقُقْ أو الفَلَق : الفَجْر وكُلُّه راجِعٌ الى معْنَى الشَّقِّ . ويُقال : الفَلَقُ : الخَلْق كُلُّه نقَله الزّجاجُ . والفَلَق : جهنّمُ أو جُبٌّ فيها قالَه السُّدِّيُّ نعوذُ بالله منها . وقال الأصمعيُّ : الفَلَق : المُطْمَئِنُّ من الأرض بينَ رَبْوَتَيْن وأنشَدَ لأوْس بنِ حَجَر :
وبالأُدْمِ تُحْدَى علَيْها الرِّحا ... لُ وبالشَّوْلِ في الفَلَقِ العاشِبِ
ج : فُلقانٌ بالضّمِّ مثل : خلَق وخُلْقان وحَمَل وحُمْلان ويُجمع أيضاً على أفْلاقٍ ومنه حديث الدّجّال : فأشرَفَ على فَلَقٍ من أفْلاقِ الحَرّة كالفالِقِ والفالِقَة . وقال أبو حَنيفة : قال أبو خَيْرة أو غيرُه من الأعراب : الفالِقَةُ بالهاءِ تكون وسْطَ الجِبال تُنبِتُ الشّجَر وتُنْزَلُ ويَبيتُ بها المالُ في اللّيلةِ القَرّة فجعل الفالِقَ من جلَدِ الأرْض وكِلا القوْلَيْن مُمْكِنٌ . أو الفالِقُ : الفَضاءُ بيْن شَقيقَتَيْن من رَمْلٍ والجمعُ : فُلْقانٌ بالضمِّ كحاجِرٍ وحُجْرانٍ . والفَلَق أيضاً : مَقْطَرَة السّجّان ؛ وهي خشَبَةٌ فِيها خُروقٌ على قدْرِ سَعَةِ السّاقِ يُحبَسُ فيها النّاس أي : اللّصوص والدُّعّار على قِطار . ومنهُ قولُ الزّمَخْشَريّ : باتَ فلانٌ في الشّفَقِ والفَلَق من الشّفَقِ الى الفَلَقِ أي : في الخَوْفِ والمَقْطَرة . والفَلَق : ما يَبْقَى من اللّبَنِ في أسْفَلِ القَدَح ومنْه يُقال في السّبِّ : يا ابْنَ شارِب الفَلَق ينسِبونه الى اللؤْمِ . والفَلَق : الشّقّ في الجبَل والشِّعْب الأولى كالفالِقِ عن اللّحْيانيّ . والفَلَقُ من اللّبن : المُنقَطِع حُموضَةً كالمُتَفَلِّق . وقد تفلّقَ الرائبُ : إذا تقطّعَ وتشقّق من شِدّة الحُموضَة . قال الأزهريُّ : وسَمعْتُ بعضَ العَرَبِ يقول : إذا حُقِنَ فأصابَه حَرُّ الشّمسِ فتقطّع قد تفلَّق وامْزَقَرّ وهو أن يَصيرَ اللّبنُ ناحِية وهم يَعافونَ شُربَ اللّبَن المُتفلِّق . والفَلَق : ة باليمَن من نَواحِيه بِعَثَّرَ نقله الصاغانيُّ . وأفلَقَ فُلانٌ اليوم وهو يُفلِق : إذا جاءَ بعجَبٍ ومنه أفْلَق الشّاعِرُ وهو مُفْلِقٌ : إذا أتى بالعَجيبِ في شِعْرِه . وقد جاءَ بالفَلَقِ أي : الأمرِ العَجيب . وتقول : أقَلُّ الشُعَراءِ مُفلِق وأكثَرُهم مُقْلِق كافْتَلَق نقَلهُ الجوهريُّ . وجاءَ بعُلَقَ فُلَقَ كزُفَر أي : التّركيبِ كخَمْسَةَ عَشَر ويُنوَّنان أيضاً عن ابنِ عبّادٍ أي : الدّاهيَة هذا على القوْلِ الأول أو بعجَبٍ عَجيبٍ على القوْل الثاني . تقول منه : أعْلَقَ وأفْلَق وقد تقدّم له ذلك في ع ل ق وكذلك افْتَلَق عن اللِّحْياني . والفَلِيقُ كأمِير : الأمرُ العَجَب . وأيضاً : ة بالطّائِفِ بل مِخْلافٌ من مَخالِيفِه . والفَليقُ : عِرْق يَنْتأُ في العُنُق وعِرْقٌ في العَضُد يجْري علَى العظْم الى نُغْضِ الكتفِ وهو عِرْقُ الواهِنَةِ ويُقال له : الجائِفُ . أو هو الموضِع المُطْمَئنُّ في جِران البَعير عند مَجْرَى الحُلْقومِ كما في الصِّحاح . وفي العَيْن : هو ما انْفَلَقَ من باطِن عُنُق البَعير . وأنشَد الأصمَعيُّ لأبي مُحمّدٍ الفَقْعَسيّ :
" فَليقُه أجْرَدُ كالرُّمْح الضّلِعْ
" جَدَّ بإلهابٍ كتَضْريمِ الضّرِعْ وقال الشّمّاخ :
وأشْعَثَ وَرّادِ الثّنايا كأنّه ... إذا اجْتازَ في جوْفِ الفَلاةِ فَليقُ وقيلَ : الفَليقُ : ما بيْن العِلْباوَيْن وهو أن ينفَلِقَ الوَبَر بين العِلْباوَيْن ولا يُقال في الإنسان . والفُلَّيْق كالقُبَّيْط : خَوْخٌ يتفلّقُ عن نَواه نقَلَه الجوْهَريّ . قال : والمُفَلَّقُ منه كمُعَظَّم : المُجَفَّفُ . قال : والفَيْلَقُ كصَيْقَل : الجيْشُ . قال الزَّفَيانُ :
" فصبّحَتْهُم ذاتُ رِزٍ فيْلَقُ
" ملْمومةٌ يَضِلُّ فيها الأبلَقُ
ج فيالِقُ . وفي حديث : رأيتُ الدّجالَ فإذا رجُلٌ فَيْلَق أعورُ كأنّه شَعرَه أغْصانُ الشّجر أشبَهُ مَنْ رأيتُ به عبدُ العُزّى بنُ قَطَنٍ الخُزاعيّ . الفَيْلَقُ : الرّجُلُ العظيمُ وأصلُه الكَتيبةُ العَظيمةُ والياءُ زائدة هكذا رواه القُتَيْبيُّ في كِتابِه بالقاف . وقال : لا أعْرِفُ الفَيْلقَ إلا الكَتيبَةَ العظيمة . قال : فإن كان جعله فَيْلَقاً لعظَمِه فهو وجْهٌ إن كان محفوظاً وإلا فهو الفَيْلم بالميم يعني العَظيمَ من الرِّجال . وصحّحَ الأزهريّ الفَيْلَق والفَيْلَم وقال : هُما العظيمُ من الرّجال . ومنه تفَيْلَقَ الغُلامُ وتفَيْلَم وحَثِر : إذا ضخُم وسمِنَ كذا في النّوادِر . وتفَيْلَقَ الرّجلُ : إذا اجْتَهَد في العَدْوِ حتى أُعجِبَ من شِدّتِه كتفلّقَ وافْتَلَقَ . يُقال : مَرّ يتفلّقُ في عدْوِه ويفْتَلِق إذا أتى بالعَجَب من شِدّته كما في العُباب واللّسان . ورجُلٌ مِفْلاقٌ بالكَسْر أي : دَنيءٌ رَذْلٌ قَليلُ الشّيءِ عن اللّيث . والجمْع مَفاليقُ وهم المَفاليسُ . ومنه قولُ الشّعْبيّ وسُئل عن مسْألةٍ : ما يَقولُ فيها هؤلاءِ المَفاليقُ ؟ وهُم الذين لا مالَ لهم شَبّه إفلاسَهم من العِلمِ وعدَمه عندَهم بالمَفالِيس من المالِ . وفِلَق كعِنَب : ة بنَيْسابور . ولبَنٌ فُلاقٌ كغُرابٍ وفَلوق مثل صَبور أي : مُتجَبِّنٌ كما في العُباب . وفِلاقُ اللّبَنِ بالكَسْرِ : أن يَخْثُرَ ويحْمُضَ حتى يتفلّق أي : يتشقّقَ عن ابنِ الأعرابيّ وأنشد :
" وإنْ أتاها ذو فِلاقٍ وحَشَنْ
" تُعارِضُ الكَلْبَ إذا الكلْبُ رشَنْ وجمعُه فُلوقٌ . وفِلاقُ البَيضَةِ : ما تفلّقَ منها . وصار البَيضُ فِلاقاً بالكسْرِ والضّمّ وأفلاقاً أي : متفلِّقاً متَشَقِّقاً . ويُقال : فُلان كأنّه فُلاقَةُ آجُرٍّ كثُمامة أي : قِطعةٌ منه عن اللّحياني ج : فُلاقٌ . وشاةٌ فَلقاءُ الضّرَّةِ أي : واسعَتُها عن ابنِ عبّاد . قال : والفَليقَةُ كسَفينةٍ : القَليلةُ من الشَّعَر نقَلَه الصاغانيّ . ويُقال : كان ذلِك بفالِقِ كذا يُريدون المَكانَ المُنحَدِرَ بين الرّبْوَتَيْن نقَله الجوهريُّ . وقال ابنُ الأعرابيّ : يُقال : جاءَ بالفُلْقان كعُثْمان أي : الكذِب الصُّراحِ وجاءَ فلانٌ بالسُّماقِ مثله . ومما يُستدركُ عليه : الفَلْق : الشّقُّ . والجمعُ الفُلوق . يُقال : حَرّةٌ ذاتُ فُلوقٍ . والفَلْقُ أيضاً : الصُبْح لُغةٌ في المحرَّك نقلَه الزّمخشريُّ في المُستَقْصى والزّرْكَشيُّ في التّنقيح والشِّهابُ في العِنايةِ . والفَليقَةُ كسَفينةٍ : قِدْرٌ تُطبَخ ويُثْرَد فيها فِلَقُ الخُبزِ وهي كِسَرُه وقيلَ : هي الفَريقةُ لا غيرُ عن أبي عَمرو أوردَه إبْراهيمُ في غَريبِ الحَديث . والفَليقُ كأميرٍ : القَوسُ شُقّتْ خشَبَتُها شَقّتَيْن عن أبي حَنيفة وأنشدَ للكُمَيْت :
وفليقاً مِلْءَ الشِّمالِ من الشوْ ... حَطِ تُعْطي وتمنَعُ التّوتِيرا وفِلْقَة القوْس بالكسْر : قِطْعَتُها . وفَلَق الله الفَجْرَ : أبْداهُ وأوضَحَه . والفَلَقُ مُحرّكةً : بَيانُ الحَقِّ بعد إشْكال . وضرَبه على فَلْقِ رأسِه بالفَتْحِ أي : مَفرِقِه ووسَطِه . والفَلَقة محركة وبالفَتْحِ : الخَشَبة عن اللّحيانيّ . والفَيْلَقُ كصَيْقَل : الداهِية . والأمر العَجَب . ورَماهُم بفَيْلَقٍ شَهْباءَ أي : كَتيبَةٍ مُنْكَرةٍ . وبُلِي فُلانٌ بامرأة فَيْلقٍ أي : داهِية مُنْكَرة صَخّابة . قال الراجز :
" قُلتُ تعلّقْ فَيْلقاً هوْجَلاّ
" عَجّاجةً هجّاجةً تألاّ وأفلَق في الأمرِ : إذا كان حاذِقاً به . وقُتِل فُلانٌ أفْلَقَ قِتْلةٍ أي : أشدّ قِتْلَة . وما رأيتُ سَيْراً أفْلَقَ من هذا أي : أبْعَد كِلاهُما عن اللّحيانيّ . وتفلّقَ الغُلامُ : ضخُمَ وسَمِن كذا في النّوادِر . وخلّيْتُه بفالِقَةِ الوَرِكة وهي الرّمْلة . وفي التّهذيب : خلّيْتُه بفالِقِ الوَرْكاء . وتفلّقَ الصّبح : تشقّق . ورجُلٌ مِفْلاقٌ بالمُنْكراتِ . والفالِق وجمْعه الفَوالِق وهي العُروق المُتفلِّقةُ في الإنسان . والفَليقَة : العَجيبَةُ وزْناً ومَعْنىً وفي المثَل :
" يا عجبي لهذِه الفَليقَهْ
" هل تغلِبَنّ القُوَباءُ الرِّيقَهْ
قال أبو عَمْرو : معْناه أنّه يعْجَبُ من تغيُّر العاداتِ ؛ لأنّ الرّيقة تُذهِبُ القوباء على العادةِ فتَفلَ على قوَبائِه فما برَأَتْ فتعجّب مما تعهّده وجعَل القُوَباءَ على الفاعِلَة والرّيقَة على المَفعولَةِ . وإفلاقَةُ بالكسْرِ : كُورة صغيرةٌ من أعمالِ البُحَيرة بالدّيارِ المِصْريّة

