# فلن (ف-ل-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%84%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Falan

- Harfler: ف - ل - ن
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [فُلَانًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%86/siga/%D9%81%D9%8F%D9%84%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8B%D8%A7.md) | فُعَالًا | Falan | 1 | 1 | [25:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%86/ayet/25:28.md) |

## Mücavir kökler — 3 mücavir (5 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [خلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Hilale (Hı) diş aralarındaki kalıntıları çıkarmak için…
2. [ويل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · “Beyn” kelimesinden dönüşen bir kelimedir
3. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فلن |
| Yapı | Üçlü kök (kinâye / zamirsel isim kökü) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md), [شخص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AE%D8%B5.md), [نكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Adı gizlenen, açıkça anılmak istenmeyen veya genelleştirilen bir şahsa işaret eden kinâye |
| Çekirdek Özet 2 | Somut bir ismi perdeleyerek her döneme uyarlanabilir evrensel bir ibret ve sorumluluk tipolojisi kurma |
| Çekirdek Özet 3 | Şahısların geçici kimliklerini aşarak eylemin ve sapmanın yapısal niteliğini öne çıkaran soyutlama işlevi |
| Kritik Hata Riski | Ayetteki «falan» ifadesini yalnızca nüzul sebebindeki tarihsel şahsa hasredip evrensel karakter uyarısını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فل | Ayırma, açma, yarma ve bütünden kopararak belirsizleştirme ([فلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD.md), [فلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%82.md), [فلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%83.md)) | ن | Çekirdeğin taşıdığı ayrışma ve sınır çekme hareketine süreklilik ve işaret niteliği katarak belirli bir şahsı ismiyle anmaktan ayırıp kinaye kalıbına dönüştürmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Söz ile telaffuz etme, adı zikretme veya ağızdan çıkan ifadenin sınırını belirleme |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Belirli bir hedefe yönelme, zihni belirli bir şahsa sevk etme |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Bireyselliğin devamı, değişken bireylerin yerine geçebilme sürekliliği |
| فلن | Sözün doğrudan muhatabı veya hedefi açıkça ifşa etmeksizin yönlendirici bir işaretle sürekli bir temsilciye bağlaması hareketi | Doğrudan ismi telaffuz etmeyip (ف) zihni belirli bir şahıs işaretine yönelterek (ل) bu temsiliyeti her uygun bireye genellenebilir (ن) bir kinaye olarak kurar |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir canlının veya insanın kendi özel adını doğrudan anmak yerine onu diğerlerinden tecrit eden genel bir işaretle anma; insanın özel adının kinayesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebu’n-Necm el-İclî racazında gürültü ve ses karmaşası anında birinin diğerinden ayrıştırılmasını tarif ederken kökü şu şekilde zikretmiştir: في لَجَّةٍ أَمْسِكْ فُلانَاً عَنْ فُلِ |
| Erken Arapça kullanım | İnsanlar için tenvinsiz ve harf-i tarifsiz فلان kullanılırken, hayvanlar (at, deve) veya nesneler için harf-i tarifli الفلان ve الفلانة şeklinde kullanılmıştır |

Kaynak: Lisânü’l-Arab, Maqāyīsü’l-Luğa, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Kökün Sami dilleri içerisindeki varlığı, Klasik Arapçada gelişmiş olan kinaye ve zamirsel işaret sistemiyle doğrudan bağlantılıdır. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan فلن kökü yerine, aynı işlevi gören ve «belirli bir kimse / falan adam» anlamına gelen פְּלֹנִי (pəlōnī) ve פְּלֹנִי אַלְמֹנִי (pəlōnī ’almōnī) yapıları yer alır. Buradaki p-l kök unsuru, belirsizleştirme ve tecrit etme anlamıyla Arapçadaki فلن ve فل yapılarıyla fonetik ve semantik paralellik arz eder. Süryanicede de benzer şekilde belirsiz bir kimseyi veya nesneyi işaret eden פלן (pəlān) kalıbı bulunur. Arapçada bu yapı, insan isimlerine özgü bir kinaye olarak bağımsızlaşmış; insan dışı varlıklar için ise harf-i tarifle ayrılarak dil içi morfolojik bir uzmanlaşma kazanmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | فل veya [فلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%88.md) çekirdeğinden türetilmiş isim | Asıl addan koparma, ayırma veya bir şahsı ismi yerine dolaylı bir lafızla müstakil kılma | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice pəlōnī, Süryanice pəlān | Belirsiz bir şahsı veya nesneyi göstermek üzere kullanılan ortak Sami kinaye biçimi | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrudan genetik kök ilişkisi belgelenememiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Lisânü’l-Arab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فلن | Anlamlı | Bir kimsenin adını kinaye yoluyla anma | İsim yerine geçen işaret sözü; falan, filan | Kur'an'da geçer (hedef kök) |
| [فنل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%84.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn'a göre mühmeldir |
| [لفن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D9%86.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn'a göre mühmeldir |
| لنف | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn'a göre mühmeldir |
| [نفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%84.md) | Anlamlı | Fazlalık, bağış, hak edilenin ötesinde verilen pay | Ganimet, nafile ibadet, hibe yoluyla ziyadeleşme | Kur'an'da geçer |
| نلف | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn'a göre mühmeldir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فلن | Merkez | Kinaye ve şahıs işareti | Adı bilindiği halde telaffuz edilmeyen veya genelleştirilen belirli bir şahsa işaret eder | İsmi perdeleyerek şahsı tipolojiye dönüştürür |
| [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) | Komşu | Adlandırma ve kimlik | Varlığın doğrudan tanınmasını sağlayan resmi ve zahiri adı ifade eder | İsmin bizzat kendisidir |
| [شخص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AE%D8%B5.md) | Komşu | Bireysel varlık ve cisim | Belirli bir ferdin fiziksel veya somut varlığını öne çıkarır | Maddi ve ferdi belirliliktir |
| [نكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B1.md) | Komşu | Belirsizlik ve bilinmezlik | Kimliği hiç bilinmeyen, tanınmayan herhangi bir varlığı gösterir | Mutlak bilinmezliktir |
| [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) | Zıt | Belirleme ve tayin etme | Varlığı hiçbir kapalılık bırakmaksızın bizzat şahsıyla tespit ve tayin eder | Açık ve kesin bireyselleştirmedir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فلن | Bir şahsın adı yerine kullanılan kinaye lafzı | İsmi anılmayan veya her bireye uyarlanabilen kimse | Kesin |
| Latince | quidam, ille | Belirli biri, falan kimse | Bireyi doğrudan adlandırmadan gösterir; ancak Arapçadaki kinaye yoğunluğunu tam karşılamaz | Güçlü |
| İngilizce | so-and-so, such a one | Falan kişi, filanca | Belirli bir ismi gizleme işlevini tam karşılar; evrensel tipleştirme gücü bağlama bağlıdır | Güçlü |
| Almanca | Soundso, Herr Soundso | Falanca, falan şahıs | Belirli bir ferdin adını anmadan yerine konulan yer tutucu | Güçlü |
| Fransızca | un tel, un certain | Falanca, falanca kişi | İsmi belirtilmeyen şahsı niteleyen zamirsel yapı | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فُلَانًا | Saptırıcı yoldaş ve zararlı önder tipolojisi | Ahirette hakikatle yüzleşen inkârcının, kendisini vahiyden ve zikirden uzaklaştıran dostuna duyduğu derin pişmanlık bağlamı (Furkân [25:28](https://lisan.digital/tr/ayet/25:28.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret pişmanlığı ve irade mesuliyeti | Bireyin saptırıcı bir lider veya dost arkasına sığınarak ilahi hitaptan uzaklaşmasının mazeret sayılıp sayılamayacağı | Suçun başkasına atılamayacağı, kötü kılavuzun vebalinin ferdi sorumluluğu düşürmediği |
| Fıkıh | İkrar, dava ve vasiyet hükümleri | Dava ve akit metinlerinde şahıs ismi yerine «falan» denildiğinde ikrarın ve tayinin hukuki geçerliliği | Müphem bırakılan şahsın belirlenmesi için karine ve niyet şartı |
| Tefsir | Nüzul sebebi ile evrensel lafız ilişkisi | Ukbe b. Ebî Muayt ve Übey b. Halef hakkında inmiş olsa bile lafzın umumiliği kuralıyla her saptırıcı dosta teşmili | Tarihsel vakadan evrensel karaktere intikal |
| Hadis | Edebi kinaye ve gıybetten sakınma | Hz. Peygamber'in insanları tenkit ederken isim vermeyip «insanlara ne oluyor ki falan şöyle yapıyor» tarzındaki üslubu | Şahsı ifşa etmeksizin hatayı ıslah etme metodu |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Bireysel hidayet ve hesap | Saptırıcı otorite figürü | Sorumluluğu başkasına devretme yanılgısını deşifre etme | Hakikat rehberliği yerine bâtıl kılavuz edinenin kaçınılmaz akıbetini gösterir | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve tipleştirme | Temsili model / değişken | Tikel vakayı genelleştirerek kural kurma | Şahıs eksenli değerlendirmeyi ilke eksenli analize dönüştürür | Güçlü |
| Siyasi | Teba-lider ilişkisi | Kör bağlılık odağı | İdeolojik körleşmenin sebep olduğu siyasi sapmayı ifşa etme | Bireyin kendi iradesini karizmatik bir figüre teslim etmesinin yıkımını vurgular | Güçlü |
| İktisadi | Akitler ve piyasa ilişkileri | Temsili taraf / üçüncü şahıs | Sözleşmede yetkisiz veya belirsiz kılavuzluk rolü | Karar süreçlerinde rasyonel veri yerine gayriresmi yönlendiricilere uymanın getirdiği zarar | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Matematiksel değişken (variable / placeholder) | Bir denklemde belirli bir somut değer taşımaksızın, koşulları sağlayan herhangi bir elemanın yerine geçebilen sembolik yer tutucu yapısı | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyolojik ideal tip ve kör konformizm | Bireyin kendi ahlaki ve zihni özerkliğini askıya alarak gruptaki veya çevredeki simgesel bir otoriteyi taklit etmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İfadeyi yalnızca sıradan bir sokak dedikodusu veya basit bir belirsizlik zamiri olarak görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsanı hakikatten (Zikir’den) koparıp hüsrana sürükleyen her türlü dost, çevre, ideolog veya rehber figürünü kapsayan evrensel uyarı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetin muhatabını Mekke müşrikleri ile sınırlandırarak modern çağda insanı Kur'an'dan uzaklaştıran dostluk ve çevre bağlarını muhasebe dışı bırakmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın şahıs isimlerini zikretmeyerek kıssaları ve ahlaki ilkeleri tarihe hapsolmaktan kurtaran evrenselleştirme tekniğini en veciz biçimde yansıttığı için önemlidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ahiretteki pişmanlık sahnelerinde, bâtıl dostlukların düşmanlığa dönüştüğü ikazlarda ve vahiyden yüz çevirme gerekçelerinin eleştirildiği bağlamlarda belirleyicidir (Furkân [25:27](https://lisan.digital/tr/ayet/25:27.md)-29; Zuhruf [43:67](https://lisan.digital/tr/ayet/43:67.md)) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Sapmanın ve ahlaki çöküşün suçunu yalnızca tarihsel aktörlere yıkarak okuyucuyu sorumluluktan muaf tutan indirgemeci tarihselci bakışı düzeltir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir kimsenin kendi özel adını doğrudan anmak yerine, onu başkalarından ayıran fakat adını açıkça telaffuz etmeyen bir işaret lafzıyla anmak.
- Soyut anlam: Somut ve tarihsel bir kimliği perdeleyerek eylemi, ahlaki zaafı veya sapmayı herhangi bir zamandaki herhangi bir bireye uyarlanabilir bir temsilciye dönüştürme.
- Sistematik karşılık: İnsan iradesini bâtıl bir otoriteye veya saptırıcı bir çevreye teslim etmenin doğurduğu evrensel hüsran modellemesi.
- LaTeX modeli: $$F(x) = \left( x \xrightarrow{\text{ittihāz}} y \right) \implies \left( y \xrightarrow{\text{idhlāl}} \neg Z(x) \right) \quad \text{where} \quad y = \Phi$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $x$ faili, $\Phi$ adı gizlenen ve her saptırıcı unsuru temsil eden «falan» değişkenini, $Z$ ise ilahi zikri ve rehberliği simgeler. Bireyin ($x$), kendisini hakikatten koparacak bir değişkeni ($\Phi$) mutlak dost ve rehber edinmesi durumunda, o kılavuzun kişiyi zikirden mahrumiyete ($\neg Z(x)$) sürüklemesi matematiksel bir zorunluluk olarak ifade edilmiştir.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%84%D9%86/occurrences?meal=IK

### [Furkan 25:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%86/ayet/25:28.md) — فُلَانًا

يَاوَيْلَتَا لَيْتَنِي لَمْ أَتَّخِذْ فُلَانًا خَلِيلًا

Meal (IK): Vay başıma gelene: Keşki falancayı dost edinmeseydim.

## Sözlükler (11)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الّلام والنّون والفاء معهما
ن ف ل، ف ل ن مستعملان فقط
نفل:
النَّفَلُ: الغُنْمُ، والجميعُ: الأَنْفال.
ونفّلْت فُلاناً: أعطيته نَفَلاً وغُنْما. والإمامُ ينفِّلُ الجُنْد، إذا جعل لهم ما غَنِموا.
والنّافِلةُ: العطيّة يُعطيها تَطوُّعاً بعد الفريضة من صَدَقةٍ أو صلاحٍ أو عَمَلِ خيرٍ.
والنّافلة: ولدُ الوَلد.
والنَّفل: ضربٌ من النّبات من دِقِّ الشَّجَر.
والنَّوْفلُ: السّيّد من الرِّجال.. ويُقال لبَعْض السِّباع: نَوْفَل.
والانتِفالُ: شبه الانتفاء، وهو التَّنَصُّل من الأمر، يقال: قال لي فُلانٌ قولاً فانتفلتُ منه، أي: أنكرتُ أن أكونَ فَعَلْته.
وانتفل فُلانٌ من بني فُلانٍ، أي: انتفل. وانتفل من معونتهم ونَصْرهم، قال:
أمُنْتِفلاً من نصر بُهْثَةَ خِلْتني		ألا إنّني منهم وإن كنت أينما
والنَّوْافلةُ: المَمْلحة.
فلن:
أمّا فلان فيقال في تقديره: فُعال، وتَصغيرُه: فُلَيْنٌ. وبعضٌ يقول: هو في الأصل: فُعْلانٌ حذفت منه واوٌ أو ياءٌ، كما حُذِفَتْ من الإنسان، وتصغيرُه في هذا القول: فُلَيّان، وحُجّتُهم في قولهم: فُل بن فُل، كقولهم: هيّ بن بيّ، وهيّان بن بيّان.
وفلانٌ وفُلانة: كناية عن أسماء النّاس، معرفة، لا يَحْسُنُ فيه الألف واللاّم، ويُقال: هذا فلانٌ آخر، لأنّه لا نكرةَ له، ولكنّ العْرب إذا سَمّوا به الإبل قالوا: هذا الفلان، وهذه الفُلانة، فإِذا نسبتَ قلت: فُلانٌ الفُلانيّ لأنّ كلّ اسم يُنْسب إليه فإِنّ الياء تلحقه تُصيِّرُهُ نكرة، وبالألف واللاّم يصير معرفةً في كلِّ شيء.

##### Türkçe

باب **الّلام** و**النّون** و**الفاء** معهما
**ن ف ل**، **ف ل ن** yalnızca kullanılmış olan ikisidir.

**نفل**:
**النَّفَلُ**: ganimet; çoğulu: **الأَنْفال**.
Ve **ونفّلْت فُلاناً**: ona **نَفَلاً** ve ganimet verdim. Ve imam, askerleri **ينفِّلُ**; onlara ganimet aldıklarından (bir pay) kıldığı zaman.
Ve **النّافِلةُ**: farzdan sonra, sadakadan yahut salahdan yahut hayır işinden gönüllü olarak verdiği bağış.
Ve **النّافلة**: çocuğun çocuğu.
Ve **النَّفل**: ağaç kırıntısından (olan) bitkiden bir tür.
Ve **النَّوْفلُ**: erkeklerden efendi.. Ve bazı yırtıcılara **نَوْفَل** denilir.
Ve **الانتِفالُ**: **الانتفاء**ya benzer; o, işten sıyrılmadır; denilir: **قال لي فُلانٌ قولاً فانتفلتُ منه**, yani: onu yapmış olduğumu inkâr ettim.
Ve **وانتفل فُلانٌ من بني فُلانٍ**: yani: **انتفل**. Ve onların yardımından ve desteklerinden **انتفل**; dedi ki:
أمُنْتِفلاً من نصر بُهْثَةَ خِلْتني		ألا إنّني منهم وإن كنت أينما
Ve **النَّوْافلةُ**: tuzlak.