##### Türkçe

فلق
**فَلَقَ - يَفْلِقُ** (**فَلَقَ - يَفْلُقُ**) - **فَلَق** - **فَالِق** - **انْفَلَقَ - يَنْفَلِقُ**

**فَلَقَ - يَفْلِقُ** (**فَلَقَ - يَفْلُقُ**) + bir varlık + bir şeyi: yarar, sonra şeyi iki parçasına ayırır: iki uyumlu yapışık parçadan mürekkep bir şeyi, eşit olmayan iki parçaya yarar ve her bir parçayı ötekinden uzaklaştırır; bu da, onları yapışma yerlerinden ayırmakladır.

**فَالِق**: “**فَلَقَ - يَفْلِقُ**”dan ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe.

**فَلَق - الفَلَق**: “**فـَعـَل**” vezninde, “**فَلَقَ - يَفْلِقُ**”dan mef‘ûl mânasında ism-i fiil: yarılması mümkün olan her şey: o da, yarılması mümkün ikili moleküler yapıdan oluşmuş bütün varlıklardır; ve o, kâinatın bütün mahlûkatıdır (bkz. lafız: **فَطَر - فاطر**).

**انْفَلَقَ - يَنْفَلِقُ**: “**انفعل**” vezninde, “**فَلَقَ - يَفْلِقُ**”dan: “**فَلَقَ - يَفْلِقُ**” fiilinin, özsel bir saikle vuku bulduğu zaman: kendisini kendisiyle yarar.

Ve lafız, “bir şeyi kesmek ve onu iki parçaya veya birkaç büyük parçaya ayırmak” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**نَصَفَ - يَنْصُفُ**، **شَطََرَ - يَشْطُرُ**، **فَلَقَ - يَفْلِقُ** (**فَلَقَ - يَفْلُقُ**)، **فَطَرَ- يَفْطِرُ** (**فَطَرَ- يَفْطُرُ**)، **جَزَأَ - يَجْزَأُ**، **بَعَضَ - يَبْعَضُ**

فالق
	﴿Şüphesiz Allah, taneyi ve çekirdeği yarandır; diriyi ölüden çıkarır ve ölüyü diriden çıkarandır; işte bu Allah’tır; öyleyse nasıl çevriliyorsunuz (95)﴾ En‘âm
	﴿Sabahı yaran ve geceyi bir sükûn kılan, güneşi ve ayı bir hesap kılan; bu, azîz, alîm olanın takdiridir (96)﴾ En‘âm

الفلق
﴿De ki: **الفلق**’ın Rabbine sığınırım (1)﴾ **الفلق**
﴿Sabahı yaran ve geceyi bir sükûn kılan, güneşi ve ayı bir hesap kılan; bu, azîz, alîm olanın takdiridir (96)﴾ En‘âm

انفلق
﴿Musa’ya vahyettik: “Asân ile denize vur”; derken yarıldı; her bir parça büyük dağ gibi oldu (63)﴾ Şuarâ

مختار الصحاح
● [**فلق**] ف ل ق: **فَلَقَ** şeyi: onu yardı; ve onun bâbı **نصر** ve **ضرب**’dır. Ve **فَلَّقهُ** onu **تفليقا** (tef‘lîk) etti: onun benzeri. Denir: onu **فلقه** etti de **انْفَلَقَ** oldu ve **تَفلَّقَ** oldu. Ve onun bacağında **فُلوقٌ** vardır; yani yarıklar. Ve denir: benimle, **فَلْقِ**’inin içinden (lâmın sükûnu ile) konuştu. Ve **الفَلَقُ** (iki fetha ile): sabahın bizzat kendisidir. Denir: **فَلَقَ**; sabahladı; onun **فالِقُهُ**. Ve Yüce’nin sözü: ﴿De ki: **الفلق**’ın Rabbine sığınırım﴾; denildi: o sabahdır; ve denildi: o bütün yaratılmıştır. Ve **الفِلْقُ** (rizk vezninde): musibet ve acayip iş; bundan: adam **أفْلَقَ** etti ve **أفْتَلَق** etti. Ve şair **مُفْلِقُ**tur. Ve **الفِلءقةُ** (kesra ile) dahi: parça. Dedi: bana, çanağın **فلقة**sını ver; o da onun yarısıdır. Ve **الفُلَّيْقُ** (damme ve teşdîd ile): çekirdeğinden yarılan bir çeşit şeftalidir. Ve **الفَيْلَقُ**: ordu; çoğulu **الفَيَالِقُ**dur.

الراغب
فلق
- **الفلق**: şeyi yarmak ve onun bir kısmını bir kısmından ayırmak. Denir: onu **فلقته** ettim de **انفلق** oldu. Yüce dedi: ﴿**فالق الإصباح**﴾ [En‘âm/96], ﴿Şüphesiz Allah **فالق الحب والنوى**’dır﴾ [En‘âm/95], ﴿Derken yarıldı; her bir parça büyük dağ gibi oldu﴾ [Şuarâ/63]. Ve iki tepe arasındaki yerin sâkin olanına: **فلق** denildi. Ve O’nun sözü: ﴿De ki: **الفلق**’ın Rabbine sığınırım﴾ [**الفلق**/1], yani: sabah; ve denildi: Nahl sûresindeki sözü: ﴿Yahut yeri bir karargâh kılan ve onun aralarında ırmaklar kılan kim?﴾ [Neml/61]’de zikredilen ırmaklardır. Ve denildi: Allah Teâlâ’nın Musa’ya öğrettiği, onunla denizi yardığı kelimedir. Ve **الفلق**: yarılmış olan (muflûk)tur; tıpkı **النقض** ve **النكث**’in, **المنقوض** ve **المنكوث** için olması gibi. Ve denildi: **الفلق**: hayret verici şeydir; **الفيلق** da böyledir. Ve **الفليق** ve **الفالق**: iki dağ arası ve devenin sırtında iki hörgüç arasıdır.

ملخص اللسان:
1. **الفَلْق**: yarma; ve **الفَلْق**, **فَلَقَه يَفْلِقُه فَلْقاً**’ın masdarıdır: onu yardı; ve **التَّفْليقُ** onun gibidir; ve **فَلَّقَهُ** etti de **انْفَلَقَ** oldu ve **تَفَلَّقَ** oldu.
2. Ve **الفِلَقُ**: ondan **تَفَلَّق** olan şey; onun bir tanesi **فِلْقَةٌ**dır.
3. Ve **الفِلْقةُ**: çanaktan yahut ekmekten olan kırıntı/parça.
4. Ve Allah, taneyi bitki ile **فَلَقَ** etti: onu yardı.
5. Ve **الفَلْقُ**: yaratılmıştır.
6. Ve yaratılmışı tefekkür ettiğinde, onun çoğunun bir **انِفلاق**tan olduğu sana belli olur; öyleyse **الفَلَقُ** bütün mahlûkattır; sabahın **فَلَقُ**ı da bundandır.
7. Ve **انْفَلَقَ** mekân onunla: yarıldı. Ve hurma ağacı **فَلَقَت**; o **فالِقٌ**dur: **الطَّلْع** ve **الكافور**dan yarıldı; çoğulu **قُلْق**tur.
8. Ve Allah, fecri **فَلَقَ** etti: onu ortaya çıkardı ve onu açıkladı.
9. **قالِقُ الأصْباح**; Zecâc dedi: mânâsının “sabahları yaratan” olması câizdir; ve mânâsının “sabahları yaran” olması câizdir.
10. Ve **الفَيْلَق**: erkeklerden büyük olan; ondan: delikanlı **تَفَيْلَقَ** etti ve **تَفَيْلَم** etti; mânâca birdir.
11. **الفَيْلَقُ**: büyük olan; aslı büyük bölüktür; ve **الياء** ziyadedir.