**فلن**:
**فلان**a gelince, takdirinde **فُعال** denilir; onun küçültmesi: **فُلَيْنٌ**. Ve bazısı der ki: o aslında **فُعْلانٌ**dur; ondan bir **واو** yahut **ياء** hazfedilmiştir; **الإنسان**dan hazfedildiği gibi; ve bu görüşte onun küçültmesi: **فُلَيّان**. Ve onların delili, **فُل بن فُل** sözlerindeki (kullanımdaki) gibidir; **هيّ بن بيّ** sözleri gibi; ve **هيّان بن بيّان**.
Ve **وفلانٌ** ve **فُلانة**: insanların isimlerinden kinayedir; marifedir; onda **الألف** ve **اللاّم** güzel olmaz. Ve denilir: **هذا فلانٌ آخر**; çünkü onun nekresi yoktur. Fakat Araplar onunla develeri adlandırdıkları zaman derler: **هذا الفلان** ve **هذه الفُلانة**; sonra nisbet ettiğin zaman dersin: **فُلانٌ الفُلانيّ**; çünkü kendisine nisbet edilen her isimde, **الياء** ona eklenir; onu nekre kılar; ve **الألف** ve **اللاّم** ile her şeyde marife olur.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

ابن السراج: فلانٌ: كنايةٌ عن اسمٍ سمِّي به المحدَّث عنه، خاصٌّ غالبٌ. ويقال في النداء: يا فُلُ، فتحذف منع الألف والنون لغير ترخيم، ولو كان ترخيماً لقالوا يا فُلا. ويقال في غير الناس: الفُلانُ والفُلانَةُ، بالألف واللام.

##### Türkçe

İbnü’s-Serrâc: **فلانٌ**: kendisiyle hakkında konuşulanın adlandırıldığı bir isimden kinayedir; özel, galip (kullanım). Ve nida’da şöyle denir: **يا فُلُ**; böylece elif ve nûn, terhîm olmaksızın hazfedilir; eğer terhîm olsaydı, **يا فُلا** derlerdi. Ve insanlar dışında şöyle denir: **الفُلانُ** ve **الفُلانَةُ**, elif ve lâm ile.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ل ن ف
نفل ، فنل ، فلن .
فلن : قال اللَّيثُ : قال الخَليل : ( فلان ) ، تقديره فُعَال .
وتَصغيره : فُلَيْن .
قال : وبعضٌ يقول : هو في الأصل فُعلان ، حُذفت منه واو .
قال : وتصغيره على هذا القول فُلَيَّان وكالإنسان حُذفت منه الياء ، أصله : إنسيان ، وتصغيره : أُنَيْسان .
قال : وحجتهم في قولهم : فُل بن فُل ، كقولهم : هَيُّ بن بيّ ، وهيَّان بن بَيّان .
وفلان وفلانة ، كناية عن أسماء الآدميين .
قال : وإذا سُمّي به الإنسان لم تَحْسن فيه الألف واللام .
يقال : هذا فلان آخر ، لأنه لا نكرة له .
ولكنّ العرب إذا سَمُّوا به الإبلَ قالوا : هذا الفُلان ، وهذه الفُلانة .
فإذا نَسبت قلت : فلانٌ الفُلانيّ ، لأن كل اسم يُنسب إليه فإن الياء تلحقه تُصيِّره نكرة ، وبالألف واللام يصير معرفة في كل شيء .
ابن السّكيت : تقول : لقيت فلاناً ، إذا كنَّيت عن الآدميّين قُلته بغير ألف ولام ، وإذا كَنَّيت عن البهائم قُلْته بالألف واللام ، تقول : حلبتُ الفُلانة ، وركبت الفُلانة ؛ وأنشد في تَرْخيم فلان :
وهو إذا قيل له وَيْهاً فُلُ
فإنّه أحْج به أن يَنْكَلُ
وهو إذا قيل له وَيْها كُلُ
فإِنه مُواشَكٌ مُسْتَعْجِلُ
أبو تُراب ، عن الأصمعي ، يُقال : قُم يا فل ، ويا فُلاه .
فمن قال : يا فُل فمضى فرفع بغير تنوين ، فقال : قم يا فُل ؛ وقال الكُمَيت :
يُقال لمثلي وَيْهاً فُلُ
ومَن قال : يا فلاه فسكت أَثبت الهاء ، فقال : قُل ذلك يا فُلاه ، وإذا مَضى قال : يا فُلا قُلْ ذلك ، فَطَرح ونَصَب .
وقال المبرّد : قولهم : يا فُل ليس بتَرخيم ، ولكنّها على حِدة .
نفل : قال اللَّيث : النَّفَل : الغُنْم .
وجمعه : الأَنفال .
ونَفَّلْتُ فلاناً : أَعْطَيْته نَفْلاً وغُنْماً .
والإمام يُنَفِّل الجُنْدَ ، إذا جَعل لهم ما غَنِموا .
وقال الله تعالى : ( يَسْأَلُونَكَ عَنِ الأَنفَالِ ) ( الأنفال : 1 ) الآية .
قال : الأنفال : الغَنائِم .
واحدها : نَفَل .
وإنما سأَلوا عنها لأنها كانت حراماً على من كان قَبْلهم ، فأَحَلّها الله لَهم .
وقيل أَيْضاً : إِنه ( صلى الله عليه وسلم ) نَفِّل في السَّرايا ، فكرهوا ذلك .
وتأويله : ( ( كَمَآ أَخْرَجَكَ رَبُّكَ مِن بَيْتِكَ بِالْحَقِّ وَإِنَّ فَرِيقاً مِّنَ الْمُؤْمِنِينَ لَكَِّرِهُونَ ) ( الأنفال : 5 ) ، كذلك تُنَفّل مَن رأيتَ وإن كَرِهُوا .
وكان النّبي ( صلى الله عليه وسلم ) جَعل لكل مَن أتى بأسير شيئاً ؛ فقال بعضُ أَصحابه : يَبْقى آخِرُ الناس بغير شيء .
قلت : وجماع مَعنى النَّفل والنافلة : ما كان زيادةً على الأَصل ، سُمِّيت الغَنائم أَنفالاً ، لأنّ المسلمين فُضِّلُوا على سائر الأُمم الذين لم تَحِلّ لهم الغَناثم .
وسُمّيت صلاة التطوُّع : نافلةً ، لأنها زيادة أَجْر لهم على ما كُتب من ثَواب ما فُرض عليهم .
ونَفَّل النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) السَّرايا في الْبَدأة الرُّبع ، وفي القَفَلة الثُّلث ، تَفضيلاً لهم على غَيرهم من أهل العسكر بما عانَوْا من أَمر العدوّ ، وقاسَوْه من الدُّؤوب والتّعب ، وباشروه من القِتال والخَوْف .
قال الله عزَّ وجل لِنَبِيّه : ( وَمِنَ الَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَّكَ ( الآية ( الإسراء : 79 ) .
قال الفَرّاء : معنى قوله : نافلةً لك : ليست لأحدِنا نافلة إلاّ للنبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) قد غُفر له ما تَقدّم من دَنبه وما تأخر ، فعملُه نافلة .
وقال أبو إسحاق : هذه نافلةٌ زيادة للنبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) خاصةً ليست لأحد ؛ لأن الله أمره أن يزداد في عبادته على ما أمَرَ به الخلْق أجمعين ، لأنّه فضَّله عليهم ، ثم وعده أن يَبعثه مقاماً محموداً ؛ وصَحَّ أنه الشفاعة .
والعرب تقول في ليالي الشَّهر : ثَلاث غُرَر . وذلك أوّل ما يَهل الهلال سُمِّين : غُرَراً ، لأن بَياضها قَليل كغُرة الفَرس ، وهي أقل ما فيه من بياض وَجْهه .
ويُقال لثلاثٍ بعد الغُرور : نُفَل ؛ لأن الغُرر كانت الأصل ، وصارت زيادة النُّفل زيادةً على الأصل .
وكل عطيّة تَبرّعَ بها مُعطيها من صَدقة ، فهي نافِلة .
والنافلة : ولدُ الولد ، لأن الأصل كان الولد ، فصار ولَدَ الولد زيادةً على الأصل .
وقال الله جلّ وعزّ في قصة إبراهيم عليه السلام : ( وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ نَافِلَةً ) ( الأنبياء : 72 ) . كأنه قال : وهبنا لإبراهيم إسحاق ، فكان كالفَرْض له ، لأنه دعا الله به ؛ ثم قال : ويعقوب نافلة ، فالنافلة ليعقوب خاصّة ، لأنه وَلد الولد ، أي وهبناه له زيادةً على الفَرْض له ، وذلك أن إسحاق وُهب له بدعائه ، وزِيد يَعْقُوب تَفضُّلاً ، والله أعلم .
ويُقال للرَّجُل الكثير النَّوافل ، وهي العَطايا : نَوْفَل .
قال : وقال شَمر مثلَه .
قال : وقومٌ نَوْفلون ؛ وقال الكُمَيت يمدح رجلاً :
غِياثُ المَضُوع رِئابُ الصُّدو
عِ لأَمَتُك الزُّفَرُ النَّوْفَلُ
الليث : النَّوْفل : السَّيد من الرِّجال .
ويُقال لبعض أولاد السِّباع : نَوْفَل .
أبو عُبيد النَّوفل : العَطِيّة ، تُشَبّه بالبَحْر ؛ وأنشد لأعْشى باهلة :
يأبَى الظُّلاَمة مِنه النَّوْفَلُ الزُّفَرُ
عمرو ، عن أبيه ، هو : اليَمّ ، والقَلْمس ، والنَّوْفل ، والمُهْرُقان ، والدَّأْماء ، وخُضَارة ، والأَخْضر ، والعُلَيم ، والخَسِيف .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : النَّفل : الغَنائم ، والنَّفل : الهِبَة ، والنَّفل : التَّطوّع ، والنَّفل : نَبْتٌ مَعْروف ، وانْتَفل الرَّجُل ، إذا اعْتَذَر .
أبو عُبيد ، وابن شميل : انْتَفَلْت منه وأنْتَفيت منه ، بمعنًى واحد .
الليث : قال لي فلانٌ قولاً فانْتفلت منه ، أي أنكرت أَن أَكون فَعَلْته ؛ وأَنشد :
أمُنْتَفِلاً مِن نَصْر بُهَثَة دائباً
وتَنْفلُني مِن آلِ زَيْدٍ فبِئسَما
ابن السِّكيت : تَنَفَّل فلانٌ على أصحابه ، إذا أخذ أكثر ممّا أخذوا عند الغَنيمة .
أبو سَعيد : نفّلتُ فلاناً على فلان ، أي فَضَّلته .
ونَفَّلت عن فلانٍ ما قيل فيه تَنْفِيلاً ، إذا نَضَحْت عنه ودَفَعْته .
والنَّوفليّة : شيء تَتَّخذه نساء الأعراب من صُوف يكون في غِلَظٍ أقلّ من الساعد ، ثم يُحْشَى ، ويُعطف فتضعه المرأة على رأسها ، ثم تَختمر عليه ؛ ومنه قولُ جِيران العَود :
ألاّ لا تُغرّن امرءاً نَوْفليّة
على الرأس بَعْدِي والتّرائِبُ وُضَّحُ
ولا فاحِمٌ يُسْقَى الدِّهان كأنَّه
أساوِدُ يَزْهاها مع اللَّيل أَبْطَحُ
الليث : النَّوفلة : المَمْلحة .
ولا أَعرفه .
فنل : ثعلب ، عن ابن الأعرابي : يُقال لِرقبة
الفِيل : الفِنْئِل .
سَلمة ، عن الفرّاء ، الفِنْئل ، بالهمز : المَرأة القَصِيرة .

##### Türkçe

ل ن ف
**نفل** , **فنل** , **فلن** .

**فلن** : **اللَّيثُ** dedi: **الخَليل** dedi: (**فلان**) ; onun takdiri **فُعَال**’dır.
Ve onun küçültmesi: **فُلَيْن** .
Dedi: Ve bazısı der ki: o aslında **فُعلان**’dır; ondan bir **واو** hazfedilmiştir.
Dedi: Ve bu görüşe göre onun küçültmesi **فُلَيَّان**’dır; ve **الإنسان** gibi ondan **الياء** hazfedilmiştir; aslı: **إنسيان** ; ve onun küçültmesi: **أُنَيْسان** .
Dedi: Ve onların delilleri, onların “**فُل** بن **فُل**” demeleridir; onların “**هَيُّ** بن **بيّ**” ve “**هيَّان** بن **بَيّان**” demeleri gibi.
Ve **فلان** ve **فلانة** , âdemoğullarının isimlerinden kinayedir.
Dedi: Ve insan onunla adlandırıldığı zaman onda **الألف واللام** güzel olmaz.
Denir: bu **فلان** başka(dır); çünkü onun nekresi yoktur.
Fakat Araplar onunla develeri adlandırdıkları zaman derler: bu **الفُلان** , ve bu **الفُلانة** .
Nisbet ettiğin zaman dersin: **فلانٌ الفُلانيّ** ; çünkü kendisine nisbet edilen her isim, ona bitişen **الياء** onu nekre yapar; ve **الألف واللام** ile her şeyde marife olur.
**ابن السّكيت** : dersin: **لقيت فلاناً** , âdemoğullarından kinaye ettiğin zaman onu **ألف** ve **لام** olmaksızın söylersin; ve hayvanlardan kinaye ettiğin zaman onu **الألف واللام** ile söylersin; dersin: **حلبتُ الفُلانة** , ve **ركبت الفُلانة** ; ve **فلان**’ın terhîminde inşad etti:
وهو إذا قيل له وَيْهاً فُلُ
فإنّه أحْج به أن يَنْكَلُ
وهو إذا قيل له وَيْها كُلُ
فإِنه مُواشَكٌ مُسْتَعْجِلُ
**أبو تُراب** , **الأصمعي**’den: denir: **قُم يا فل** , ve **يا فُلاه** .
Artık kim “**يا فُل**” derse, sonra geçer de tenvinsiz olarak ref‘ eder; şöyle der: **قم يا فُل** ; ve **الكُمَيت** dedi:
يُقال لمثلي وَيْهاً فُلُ
Ve kim “**يا فلاه**” derse, sonra susarsa **الهاء**’yı isbat eder; şöyle der: **قُل ذلك يا فُلاه** ; ve geçtiği zaman der: **يا فُلا قُلْ ذلك** ; böylece atar ve nasb eder.
Ve **المبرّد** dedi: onların “**يا فُل**” sözü terhîm ile değildir; fakat o, başlı başınadır.