لسان العرب

● - فلق: **الفَلْق**: yarma; ve **الفَلْق** **فَلَقَه يَفْلِقُه فَلْقاً**’ın mastarıdır: onu yardı; ve **التَّفْليقُ** da onun gibidir. Ve **فَلَّقَهُ**: onu parçaladı; böylece **انْفَلَقَ** ve **تَفَلَّقَ**. Ve **الفِلَقُ**: ondan parçalanmış olan şey; onun bir tanesi **فِلْقَةٌ**’dır; ve ona **فِلْقٌ** da denebilir, **الهاء**’yı atmakla. **الأَصمعي**: **الفُلُوق** yarıklardır; onun bir tanesi **فَلَقٌ**’tır, harekeli. Ve **أَبوالهيثم** dedi ki: onun bir tanesi **فَلْق**’tır; dedi ki: ve o, **فَلَق**’tan daha doğrudur. Ve onun ayağında **فُلُوق** vardır, yani yarıklar. Ve **الفِلْقةُ**: **الجَفْنة**’den veya ekmekten olan kırıntı/parça. Ve denir: bana **فِلْقةَ الجفنة** ver ve **فِلقَ الجفنة**; ve o onun yarısıdır. Ve başkası dedi ki: o, **انْفَلَقَتْ** ettiği zaman onun iki yarığından biridir. **جابر** hadîsinde: Peygamber için, sallallahu aleyhi ve sellem, Medine ehlinin **الفَلِيقةَ** diye adlandırdığı bir çorba yaptım; denildi ki: o, bir tenceredir; içinde ekmeğin **فِلَقُ**’ı—ve o onun kırıntılarıdır—doğranıp ıslatılır. Ve fıstığı ve başkasını **فَلَقْت**: böylece **انْفَلَقَت**. Ve **الفِلْق**: ikiye yarılan çubuktur; ondan iki yay yapılır; her birine **فِلْقٌ** denir. Ve **الفَلْق**: yarma. Denir: içinde **فُلُوق** yani yarıklar bulunan bir **حَرَّةٍ**’den geçtim. Ve hadîste:
ya **فَالِقَ الحَبّ والنَّوَى**: yani yiyecek tanesini ve hurma çekirdeğini bitirmek için yaran. Ve Ali hadîsinde, aleyhisselâm: “tâneyi **فَلَقَ** eden ve **النََّسَمَةَ**’yı yaratan”a andolsun; ve çoğu kez onunla yemin ederdi. Ve Âişe hadîsinde, radıyallahu anhâ: ağlama, ciğerimi **فالِقٌ**’tır. Ve **الفِلْق**: ağaçtan bir **فِلْقة** ile bir başkası yarılarak yapılan yaydır; yayların her biri **فِلْقٌ**’tır. **أبو حنيفة** dedi ki: yaylardan **الفِلْق** vardır; o, odunu ikiye veya üçe yarılıp sonra yapılanıdır; dedi ki: ve o **الفَلِيقُ**’tir. Ve **الكميت**’ten okudu:
وفَلِيقاً مِلْءَ الشِّمالِ من الشَّوْ
حَطِ تعطي، وتَمْنَعُ التَّوْتِيرا
Ve **قوس فِلْقٌ**: bununla vasıflandırılmıştır; **اللحياني**’den. Ve **فِلْقَةُ القوس**: onun parçası. Ve **فُلاقهُ الآجُرّ**: onun parçası; **اللحياني**’den. Denir: sanki o, bir tuğlanın **فُلاقهُ**’sıdır; yani bir parça. Ve **فُلاق البيضة**: ondan parçalanmış olan şey. Ve yumurta **فُلاقاً** ve **فِلاقاً** ve **أَفْلاقاً** oldu; yani parçalanmış. Ve **فِلاقُ اللَّبَن**: pıhtılaşıp ekşimesi, ta ki **يتَفَلَّق** edinceye kadar; **ابن الأَعرابي**’den; ve okudu:
وإن أَتاها ذو فِلاقٍ وحَشَنْ،
تُعارضُ الكلبَ، إذا الكلبُ رَشَنْ
Onun çoğulu **فُلُوق**’tur. Ve **تَفَلَّق اللبن**: şiddetli ekşilikten dolayı parçalandı ve çatladı; ve bazı Arapların, süt şırınga edilip de güneşin sıcağı ona isabet edince parçalanan süte: “**قد تَفَلَّق وامْزَقَرَّ**” dediğini işittim; ve o, sütün bir tarafa dönüşmesidir; ve onlar **المُتَفَلِّق** sütü içmeyi tiksinirler. Ve Allah taneyi bitkiyle **فَلَقَ** etti: onu yardı. Ve **الفَلْقُ**: yaratma. Ve tenzîlde: “Şüphesiz Allah, taneyi ve çekirdeği **فالِقُ**’tur.” Ve bazısı dedi ki: **وفالِق** “yaratan” mânâsındadır; ve aynı şekilde yeri bitkiyle ve bulutu yağmurla **فَلَقَ**; ve yaratmayı düşündüğün zaman sana onun çoğunun bir **انِفلاق**’tan olduğu belirir; böylece **الفَلَقُ** bütün yaratılmışlardır; ve sabahın **فَلَقُ**’ı da bundandır. Ve **انْفَلَقَ المكان به**: onunla yarıldı. Ve hurma ağacı **فَلَقَت**; ve o **فالِقٌ**’tır: **الطَّلْع** ve **الكافور**’dan yarıldı; çoğulu **قُلْق**. Ve Allah fecri **فَلَقَ** etti: onu ortaya çıkardı ve onu açıkladı. Ve O’nun sözü: **قالِقُ الأصْباح**; **الزجاج** dedi ki: mânâsının “sabahları yaratan” olması câizdir ve mânâsının “sabahları yaran” olması câizdir; ve o, “yaratan” mânâsına döner. Ve **الفَلَق** (harekeli): sabah direğinden yarılmış olan şey; ve denildi ki: o, bizzat sabahtır; ve denildi ki: o, fecirdir; ve hepsi yarma mânâsına döner. Allah Teâlâ dedi ki: “De ki: **رب الفَلَق**’a sığınırım”; **الفراء** dedi ki: **الفَلَق** sabahdır. Denir: o, sabahın **فَلَقِ**’ından ve sabahın **فَرَق**’ından daha açıktır. Ve **الزجاج** dedi ki: **الفَلَق** sabahın açıklığıdır. Ve denir: **الفَلَقُ** bütün yaratılmıştır; ve **الفَلَق** müşkilden sonra hakkın açıklığıdır. Ve denir: sabahı **فَلَقَ** eden onun **فالِقُ**’udur. **ذو الرمة** yaban öküzünü vasfederek dedi ki:
حتى إذا ما انْجَلى عن وَجْهه فَلَقٌ،
هادِيهِ في أُخْرَياتِ الليل مُنْتَصبُ
**ابن بري** dedi ki: sahih rivayet:
حتى إذا ما جلا عن وجهه شَفَقٌ
çünkü ondan sonra:
أَغْباشَ ليلِ تِمامٍ كان طارَقَهُ
تَطَحْطُخُ الغيمِ، حتى ما له جُوَبُ
Ve hadîste: rüyayı görürdü de sabahın **فَلَقِ**’ı gibi gelirdi; o (harekeli) onun ışığı ve aydınlığıdır. Ve **الفَلْق** (sükûnlu): yarık. Falan benimle ağzının **فَلْق**’ından ve **فِلْق**’ından konuştu; ve onu ağzının **فَلْق**’ından ve **فِلْق**’ından işittim; sonuncusu **اللحياني**’den; yani onun yarığından; ve o azdır; ve fetha daha bilinir. Ve onu başının **فَلْقِ**’ına vurdu; yani ayrımına ve ortasına. Ve **الفَلَق** ve **الفالِقُ**: dağdaki yarık ve **الشِّعب**; birincisi **اللحياني**’den. Ve **الفَلَقُ**: iki tepecik arasındaki yerin alçağı; ve okudu:
وبالأُدْمِ تَحْدي عليها الرِّحال،
وبالشَّوْل في الفَلَقِ العاشب
Ve denir: bu, falan falan **بفالِق**’te idi; iki tepecik arasındaki inişli yeri kastederler. Ve **الفَلَق**’ın çoğulu **فُلْقان**’dır; **خَلَق** ve **خُلْقان** gibi; ve o **الفالِقُ**’tur. Ve denildi ki: **الفالِق** iki kum yarığı arasında bir boşluktur; ikisinin çoğulu **فُلْقان**’dır; **حاجِرٍ** ve **حُجْران** gibi. **أبو حنيفة** dedi ki: **أبو خيرة** veya bedevilerden başkası dedi ki: **الفالِقَةُ** (هاء ile) dağların ortasında olur; ağaç bitirir; oraya inilir; ve soğuk gecede mal orada geceletilir; böylece **الفالِق**’i yerin sertinden kıldı; dedi ki: iki söz de mümkündür. Deccâl hadîsinde: **الحَرَّة**’nin **أَفْلاق**’ından bir **فَلَق** üzerine doğdu; **الفَلَق** (harekeli): iki tepecik arasındaki yerin alçağı. Ve **الفَلَقُ**: cehennemdir; ve denildi ki: **الفَلَقُ** cehennemde bir vadidir; Allah’a ondan sığınırız. Ve **الفَلَقُ**: **المَقْطَرة**’dir; ve **الصحاح**’ta: **الفَلَق** zindancının **مَقْطرةُ**’sıdır. Ve **الفَلَقة** ve **الفَلْقة**: tahta; **اللحياني**’den. Ve **الفِلْقُ** ve **الفَلِيقُ** ve **الفَلِيقَةُ** ve **الْمَفْلَقَةُ** **الفَيْلَقُ** ve **الفَلَقى**; hepsi: musibet ve acayip iş. **أَبو حَيَّة النميري** dedi ki:
وقالت: إنها الفَلَقى، فأَطْلِقْ
على النَّقَدِ الذي معك الصِّرارا
Ve Araplar der: “ya **لَلْفَلِيقة**.” Ve **كَتِيبة فَيْلَق**: şiddetli; musibete benzetildi; ve denildi ki: o, silahı çok olanıdır. **أبو عبيد** dedi ki: o, bölüğün adıdır. **ابن سيده** dedi ki: bu bir şey değildir. **التهذيب**: **القَيْلَق** büyük ordudur. **الكميت** dedi ki:
في حَوْمة القَيْلَقِ الجَأْواءِ إذ نزلتْ
قَسْراً، وهَيْضَلُها الخَشْخاش إذ نزلوا
Ve **امرأَة فَيْلَق**: gürültücü bir musibet; **الراجز** dedi ki:
قلتُ: تَعَلَّقْ فَيْلَقاً هَوْجَلاَّ،
عَجَّاجةً هَجَّاجةً تَأَلاَّ
Ve **بالفِلْقِ** ile geldi; yani musibetle; **اللحياني**’den. Ve **بعُلَقَ فُلَقَ** ile geldi; yani acayip bir acayiple. Ve **أَعْلَقْت** ve **أَفْلَقْت** ve **افْتََلَقْت**; yani **بعُلَق فُلَقَ** ile geldim; ve o musibettir; i‘râb aldırılmaz. Ve **أَفْلَقَ** ve **افْتَلَقَ** acayiple: onu getirdi; **اللحياني**’den; ve **ابن السكيت** **سويد بن كُراع العُكْليّ**’den okudu—**كُراع** annesinin adıdır ve babasının adı **عُمَيْر**’dir:
إذا عَرَضَتْ داوِيةٌ مُدْلَهِمَّةٌ،
وغَرَّدَ حادِيها فَرَيْنَ بها فِلْقا
**ابن الأَنباري** dedi ki: onunla acayip bir yürüyüş yaptılar demek istedi. Ve **الفِلْق** acayiptir; yani onunla, yürüyüşünün şiddetinden bir musibet yaptılar,

**والفَرْيُ**: iyi, doğru iş; **والإفراء**: bozma. **وغَرَّدَ**: onun **حُدائهِ**’inde (deve sürüş türküsünde) nağme yaptı. **وعَرَّد**: yürüyüşten korkaklık etti; el-Kālî dedi ki: İbn Düreyd’in rivayeti **غَرَّد**’dir, **غين** muʿceme ile; İbnü’l-Aʿrâbî’nin rivayeti **عَرَّد**’dir, **عين** muhmale ile; İbn Düreyd bu rivayeti inkâr etti.

Ve denir: **مَرَّ يَفْتَلِقُ بالعَجَب** yani hayret verici şey getirir. Ve denir: **أَفْلَقَ فلانٌ اليوم وهو يُفْلِقُ**: hayret verici bir şey getirdiği zaman. Ve **شاعر مُفْلِقٌ**: usta; ondan (yani bu kökten), şiirinde acayiplikler getirir. Ve **أَفْلَقَ في الأمر**: onda mahir olduğu zaman. Ve **مرَّ يَفْتَلِقُ في عَدْوه**: koşusunda, şiddetinden hayret verici şey getirir. Ve **قُتِلَ فلان أَفْلَقَ قِتْلَةٍ**: en şiddetli öldürülüşle (öldürüldü). Ve “bu(ndan) daha **أَفْلَقَ** bir yürüyüş görmedim” yani daha uzak; ikisi de el-Lihyânî’dendir.

İbnü’l-Aʿrâbî: “Falan **بالفْلْقانِ** ile geldi” yani apaçık yalan ile; “falan **بالسُّمَاق** ile geldi” de bunun gibidir.

**والفَلِيقُ**: pazuda bir damar; kemik üzerinde omuzun **نُغْضِ**’una kadar akar. Ve denildi: o, devenin **جِرَانِ**’ında, **الحلقوم**’un akış yeri yanında bulunan çöküntüdür; Ebû Muhammed el-Fakʿasî dedi ki:
بكل شَعْشَاعٍ كجِذْعِ المُزْدَرِعْ،
فَلِيقُهُ أَجْرَدُ كالرُّمْحِ الضَّلِعْ،
جدَّ بإلْهابٍ كتَضْرِيم الضَّرِعْ

**والفَليقُ**: devenin boynunun iç kısmı, **الحلقوم** yerinde; eş-Şemmâh dedi ki:
وأَشْعَث وَرَّاد الثَّنَايا كأَنه،
إذا اجْتَازَ في جَوْف الفَلاة، فَلِيقُ

Ve denildi: **الفَلِيقُ** iki **العِلْباوَيْنِ** arasındaki şeydir; o da, iki **العِلْباوَيْنِ** arasında **الوَبَرُ**’in yarılmasıdır; dedi ki: insanda söylenmez. **وفي النوادر**: çocuk irileşip şişmanladığı zaman **تَفَيْلَم** ve **تَفَيْلَقَ** ve **تَفَلَّق** ve **حَثِر** (denir).

Deccâl hadîsinde, vasfı: **رجل فَيْلَقٌ**; el-Ezherî dedi ki: el-Kuteybî bunu kitabında **بالقاف** ile böyle rivayet etti ve dedi ki: ben **الفَيْلَقَ**’ı ancak büyük **الكَتِيبة** olarak bilirim; dedi ki: eğer onu büyüklüğü için **فَيْلَقاً** yaptıysa, bu, mahfuz ise bir veçhedir; değilse o, **الفَيْلَمُ**’dur, **بالميم**; yani erkeklerden büyük olan. Ebû Mansûr dedi ki: **الفَيْلَم** ve **الفَيْلَق** erkeklerden büyük (olan)dır; ondan, **تَفَيْلَقَ الغلام** ve **تَفَيْلَم** bir mânâdadır; **الفَيْلَقُ** büyük (olan)dır ve aslı büyük **الكتيبة**’dir; **والياء** ziyadedir.

**ورجل مِفْلاق**: aşağılık, kötü; **فَسْلٌ** (alçak), **رَذْلٌ** (rezil), az şeyli.

Onu **بِفالقَةِ الوَرِكِةِ**’de bıraktım: o bir kumluktur. **وفي التهذيب**: onu **بفَالِق الوَرْكاءِ**’da bıraktım; o bir kumluktur.

**والفُلَّيْقُ** (ötre ile ve şeddeli): çekirdeğinden yarılan bir tür şeftali; ondan **المفَلَّق**: kurutulmuş olan.

**والفَيْلِقُ**: ordu; çoğulu **الفَيَالِقُ**. Eş-Şaʿbî hadîsinde: bir mesele hakkında soruldu da dedi ki: “Bu **المَفَاليقُ** ne diyor?” Onlar, malı olmayan kimselerdir; tekili **مِفْلاق**tır, **المَفَاليس** gibi; onların ilimden **إفْلاس**ını ve onun kendilerinde bulunmayışını, maldan **المَفَاليس**e benzetti.

**وفَالِق**: tarifsiz bir yer adıdır. **وفي المحكم**:
**والفَالِقُ** bir yer adıdır; dedi ki:
حيث تَحَجَّى مُطْرِقٌ بالفالِقِ

مقاييس اللغة:
(**فلق**) **الفاء** ve **اللام** ve **القاف**; şeyde bir yarık ve ayrılık üzerine ve bir şeyi büyütme üzerine delâlet eden sahih bir asıldır. Bundan: **فَلَقْتُ الشّيءَ أَفْلِقُه فَلْقاً**: şeyi yardım. Ve **الفَلَق**: sabah; çünkü karanlık ondan yarılır. Ve **الفَلَق**: yerden bir çukurumsu (alçak) yer; sanki yarılmıştır; çoğulu **فِلْقانٌ**’dır. Ve **الفَلق**: bütün yaratılmış (halk); sanki ondan bir şey yarılıp ayrılmış bir şeydir; ta ki ortaya çıkarılıp gösterilinceye kadar. Ve denir: **انفَلَقَ** taş ve başkası; ve falan bana ağzındaki bir yarıktan konuştu: **مِن فَِلْق فيه**. Ve o, o kıyastır. Ve **الفَالِق**: iki kum şeridi arasında bir boşluk. Ve **قَوسٌ فِلْقٌ**: yarılmış olup çubuk (tek parça dal) değilse. Ve **الفَلِيق**: devenin gırtlağında (boyun altı/gerdanında) bir yarık gibi. Dedi ki:
* **فَلِيقُها** çıplak (tüysüz)dır, eğri mızrak gibi([19]) *
Ve diğer asıl **الفليقة**’dır; o, büyük musibettir. Ve Araplar der: **يا لَلْفليقة**. Ve iş, şaşırtıcı büyük (acayip)tir. Ve **أفْلَقَ** falan: **الفِلْق** ile geldi. Ve böylece denir: **شاعرٌ مُفلِق**. Ve Süveyd([20]) dedi:
إذا عَرَضَت داوِيَّةٌ مُدْلهِمَّة  *** وغَرَّدَ حاديها عَمِلْنَ بِها فِلْقا([21])
Ve **الفيلق**: acayip de.