**نفل** : **اللَّيث** dedi: **النَّفَل** : ganimettir.
Ve onun cemi: **الأَنفال** .
Ve **نَفَّلْتُ فلاناً** : ona **نَفْلاً** ve ganimet verdim.
Ve imam **يُنَفِّل** askeri; onlar için ganimet aldıklarını kıldığı zaman.
Ve Allah Teâlâ dedi: (**يَسْأَلُونَكَ عَنِ الأَنفَالِ**) (**الأنفال**: 1) âyet.
Dedi: **الأنفال** : ganimetlerdir.
Onun teki: **نَفَل** .
Onlar ondan ancak, kendilerinden öncekilere haram olduğu için sordular; Allah onu onlara helâl kıldı.
Ve ayrıca denildi: o (sallallahu aleyhi ve sellem) seriyyelerde **نَفِّل** etti; onlar bunu kerih gördüler.
Ve onun te’vili: ((**كَمَآ أَخْرَجَكَ رَبُّكَ مِن بَيْتِكَ بِالْحَقِّ وَإِنَّ فَرِيقاً مِّنَ الْمُؤْمِنِينَ لَكَِّرِهُونَ**) (**الأنفال**: 5)), bunun gibi, gördüğün kimseyi **تُنَفّل** et, kerih görseler de.
Ve Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) esir getiren her kimse için bir şey kılmıştı; bunun üzerine ashabından bazısı dedi: insanların sonuncusu bir şeysiz kalır.
Dedim: **النَّفل** ve **النافلة** mânâsının toplamı: asıl üzerine ziyade olan şeydir; ganimetler **أَنفال** diye adlandırıldı; çünkü Müslümanlar, kendilerine ganimetler helâl olmayan diğer ümmetlerin tümüne üstün kılındılar.
Ve nafile namaz **نافلة** diye adlandırıldı; çünkü onlara, üzerlerine farz kılınmış sevabın yazıldığı şeye ziyade bir ecirdir.
Ve Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) seriyyeleri başlangıçta dörtte bir, dönüşte üçte bir **نَفَّل** etti; düşman işinden çektikleri, süreklilik ve yorgunluktan katlandıkları, savaş ve korkudan bizzat karşılaştıkları şey sebebiyle, ordu ehlinden başkalarına karşı onları üstün kılmak için.
Allah عزّ وجل Nebîsine dedi: (**وَمِنَ الَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَّكَ**) (âyet) (**الإسراء**: 79).
**الفَرّاء** dedi: “**نافلةً لك**” sözünün mânâsı: bizden birine nafile yoktur; ancak Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) için; onun geçmiş ve gelecek günahı bağışlanmıştır; onun ameli nafiledir.
Ve **أبو إسحاق** dedi: bu, Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) için özel bir ziyade nafiledir; hiç kimse için değildir; çünkü Allah ona, bütün yaratılmışlara emrettiğinin üstünde ibadetinde artmasını emretti; çünkü onu onların üzerine üstün kıldı; sonra ona, onu **مقاماً محموداً** olarak dirilteceğini vaad etti; ve sahih oldu ki o, şefaattir.
Ve Araplar ayın gecelerinde derler: **ثَلاث غُرَر** . Bu, hilâl ilk göründüğü zamandır; **غُرَراً** diye adlandırıldılar; çünkü onların beyazlığı, atın **غُرة**’si gibi azdır; o, yüzünün beyazlığından en az olanıdır.
Ve **الغُرور**’dan sonraki üçe **نُفَل** denir; çünkü **الغُرر** asıl idi; ve **النُّفل** ziyadesi, asıl üzerine ziyade oldu.
Ve her sadaka olarak vericisinin teberru ettiği her bağış, o **نافِلة**’dir.
Ve **النافلة** : torundur; çünkü asıl çocuk idi; sonra torun, asıl üzerine ziyade oldu.
Ve Allah جلّ وعزّ İbrahim aleyhisselâm kıssasında dedi: (**وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ نَافِلَةً**) (**الأنبياء**: 72). Sanki dedi ki: İbrahim’e İshak’ı hibe ettik; o, ona farz gibi oldu; çünkü onunla Allah’a dua etti; sonra dedi: ve Yakub nafiledir; böylece nafile Yakub’a mahsustur; çünkü o torundur; yani onu ona, ona farz olana ziyade olarak hibe ettik; bu, İshak’ın ona duasıyla hibe edilmiş olmasıdır; ve Yakub fazl olarak artırıldı; Allah daha iyi bilir.
Ve çok **النَّوافل** (ki onlar bağışlardır) sahibi erkeğe **نَوْفَل** denir.
Dedi: Ve **شَمر** onun benzerini dedi.
Dedi: Ve bir kavim **نَوْفلون** ; ve **الكُمَيت** bir adamı överek dedi:
غِياثُ المَضُوع رِئابُ الصُّدو
عِ لأَمَتُك الزُّفَرُ النَّوْفَلُ
**الليث** : **النَّوْفل** : erkeklerden efendidir.
Ve yırtıcıların bazı yavrularına **نَوْفَل** denir.
**أبو عُبيد** : **النَّوفل** : bağıştır; denize benzetilir; ve **أعْشى باهلة**’ye ait olarak inşad etti:
يأبَى الظُّلاَمة مِنه النَّوْفَلُ الزُّفَرُ
**عمرو** , babasından: o: **اليَمّ** , ve **القَلْمس** , ve **النَّوْفل** , ve **المُهْرُقان** , ve **الدَّأْماء** , ve **خُضَارة** , ve **الأَخْضر** , ve **العُلَيم** , ve **الخَسِيف** .
**ثعلب** , **ابن الأعرابيّ**’den: **النَّفل** : ganimetlerdir; ve **النَّفل** : hibedir; ve **النَّفل** : gönüllü ibadettir; ve **النَّفل** : bilinen bir bitkidir; ve **انْتَفل** adam, özür beyan ettiği zaman.
**أبو عُبيد** , ve **ابن شميل** : **انْتَفَلْت** ondan ve **أنْتَفيت** ondan, tek bir mânâ iledir.
**الليث** : bana falan bir söz söyledi de ben ondan **انْتفلت** ettim; yani onu yaptığımı inkâr ettim; ve inşad etti:
أمُنْتَفِلاً مِن نَصْر بُهَثَة دائباً
وتَنْفلُني مِن آلِ زَيْدٍ فبِئسَما
**ابن السِّكيت** : **تَنَفَّل** falan, ashabı üzerine; ganimet yanında onların aldığından daha çoğunu aldığı zaman.
**أبو سَعيد** : **نفّلتُ** falanı falan üzerine; yani onu üstün kıldım.
Ve falandan, onda söylenen şeyi **تَنْفِيلاً** ile **نَفَّلت** ; ondan sıçrattığım ve defettiğim zaman.
Ve **النَّوفليّة** : bedevî kadınlarının yünden edindikleri bir şeydir; kalınlıkta koldan daha az olur; sonra doldurulur ve bükülür; kadın onu başının üzerine koyar; sonra onun üzerine örtünür; ve ondan **جِيران العَود**’un sözü:
ألاّ لا تُغرّن امرءاً نَوْفليّة
على الرأس بَعْدِي والتّرائِبُ وُضَّحُ
ولا فاحِمٌ يُسْقَى الدِّهان كأنَّه
أساوِدُ يَزْهاها مع اللَّيل أَبْطَحُ
**الليث** : **النَّوفلة** : tuzlalıktır.
Ve ben onu bilmem.

**فنل** : **ثعلب** , **ابن الأعرابي**’den: filin boynuna denir: **الفِيل**’in **الفِنْئِل**’i.
**سَلمة** , **الفرّاء**’dan: **الفِنْئل** , hemze ile: kısa boylu kadındır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء واللام وما يثلثهما)
(فلم) الفاء واللام والميم كلمةٌ. يقولون الفَيْلم: العظيم من الرِّجال. وفي ذكر الدَّجَّال: "رأيتُه فَيْلَمَانِيَّاً". وقال الشَّاعر([1]) :
ويَحمِي المُضافَ إذا ما دَعا *** إذا فرَّ ذُو اللِّمَّةِ الفَيْلَمُ
ويقولون: الفَيْلَم: المُشْط([2]) . وليس بشيء.
(فلن) الفاء واللام والنون كناية عن كلِّ أحد. ورخَّمه أبو النجمِ فقال:
* في لَجَّةٍ أَمْسِكْ فُلانَاً عَنْ فُلِ([3]) *
هذا في الناس، فإنْ كان في غيرهم قيل: ركبتُ الفلانةَ والفرس الفلان([4]) .
(فلو) الفاء واللام والحرف المعتلّ كلمةٌ صحيحة فيها ثلاث كلمات: التّربية، والتفتيش، والأرض الخالية.
فالتّربِيَة: فَلَوتُ المُهْرَ، إذا ربَّيْته. يقال: فلاهُ يَفلوه. ويسمَّى فَلُوَّاً: قال الحُطيئة:
سعيدٌ وما يفعلْ سعيد فإنَّه  *** نجيبٌ فَلاَه في الرِّباط نجيبُ([5])
وقولهم: فَلوتُه عن أمِّه، أي قطعته عن الفطام([6]) ، فمعناه ما ذكرناه. وفَلَوْتُ المُهر وافتليتُه. قال:
وليس يَهْلك منا سيّدٌ أبداً  *** إِلا افتلينا غُلاماً سيِّداً فينا([7])
والكلمة الأخرى: فَلَيْتَ الرَّأس أفْليه. ثم يستعار فيقال: فلَيْتَ رأسَه بالسَّيف أفليه.
والكلمة الثالثة: الفلاة، وهي المَفَازة، والجمع فلواتٌ* وفَلاً.
(فلت) الفاء واللام والتاء كلمةٌ صحيحة تدلُّ على تخلُّصٍ في سرعة.
يقال: أفْلَتَ يُفْلِتُ. وكان ذلك الأمر فَلْتَةً، إذا لم يكُنْ عن تدبُّر ولا رأيٍ ولا تردُّد([8]) . ويقال: تفلَّتَ إلى هذا الأمر، كأنَّه نازَعَ إليه. وفرسٌ فلَتَانٌ: نشيطٌ حديدُ الفؤاد. وثَوبٌ فَلُوتٌ: لا ينضمُّ طرفاهُ على لابسِهِ من صِغَره، كأنّ معناه أنَّه يُفْلِت من اليد([9]) .
ومن الباب: افتُلِتَ الإنسان، إذا ماتَ فجأة. وفي الحديث: "أُمِّي افْتُلِتَتْ نَفْسُها". والفَلْتة: آخِرُ يوم من جمادَى الآخرة.
(فلج) الفاء واللام والجيم أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدهما على فوزٍ وغَلَبة، والآخر على فُرْجَةٍ بين الشَّيئين المتساويين.
فالأول: قولُهم: فُلِجَ الرَّجُل على خَصْمِه، إذا فازَ: والسَّهم الفالِج: الفائز. والرَّجل [الفالج]: الفائز. والاسم الفُلْج. ومن أمثال العرب: "أنا من هذا الأمر فالجُ بن خَلاَوةَ" قالوا: معناه أنا منه بريءٌ. وتفسير هذا أنَّه إذا خلا منه فقد فازَ، أي نجا منه. وخَلاَوة، مِن خلا يخلو. وقال عليٌّ عليه السلام: "إنَّ المرءَ المسلم لم يَغْشَ دناءَةً يَخْشَعُ إذا ذُكِرَتْ له، وتُغْرِي به لئامَ النَّاس، كالياسر الفالج، ينتِظر فَوزةً من قِداحِه".
والأصل الآخر: الفَلَج في الأسنان([10]) : تَباعُدُ ما بين الثَّنايا والرَّبَاعِيَات. وقال أبو بكر: "رجلٌ أفلج الأسنانِ، وامرأةٌ فلجَاء الأسنان، لابدَّ من ذِكْر الأسنان([11]) ". فأمَّا الفَلَج في اليَدينِ فقال أبو عُبيد: الأفلج: الذي اعوجاجُه في يديه، فإنْ كان في رجليه فهو فَحَجٌ. وهذا هو القياسُ الأوَّل؛ لأنَّ اليدَ إذا اعوجَّت فلا بدَّ أن تتجافَى وتتباعد.
ومن الباب: الفالِج: الجَمَل([12]) ذو السَّنامَين، وسمِّي للفُرجة بينهما. وفرسٌ أفلَجُ: متباعِدُ ما بين الحَرْقَفَتين. وكلُّ شيءٍ شققتَه فقد فَلَجْتَه فَِلْجين، أي نِصفَين.
قال ابن دُريد: "وإنِّما قيل فُلِجَ الرّجُل لأنَّه ذهب نِصفُه([13]) ". ويقال لِشُقَّة الثَّوب: فَلِيجة: والفَلَج: النَّهر، وسمِّي بذلك لأنّه فُلجَ، أي كأنَّ الماءَ شقَّه شقّاً فصار فُرْجَة. فأمَّا الفَلُّوجة فالأرض المُصْلَحة للزَّرع، والجمع فَلاَليج. وأمَّا الحديث: "أنَّهما فَلَجا الجِزْية"، فإنّه يريد قَسَماها، وسمِّي ذلك فَلْْجاً لأنّه تفريق.
(فلح) الفاء واللام والحاء أصلان صحيحان، أحدهما يدلُّ على شَقٍّ، والآخر على فَوْزٍ وبَقاء.
فالأوَّل: فَلَحتُ الأرضَ: شَقَقتُها. والعرب تقول: "الحديد بالحديد يُفْلَح". ولذلك سمِّي الأكّار فَلاَّحا. ويقال للمشقوق الشَّفةِ السُّفلى: أفْلَحُ، وهو بيِّن الفَلَحَة. وكان عنترة العبسيُّ يلقَّب "الفَلْحاء" لفَلَحةٍ كَانت به. قال:
وعَنْترةُ الفَلحاءُ جاءَ مُلأَّماً  *** كأنَّك فِندٌ من عَمَايةَ أسودُ([14])
والأصل الثّاني الفَلاَح: البقاء والفَوْز. وقولُ الرّجُل لامرأته: "استَفلِحي بأمرِك"، معناه فَوزِي بأمرك. والفَلاَح: السَّحُور. قالوا: سمِّي فَلاَحاً لأنَّ الإنسانَ تبقى معه قُوّتُه على الصَّوم. وفي الحديث: "صلَّينا مع رسول الله صلّى الله عليه وآله حتَّى خفْنا أنْ يَفوتَنا الفَلاَح". قال الشَّاعر:
لكلِّ همٍّ من الهُمومِ سَعَهْ *** والمُسْيُ والصّبْحُ لا فَلاَح مَعَهْ([15])
(فلذ) الفاء واللام والذال أُصَيلٌ يدلُّ على قَطْع شيءٍ من شيء. من ذلك الفِلْذة: القِطْعة من الكَبِد، والجمع فِلْذ. قال:
تكفيه حُزَّةُ فِلْذٍ إنْ ألَمّ بها *** من الشِّواء ويُروي شُربَه الغُمَرُ([16])
فالقِطْعة من المال فِلْذةٌ أيضاً. يقال فَلَذْتُ له من مالي، أي قطعت له فِلْذَةً منه.
(فلز) الفاء واللام والزاء ليس فيه شيء إلاّ أنّهم يقولون: الفِلِزُّ: خَبَث الحديد يَنْفيه الكِير.
(فلس) الفاء واللام والسين كلمة واحدة، وهي الفَلْس، معروف، والجمع فُلوس. ويقولون: أفْلَسَ الرّجل، قالوا: معناه صار ذا فُلوسٍ بعد أن كان ذا دراهم.
(فلص) الفاء واللام والصاد ليس فيه شيءٌ، لكنَّهم يقولون: الانفلاص: التفلُّت([17]) . وفلَّصت الشَّيء من الشيء خَلّصته. وهذا إن* صحَّ فإنَّما هو من الإبدال، والأصل الميم، يقال مَلَّصَ. وممكنٌ أن يكون الأصل الخاء: خَلَّص.
(فلط) الفاء واللام والطاء ليس بأصل، لأنَّه من باب الإبدال، والأصل الراء. ويقولون: أفْلَطَه الأمرُ: فاجَأَه. وتكلَّمَ فلانٌ فِلاطاً، إذا فاجَأَ([18]) بقولِهِ. والأصل الراء فرط، وقد ذُكر في بابه.
(فلع) الفاء واللام والعين كلمةٌ واحدةٌ تدلُّ على شَقِّ الشَّيء. تقول: فَلَعت الشَّيءَ: شقَقْتُه. وتَفلَّعت البَيضةُ وانْفَلَعَتْ.
(فلق) الفاء واللام والقاف أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على فُرْجةٍ وبَيْنُونةٍ في الشيء، وعلى تعظيمِ شيء. من ذلك: فَلَقْتُ الشّيءَ أَفْلِقُه فَلْقاً. والفَلَق: الصُّبح؛ لأنَّ الظَّلام يَنْفلِقُ عنه. والفَلَق: مطمئنٌّ من الأرض كأنَّه انفلَقَ، وجمعه فِلْقانٌ. والفَلق: الخَلْق كله، كأنَّه شيءٌ فُلِق عنه شيء حَتَّى أُبرِزَ وأظْهِر. ويقال: انفَلَقَ الحَجَر وغيرُه وكلَّمنَي فلانٌ من فَِلْق فيه. وهو ذاك القياس. والفَالِق: فضاءٌ بين شَقيقَتيْ رملٍ. وقَوسٌ فِلْقٌ، إذا كانت مشقوقةً ولم تكُ قَضيباً. والفَلِيق كالهَزْمة في جِران البَعير. قال:
* فَلِيقُها أجردُ كالرُّمحِ الضَّلِعْ([19]) *
والأصل الآخَر الفليقة، وهي الدَّاهية العظيمة. والعرب تقول: يا لَلْفليقة. والأمر العَجَبُ العظيم. وأفْلَقَ فلانٌ: أتى بالفِلْق. وكذلك يقال شاعرٌ مُفلِق. وقال سُويد([20]) :
إذا عَرَضَت داوِيَّةٌ مُدْلهِمَّة  *** وغَرَّدَ حاديها عَمِلْنَ بِها فِلْقا([21])
والفيلق: العجبُ أيضاً.
(فلك) الفاء واللام والكاف أصلٌ صحيح يدلُّ على استدارةٍ في شيء. من ذلك فَلْْكة المِغزل بفتح الفاء([22]) ، سمِّيت لاستدارتها؛ ولذلك قيل: فَلَّك ثَدْيُ المرأة، إذا استدار.
ومن هذا القياس فَلَك السماء. وفلكْتُ الجَدْيَ بقضيبٍ أو هُلْبٍ: أدرتُه على لسانه لئلاّ يرتضع. والفَلَك: قِطَعٌ من الأرض مستديرةٌ مرتفِعة عمَّا حولها. ويقال إنَّ فَلْكة اللِّسان: ما صَلُب من أصله. وأمَّا السفينة فتسمَّى فُلْكا. ويقال إنَّ الواحد والجمعَ في هذا الاسم سواء، ولعلَّها تسمَّى فُلْكاً لأنَّها تدار في الماء.
--------------ــــ
([1]) هو البريق الهذلي، كما سبق في حواشي (ضيف).
([2]) وينشدون في ذلك:      * كما فرق اللمة الفيلم *
([3]) المجمل واللسان (فلن) والخزانة (1: 401). وانظر أرجوزته المنشورة بمجلة المجمع العلمي العربي (8: 472-479)، وهي أرجوزة طويلة عدة أشطارها 191 شطراً وكان رؤبة يسميها "أم الرجز".
([4]) في الأصل: "وفي الفردس الفلان". وفي المجمل: "قيل الفلانة والفلان".
([5]) ديوان الحطيئة 42 واللسان والمجمل (فلا)، وسعيد هذا، هو سعيد بن العاصي الجواد الخطيب، كما في اللسان والبيان (3: 116) بتحقيقنا. وكلمة "فإنه" ساقطة من المجمل، وإثباتها من الديوان، واللسان، والمجمل.
([6]) وكذا في المجمل، أي بعد الفطام. وفي اللسان: "عزله عن الرضاع وفصله".
([7]) لبشامة بن حزن النهشلي، كما في اللسان (فلا) وأنشده في المجمل بدون نسبة ومقطوعة البيت في الحماسة (1: 25) منسوبة لبعض بني قيس بن ثعلبة.
([8]) وكذا في المجمل. ولعل صوابها "ترو". وفي اللسان: "والفلتة: كل شيء فعل من غير روية".
([9]) في الأصل: "إلى البد"، صوابه من اللسان.
([10]) في الأصل: "الإنسان"، صوابه من المجمل ومما تقتضيه المقابلة باليدين فيما يأتي.
([11]) الجمهرة (2: 107).
([12]) في الأصل: "الرجل"، وهو من طريف التصحيف.
([13]) الجمهرة (2: 107).
([14]) البيت لشريح بن بجير بن أسعد التغلبي، كما في اللسان (فلح). وقد أنشد بن فارس قطعة من البيت في (عنق). وفي الأصل: "جد ملأما" و"من عمامة"، كلاهما محرف.
([15]) للأضبط بن قريع من أبيات في الأمالي (1: 107) والمعمرين 8 والخزانة (4: 589) والأغاني  (16: 154) وحماسة ابن الشجري 137 والبيان والتبيين (3: 341) ومجالس ثعلب 480 والمثل السائر (1: 260).
([16]) لأعشى باهلة يرثي أخاه المنتشر بن وهب الباهلي، كما سبق في حواشي (غمر).
([17]) في الأصل والمجمل: "التلفت"، صوابه من اللسان.
([18]) في الأصل: "إذا جاء"، صوابه من المجمل واللسان.
([19]) الرجز لأبي محمد الفقعسي، كما في اللسان (فلق، ضلع)، وقد سبق في (ضلع). وصواب إنشاده: "فليقه" كما سبق: وقبله:*بكل شعشاع كجذع المزدرع*
([20]) سويد بن كراع العكلي، كما في اللسان (فلق) وإصلاح المنطق 22، 264.
([21]) يروى: "عرد" بالعين المهملة، و "فرين بها".
([22]) ويقال بكسرها أيضاً.