القاموس المحيط:
**فَلَقَهُ يَفْلِقُه**: onu yardı; **فَلَّقَهُ** gibi; böylece **انْفَلَقَ** ve **تَفَلَّقَ**. Ve ayağında **فُلوقٌ**: yarıklar. Ve “**فالِقُ الحَبِّ**”: onun yaratıcısı yahut onu yarıp içinden yaprağı çıkarmakla (yaranı). Ve **الفالِقُ**: Benî Kilâb’a ait bir yer adıdır; onda küçük bir su (pınarcık) vardır; ve **النَّخْلَةُ المُنْشَقَّةُ عنِ الطَّلْعِ**: tomurcuktan yarılıp ayrılan hurma ağacı.
Ve **الفَلْقَةُ**: bu damga; onunla, devenin kulağının altındaki alâmet yahut dağlama kastedilebilir; o, **مَفْلوقٌ**dur. Ve **الفَلْقُ**: derinin yünü, **المَرْقِ** gibi (olduğunda) yolmaktır. Ve bana ağzındaki bir yarıktan konuştu: **مِن فِلْقِ فيه**; kesre ile, ve fetha da yapılır: onun yarığından. Ve **الفِلْقُ** (kesre ile): musibet; **الفِلْقَةِ** ve **الفَليقِ** ve **الفَليقَةِ** ve **المَفْلَقَةِ** ve **الفَلْقَى** gibi; **سَكْرَى** gibi; ve Yemâme’de bir yer. Ve iş: şaşırtıcı (acayip)tir. Ve **قَوْسٌ**: yarım bir daldan yapılan (yay); ve çubuk ikiye yarılır; böylece her yarık parça: **فِلْقٌ**. Ve **بهاءٍ** ile: kırıntı/parça. Ve çanaktan (**الجَفْنَةِ**) olanı: onun yarısı. Ve **الفَلَقُ** (harekeli): sabah; yahut onun direğinden yarılan şey; yahut fecir; ve bütün yaratılmış; ve cehennem; yahut onda bir kuyu; ve iki tepecik arasında yerin alçak yeri; çoğulu: **فُلْقانٌ** (damme ile); **الفالِقِ** ve **الفالِقَةِ** gibi. Yahut iki kum şeridi arasındaki boşluk. Ve zindancının **مَقْطَرَةُ**’si: bacak genişliği ölçüsünde delikleri olan bir tahta; insanlar onda sıra hâlinde bağlanıp hapsedilir. Ve kadehin dibinde sütten kalan şey; bundan dolayı denir: **يا ابنَ شَارِبِ الفَلَقِ**. Ve dağdaki yarık; **الفالِقِ** gibi. Ve sütten olanı: ekşilikten kesilip ayrılan; **المُتَفَلِّقِ** gibi. Ve Yemen’de **بِعَثَّرَ**’da bir yer.
Ve **أفْلَقَ الشاعرُ**: acayip olanı getirdi; **افْتَلَقَ** gibi. Ve **عُلَقَ فُلَقَ** ile geldi; **زُفَرَ** gibi; ikisi de tenvinlenir; yani: musibet. Ondan: **أعْلَقَ** ve **أفْلَقَ** dersin. Ve **كأَميرٍ**: iş, şaşırtıcı (acayip)tir. Ve Tâif’te bir yer. Ve boyunda çıkan bir damar; ve pazuda bir damar. Yahut devenin gırtlak yolunun geçtiği yerde, gerdanında alçak bir mevki. Ve **كالقُبَّيْطِ**: çekirdeğinden yarılıp ayrılan şeftali.
Ve ondan **المُفَلَّقُ** ( **مُعَظَّمٍ** gibi): kurutulmuş olan. Ve **الفَيْلَقُ** ( **صَيْقَلٍ** gibi): ordu; çoğulu: **فيالِقُ**; ve büyük adam. Ve **تَفَيْلَقَ**: irileşti ve semirdi; ve koşmada gayret etti, ta ki şiddetinden hayret edilinceye kadar; **تَفَلَّقَ** ve **افْتَلَقَ** gibi. Ve **رَجُلٌ مِفْلاقٌ**: aşağılık, rezil, az şeyli. Ve **كعِنَبٍ**: Nîsâbûr’da bir yer. Ve **لَبَنٌ فُلاقٌ** ( **غُرابٍ** ve **صَبورٍ** gibi): pıhtılaşmış. Ve sütün **فِلاقُ**’ı (kesre ile): koyulaşıp ekşimesi, ta ki ayrılıp parçalanıncaya kadar. Ve yumurta **فِلاقاً** oldu (kesre ve damme ile) ve **أفْلاقاً**; yani: **مُتَفَلِّقاً**. Ve tuğlanın **فُلاقَة**’sı ( **ثُمامَةٍ** gibi): ondan bir parça; çoğulu: **فُلاقٌ**. Ve **شاةٌ فَلْقاءُ الضَّرَّةِ**: memesi geniş olan. Ve **كسَفينةٍ**: kılı az olan. Ve “şu **فالِقِ**’te oldu”: iki tepecik arasındaki eğimli yeri kastederler. Ve **كعثمانَ**: apaçık yalan.

تاج العروس:
ف ل ق
**فلَقَه يفْلِقهُ فَلْقاً**: onu yardı; **فَلّقه** gibi; böylece **انْفَلَق** ve **تفلّق**. İkisi de iki fiile mutâvi‘dir. Ve ayağında **فُلوقٌ**: yani yarıklar; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi; bunu **الأصمعيُّ** söyledi; birili **فَلَق** (harekeli)dir. **أبو الهَيْثَم** dedi: sükûn ile; dedi: ve o daha isabetlidir. Ve Yüce sözü: (**فالِقُ الحَبِّ والنَّوَى**) yani: onun yaratıcısı yahut onu yarıp içinden yeşil yaprağı çıkarmakla (yaranı). Ve hadiste: **يا فالِقَ الحَبِّ والنّوَى**. Ve Ali رضي الله عنه çoğu kez şu sözüyle yemin ederdi: “Ve habbeyi yaran ve canı yaratan (var eden) hakkı için”: **والذي فَلَق الحبّة وبَرَأَ النّسْمَة**. Ve **الفالِقُ**: yaran. Ondan, Âişe رضي الله عنها’nın sözü: “Ağlamak ciğerimi yaran bir şeydir”: **إنّ البُكاءَ فالِقٌ كَبِدي**. Ve Yüce sözü: (**فالِقُ الإصْباح**) yani: sabahı yaran; bu, “yaratan” mânâsına döner; bunu **الزّجّاج** söyledi. Ve **فالِقٌ**; ve **المُحْكم**’de: **الفالِقُ**: Necd’de Benî Ebî Bekr b. Kilâb’a ait bir yer adıdır; bunu **الأصمعيُّ** söyledi; o, iki sert yükselti arasında alçak bir yerdir; onda “**ماءُ الفالِق**” denilen küçük bir su vardır. **عُمارَةُ بن طارِق** dedi:
" حيثُ تَحَجّى مُطرِقٌ بالفالِقِ
Ve **الفالِقُ**: tomurcuktan yarılıp ayrılan hurma ağacı ve kâfur; ve **فَلَقت**; çoğulu **فُلُق** (damme ile). Ve develerin damgalarından **الفَلْقَةُ**: bu damgadır; ortasında onu böylece yaran bir direk bulunan bir halka... devenin kulağının altında olur. Ve denir: o **مَفْلوق**tur ve üzerinde **الفَلْقَة** vardır. Ve **الفَلْق**: derinin yününü, **المَرْق** gibi olduğunda, yolmaktır; ve **م ر ق**’ta gelecektir ki **المَرْق**: yün ve kılı yolmaktır. **اللّحيانيُّ** dedi: denir: bana ağzındaki bir yarıktan konuştu: **كلّمني من فِلْقِ فيه** (kesre ile); ve yine: onu ağzındaki bir yarıktan işittim: **سمِعْتُه من فِلْقِ فيه**; ve fetha da yapılır; yani onun yarığından; fetha daha bilinir. Ve **الفِلْقُ** (kesre ile): musibet. Denir: **جاءَ بالفِلْقِ**; **اللّحيانيّ**’den. Ve **سُوَيْدُ بنُ كُراع العُكْليُّ**—**كُراعُ** onun annesidir—dedi:
إذا عَرَضَتْ داوِيّةٌ مُدْلَهمّةٌ ... وصوّتَ حادينا فعَلْنَ بنا فِلْقا
Bunu böyle **الصاغانيّ** rivayet etti; ve onu **ابنُ السّكّيت** okudu da dedi:
إذا عَرَضَت داوِيّة مُدْلَهمّة ... وغرّدَ حادِيها فَرَيْن بها فِلْقا
**ابنُ الأنباريّ** dedi: “**عملن بها سيْراً عَجَباً**”yı kastetti. Ve **الفِلْقُ**: acayip; yani şiddetli yürüyüşlerinden dolayı onunla bir musibet yaptılar. Ve **الفَرْي**: iyi, doğru iş. Ve **الإفْراء**: bozma. Ve **غرّدَ**: hıdâsında nağme yaptı; ve **عرّد**: yürüyüşten korkup geri durdu. **القَالِي** dedi: **ابنِ دُريد**’in rivayeti, noktalı **غين** ile **غرّد**; ve **ابن الأعرابي**’nin rivayeti, noktasız **عين** ile **عرّد**; ve **ابنُ دُريد** bu rivayeti inkâr etti. **الفِلْقَة** gibi, **الهاء** ziyadesiyle. Ve **الفَليق** ve **الفَليقَة** ( **أمير** ve **سَفينَة** gibi) ve **المَفْلَقَة** ( **مَحْمَدَة** gibi): **ابنِ دُرَيد**’den. Ve **الفَلْقَى** ( **سَكْرى** gibi); bazıları onu harekeli ضبط etti; ve onunla, Ebû Hayye en-Nümeyrî’nin sözü rivayet olunur:
وقالَتْ إنّها الفَلَقَى فأطْلِقْ ... على النّقَدِ الذي معَك الصِرارَا
Ve derler: **يا لَلْفَليقة**; musibeti kastederler. Ve **الفِلْق**: Yemâme’de bir yer. Ve **الفِلْق**: şaşırtıcı (acayip) iş. Ve bununla, Süveyd’in önceki sözü de tefsir edildi. Ve **الفِلْق**: yarım bir daldan yapılan yay; bu, daldan bir **فِلْقة**’nın bir diğeriyle birlikte yarılmasıdır; böylece iki yaydan her biri **فِلْق**tur. Ve **قوْس فِلْقٌ**: bununla vasfedildi; **اللّحْياني**’den. Ve **الصِّحاح**’ta: **الفِلْق**: çubuk ikiye yarılır da ondan iki yay yapılır; böylece her yarık parça **فِلْق**tur. **أبو حَنيفَة** dedi: yaylardan **الفِلْق** vardır; o, odunu iki yahut üç parçaya yarılıp sonra yapılmış olandır. Ve **الفِلْقَةُ** ( **بهاءٍ** ile): çanaktan yahut ekmekten bir kırıntı/parça. Ve denir: çanaktan **الفِلْقَة**: onun yarısıdır. Denir: bana çanağın bir parçasını ver: **أعْطِني فِلقَةَ الجَفْنةِ**. Ve denildi: yarıldığında onun iki yarığından biri. Ve **الفَلَقُ** (harekeli): sabahın kendisi. **الجوهريُّ**, Zü’r-Rumme’den, yaban öküzünü vasfederken şu beyti nakletti:
حتى إذا ما انْجَلَى عن وجْهِه فَلَقٌ ... هادِيه في أُخرَياتِ اللّيْلِ مُنْتَصِبُ
**ابنُ بَرّي** dedi: sahih rivayet:
" حتّى إذا ما جَلا عن وَجْهه شَفَقٌ
Ve bununla, Yüce sözü de tefsir edildi: (**قُلْ أعوذُ برَبِّ الفَلَق**). **الفرّاء** dedi: yahut o, direğinden yarılan şeydir; denir: sabahın **فَلَق**’ından ve **فَرَق**’ından daha açıktır; o, direk gibi uzanan ışıktır. **الزجّاجُ** dedi: **الفَلَق**: sabahın açıklığıdır. Ve hadiste: rüyayı görürdü de sabahın **فَلَق**’ı gibi gelirdi; o, onun ışığı ve aydınlığıdır; yani sabahın gelişi gibi apaçık. **رؤبة** bir avcıyı vasfederek dedi:
" وَسْوَسَ يَدْعو مُخلِصاً ربَّ الفَلَقْ

Gizlice; ve **العُقُقْ**’un **تأوين**’i yahut **الفَلَق**: **الفَجْر**; ve hepsi **الشَّقِّ** mânâsına râcidir. Ve denilir: **الفَلَقُ**: **الخَلْق**’ın hepsi; onu **الزّجاجُ** nakletti. Ve **الفَلَق**: cehennem yahut onda bir kuyu; onu **السُّدِّيُّ** söyledi; Allah’a ondan sığınırız. Ve **الأصمعيُّ** dedi: **الفَلَق**: yerden iki **رَبْوَتَيْن** arasındaki alçak (çukur) yer; ve **أوْس بنِ حَجَر**’den inşâd etti:
وبالأُدْمِ تُحْدَى علَيْها الرِّحا ... لُ وبالشَّوْلِ في الفَلَقِ العاشِبِ

Çoğulu: **فُلقانٌ** (damme ile), tıpkı: **خلَق** ve **خُلْقان** ve **حَمَل** ve **حُمْلان** gibi; ayrıca **أفْلاقٍ** üzerine de cem‘ olunur. Ve ondan **الدّجّال** hadisi: “Derken **الحَرّة**’nin **أفْلاقِ**’ından bir **فَلَقٍ** üzerine yükseldi; **الفالِقِ** ve **الفالِقَة** gibi.” Ve **أبو حَنيفة** dedi: **أبو خَيْرة** yahut bedevîlerden başkası dedi: **الفالِقَةُ** (ه ile) dağların ortasında olur; ağaç bitirir; oraya inilir; soğuk gecede mal orada gecele(ti)r; böylece **الفالِقَ**’ı yerin sertliğinden kıldı; iki sözün de ikisi mümkündür. Yahut **الفالِقُ**: iki kum **شَقيقَتَيْن** arasındaki boşluk; çoğulu: **فُلْقانٌ** (damme ile), **حاجِرٍ** ve **حُجْرانٍ** gibi. Ve **الفَلَق** ayrıca: zindancıların **مَقْطَرَة**’si; o, bacak genişliği miktarınca delikleri olan bir tahtadır; insanlar, yani hırsızlar ve fâhişeler, bir sıra (halinde) onda hapsedilir. Ve ondan **الزّمَخْشَريّ**’nin sözü: “Falan **الشّفَقِ**’te ve **الفَلَق**’ta, **الشّفَق**’ten **الفَلَق**’a kadar geceledi”; yani: korkuda ve **المَقْطَرة**’de. Ve **الفَلَق**: kadehin dibinde sütten kalan şey; ve ondan sövmede denilir: “Ey **شارِب الفَلَق**’ın oğlu”; onu alçaklığa nisbet ederler. Ve **الفَلَق**: dağdaki yarık ve ilk **الشِّعْب**; **اللّحْيانيّ**’den **الفالِقِ** gibi. Ve sütten **الفَلَقُ**: ekşilikten kesilmiş olan; **المُتَفَلِّق** gibi. Ve **الرائبُ** **تفلّقَ** etmiştir: şiddetli ekşilikten parçalanıp yarıldığında. **الأزهريُّ** dedi: Bazı Arapların şöyle dediğini işittim: O (süt) **حُقِنَ** edilip güneşin sıcağı ona isabet edince parçalanırsa, “**تفلَّق** etti ve **امْزَقَرّ** oldu” denir; bu, sütün bir tarafa (toplanır) hâle gelmesidir; ve onlar **اللّبَن المُتفلِّق**’i içmeyi tiksinirler. Ve **الفَلَق**: Yemen’de **بِعَثَّرَ**’ın nahiyelerinden bir yer; onu **الصاغانيُّ** nakletti. Ve falan bugün **أفلَقَ** eder, o **يُفلِق** iken: hayret verici bir şeyle geldiğinde. Ve ondan: şair **أفْلَق** eder, o **مُفْلِقٌ** iken: şiirinde acayip olanı getirdiğinde. Ve **الفَلَقِ** ile geldi; yani: acayip iş ile. Ve dersin: Şairlerin en azı **مُفلِق**tir, çoğu **مُقْلِق**tir; **افْتَلَق** gibi; onu **الجوهريُّ** nakletti. Ve **عُلَقَ فُلَقَ** ile geldi, **زُفَر** gibi; yani: terkîb ile, **خَمْسَةَ عَشَر** gibi; ve ikisi de tenvinlenir; **ابنِ عبّادٍ**’dan: yani: musibet; bu, birinci görüşe göredir; yahut ikinci görüşe göre: acayip bir hayret ile. Ondan dersin: **أعْلَقَ** ve **أفْلَق**; ve onun için bu, **ع ل ق**’ta geçmişti; ve yine **اللِّحْيانيّ**’den **افْتَلَق**. Ve **الفَلِيقُ** (**أمِير** gibi): acayip iş. Ve ayrıca: **الطّائِفِ**’te bir yer; bilakis onun **مِخْلافٌ**’larından bir **مِخْلاف**. Ve **الفَليقُ**: boyunda kabaran bir damar; ve pazuda bir damar ki kemik üzerinde **نُغْضِ الكتفِ**’e kadar akar; o, **عِرْقُ الواهِنَةِ**’dir; ve ona **الجائِفُ** denilir. Yahut o, devenin gırtlağının akış yerinde, devenin boyun altındaki alçak yerdir; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi. Ve gözde: o, devenin boynunun içinden yarılan şeydir. Ve **الأصمَعيُّ**, **أبي مُحمّدٍ الفَقْعَسيّ** için inşâd etti:
فَليقُه أجْرَدُ كالرُّمْح الضّلِعْ
جَدَّ بإلهابٍ كتَضْريمِ الضّرِعْ

Ve **الشّمّاخ** dedi:
وأشْعَثَ وَرّادِ الثّنايا كأنّه ... إذا اجْتازَ في جوْفِ الفَلاةِ فَليقُ

Ve denildi: **الفَليقُ**: iki **العِلْباوَيْن** arasıdır; o, iki **العِلْباوَيْن** arasında **الوَبَر**’in yarılmasıdır; insanda söylenmez. Ve **الفُلَّيْق** (**القُبَّيْط** gibi): çekirdeğinden yarılan şeftali; onu **الجوْهَريّ** nakletti. Dedi: Ondan **المُفَلَّقُ** (**مُعَظَّم** gibi): kurutulmuş olan. Dedi: Ve **الفَيْلَقُ** (**صَيْقَل** gibi): ordu. **الزَّفَيانُ** dedi:
فصبّحَتْهُم ذاتُ رِزٍ فيْلَقُ
ملْمومةٌ يَضِلُّ فيها الأبلَقُ