ـ

##### Türkçe

(باب **الفاء** ve **اللام** ve onları üçleyen şeyler)

(**فلم**) **الفاء** ve **اللام** ve **الميم** bir kelimedir. Derler ki: **الفَيْلم**: erkeklerden büyük olan. Ve **الدَّجَّال**’ın zikrinde: “Onu **فَيْلَمَانِيَّاً** gördüm.” Ve şair([1]) dedi:
ويَحمِي المُضافَ إذا ما دَعا *** إذا فرَّ ذُو اللِّمَّةِ الفَيْلَمُ
Ve derler ki: **الفَيْلَم**: **المُشْط**([2]). Ve bir şey değildir.

(**فلن**) **الفاء** ve **اللام** ve **النون** her bir kimse için kinayedir. Ve Ebû’n-Necm onu terhîm etti de şöyle dedi:
* في لَجَّةٍ أَمْسِكْ فُلانَاً عَنْ فُلِ([3]) *
Bu insanlarda böyledir; eğer onların dışında olursa denir ki: “**الفلانة**’ye ve **الفلان** ata bindim([4]).”

(**فلو**) **الفاء** ve **اللام** ve illetli harf sahih bir kelimedir; onda üç kelime vardır: terbiye, teftiş ve boş arazi.
Terbiye ise: **فَلَوتُ المُهْرَ**; onu terbiye ettiğin zaman. Denir: **فلاهُ يَفلوه**. Ve **فَلُوَّاً** diye adlandırılır: **الحُطيئة** dedi:
سعيدٌ وما يفعلْ سعيد فإنَّه  *** نجيبٌ فَلاَه في الرِّباط نجيبُ([5])
Ve onların sözü: **فَلوتُه عن أمِّه**; yani onu **الفطام**([6])’dan kestim; mânâsı, zikrettiğimiz şeydir. Ve **فَلَوْتُ المُهر** ve **افتليتُه**. Dedi:
وليس يَهْلك منا سيّدٌ أبداً  *** إِلا افتلينا غُلاماً سيِّداً فينا([7])
Diğer kelime: **فَلَيْتَ الرَّأس**; onu **أفْليه**. Sonra ödünç alınır da denir ki: “Kılıçla onun başını **فلَيْتَ**; onu **أفْليه**.”
Üçüncü kelime: **الفلاة**; o **المَفَازة**’dir; çoğulu **فلواتٌ** ve **فَلاً**.

(**فلت**) **الفاء** ve **اللام** ve **التاء** sahih bir kelimedir; süratte bir kurtuluşa delâlet eder.
Denir: **أفْلَتَ يُفْلِتُ**. Ve o iş **فَلْتَةً** idi; eğer bir tedebbürden, ne bir görüşten, ne bir tereddütten([8]) olmamışsa. Ve denir: **تفلَّتَ** bu işe; sanki ona doğru çekişti. Ve **فرسٌ فلَتَانٌ**: çevik, yürekçe keskin. Ve **ثَوبٌ فَلُوتٌ**: küçüklüğünden dolayı giyeninin üzerinde iki ucu birleşmez; sanki mânâsı, onun elden([9]) **يُفْلِت** etmesidir.
Babdan: **افتُلِتَ الإنسان**; ansızın öldüğü zaman. Ve hadiste: “Annemin nefsi **افْتُلِتَتْ**.” Ve **الفَلْتة**: Cemâdâ’l-âhire’nin son günü.

(**فلج**) **الفاء** ve **اللام** ve **الجيم** iki sahih asıldır; bunlardan biri bir kazanma ve galebeye, diğeri iki eşit şey arasında bir açıklığa delâlet eder.
Birincisi: onların sözü: **فُلِجَ الرَّجُل** hasmına karşı; kazandığı zaman. Ve **السَّهم الفالِج**: kazanan. Ve adam **[الفالج]**: kazanan. İsim **الفُلْج**’dür. Arapların mesellerinden: “Ben bu işten **فالجُ بن خَلاَوةَ**’yim.” Dediler ki: mânâsı, ben ondan beriyim. Bunun tefsiri şudur: ondan boş kaldığı zaman kazanmış olur; yani ondan kurtulmuş olur. Ve **خَلاَوة**، **خلا يخلو**’dandır. Ve Ali عليه السلام dedi: “Müslüman kişi, kendisine zikredildiğinde boyun eğeceği bir alçaklığa girmez; ve insanların aşağılıklarını ona musallat eder; **الياسر الفالج** gibi: oklarından bir kazanmayı bekler.”
Diğer asıl: dişlerde **الفَلَج**([10]): **الثَّنايا** ile **الرَّبَاعِيَات** arasının uzaklaşması. Ebû Bekr dedi: “Dişleri **أفلج** olan bir adam, dişleri **فلجَاء** olan bir kadın; dişlerin zikredilmesi mutlaka gerekir([11]).” Ellerde **الفَلَج** ise Ebû Ubeyd dedi: **الأفلج**: eğriliği ellerinde olan; eğer ayaklarında olursa o **فَحَجٌ**’dır. Bu, ilk kıyastır; çünkü el eğrilirse mutlaka ayrılır ve uzaklaşır.
Babdan: **الفالِج**: iki hörgüçlü deve([12]); aralarındaki açıklıktan dolayı böyle adlandırıldı. Ve **فرسٌ أفلَجُ**: iki **الحَرْقَفَتين** arası uzak olan. Ve her şeyi yararsan onu iki **فَِلْجين** olarak **فَلَجْتَه**; yani iki yarım.
İbn Düreyd dedi: “Adama **فُلِجَ** denmesi ancak, onun yarısının gitmesindendir([13]).” Elbisenin yarığına **فَلِيجة** denir. Ve **الفَلَج**: nehir; bununla adlandırıldı çünkü o **فُلجَ**; yani sanki su onu bir yarma ile yarmış da bir açıklık olmuş. **الفَلُّوجة** ise ekin için ıslah edilmiş arazidir; çoğulu **فَلاَليج**. Hadise gelince: “İkisi **فَلَجا الجِزْية**”; onunla onu ikiye böldüler demek ister; bu **فَلْْج** diye adlandırıldı çünkü o ayırmadır.

(**فلح**) **الفاء** ve **اللام** ve **الحاء** iki sahih asıldır; bunlardan biri bir yarığa, diğeri bir kazanma ve kalmaya delâlet eder.
Birincisi: **فَلَحتُ الأرضَ**: onu yardım. Araplar der ki: “Demir demirle **يُفْلَح**.” Bundan dolayı çiftçiye **فَلاَّحا** denildi. Alt dudağı yarık olana **أفْلَحُ** denir; o, **الفَلَحَة**’si açık olandır. **عنترة العبسيُّ** “**الفَلْحاء**” lakabıyla lakaplanırdı; onda bulunan bir **فَلَحة** sebebiyle. Dedi:
وعَنْترةُ الفَلحاءُ جاءَ مُلأَّماً  *** كأنَّك فِندٌ من عَمَايةَ أسودُ([14])
İkinci asıl **الفَلاَح**: kalma ve kazanmadır. Adamın karısına sözü: “**استَفلِحي بأمرِك**”; mânâsı, işinle kazan. Ve **الفَلاَح**: **السَّحُور**. Dediler ki: ona **فَلاَح** denmesi, insanın oruca gücünün onunla kalmasındandır. Hadiste: “Resûlullah صلّى الله عليه وآله ile namaz kıldık; **الفَلاَح**’ın bize geçmesinden korktuk.” Şair dedi:
لكلِّ همٍّ من الهُمومِ سَعَهْ *** والمُسْيُ والصّبْحُ لا فَلاَح مَعَهْ([15])

(**فلذ**) **الفاء** ve **اللام** ve **الذال** bir asıldır; bir şeyden bir şey kesmeye delâlet eder. Ondan: **الفِلْذة**: karaciğerden parça; çoğulu **فِلْذ**. Dedi:
تكفيه حُزَّةُ فِلْذٍ إنْ ألَمّ بها *** من الشِّواء ويُروي شُربَه الغُمَرُ([16])
Maldan parça da **فِلْذةٌ**’dir. Denir: **فَلَذْتُ له من مالي**; yani ondan ona bir **فِلْذَةً** kestim.

(**فلز**) **الفاء** ve **اللام** ve **الزاء**’da bir şey yoktur; ancak derler ki: **الفِلِزُّ**: körüğün uzaklaştırdığı demirin pisliği.

(**فلس**) **الفاء** ve **اللام** ve **السين** tek bir kelimedir; o **الفَلْس**’tir, bilinir; çoğulu **فُلوس**. Ve derler ki: **أفْلَسَ** adam; dediler ki: mânâsı, dirhemleri varken sonra **فُلوس** sahibi oldu.

(**فلص**) **الفاء** ve **اللام** ve **الصاد**’da bir şey yoktur; lâkin derler ki: **الانفلاص**: **التفلُّت**([17]). Ve **فلَّصت** şeyi şeyden: onu kurtardım. Bu eğer sahih olursa ancak ibdâldendir; asıl **الميم**’dir; **مَلَّصَ** denir. Ve aslın **الخاء** olması mümkündür: **خَلَّص**.

(**فلط**) **الفاء** ve **اللام** ve **الطاء** asıl değildir; çünkü ibdâl babındandır; asıl **الراء**’dır. Derler ki: **أفْلَطَه الأمرُ**: onu ansızın bastı. Ve falan **فِلاطاً** konuştu; eğer sözüyle ansızın bastıysa([18]). Asıl **الراء**’dır: **فرط**; babında zikredildi.

(**فلع**) **الفاء** ve **اللام** ve **العين** tek bir kelimedir; şeyin yarılmasına delâlet eder. Dersin: **فَلَعت الشَّيءَ**: onu yardım. Ve yumurta **تَفلَّعت** ve **انْفَلَعَتْ**.

(**فلق**) **الفاء** ve **اللام** ve **القاف** sahih bir asıldır; şeyde bir açıklığa ve ayrılığa, ve bir şeyi büyütmeye delâlet eder. Ondan: **فَلَقْتُ الشّيءَ**; onu **أَفْلِقُه**; **فَلْقاً**. Ve **الفَلَق**: sabah; çünkü karanlık ondan **يَنْفلِقُ**. Ve **الفَلَق**: yerden bir çukur; sanki yarılmıştır; çoğulu **فِلْقانٌ**. Ve **الفَلق**: bütün yaratılmış; sanki bir şeyden bir şey **فُلِق** edilip sonra ortaya çıkarılıp gösterilmiş gibidir. Ve denir: taş ve başkası **انفَلَقَ**. Ve falan benimle, onda bir **فَِلْق** bulunan bir ağızla konuştu. Bu, o kıyastır. Ve **الفَالِق**: iki kum yarımı arasında bir boşluk. Ve **قَوسٌ فِلْقٌ**: yarık olduğu ve bir çubuk olmadığı zaman. Ve **الفَلِيق** deve gırtlağında bir yarık gibidir. Dedi:
* فَلِيقُها أجردُ كالرُّمحِ الضَّلِعْ([19]) *
Diğer asıl: **الفليقة**; o büyük musibettir. Araplar der ki: “Ey **لَلْفليقة**!”; yani büyük acayip iş. Ve falan **أفْلَقَ**: **الفِلْق** getirdi. Ve böylece **شاعرٌ مُفلِق** denir. **سُويد**([20]) dedi:
إذا عَرَضَت داوِيَّةٌ مُدْلهِمَّة  *** وغَرَّدَ حاديها عَمِلْنَ بِها فِلْقا([21])
Ve **الفيلق**: acayip de.

(**فلك**) **الفاء** ve **اللام** ve **الكاف** sahih bir asıldır; bir şeyde yuvarlaklığa delâlet eder. Ondan: **فَلْْكة المِغزل**; **الفاء**’nın fethiyle([22]); yuvarlaklığından dolayı böyle adlandırıldı; bundan dolayı denildi: kadının memesi **فَلَّك**; yuvarlaklaştığı zaman.
Bu kıyastan: göğün **فَلَك**’i. Ve oğlağı bir çubukla yahut bir lifle **فلكْتُ**: onu dilinin üzerinde döndürdüm ki emmesin. Ve **الفَلَك**: etrafındakinden yüksek, yuvarlak yer parçalarıdır. Ve denir ki: dilin **فَلْكة**’si: kökünden sertleşen şeydir. Gemiye gelince, ona **فُلْكا** denir. Ve denir ki bu isimde tekil ile çoğul birdir; belki suda döndürüldüğü için **فُلْكاً** diye adlandırılır.

--------------ــــ
([1]) O, daha önce (ضيف) haşiyelerinde geçtiği üzere, Hüzeli el-Berîk’tir.
([2]) Bunun hakkında şöyle de okurlar:      * كما فرق اللمة الفيلم *
([3]) **المجمل** ve **اللسان** (**فلن**) ve **الخزانة** (1: 401). Ve Arap ilim mecmuası dergisinde (8: 472-479) yayımlanan urcûzesine bak; o, uzun bir urcûzedir; mısralarının sayısı 191 mısradır; ve Rü’be onu “**أم الرجز**” diye adlandırırdı.
([4]) Asılda: “**وفي الفردس الفلان**”. Ve **المجمل**’de: “**قيل الفلانة والفلان**”.
([5]) **ديوان الحطيئة** 42 ve **اللسان** ve **المجمل** (**فلا**). Ve bu Saîd, **سعيد بن العاصي**’dir; cömert hatip; **اللسان** ve **البيان** (3: 116)de, tahkikimizle olduğu üzere. “**فإنه**” kelimesi **المجمل**’den düşmüştür; onu divandan, **اللسان**’dan ve **المجمل**’den sabit kıldık.
([6]) Ve **المجمل**’de de böyledir; yani sütten kesmeden sonra. Ve **اللسان**’da: “Onu emzirmeden ayırdı ve ondan ayırdı.”
([7]) **بشامة بن حزن النهشلي**’nindir; **اللسان** (**فلا**)’da olduğu üzere; ve **المجمل**’de nisbet olmaksızın okudu; beytin parçası **الحماسة** (1: 25)’te, **بعض بني قيس بن ثعلبة**’ye nisbetlidir.
([8]) Ve **المجمل**’de de böyledir. Belki doğrusu “**ترو**”dur. Ve **اللسان**’da: “**والفلتة**: düşünmeksizin yapılan her şey.”
([9]) Asılda: “**إلى البد**”; doğrusu **اللسان**’dandır.
([10]) Asılda: “**الإنسان**”; doğrusu **المجمل**’dendir ve aşağıda gelen ellerle karşılaştırmanın gerektirdiğidir.
([11]) **الجمهرة** (2: 107).
([12]) Asılda: “**الرجل**”; bu, garip bir tashîftir.
([13]) **الجمهرة** (2: 107).
([14]) Beyit, **شريح بن بجير بن أسعد التغلبي**’nindir; **اللسان** (**فلح**)’da olduğu üzere. Ve İbn Fâris, beytin bir parçasını (**عنق**)’ta okudu. Asılda: “**جد ملأما**” ve “**من عمامة**”; ikisi de tahrif edilmiştir.
([15]) **الأضبط بن قريع**’indir; **الأمالي** (1: 107) ve **المعمرين** 8 ve **الخزانة** (4: 589) ve **الأغاني** (16: 154) ve **حماسة ابن الشجري** 137 ve **البيان والتبيين** (3: 341) ve **مجالس ثعلب** 480 ve **المثل السائر** (1: 260)’da olan beyitlerdendir.
([16]) **أعشى باهلة**’nindir; kardeşi **المنتشر بن وهب الباهلي**’yi mersiye eder; daha önce (غمر) haşiyelerinde geçtiği üzere.
([17]) Asılda ve **المجمل**’de: “**التلفت**”; doğrusu **اللسان**’dandır.
([18]) Asılda: “**إذا جاء**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dandır.
([19]) Recez, **أبي محمد الفقعسي**’nindir; **اللسان** (**فلق**، **ضلع**)’da olduğu üzere; ve daha önce (**ضلع**)’ta geçti. Okunuşunun doğrusu: “**فليقه**”dir; daha önce geçtiği üzere; ve ondan önce: *بكل شعشاع كجذع المزدرع*
([20]) **سويد بن كراع العكلي**; **اللسان** (**فلق**) ve **إصلاح المنطق** 22, 264’te olduğu üzere.
([21]) “**عرد**” diye, noktasız **العين** ile; ve “**فرين بها**” diye rivayet edilir.
([22]) Kesriyle de denir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%86/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- فلان وفلانة: كنايتان عن الإنسان، والفلان والفلانة: كنايتان عن الحيوانات، قال: ﴿يا ليتني لم أتخذ فلانا خليلا﴾ [الفرقان/28]، تنبيها أن كل إنسان يندم على من خاله وصاحبه في تحري باطل، فيقول: ليتني لم أخاله، وذلك إشارة إلى ما قال: ﴿الأخلاء يومئذ بعضهم لبعض عدو إلا المتقين﴾ [الزخرف/67].

##### Türkçe

- **فلان** ve **فلانة**: insan hakkında iki kinayedir; **الفلان** ve **الفلانة**: hayvanlar hakkında iki kinayedir. Dedi: ﴿يا ليتني لم أتخذ **فلانا** خليلا﴾ [الفرقان/28]; her insanın, bâtılı araştırmada kendisiyle dostluk kurduğu ve arkadaşlık ettiği kimseye pişman olacağına dikkat çekmek için; böylece der ki: Keşke onunla dostluk kurmasaydım. Bu da, söylediğine bir işarettir: ﴿الأخلاء يومئذ بعضهم لبعض عدو إلا المتقين﴾ [الزخرف/67].

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

فُلانٌ وفُلانَةُ: كناية عن أَسماء الآدميين. والفُلانُ
والفُلانَةُ: كناية عن غير الآدميين. تقول العرب: رَكِبْتُ الفُلانَ وحَلَبْتُ الفُلانة. ابن السَّرَّاج: فُلانٌ كناية عن اسم سمي به المُحَدَّثُ عنه، خاص غالب. ويقال في النداء: يا فُلُ فتحذف منه الأَلف والنون لغير ترخيم، ولو كان ترخيماً لقالوا يا فُلا، قال: وربما جاء ذلك في غير النداء ضرورة؛ قال أَبو النجم:
في لَجَّةٍ، أَمْسِكْ فلاناً عن فُلِ
واللجة: كثرة الأَصوات، ومعناه أَمسك فلاناً عن فلان. وفلانٌ وفلانةُ: كناية عن الذكر والأُنثى من الناس، قال: ويقال في غير الناس الفُلانُ والفُلانَةُ بالأَلف واللام. الليث: إِذا سمي به إِنسان لم يحسن فيه الأَلف واللام. يقال: هذا فلانٌ آخَرُ لأَنه لا نكرة له، ولكن العرب إِذا سَمَّوْا به الإِبلَ قالوا هذا الفُلانُ وهذه الفُلانة، فإِذا نسبت قلت فلانٌ الفُلانِيُّ، لأَن كل اسم ينسب إِليه فإِن الياء التي تلحقه تصيره نكرة، وبالأَلف واللام يصير معرفة في كل شيء. ابن السكيت: تقول لقيت فلاناً، إِذا كَنَيْت عن الآدميين قلته بغير أَلف ولام، وإِذا كَنَيْتَ عن البهائم قلته بالأَلف واللام؛ وأَنشد في ترخيم فلان:
وهْوَ إِذا قيل له: وَيْهاً، فُلُ
فإِنه أَحْجِ بِه أَن يَنْكَلُ
وهْو إِذا قيل له: وَيْهاً، كُلُ
فإِنه مُوَاشِكٌ مُسْتَعْجِلُ
وقال الأَصمعي فيما رواه عنه أَبو تراب: يقال قم يا فُلُ ويا فُلاه، فمن قال يا فُلُ فمضى فرفع بغير تنوين فقال قم يا فُلُ؛ وقال الكميت: يقالُ لمِثْلِي: وَيْهاً فُلُ
ومن قال يا فُلاه فسكن أَثبت الهاء فقال قُلْ ذلك يا فُلاه، وإِذا مضى قال يا فُلا قل ذلك، فطرح ونصب. وقال المبرد: قولهم يا فُلُ ليس بترخيم ولكنها كلمة على حِدَةٍ. ابن بُزُرْج: يقول بعض بني أَسدٍ يا فُلُ أَقبل ويا فُلُ
أَقبلا ويا فُلُ أَقبلوا، وقالوا للمرأَة فيمن قال يا فُلُ أَقْبِلْ: يا فُلانَ أَقبلي، وبعض بني تميم يقول يا فُلانَةُ أَقبلي، وبعضهم يقول يا فُلاةً أَقبلي. وقال غيرهم: يقال للرجل يا فُلُ
أَقبل، وللاثنين يا فُلانِ، ويا فُلُونَ للجمع أَقبلوا، وللمرأَة يا فُلَ أَقْبِلي، ويا فُلَتانِ، ويا فُلاتُ أَقْبِلْنَ، نصب في الواحدة لأَنه أَراد يا فُلَة، فنصبوا الهاء. وقال ابن بري: فلانٌ لا يثنى ولا يجمع. وفي حديث القيامة: يقول الله عز وجل أَي فُلْ أَلم أُكْرِمْكَ وأُسَوِّدْكَ؟ معناه يا فلانُ، قال: وليس ترخيماً لأَنه لا يقال إِلا بسكون اللام، ولو كان ترخيماً لفتحوها أَو ضموها؛ قال سيبويه: ليست ترخيماً وإِنما هي صيغة ارْتُجِلَتْ في باب النداء، وقد جاء في غير النداء؛ وأَنشد: في لَجَّةٍ أَمْسِكْ فلاناً عن فُلِ
فكسر اللام للقافية. قال الأَزهري: ليس بترخيم فُلانٍ، ولكنها كلمة على حدة، فبنو أَسد يُوقِعُونَها على الواحد والاثنين والجمع والمؤنث بلفظ واحد، وغيرهم يثني ويجمع ويؤنث؛ وقال قوم: إِنه ترخيم فلان، فحذفت النون للترخيم والأََلف لسكونها، وتفتح اللام وتضم على مذهبي الترخيم. وفي حديث أُسامة في الوالي الجائر: يُلْقى في النار فَتَنْدَلِقُ أَقْتابُه فيقال له أَي فُلْ أَين ما كنت تَصِفُ. وقوله عز وجل: يا ويلَتا ليتني لم أَتَّخِذْ فلاناً خليلاً؛ قال الزجاج: لم أَتخذ فلاناً الشيطانَ خليلاً، قال: وتصديقُه: وكان الشيطان للإِنسان خَذُولاً؛ قال: ويروى أَن عُقْبة بن أَبي مُعَيْطٍ هو الظالم ههنا، وأَنه كان يأْكل يديه نَدَماً، وأَنه كان عزم على الإِسلام قبلغ أُمَيَّةَ ابن خَلَفٍ فقال له أُميةُ: وَجْهِي من وَجْهِك حرامٌ إِن أَسلمت وإِن كَلَّمْتُكَ أَبداً فامتنع عقبة من الإِسلام، فإِذا كان يوم القيامة أَكل يديه ندماً، وتمنى أَنه آمن واتخذ مع الرسول إِلى الجنة سبيلاً ولم يتخذ أُمية بن خلف خليلاً، ولا يمتنع أَن يكون قبوله من أُمية من عمل الشيطان وإِغوائه. وفُلُ بن فُلٍ: محذوف، فأَما سيبويه فقال: لا يقال فُل يعني به فلان إِلا في الشعر كقوله: في لجة، أَمسك فلاناً عن فُلِ
وأَما يا فُلْ التي لم تحذف من فلان فلا يستعمل إِلا في النداء، قال: وإِنما هو كقولك يا هَناه، ومعناه يا رجل. وفلانٌ: اسم رجل. وبنو فُلان: بَطنٌ نسبوا إِليه، وقالوا في النسب الفُلانيّ كما قالوا الهَنِيّ، يَكْنُونَ به عن كل إِضافة. الخليلُ: فلانٌ تقديره فُعال وتصغيره فُلَيِّنٌ، قال: وبعض يقول هو في الأَصل فُعْلانٌ حذفت منه واو، قال: وتصغيره على هذا القول فُلَيَّانٌ، وكالإنسان حذفت منه الياء أَصله إِنْسِيان، وتصغيره أُنَيْسِيانُ، قال: وحجة قولهم فُلُ
بن فُلٍ كقولهم هَيُّ بن بَيٍّ وهَيَّانُ بنُ بَيَّانَ. وروي عن الخليل أَنه قال: فلانٌ نُقْصانُه ياء أَو واو من آخره، والنون زائدة، لأَنك تقول في تصغيره فُلَيَّانٌ، فيرجع إِليه ما نقص وسقط منه، ولو كان فلانٌ مثل دُخانٍ لكان تصغيره فُلَيِّنٌ مثل دُخَيِّنٍ، ولكنهم زادوا أَلفاً ونوناً على فُلَ؛ وأَنشد لأَبي النجم:
إِذْ غَضِبَتْ بالعَطَنِ المُغَرْبَلِ،
تُدافِعُ الشَّيبَ ولم تُقَتَّلِ،
في لَجَّةٍ، أَمْسِكْ فلاناً عن فُلِ

##### Türkçe

**فُلانٌ** ve **فُلانَةُ**: Âdemoğullarının isimleri hakkında kinayedir. Ve **الفُلانُ** ve **الفُلانَةُ**: Âdemoğulları dışındakiler hakkında kinayedir. Araplar şöyle der: **رَكِبْتُ الفُلانَ** ve **حَلَبْتُ الفُلانة**. İbn es-Serrâc: **فُلانٌ**, hakkında konuşulan muhaddesin kendisiyle adlandırıldığı isme kinayedir; özel, galip (kullanım). Ve nidâda şöyle denir: **يا فُلُ**; ondan elif ve nûn, terhîm olmaksızın düşürülür; eğer terhîm olsaydı **يا فُلا** derlerdi. Dedi ki: Bazen bu, nidâ dışında da zaruret (şiir zarureti) olarak gelir; Ebû’n-Necm dedi ki:
في لَجَّةٍ، أَمْسِكْ فلاناً عن فُلِ
Ve **اللجة**: seslerin çokluğudur; manası: **أَمسك فلاناً عن فلان**. Ve **فلانٌ** ve **فلانةُ**: insanlardan erkek ve dişi hakkında kinayedir. Dedi ki: İnsanlar dışında **الفُلانُ** ve **الفُلانَةُ** elif ve lâm ile söylenir. el-Leys: Eğer onunla bir insan adlandırılırsa onda elif ve lâm güzel olmaz. Denir: **هذا فلانٌ آخَرُ**; çünkü onun için nekre yoktur; fakat Araplar onunla develeri adlandırdıklarında: **هذا الفُلانُ** ve **هذه الفُلانة** derler; nisbet ettiğinde: **فلانٌ الفُلانِيُّ** dersin; çünkü kendisine nisbet edilen her isim, ona bitişen yâ onu nekre yapar; elif ve lâm ile ise her şeyde marife olur. İbn es-Sikkît: **لقيت فلاناً** dersin; Âdemoğulları hakkında kinaye yaptığında onu elif ve lâm olmaksızın söylersin; ve hayvanlar hakkında kinaye yaptığında onu elif ve lâm ile söylersin. Ve **فلان**’ın terhîminde şu beyti okudu:
وهْوَ إِذا قيل له: وَيْهاً، فُلُ
فإِنه أَحْجِ بِه أَن يَنْكَلُ
وهْو إِذا قيل له: وَيْهاً، كُلُ
فإِنه مُوَاشِكٌ مُسْتَعْجِلُ

Ve el-Asma‘î, Ebû Turâb’ın ondan rivayet ettiğinde: Denir: **قم يا فُلُ** ve **يا فُلاه**. Kim **يا فُلُ** derse, (söz) geçince tenvinsiz olarak ref‘ eder; şöyle der: **قم يا فُلُ**. el-Kumeyt dedi ki:
يقالُ لمِثْلِي: وَيْهاً فُلُ

Ve kim **يا فُلاه** derse, sükûn verir; hâ’yı sabit kılar; şöyle der: **قُلْ ذلك يا فُلاه**. Ve (söz) geçince: **يا فُلا قل ذلك** der; atar ve nasb eder. el-Muberrad dedi ki: Onların **يا فُلُ** sözleri terhîm değildir; fakat o, başlı başına bir kelimedir. İbn Buzurc: Benî Esed’in bazısı **يا فُلُ أَقبل** ve **يا فُلُ أَقبلا** ve **يا فُلُ أَقبلوا** der; ve kadına, **يا فُلُ أَقْبِلْ** diyen kimse hakkında: **يا فُلانَ أَقبلي** dediler. Benî Temîm’in bazısı **يا فُلانَةُ أَقبلي** der; bazısı da **يا فُلاةً أَقبلي** der. Ve başkaları dedi ki: Erkeğe **يا فُلُ أَقبل** denir; iki kişiye **يا فُلانِ**; cem‘ için **يا فُلُونَ أَقبلوا**; kadına **يا فُلَ أَقْبِلي**; ve **يا فُلَتانِ**; ve **يا فُلاتُ أَقْبِلْنَ**; bir (kadın)da nasb (yaptı), çünkü **يا فُلَة** murad etti; böylece hâ’yı nasb ettiler. İbn Berî dedi ki: **فلانٌ** tesniye edilmez ve cem‘ edilmez.

Kıyamet hadîsinde: Allah عز وجل der ki: **أَي فُلْ أَلم أُكْرِمْكَ وأُسَوِّدْكَ؟** Manası: **يا فلانُ**. Dedi ki: Terhîm değildir; çünkü ancak lâmın sükûnu ile söylenir; eğer terhîm olsaydı onu fetha ederlerdi yahut damme ederlerdi. Sîbeveyh dedi ki: Terhîm değildir; ancak nidâ babında irticalen konmuş bir sigadır; nidâ dışında da gelmiştir. Ve şu beyti okudu:
في لَجَّةٍ أَمْسِكْ فلاناً عن فُلِ
Böylece kafiye için lâmı kesreledi. el-Ezherî dedi ki: **فُلانٍ**’ın terhîmi değildir; fakat o, başlı başına bir kelimedir; Benî Esed onu tek, iki, cem‘ ve müennes üzerine tek bir lafızla vâki kılar; başkaları tesniye eder, cem‘ eder ve müennes yapar. Ve bir kavim dedi ki: O, **فلان**’ın terhîmidir; terhîm için nûn düşürüldü, sükûnundan dolayı elif (de düşürüldü); ve terhîm mezheplerine göre lâm fetha edilir ve damme edilir.

Zâlim vali hakkında Üsâme hadîsinde: Ateşe atılır; bağırsakları dışarı dökülür; ona denir: **أَي فُلْ أَين ما كنت تَصِفُ**. Ve O’nun عز وجل sözü: **يا ويلَتا ليتني لم أَتَّخِذْ فلاناً خليلاً**. ez-Zeccâc dedi ki: **لم أَتخذ فلاناً الشيطانَ خليلاً**; dedi ki: Onun tasdiki: **وكان الشيطان للإِنسان خَذُولاً**. Dedi ki: Rivayet olunur ki burada zâlim **عُقْبة بن أَبي مُعَيْطٍ**’tır; ve onun ellerini pişmanlıkla yediği; ve onun İslâm’a girmeye azmettiği; sonra **أُمَيَّةَ ابن خَلَفٍ**’e ulaştı; **أُميةُ** ona dedi ki: “Sen Müslüman olursan ve seninle ebediyen konuşursam, yüzüm senin yüzünden haramdır.” Böylece Ukbe İslâm’dan geri durdu; kıyamet günü olunca ellerini pişmanlıkla yer; ve iman etmiş olmayı ve Resûl ile cennete bir yol edinmeyi temenni eder; ve **أُمية بن خلف**’i halîl edinmemiş olmayı (temenni eder). Ve onun Ümeyye’den kabulü, şeytanın ameli ve onun iğvâsı olmaya engel yoktur.