Çoğulu: **فيالِقُ**. Ve bir hadiste: “**الدّجال**’ı gördüm; bir de baktım ki o, tek gözlü, **فَيْلَق** bir adam; sanki saçı ağaç dallarıdır; ona en çok benzeyen gördüğüm kimse **عبدُ العُزّى بنُ قَطَنٍ الخُزاعيّ**’dir.” **الفَيْلَقُ**: büyük adam; aslı büyük **الكَتيبة**’dir; ve **الياءُ** ziyadedir; **القُتَيْبيُّ** bunu kitabında **القاف** ile böyle rivayet etti. Ve dedi: Ben **الفَيْلقَ**’ı ancak büyük **الكَتيبَة** olarak bilirim. Dedi: Eğer onu büyüklüğünden dolayı **فَيْلَقاً** kıldıysa, bu bir veçhedir; eğer mahfuz ise; yoksa o, **الفَيْلم** (م ile)dir; yani erkeklerden büyük olan. Ve **الأزهريّ**, **الفَيْلَق** ve **الفَيْلَم**’ı sahih kıldı ve dedi: İkisi de erkeklerden büyük olandır. Ve ondan: oğlan **تفَيْلَقَ** etti ve **تفَيْلَم** etti ve **حَثِر** etti: semirip şişmanladığında; **النّوادِر**’de böyledir. Ve adam **تفَيْلَقَ** etti: koşmada gayret edip şiddetinden hayret edildiğinde; **تفلّقَ** ve **افْتَلَقَ** gibi. Denilir: Koşusunda **يتفلّقُ** ve **يفْتَلِق** olarak geçti; şiddetinden acayip olanı getirdiğinde; **العُباب** ve **اللّسان**’da olduğu gibi. Ve **مِفْلاقٌ** (kesra ile) bir adam; yani: aşağılık, rezil, az şeyli; **اللّيث**’ten. Ve çoğulu **مَفاليقُ**; ve onlar **المَفاليسُ**’tir. Ve ondan **الشّعْبيّ**’nin sözü; bir mesele hakkında soruldu da: “Bu **المَفاليقُ** onda ne der?” dedi; ve onlar, malı olmayan kimselerdir; onların ilimden iflasını ve onun kendilerinde bulunmayışını, maldan **المَفالِيس**’e benzetti. Ve **فِلَق** (**عِنَب** gibi): Nîsâbûr’da bir yer. Ve **فُلاقٌ** (**غُرابٍ** gibi) ve **فَلوق** (**صَبور** gibi) süt; yani: peynirleşmiş; **العُباب**’da olduğu gibi. Ve **فِلاقُ اللّبَنِ** (kesra ile): koyulaşıp ekşimesi; ta ki **يتفلّق** etsin; yani: yarılsın; **ابنِ الأعرابيّ**’den. Ve inşâd etti:
وإنْ أتاها ذو فِلاقٍ وحَشَنْ
تُعارِضُ الكَلْبَ إذا الكلْبُ رشَنْ

Çoğulu **فُلوقٌ**’tur. Ve **فِلاقُ البَيضَةِ**: ondan yarılan şey. Ve yumurta **فِلاقاً** (kesra ve damme ile) ve **أفلاقاً** oldu; yani: yarılmış, çatlamış. Ve denilir: Falan sanki **فُلاقَةُ آجُرٍّ** gibidir, **ثُمامة** gibi; yani: ondan bir parça; **اللّحيانيّ**’den; çoğulu: **فُلاقٌ**. Ve **فَلقاءُ الضّرَّةِ** bir koyun; yani: memesi geniş olan; **ابنِ عبّاد**’dan. Dedi: Ve **الفَليقَةُ** (**سَفينةٍ** gibi): kıldan az olan; onu **الصاغانيّ** nakletti. Ve denilir: Bu, **فالِقِ** şöyle şöyle ile oldu; iki tepe arasındaki eğimli yeri kastederler; onu **الجوهريُّ** nakletti. Ve **ابنُ الأعرابيّ** dedi: Denilir: **الفُلْقان** ile geldi, **عُثْمان** gibi; yani: apaçık yalan; ve falan **السُّماقِ** ile geldi; onun gibidir. Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **الفَلْق**: yarık. Çoğulu **الفُلوق**. Denilir: **حَرّةٌ** **ذاتُ فُلوقٍ**. Ve **الفَلْقُ** ayrıca: **الصُبْح**; **المحرَّك**’te bir lügat; onu **الزّمخشريُّ** **المُستَقْصى**’da, **الزّرْكَشيُّ** **التّنقيح**’ta, **الشِّهابُ** **العِنايةِ**’de nakletti. Ve **الفَليقَةُ** (**سَفينةٍ** gibi): bir tencere; onda pişirilir ve onda ekmeğin **فِلَقُ**’ı, yani kırıntıları, doğranır; ve denildi: O, ancak **الفَريقةُ**’dır; **أبي عَمرو**’dan; onu **إبْراهيمُ** **غَريبِ الحَديث**’te zikretti. Ve **الفَليقُ** (**أميرٍ** gibi): tahtası iki parçaya yarılmış yay; **أبي حَنيفة**’den. Ve **الكُمَيْت**’e inşâd etti:
وفليقاً مِلْءَ الشِّمالِ من الشوْ ... حَطِ تُعْطي وتمنَعُ التّوتِيرا

Ve **فِلْقَة القوْس** (kesra ile): onun parçası. Ve Allah **الفَجْرَ**’ı **فَلَق** etti: onu ortaya çıkardı ve açıkladı. Ve **الفَلَقُ** (harekeli): müşkilden sonra hakkın beyanı. Ve onu başının **فَلْقِ**’ına (fetha ile) vurdu; yani: ayrım yerine ve ortasına. Ve **الفَلَقة** (harekeli) ve (fetha ile): tahta; **اللّحيانيّ**’den. Ve **الفَيْلَقُ** (**صَيْقَل** gibi): musibet. Ve acayip iş. Ve onları **فَيْلَقٍ شَهْباءَ** ile attı; yani: inkâr olunan bir **كَتيبَةٍ** ile. Ve falan, **فَيْلقٍ** bir kadınla belaya uğratıldı; yani: inkâr olunan, gürültücü bir musibet. **الراجز** dedi:
قُلتُ تعلّقْ فَيْلقاً هوْجَلاّ

**عَجّاجةً هجّاجةً**: (böyle) ve **تألاّ**; ve **أفلَق في الأمرِ**: onda mahir olduğu zaman.

Ve “falanca, **أفْلَقَ قِتْلةٍ** öldürüldü” yani: en şiddetli öldürme.

Ve “bu(ndan) daha **أفْلَقَ** bir yürüyüş görmedim” yani: ikisinin de **اللّحيانيّ**’den daha uzak olanı.

Ve **تفلّقَ الغُلامُ**: irileşti ve semirdi; **النّوادِر**’de böyle(dir).

Ve onu **بفالِقَةِ الوَرِكة**’de bıraktım; o, kumluktur.

Ve **التّهذيب**’de: onu **بفالِقِ الوَرْكاء**’da bıraktım.

Ve **تفلّقَ الصّبح**: yarıldı.

Ve (bir) adam, münkerlerde **مِفْلاقٌ**(tır).

Ve **الفالِق** ve onun çoğulu **الفَوالِق**; o, insandaki yarılmış damarlar(dır).

Ve **الفَليقَة**: vezin ve mânâca acayip olan(dır). Ve meselde:

" يا عجبي لهذِه **الفَليقَهْ**
" هل تغلِبَنّ القُوَباءُ **الرِّيقَهْ**

Ebû Amr dedi: mânâsı, âdetlerin değişmesinden hayrete düşmesidir; çünkü **الرّيقة** âdete göre **القوباء**’yı giderir; sonra **قوَبائِه**’ne tükürdü de iyileşmedi; böylece alıştığı şeyden hayrete düştü; ve **القُوَباءَ**’yı **الفاعِلَة** üzerine, **الرّيقَة**’yı **المَفعولَة** üzerine yaptı.

Ve **إفلاقَةُ** (kesre ile): Mısır diyarlarındaki **البُحَيرة** amellerinden küçük bir kûre(dir).