Ve **فُلُ بن فُلٍ**: hazfedilmiş (bir kullanımdır). Sîbeveyh’e gelince, dedi ki: **فُل** denmez, onunla **فلان** kastedilerek, ancak şiirde; onun sözü gibi:
في لجة، أَمسك فلاناً عن فُلِ
Ama **يا فُلْ** ki **فلان**’dan hazfedilmemiştir, ancak nidâda kullanılır. Dedi ki: O ancak senin **يا هَناه** demen gibidir; manası: “Ey adam.” Ve **فلانٌ**: bir adamın ismidir. Ve **بنو فُلان**: ona nisbet edildiler, bir batındır; ve nisbet hakkında **الفُلانيّ** dediler; **الهَنِيّ** dedikleri gibi; onunla her izâfeden kinaye yaparlar.

el-Halîl: **فلانٌ**’ın takdiri **فُعال**’dır; onun tasğîri **فُلَيِّنٌ**’dir. Dedi ki: Bazısı der ki o aslında **فُعْلانٌ**’dır; ondan bir vâv hazfedilmiştir. Dedi ki: Bu görüşe göre onun tasğîri **فُلَيَّانٌ**’dır. Ve insan gibi; ondan yâ hazfedilmiştir; aslı **إِنْسِيان**’dır; onun tasğîri **أُنَيْسِيانُ**’dır. Dedi ki: Onların **فُلُ بن فُلٍ** sözünün hücceti, onların **هَيُّ بن بَيٍّ** ve **هَيَّانُ بنُ بَيَّانَ** sözleri gibidir. el-Halîl’den rivayet olundu ki dedi: **فلانٌ**’ın noksanı, sonundan bir yâ yahut bir vâvdur; nûn zâiddir; çünkü onun tasğîrinde **فُلَيَّانٌ** dersin; böylece ondan noksan olan ve düşen geri döner. Eğer **فلانٌ**, **دُخانٍ** gibi olsaydı, onun tasğîri **فُلَيِّنٌ** olurdu; **دُخَيِّنٍ** gibi. Fakat onlar **فُلَ** üzerine bir elif ve bir nûn ziyade ettiler. Ve Ebû’n-Necm için şu beyti okudu:
إِذْ غَضِبَتْ بالعَطَنِ المُغَرْبَلِ،
تُدافِعُ الشَّيبَ ولم تُقَتَّلِ،
في لَجَّةٍ، أَمْسِكْ فلاناً عن فُلِ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف ل ن * * فُلانٌ * كناية عن اسم سمي به المحدث عنه خاص غالب ويقال في غير الناس * الفُلاَنُ * و * الفُلاَنةُ * بالألف واللام

##### Türkçe

* ف ل ن * * **فُلانٌ** * kendisiyle hakkında konuşulanın adı olarak adlandırılmış olan isme kinayedir; çoğunlukla özel olarak kullanılır; ve insanlar dışındakiler hakkında da söylenir. * **الفُلاَنُ** * ve * **الفُلاَنةُ** * elif ve lâm ile.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( فُلانٌ وفُلانَةُ ، مضمومتينِ كِنايةٌ عن أَسْمائِنا للذَّكَرِ والأُنْثى .

( والفُلانُ والفُلانَةُ ، ( بأَلْ : كِنايَةٌ ( عن غيْرِنا من البَهائِم . تقولُ العَرَبُ : رَكِبْتُ الفُلانَ وحَلَبْتُ الفُلانَةَ .
وقالَ ابنُ السَّرَّاج : فُلانٌ كَنايَةٌ عن اسمٍ سُمِّي به المُحدَّثُ عنه ، خاصٌّ غالبٌ .
وقالَ اللَّيْثُ : إذا سُمِّي به إنْسانٌ لم يحسن فيه الأَلِف والَّلام . يقالُ : هذا فلانٌ آخَرُ لأنَّه لا نَكِرَةَ له ، ولكنَّ العَرَبَ إذا سَمَّوْا به الإِبِلَ قالوا : هذا الفُلانُ وهذه الفُلانَةُ ، فإذا نَسَبْتَ قلْتَ : فلانٌ الفُلانِيُّ ، لأنَّ كلَّ اسمٍ يُنْسَبُ إليه فإنَّ الياءَ التي تَلْحقُه تُصَيِّرُ نَكِرَةً ، وبالألفِ واللامِ يَصِيرُ مَعْرفةً في كلِّ شيءٍ .
وقوْلُه ، عزَّ وجلَّ : ﴿يا وَيْلَتا لَيْتَني لم أَتَّخِذْ فُلاناً خَليلاً﴾ .
قالَ الزجَّاجُ : فُلاناً الشَّيْطان وتَصْدِيقُه : وكانَ الشَّيْطانُ للإِنْسانِ خَذُولاً . ويقالُ : إنَّ المُرادَ هنا أُمَيَّة بن خَلَفِ ، وأنَّه مَنَعَ عُقْبَةَ بنَ أَبي مُعَيْطٍ في الدُّخولِ في الإِسْلام .
( وقد يقالُ للواحِدِ يا فُلُ أَقْبِل ، بالرَّفْع من غيرِ تَنْوين ، ( وللاثنينِ يا فُلانِ أَقْبِلا ، ( وللجَمْع يا فُلُونَ أقْبِلُوا .
وقاَل الأَصْمعيُّ فيمَا رَواه عنه أبو تُرابٍ : يقالُ : قُمْ يا فُلُ ويا فُلاه ، فمَنْ قالَ يا فُلُ فمَضَى فرَفَع بغيرِ تَنْوينٍ ، ومَنْ قالَ يا فُلاه فسكَتَ أَثْبَتَ الهاءَ ، وإذا مَضَى قالَ يا فلا قل ذلكَ فطَرحَ ونَصَبَ .
( وفي المُؤَنَّثِ : يا فُلَةُ أَقْبِلي ، وبعضُ بَني تميم يقولُ : يا فُلانَةْ أَقْبِلي ، ( ويا فُلَتانِ أَقْبِلا ، بضمِّ ففتْحٍ ، ( ويا فُلاتُ أَقْبِلْنَ .
وقالَ ابنُ بُزُرْج : وبعضُ بَني أسدٍ يقولُ : يا فُلُ أَقْبِلْ ويا فُلُ أَقْبِلا ويا فُلُ أَقْبلُوا ويا فُلُ أَقْبلي .
وقالَ ابنُ بَرِّي : فُلانٌ لا يُثَنَّى ولا يُجْمَعُ .

( ومَنَعَ سِيْبَوَيْه أنْ يقالَ فُلُ ويُرادَ به .
و ( فُلانٌ إلاَّ في الشِّعْرِ كقَوْلِ أبي النَّجْم :
إذ غَضِبَتْ بالعَطَنِ المُغَرْبَلِتُدافِعُ الشِّيْبَ ولم تُقَتَّلِفي لَجَّةٍ أَمْسكْ فلاناً عن فُلِفكسرَ اللامَ للقافِيَةِ .
قالَ الأزْهرِيُّ : وليسَ تَرْخِيم فُلانٍ ولكنَّها كَلِمةٌ على حدَةٍ .
قُلْتُ : وهو قَوْلُ المبرِّدِ بعَيْنِه .
ومنه حدِيثُ القِيامَةِ : ( يقولُ اللّهُ ، عزَّ وجلَّ : أَي فُلْ أَلَمْ أُكْرِمْكَ أَلَمْ أُسَوِّدْكَ ) ؛ معْناهُ يا فلانُ ؛ وليسَ تَرْخِيماً لأنَّه لا يقالُ إلاَّ بسكونِ اللامِ ، ولو كانَ تَرْخِيماً لفَتَحوها أَو ضمُّوها .
وقالَ سِيْبَوَيْه : ليسَتْ تَرْخِيماً ، وإنَّما هي صِيغَةٌ ارْتُجِلَتْ في بابِ النِّداءِ .
وقالَ قوْمٌ : إنَّه تَرْخيمُ فُلان ، فحذِفَتِ النُّونُ للتَّرْخيمِ والأَلِف لسكونِها ، وتُفْتَح اللامُ وتُضَمُّ على مذهب التَّرْخِيم ؛ وأَنْشَدَ ابنُ السِّكِّيت :
وهُوَ إذا قيلَ له : وَيْهاً فُلُفإنَّه أَحْجِ بِه أَن يَنْكَلُوهْوَ إذا قيلَ له : وَيْهاً كُلُفإنْه مُوَاشِكٌ مُسْتَعْجِلُ ( وقد يقالُ للواحِدَةِ يا فُلاتُ ، كذا في النسخِ ، والصَّوابُ : يا فُلاةُ أَقْبِلي ، وهي لُغَةٌ لبعضِ بَني تميمٍ .
( وبعضهُم يقولُ : ( يا فُلَ بنصْبِ الَّلامِ ( يُرادُ يا فُلَةُ فحذِفَتِ الهاءُ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :

بنُو فُلانٍ : بَطْنٌ مِن العَرَبِ ، وقالوا في النَّسَبِ الفُلانيُّ .
قالَ الخَليلُ : فُلانٌ تَقْديرُه فُعال وتَصْغيرُه فُلَيِّنٌ ؛ قالَ : وبعضٌ يقولُ : هو في الأَصْلِ فُعْلانٌ فحُذِفَتْ منه واوٌ ، وتَصْغيرُه على هذا القَوْلِ فُلَيَّانٌ . ويقالُ : هو فُلُ بنُ فُلٍ كما يقالُ هَيُّ بن بَيَ .
وأفلونيا : دَواءٌ فارِسِيُّ يهيجُ البَاه .

##### Türkçe

: (**فُلانٌ** ve **فُلانَةُ**; ikisi de ötreli: erkek ve dişi için bizim isimlerimizden kinayedir.

( Ve **الفُلانُ** ve **الفُلانَةُ** ( **بأَلْ** ile: bizden başkası olan dört ayaklı hayvanlar hakkında kinayedir. Araplar der ki: **رَكِبْتُ الفُلانَ** ve **حَلَبْتُ الفُلانَةَ**.
İbnü’s-Serâc dedi: **فُلانٌ**, hakkında konuşulanın onunla adlandırıldığı bir isimden kinayedir; özel, galip (kullanım)dır.
Leys dedi: Eğer onunla bir insan adlandırılırsa onda **الأَلِف** ve **الَّلام** güzel olmaz. Denir ki: **هذا فلانٌ آخَرُ**; çünkü onun nekresi yoktur. Fakat Araplar onunla develeri adlandırdıklarında derler ki: **هذا الفُلانُ** ve **هذه الفُلانَةُ**; nisbet ettiğinde dersin ki: **فلانٌ الفُلانِيُّ**; çünkü kendisine nisbet edilen her isim, ona bitişen **الياء** onu nekre yapar; **الألف** ve **اللام** ile ise her şeyde marife olur.
Ve O’nun sözü, عزّ وجلّ: ﴿**يا وَيْلَتا لَيْتَني لم أَتَّخِذْ فُلاناً خَليلاً**﴾.
Zeccâc dedi: **فُلاناً** şeytandır; onun tasdiki: **وكانَ الشَّيْطانُ للإِنْسانِ خَذُولاً**. Ve denir ki: Burada murad **أُمَيَّة بن خَلَفِ**’tir; ve o, **عُقْبَةَ بنَ أَبي مُعَيْطٍ**’ı İslâm’a girmede engellemiştir.

( Ve tek kişiye **يا فُلُ أَقْبِل** denebilir; tenvinsiz olarak ref‘ ile. ( İki kişiye: **يا فُلانِ أَقْبِلا**. ( Cemaate: **يا فُلُونَ أقْبِلُوا**.
Asma‘î, Ebû Turâb’ın ondan rivayet ettiğinde dedi: Denir ki: **قُمْ يا فُلُ** ve **يا فُلاه**; kim **يا فُلُ** derse, (lafzı) gider de tenvinsiz olarak ref‘ eder; kim **يا فُلاه** der de susarsa **الهاء**’yı sabit kılar; ve eğer (lafız) giderse **يا فلا** der; bunu dediğinde atar ve nasb eder.

( Müenneste: **يا فُلَةُ أَقْبِلي**; Benî Temîm’in bazısı der ki: **يا فُلانَةْ أَقْبِلي**. ( **يا فُلَتانِ أَقْبِلا**; ötre sonra fetha ile. ( **يا فُلاتُ أَقْبِلْنَ**.
İbn Büzurc dedi: Benî Esed’in bazısı der ki: **يا فُلُ أَقْبِلْ** ve **يا فُلُ أَقْبِلا** ve **يا فُلُ أَقْبلُوا** ve **يا فُلُ أَقْبلي**.
İbn Berrî dedi: **فُلانٌ** tesniye edilmez ve cem‘ edilmez.

( Ve Sîbeveyh, **فُلُ** denilip onunla (yani **فُلانٌ**) kastedilmesini menetti.
Ve ( **فُلانٌ** ancak şiirde; Ebû’n-Necm’in sözü gibi:
**إذ غَضِبَتْ بالعَطَنِ المُغَرْبَلِتُدافِعُ الشِّيْبَ ولم تُقَتَّلِفي لَجَّةٍ أَمْسكْ فلاناً عن فُلِ**
Kafiye için **اللام**’ı kırdı.
Ezherî dedi: Bu, **فُلانٍ**’ın terhîmi değildir; fakat başlı başına bir kelimedir.
Dedim: Bu, Müberred’in sözünün aynısıdır.
Ondan (bir örnek) kıyamet hadisi: ( Allah, عزّ وجلّ, der ki: **أَي فُلْ أَلَمْ أُكْرِمْكَ أَلَمْ أُسَوِّدْكَ** ); manası **يا فلانُ**’dır; terhîm değildir; çünkü ancak **اللام**’ın sükûnu ile söylenir; eğer terhîm olsaydı onu fetha ederlerdi yahut ötrelerlerdi.
Sîbeveyh dedi: Terhîm değildir; ancak nida babında irticalen konmuş bir sigadır.
Bir kavim dedi: O, **فُلان**’ın terhîmidir; terhîm için **النُّون** hazfedildi, sükûnundan dolayı **الأَلِف** (de hazfedildi); terhîm mezhebine göre **اللام** fetha edilir ve ötrelenir. İbnü’s-Sikkît inşad etti:
**وهُوَ إذا قيلَ له : وَيْهاً فُلُفإنَّه أَحْجِ بِه أَن يَنْكَلُوهْوَ إذا قيلَ له : وَيْهاً كُلُفإنْه مُوَاشِكٌ مُسْتَعْجِلُ**
( Ve tek kadına **يا فُلاتُ** denebilir; nüshalarda böyle; doğrusu: **يا فُلاةُ أَقْبِلي**; bu, Benî Temîm’in bazısının lügatidir.
( Onların bazısı der ki: ( **يا فُلَ**; **الَّلام**’ın nasbıyla; ( murad **يا فُلَةُ**’dir; **الهاء** hazfedildi.
Üzerine istidrâk olunanlardandır:

**بنُو فُلانٍ**: Araplardan bir batındır; nisbet hakkında **الفُلانيُّ** dediler.
Halîl dedi: **فُلانٌ**’ın takdiri **فُعال**’dır; onun tasğîri **فُلَيِّنٌ**’dir. Dedi ki: Bazısı der ki: O aslında **فُعْلانٌ**’dır; ondan bir **واوٌ** hazfedilmiştir; bu söze göre onun tasğîri **فُلَيَّانٌ**’dır. Ve denir ki: O, **فُلُ بنُ فُلٍ**’dür; **هَيُّ بن بَيَ** denildiği gibi.
**وأفلونيا**: Farsî bir ilaçtır; **البَاه**’ı coşturur.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فُلَانٌ
فُلَانٌ ذ is a substitute for the proper name of a human being, (S, Msb, * K, TA,) i. e. of a male; (S, TA;) and in like manner ↓ فُلَانَةُ, (Msb, K, TA,) for that of a female; (TA,) each without ال; (Msb:) [the former may be rendered Such a one, or Such a man; and the latter, Such a woman:] and الفُلَانُ and ↓ الفُلَانَةُ for other than a human being, (S, K, TA,) i. e. for a [particular] camel, (Lth, TA,) or for a [particular] beast, as in the saying, رَكِبْتُ الفُلَانَ [I rode such a beast, i. e. such a male beast], and ↓ حَلَبْتُ الفُلَانَةَ [I milked such a beast]: (Msb, TA:) فُلَانٌ has no dual nor pl.: (IB, TA:) [but] sometimes one says to a single person, mase., يَا فُلُ; and to two, يَا فُلَانِ; and to a pl. number, يَافُلُونَ: and in the fem., يَا فُلَةُ; &c.; (K: [see more in art. فل:]) accord. to Kh, فُلَانٌ is of the measure فُعَالٌ; and its dim. is ↓ فُلَيْنٌ: (TA:) or, as some say, it is of the measure فُلَانٌ, [originally فُلْوَانٌ,] with و rejected, therefore its dim. is ↓ فُلَيَّانٌ [originally فُلَيْوَانٌ]; (T, L, TA;) like as اـنْسَانٌ is [said by some to be] اـنْسِيَانٌ, of which the ى is rejected. and therefore its dim. is أُنيْسِيَانٌ. (T, L.)

فُلِيْنٌ
فُلِيْنٌ ذ : see the preceding paragraph.

فُلَانَةُ
فُلَانَةُ ذ , and الفُلَانَةُ: see فُلَانٌ, in three places.

فُلَانِىٌّ
فُلَانِىٌّ ذ the rel. n. of فُلَانٌ: it is rendered indeterminate by the affix ى; and by means of the article اَلْ, it becomes determinate; therefore you say فُلَانٌ الفُلَانِىُّ [meaning Such a one, the person named in relation to such a one], (TA,)

فُلَيَّانٌ
فُلَيَّانٌ ذ : see فُلَانٌ, near the end.

##### Türkçe

فُلَانٌ
**فُلَانٌ** ذ, bir insanın özel adının yerine geçen bir addır; (S, Msb, * K, TA,) yani bir erkeğin; (S, TA;) ve aynı şekilde ↓ **فُلَانَةُ**, (Msb, K, TA,) bir dişininki için; (TA,) her biri ال olmaksızın; (Msb:) [birincisi “böyle biri” yahut “böyle bir adam” diye; ikincisi “böyle bir kadın” diye karşılanabilir:] ve **الفُلَانُ** ve ↓ **الفُلَانَةُ**, insan olmayan için, (S, K, TA,) yani [belirli] bir deve için, (Lth, TA,) yahut [belirli] bir hayvan için; “رَكِبْتُ **الفُلَانَ** [böyle bir hayvana bindim, yani böyle bir erkek hayvana]” sözünde olduğu gibi; ve ↓ “حَلَبْتُ **الفُلَانَةَ** [böyle bir hayvanı sağdım]”: (Msb, TA:) **فُلَانٌ**’ın tesniyesi de çoğulu da yoktur: (IB, TA:) [fakat] bazen tek bir kişiye, müzekker olarak, “يَا **فُلُ**” denir; ve iki kişiye, “يَا **فُلَانِ**”; ve bir çoğul sayıya, “يَا**فُلُونَ**”: ve müenneste, “يَا **فُلَةُ**”; vb.; (K: [daha fazlasına **فل** maddesinde bak:]) Kh’ye göre, **فُلَانٌ** vezin olarak **فُعَالٌ** üzeredir; ve onun tasğîri ↓ **فُلَيْنٌ**’dir: (TA:) yahut, bazılarının dediği gibi, o **فُلَانٌ** vezni üzeredir, [aslında **فُلْوَانٌ**], و atılmış olarak; bu sebeple onun tasğîri ↓ **فُلَيَّانٌ**’dır [aslında **فُلَيْوَانٌ**]; (T, L, TA;) tıpkı **اـنْسَانٌ**’ın [bazılarınca] **اـنْسِيَانٌ** denmesi gibi; onun ى’sı atılır; bu sebeple onun tasğîri **أُنيْسِيَانٌ**’dır. (T, L.)

فُلِيْنٌ
**فُلِيْنٌ** ذ : önceki paragrafa bak.

فُلَانَةُ
**فُلَانَةُ** ذ, ve **الفُلَانَةُ**: üç yerde **فُلَانٌ**’a bak.

فُلَانِىٌّ
**فُلَانِىٌّ** ذ, **فُلَانٌ**’ın nisbe adıdır: ى ekiyle nekre kılınır; ve اَلْ edatı vasıtasıyla marife olur; bu sebeple “**فُلَانٌ الفُلَانِىُّ**” dersin [mânâsı: böyle biri, böyle biriyle nisbetle adı anılan kişi], (TA,)

فُلَيَّانٌ
**فُلَيَّانٌ** ذ : sona yakın, **فُلَانٌ**’a bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَلَنَ
فَلَنَ فُلَاْن 24 ,
a.  Such a one, so & so, a certain person; somebody, some one.

فُلَاْنَة
فُلَاْنَة 24t ,
a.  fem. of فُلَاْن 24 .

فُلَاْنِيّ
فُلَاْنِيّ 24yi ,
a.  Referring to so & so.

b.  Of such & such descent.

فُلَاْنِيَّة
فُلَاْنِيَّة 24yit ,
a.  fem. of فُلَاْنِيّ 24yi .

فَُلْهَُد
فَُلْهَُد ,  فُلْهُوْد
a.  Stout youth.

فَلْهَم
فَلْهَم
a.  Large well.

b.  Pudenda.

##### Türkçe

فَلَنَ
**فَلَنَ** **فُلَاْن** 24 ,
a. Şöyle biri, falan filan, belirli bir kişi; birisi, herhangi biri.

فُلَاْنَة
**فُلَاْنَة** 24t ,
a. **فُلَاْن** 24 ’ün müennesi.

فُلَاْنِيّ
**فُلَاْنِيّ** 24yi ,
a. Falan filana nispet edilen.

b. Şöyle şöyle bir soydan olan.

فُلَاْنِيَّة
**فُلَاْنِيَّة** 24yit ,
a. **فُلَاْنِيّ** 24yi ’nin müennesi.

فَُلْهَُد
**فَُلْهَُد** , **فُلْهُوْد**
a. İri yapılı delikanlı.

فَلْهَم
**فَلْهَم**
a. Büyük kuyu.

b. Avret yerleri.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%86/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

فلن
فَلَنَ - يَفْلِنُ - فُلان
فَلَنَ - يَفْلِنُ + كائن + فلاناً أو اسماً رمزياً: سَمِيَ باسم لا يريد الإفصاح عنه
فُلان: لفظ كناية عن اسم إنسان نتكلم عنه، ولا نريد الإفصاح عن اسمه، أو لا نعرف اسمه، فنقول " فلان " بدلاً من ذكرنا اسمه الصريح
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التسمية والألقاب برمز للدلالة على كائن، وتمييزه عن غيره بها "، وهي:
سَمِيَ - يَسْمَى، دَعِيَ - يَدْعى، لَقَبَ - يَلْقَبُ، نَبَزَ - يَنْبِزُ، عَلَمَ - يَعْلِمُ (عَلَمَ - يَعْلُمُ)، فَلَنَ - يَفْلِنُ
فلان
	﴿ياويلتي ليتني لم أتخذ فلانا خليلا(28)﴾ الفرقان
مختار الصحاح
● [فلن] ف ل ن: فُلانٌ كناية عن اسم سمي به المحدث عنه خاص غالب ويقال في غير الناس الفُلاَنُ و الفُلاَنةُ بالألف واللام
معجم الفرائد القرآنية:
ف ل ن
"فُلاناً" في قوله تعالى :" يَا وَيْلَتَي لَيْتَنِي لَـمْ أَتَّخِذْ فُلاناً خَلِيـلاً " (28) الفرقان .
فُلان وفُلانة كناية عن أعلام العقلاء، والفلان والفلانة كناية عن أعلام غير العقلاء .
الراغب
فلن
- فلان وفلانة: كنايتان عن الإنسان، والفلان والفلانة: كنايتان عن الحيوانات، قال: }يا ليتني لم أتخذ فلانا خليلا﴿[الفرقان/28]، تنبيها أن كل إنسان يندم على من خاله وصاحبه في تحري باطل، فيقول: ليتني لم أخاله، وذلك إشارة إلى ما قال:﴾الأخلاء يومئذ بعضهم لبعض عدو إلا المتقين{ [الزخرف/67].
ملخص اللسان:
1.    فُلانٌ وفُلانَةُ: كناية عن أَسماء الآدميين
2.    وفلانٌ وفلانةُ: كناية عن الذكر والأُنثى من الناس
لسان العرب
● - فلن: فُلانٌ وفُلانَةُ: كناية عن أَسماء الآدميين. والفُلانُ       والفُلانَةُ: كناية عن غير الآدميين. تقول العرب: رَكِبْتُ الفُلانَ وحَلَبْتُ       الفُلانة. ابن السَّرَّاج: فُلانٌ كناية عن اسم سمي به المُحَدَّثُ عنه، خاص       غالب. ويقال في النداء: يا فُلُ فتحذف منه الأَلف والنون لغير ترخيم،       ولو كان ترخيماً لقالوا يا فُلا، قال: وربما جاء ذلك في غير النداء ضرورة؛       قال أَبو النجم:       في لَجَّةٍ، أَمْسِكْ فلاناً عن فُلِ       واللجة: كثرة الأَصوات، ومعناه أَمسك فلاناً عن فلان. وفلانٌ وفلانةُ:       كناية عن الذكر والأُنثى من الناس، قال: ويقال في غير الناس الفُلانُ       والفُلانَةُ بالأَلف واللام. الليث: إِذا سمي به إِنسان لم يحسن فيه الأَلف       واللام. يقال: هذا فلانٌ آخَرُ لأَنه لا نكرة له، ولكن العرب إِذا       سَمَّوْابه الإِبلَ قالوا هذا الفُلانُ وهذه الفُلانة، فإِذا نسبت قلت فلانٌ       الفُلانِيُّ، لأَن كل اسم ينسب إِليه فإِن الياء التي تلحقه تصيره نكرة،       وبالأَلف واللام يصير معرفة في كل شيء. ابن السكيت: تقول لقيت فلاناً، إِذا       كَنَيْت عن الآدميين قلته بغير أَلف ولام، وإِذا كَنَيْتَ عن البهائم       قلته بالأَلف واللام؛ وأَنشد في ترخيم فلان:       وهْوَ إِذا قيل له: وَيْهاً، فُلُ       فإِنه أَحْجِ بِه أَن يَنْكَلُ       وهْو إِذا قيل له: وَيْهاً، كُلُ       فإِنه مُوَاشِكٌ مُسْتَعْجِلُ       وقال الأَصمعي فيما رواه عنه أَبو تراب: يقال قم يا فُلُ ويا فُلاه، فمن       قال يا فُلُ فمضى فرفع بغير تنوين فقال قم يا فُلُ؛ وقال الكميت:       يقالُ لمِثْلِي: وَيْهاً فُلُ       ومن قال يا فُلاه فسكن أَثبت الهاء فقال قُلْ ذلك يا فُلاه، وإِذا مضى       قال يا فُلا قل ذلك، فطرح ونصب. وقال المبرد: قولهم يا فُلُ ليس بترخيم       ولكنها كلمة على حِدَةٍ. ابن بُزُرْج: يقول بعض بني أَسدٍ يا فُلُ أَقبل       ويا فُلُ       أَقبلا ويا فُلُ أَقبلوا، وقالوا للمرأَة فيمن قال يا فُلُ أَقْبِلْ: يا       فُلانَ أَقبلي، وبعض بني تميم يقول يا فُلانَةُ أَقبلي، وبعضهم يقول يا       فُلاةً أَقبلي. وقال غيرهم: يقال للرجل يا فُلُ       أَقبل، وللاثنين يا فُلانِ، ويا فُلُونَ للجمع أَقبلوا، وللمرأَة يا       فُلَ أَقْبِلي، ويا فُلَتانِ، ويا فُلاتُ أَقْبِلْنَ، نصب في الواحدة لأَنه       أَراد يا فُلَة، فنصبوا الهاء. وقال ابن بري: فلانٌ لا يثنى ولا يجمع.       وفي حديث القيامة: يقول الله عز وجل أَي فُلْ أَلم أُكْرِمْكَ       وأُسَوِّدْكَ؟ معناه يا فلانُ، قال: وليس ترخيماً لأَنه لا يقال إِلا بسكون اللام،       ولو كان ترخيماً لفتحوها أَو ضموها؛ قال سيبويه: ليست ترخيماً وإِنما هي       صيغة ارْتُجِلَتْ في باب النداء، وقد جاء في غير النداء؛ وأَنشد:       في لَجَّةٍ أَمْسِكْ فلاناً عن فُلِ       فكسر اللام للقافية. قال الأَزهري: ليس بترخيم فُلانٍ، ولكنها كلمة على       حدة، فبنو أَسد يُوقِعُونَها على الواحد والاثنين والجمع والمؤنث بلفظ       واحد، وغيرهم يثني ويجمع ويؤنث؛ وقال قوم: إِنه ترخيم فلان، فحذفت النون       للترخيم والأََلف لسكونها، وتفتح اللام وتضم على مذهبي الترخيم. وفي حديث       أُسامة في الوالي الجائر: يُلْقى في النار فَتَنْدَلِقُ أَقْتابُه فيقال       له أَي فُلْ أَين ما كنت تَصِفُ. وقوله عز وجل: يا ويلَتا ليتني لم       أَتَّخِذْ فلاناً خليلاً؛ قال الزجاج: لم أَتخذ فلاناً الشيطانَ خليلاً، قال:       وتصديقُه: وكان الشيطان للإِنسان خَذُولاً؛ قال: ويروى أَن عُقْبة بن       أَبي مُعَيْطٍ هو الظالم ههنا، وأَنه كان يأْكل يديه نَدَماً، وأَنه كان عزم       على الإِسلام قبلغ أُمَيَّةَ ابن خَلَفٍ فقال له أُميةُ: وَجْهِي من       وَجْهِك حرامٌ إِن أَسلمت وإِن كَلَّمْتُكَ أَبداً فامتنع عقبة من الإِسلام،       فإِذا كان يوم القيامة أَكل يديه ندماً، وتمنى أَنه آمن واتخذ مع الرسول       إِلى الجنة سبيلاً ولم يتخذ أُمية بن خلف خليلاً، ولا يمتنع أَن يكون       قبوله من أُمية من عمل الشيطان وإِغوائه. وفُلُ بن فُلٍ: محذوف، فأَما       سيبويه فقال: لا يقال فُل يعني به فلان إِلا في الشعر كقوله:       في لجة، أَمسك فلاناً عن فُلِ       وأَما يا فُلْ التي لم تحذف من فلان فلا يستعمل إِلا في النداء، قال:       وإِنما هو كقولك يا هَناه، ومعناه يا رجل. وفلانٌ: اسم رجل. وبنو فُلان:       بَطنٌ نسبوا إِليه، وقالوا في النسب الفُلانيّ كما قالوا الهَنِيّ،       يَكْنُونَ به عن كل إِضافة. الخليلُ: فلانٌ تقديره فُعال وتصغيره فُلَيِّنٌ،       قال: وبعض يقول هو في الأَصل فُعْلانٌ حذفت منه واو، قال: وتصغيره على هذا       القول فُلَيَّانٌ، وكالإنسان حذفت منه الياء أَصله إِنْسِيان، وتصغيره       أُنَيْسِيانُ، قال: وحجة قولهم فُلُ       بن فُلٍ كقولهم هَيُّ بن بَيٍّ وهَيَّانُ بنُ بَيَّانَ. وروي عن الخليل       أَنه قال: فلانٌ نُقْصانُه ياء أَو واو من آخره، والنون زائدة، لأَنك       تقول في تصغيره فُلَيَّانٌ، فيرجع إِليه ما نقص وسقط منه، ولو كان فلانٌ مثل       دُخانٍ لكان تصغيره فُلَيِّنٌ مثل دُخَيِّنٍ، ولكنهم زادوا أَلفاً       ونوناً على فُلَ؛ وأَنشد لأَبي النجم:       إِذْ غَضِبَتْ بالعَطَنِ المُغَرْبَلِ،       تُدافِعُ الشَّيبَ ولم تُقَتَّلِ،       في لَجَّةٍ، أَمْسِكْ فلاناً عن فُلِ
مقاييس اللغة:
(فلن) الفاء واللام والنون كناية عن كلِّ أحد. ورخَّمه أبو النجمِ فقال:
* في لَجَّةٍ أَمْسِكْ فُلانَاً عَنْ فُلِ([3]) *
هذا في الناس، فإنْ كان في غيرهم قيل: ركبتُ الفلانةَ والفرس الفلان([4]) .
القاموس المحيط:
فُلانٌ وفُلانَةُ، مضمومتينِ كِنايةٌ عن أسْمائِنا، وبِألْ؛ عن غيرِنا، وقد يقالُ للواحدِ يا فُلُ، وللاثنينِ يا فُلانِ، وللجَمْعِ يا فُلُونَ، وفي المُؤَنَّثِ يا فُلَةُ، ويا فُلَتانِ، ويا فُلاتُ. ومَنَعَ سيبويهِ أن يقالَ فُلُ، ويُرادَ فُلانٌ، إلا في الشِعْرِ. وقد يقالُ للواحِدَةِ يا فُلاتُ، ويا فُلَ، يُرادُ يا فُلَةُ.
تاج العروس:
( فلان وفلانة مضمومتين كناية عن اسمائنا ) للذكر والانثى ( و ) الفلان والفلانة ( بأل ) كناية ( عن غيرنا ) من ابهائم تقول العرب ركبت الفلان وحلبت الفلانة وقال ابن السراج فلان كناية عن اسم سمى به المحدث عنه خاص غالب وقال الليث ذا سمى به انسان لم يحسن فيه الالف واللام يقال هذا فلان آخر لانه لانكرة له ولكن العرب إذا سموابه الابل قالوا هذا الفلان وهذه الفلانة فإذا نسبت قلت فلان الفلاني لان كل اسم ينسب إليه فان الياء التى تلحقه تصير نكرة وبالالف واللام يصير معرفة في كل شئ وقوله عز وجل يا ويلتا ليتنى لم اتخذ فلانا خليلا قال الزجاج فلانا الشيطان وتصديقه وكان الشيطان للانسان خذولا ويقال ان المراد هنا امية بن خلف وانه منع عقبة بن ابى معيط في الدخول في الاسلام ( ويقال للواحد يافل ) اقبل بالرفع من غير تنوين ( وللاثنين يا فلان ) أقبلا ( وللجمع يافلون ) اقبلوا وقال الاصمعي فيما رواه عنه أبو تراب يقال قم يافل ويافلاه فمن قال يافل فمضى فرفع بغير تنوين ومن قال يافلاه فسكت اثبت الهاء وإذا مضى قال فلاقل ذلك فطرح ونصب ( وفى المؤنث يافلة ) اقبلي وبعض بنى تميم يقول يا فلانة اقبلي ( ويافلتان ) اقبلا بضم ففتح ( ويافلات ) أقبلن وقال ابن بزرج وبعض بنى اسد يقول يافل اقبل ويافل اقبلا ويافل اقبلوا ويافل اقبلي وقال ابن برى فلان لا يثني ولايجمع ( ومنع سيبويه ان يقال فل ويراد ) به ( فلان الا في الشعر ) كقول ابى النجم : إذا غضبت بالعطن المغربل * تدافع ولم تقتل * في لجة امسك فلا نا عن فل فكسر اللام للقافية قال الازهرى وليس ترخيم فلان ولكنها كلمة على حدة * قلت وهو قول المبرد بعينه ومنه حديث القيامة يقول الله عز وجل أي فل ألم أكرمك ألم أسودك معناه يا فلان وليس ترخيما لانه لا يقال الا بسكون اللام ولو كان ترخيما لفتحوها أو ضموها وقال سيبويه ليست ترخيما وانما هي صيغة ارتجلت في باب النداء وقال قوم انه تراخيم فلان فحذفت النون للترخيم والالف لسكونها وتفتح اللام وتضم على مذهبي الترخيم وانشد ابن السكيت : وهو إذا قيل له ويها فل * فانه أحج به ان ينكل وهو إذا قيل له ويها كل * فانه مواشك مستعجل ( وقد يقال للواحد ) كذا في النسخ والصواب يافلاه اقبلي وهى لغة لبعض بنى تميم ( و ) بعضهم يقول ( يافل ) بنصب اللام ( يراد يافلة ) فحذفت الهاء * ومما يستدرك عليه بنو فلان بطن من العرب وقالوا في النسب الفلاني قال الخليل فلان تقديره فعال وتصغيره فلين قال وبعض يقول هو في الاصل فعلان حذفت منه واو وتصغيره على هذا القول فليان ويقال هو فل بن فل

##### Türkçe

**فلن**
**فَلَنَ - يَفْلِنُ - فُلان**
**فَلَنَ - يَفْلِنُ** + bir varlık + **فلاناً** veya sembolik bir isim: Açıklamak istemediği bir adla adlandırıldı.
**فُلان**: Hakkında konuştuğumuz bir insanın adına dair kinayeli bir lafızdır; onun adını açıklamak istemeyiz yahut adını bilmeyiz; bu yüzden açık adını anmamız yerine “**فلان**” deriz.
Ve lafız, “bir varlığa delalet için bir sembolle adlandırma ve lakaplar; onunla onu başkasından ayırt etme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**سَمِيَ - يَسْمَى**، **دَعِيَ - يَدْعى**، **لَقَبَ - يَلْقَبُ**، **نَبَزَ - يَنْبِزُ**، **عَلَمَ - يَعْلِمُ** (**عَلَمَ - يَعْلُمُ**)، **فَلَنَ - يَفْلِنُ**

**فلان**
	﴿Ey vay halime! Keşke **فلانا**’yı dost edinmeseydim (28)﴾ **الفرقان**

مختار الصحاح
● [**فلن**] ف ل ن: **فُلانٌ**; hakkında konuşulan kimsenin kendisiyle adlandırıldığı bir isme dair kinayedir; özel, galip (kullanım). İnsanlar dışındakiler için **الفُلاَنُ** ve **الفُلاَنةُ** (başında **الألف** ve **اللام** ile) denir.

معجم الفرائد القرآنية:
ف ل ن
“**فُلاناً**”, Yüce Allah’ın şu sözünde: “Ey vay halime! Keşke **فُلاناً**’yı dost edinmeseydim” (28) **الفرقان**.
**فُلان** ve **فُلانة**: akıllıların özel adlarına dair kinayedir; **الفلان** ve **الفلانة** ise akıllı olmayanların özel adlarına dair kinayedir.

الراغب
**فلن**
- **فلان** ve **فلانة**: insana dair iki kinayedir; **الفلان** ve **الفلانة**: hayvanlara dair iki kinayedir. Şöyle dedi: ﴿Keşke **فلانا**’yı dost edinmeseydim﴾ [**الفرقان**/28]; bu, her insanın, batılı araştırmada kendisiyle dostluk kurduğu ve arkadaşlık ettiği kimseye pişman olacağına dikkat çekmek içindir; şöyle der: Keşke onunla dostluk kurmasaydım. Bu da, şu sözde söylenene bir işarettir: ﴿O gün dostlar, takvâ sahipleri hariç, birbirlerine düşmandırlar﴾ [**الزخرف**/67].

ملخص اللسان:
1.	**فُلانٌ** ve **فُلانَةُ**: Âdemoğullarının adlarına dair kinayedir.
2.	Ve **فلانٌ** ve **فلانةُ**: insanlardan erkek ve dişiye dair kinayedir.

لسان العرب
● - **فلن**: **فُلانٌ** ve **فُلانَةُ**: Âdemoğullarının adlarına dair kinayedir. Ve **الفُلانُ** ve **الفُلانَةُ**: Âdemoğulları dışındakilere dair kinayedir. Araplar der ki: **رَكِبْتُ الفُلانَ** ve **حَلَبْتُ الفُلانة**. İbn es-Serrâc: **فُلانٌ**, hakkında konuşulan kimsenin kendisiyle adlandırıldığı bir isme dair kinayedir; özel, galip. Ve nida’da şöyle denir: **يا فُلُ**; ondan **الألف** ve **النون** düşürülür; bu, terhîm için değildir; terhîm olsaydı **يا فُلا** derlerdi. Dedi ki: Bazen bu, nida dışında da zaruret olarak gelir; Ebû’n-Necm dedi ki:
	في لَجَّةٍ، أَمْسِكْ فلاناً عن فُلِ
Ve **اللجة**: seslerin çokluğudur; manası: **فلان**’ı **فلان**’dan alıkoy. Ve **فلانٌ** ve **فلانةُ**: insanlardan erkek ve dişiye dair kinayedir. Dedi ki: İnsanlar dışındakiler için **الفُلانُ** ve **الفُلانَةُ** (başında **الألف** ve **اللام** ile) denir. el-Leys: Eğer bir insan onunla adlandırılırsa, onda **الألف** ve **اللام** güzel olmaz. “Bu, başka bir **فلانٌ**’dır” denir; çünkü onun nekresi yoktur. Fakat Araplar, onunla develeri adlandırdıklarında “bu **الفُلانُ** ve bu **الفُلانة**” derler. Nisbet ettiğinde “**فلانٌ الفُلانِيُّ**” dersin; çünkü kendisine nisbet edilen her isimde ona eklenen **الياء** onu nekre yapar; **الألف** ve **اللام** ile ise her şeyde marife olur. İbn es-Sikkît: “**لقيت فلاناً**” dersin; Âdemoğullarından kinaye yaptığında onu **ألف** ve **لام** olmaksızın söylersin; hayvanlardan kinaye yaptığında onu **الألف** ve **اللام** ile söylersin. Ve **فلان**’ın terhîminde şu beyit okundu:
	وهْوَ إِذا قيل له: وَيْهاً، فُلُ
	فإِنه أَحْجِ بِه أَن يَنْكَلُ
	وهْو إِذا قيل له: وَيْهاً، كُلُ
	فإِنه مُوَاشِكٌ مُسْتَعْجِلُ
Ve el-Asma‘î, Ebû Turâb’ın ondan rivayet ettiği üzere dedi ki: “**قم يا فُلُ** ve **يا فُلاه**” denir. Kim **يا فُلُ** derse, geçer; tenvinsiz olarak ref‘ eder; böylece “**قم يا فُلُ**” der. el-Kumeyt dedi ki:
	يقالُ لمِثْلِي: وَيْهاً فُلُ
Kim **يا فُلاه** derse, sükûn verir; **الهاء**’yı sabit kılar; “Bunu söyle, **يا فُلاه**” der; geçtiğinde “Bunu söyle, **يا فُلا**” der; atar ve nasb eder. el-Muberrad dedi ki: Onların “**يا فُلُ**” sözü terhîm değildir; bilakis başlı başına bir kelimedir. İbn Buzurc: Benî Esed’den bazıları “**يا فُلُ أَقبل**” ve “**يا فُلُ أَقبلا**” ve “**يا فُلُ أَقبلوا**” der. Ve kadına, “**يا فُلُ أَقْبِلْ**” diyen kimsenin (kullandığına karşılık) “**يا فُلانَ أَقبلي**” dediler. Benî Temîm’den bazıları “**يا فُلانَةُ أَقبلي**” der; bazıları “**يا فُلاةً أَقبلي**” der. Başkaları dedi ki: Erkeğe “**يا فُلُ أَقبل**” denir; iki kişiye “**يا فُلانِ**”; cem‘ için “**يا فُلُونَ أَقبلوا**”; kadına “**يا فُلَ أَقْبِلي**”; “**يا فُلَتانِ**”; “**يا فُلاتُ أَقْبِلْنَ**”. Tekil dişilde nasb etti; çünkü “**يا فُلَة**”yi kastetti; böylece **الهاء**’yı nasb ettiler. İbn Berrî dedi ki: **فلانٌ** tesniye edilmez ve cem‘ yapılmaz. Kıyamet hadîsinde: Allah عز وجل der ki: “**أَي فُلْ**! Sana ikram etmedim mi ve seni efendi kılmadım mı?” Manası: “**يا فلانُ**”. Dedi ki: Terhîm değildir; çünkü yalnızca **اللام**’ın sükûnu ile söylenir; terhîm olsaydı onu fetha yahut damme yaparlardı. Sîbeveyh dedi ki: Terhîm değildir; bilakis nida babında irticalen konmuş bir sigadır; nida dışında da gelmiştir. Şu beyit okundu:
	في لَجَّةٍ أَمْسِكْ فلاناً عن فُلِ
Böylece kafiyeden dolayı **اللام**’ı kesreledi. el-Ezherî dedi ki: Bu, **فُلانٍ**’ın terhîmi değildir; bilakis başlı başına bir kelimedir. Benî Esed onu, tek, iki, cem‘ ve müennes üzerine tek bir lafızla uygular; başkaları tesniye eder, cem‘ eder ve müennes yapar. Bir kavim dedi ki: O, **فلان**’ın terhîmidir; terhîm için **النون** düşürüldü, sükûnundan dolayı **الألف** (da düşürüldü); terhîm mezheplerine göre **اللام** fetha ve damme yapılır. Üsâme’nin zalim vali hakkındaki hadîsinde: Ateşe atılır; bağırsakları dışarı dökülür; ona “**أَي فُلْ**! Nerede idi, vasfetmekte olduğun şey?” denir. Ve O’nun عز وجل sözü: “Ey vay halime! Keşke **فلاناً**’yı dost edinmeseydim.” ez-Zeccâc dedi ki: “**فلاناً**” şeytandır. Dedi ki: Bunun tasdiki: “Şeytan insan için çokça yüzüstü bırakan idi.” Dedi ki: Rivayet olunur ki burada zalim, **عُقْبة بن أَبي مُعَيْطٍ**’tır; ellerini pişmanlıkla yiyordu; İslâm’a girmeye azmetmişti; **أُمَيَّةَ ابن خَلَفٍ**’e ulaştı; **أُميةُ** ona dedi ki: “Eğer Müslüman olursan ve seninle ebediyen konuşursam, yüzüm senin yüzünden haramdır.” Böylece **عقبة** İslâm’dan geri durdu. Kıyamet günü olunca ellerini pişmanlıkla yer; iman etmiş olmayı, resulle birlikte cennete bir yol edinmeyi ve **أُمية بن خلف**’i dost edinmemiş olmayı temenni eder. Ve onun **أُمية**’den kabulü, şeytanın ameli ve onun iğvâsı olmaktan uzak değildir. Ve “**فُلُ بن فُلٍ**”: hazfedilmiştir. Sîbeveyh’e gelince: Şiirde, şu söz gibi, **فُل** denilip onunla **فلان** kastedilmesi dışında söylenmez dedi:
	في لجة، أَمسك فلاناً عن فُلِ
Ama **فلان**’dan hazfedilmemiş olan “**يا فُلْ**” yalnızca nida’da kullanılır. Dedi ki: Bu, “**يا هَناه**” demen gibidir; manası: “Ey adam!” Ve **فلانٌ**: bir erkeğin adıdır. Ve **بنو فُلان**: ona nisbet edilen bir batındır; nisbet hakkında **الفُلانيّ** dediler; **الهَنِيّ** dedikleri gibi; her izafeden onunla kinaye yaparlar. el-Halîl: **فلانٌ**’ın takdiri **فُعال**’dır; tasğîri **فُلَيِّنٌ**’dir. Dedi ki: Bazıları der ki: Aslı **فُعْلانٌ**’dır; ondan bir **واو** hazfedilmiştir. Dedi ki: Bu görüşe göre tasğîri **فُلَيَّانٌ**’dır. Ve **الإنسان** gibi; ondan **الياء** hazfedilmiştir; aslı **إِنْسِيان**’dır; tasğîri **أُنَيْسِيانُ**’dır. Dedi ki: Onların “**فُلُ بن فُلٍ**” sözünün hücceti, “**هَيُّ بن بَيٍّ**” ve “**هَيَّانُ بنُ بَيَّانَ**” sözleri gibidir. el-Halîl’den rivayet olundu ki dedi: **فلانٌ**’ın noksanı, sonundan bir **ياء** yahut **واو**’dur; **النون** ise ziyadedir; çünkü tasğîrinde **فُلَيَّانٌ** dersin; böylece eksilen ve düşen şey ona geri döner. Eğer **فلانٌ**, **دُخانٍ** gibi olsaydı, tasğîri **فُلَيِّنٌ** olurdu; **دُخَيِّنٍ** gibi. Fakat onlar **فُلَ** üzerine bir **ألف** ve **نون** ziyade ettiler. Ebû’n-Necm’den şu beyit okundu:
	إِذْ غَضِبَتْ بالعَطَنِ المُغَرْبَلِ،
	تُدافِعُ الشَّيبَ ولم تُقَتَّلِ،
	في لَجَّةٍ، أَمْسِكْ فلاناً عن فُلِ

مقاييس اللغة:
(**فلن**) **الفاء** ve **اللام** ve **النون**, herkes hakkında kinayedir. Ebû’n-Necm onu terhîm etti ve şöyle dedi:
* في لَجَّةٍ أَمْسِكْ فُلانَاً عَنْ فُلِ([3]) *
Bu, insanlar hakkındadır; eğer onların dışında olursa şöyle denir: “**ركبتُ الفلانةَ** ve **الفرس الفلان**([4]).”

القاموس المحيط:
**فُلانٌ** ve **فُلانَةُ**, ikisi de dammeli: bizim adlarımıza dair kinayedir; ve **بِألْ** ile: bizim dışımızdakilere dair. Ve tek kişiye “**يا فُلُ**” denebilir; iki kişiye “**يا فُلانِ**”; cem‘e “**يا فُلُونَ**”. Müenneste “**يا فُلَةُ**”, “**يا فُلَتانِ**”, “**يا فُلاتُ**”. Sîbeveyh, şiir dışında “**فُلُ**” denilip onunla **فُلانٌ** kastedilmesini men etti. Ve tek bir kadına “**يا فُلاتُ**” ve “**يا فُلَ**” denebilir; bununla “**يا فُلَةُ**” kastedilir.

تاج العروس:
( **فلان** ve **فلانة** ikisi de dammeli; adlarımıza dair kinayedir ) erkek ve dişi için. ( ve ) **الفلان** ve **الفلانة** ( **بأل** ile ) kinayedir ( bizim dışımızdakiler )den; hayvanlardan. Araplar der: **ركبت الفلان** ve **حلبت الفلانة**. İbn es-Serrâc dedi ki: **فلان**; hakkında konuşulan kimsenin kendisiyle adlandırıldığı bir isme dair kinayedir; özel, galip. el-Leys dedi ki: Eğer bir insan onunla adlandırılırsa, onda **الألف** ve **اللام** güzel olmaz; “bu, başka bir **فلان**’dır” denir; çünkü onun nekresi yoktur. Fakat Araplar, onunla develeri adlandırdıklarında “bu **الفلان** ve bu **الفلانة**” derler. Nisbet ettiğinde “**فلان الفلاني**” dersin; çünkü kendisine nisbet edilen her isimde ona eklenen **الياء** onu nekre yapar; **الألف** ve **اللام** ile ise her şeyde marife olur. Ve O’nun عز وجل sözü: “Ey vay halime! Keşke **فلانا**’yı dost edinmeseydim.” ez-Zeccâc dedi ki: **فلانا** şeytandır; ve bunun tasdiki: “Şeytan insan için çokça yüzüstü bırakan idi.” Ve denir ki: Burada murad **أمية بن خلف**’tir; ve o, **عقبة بن ابى معيط**’i İslâm’a girmekte engellemiştir. ( Ve tek kişiye “**يافل**” denir ) “**اقبل**”; tenvinsiz olarak ref‘ ile. ( ve iki kişiye “**يا فلان**” ) “**أقبلا**”. ( ve cem‘e “**يافلون**” ) “**اقبلوا**”. el-Asma‘î, Ebû Turâb’ın ondan rivayet ettiği üzere dedi ki: “**قم يافل** ve **يافلاه**” denir. Kim “**يافل**” derse, geçer; tenvinsiz olarak ref‘ eder. Kim “**يافلاه**” derse, sükûn verir; **الهاء**’yı sabit kılar; geçtiğinde “**فلا**” der; böylece atar ve nasb eder. ( ve müenneste “**يافلة**” ) “**اقبلي**”. Benî Temîm’den bazıları “**يا فلانة اقبلي**” der. ( ve “**يافلتان**” ) “**اقبلا**”; damme sonra fetha ile. ( ve “**يافلات**” ) “**أقبلن**”. İbn Buzurc dedi ki: Benî Esed’den bazıları “**يافل اقبل**” ve “**يافل اقبلا**” ve “**يافل اقبلوا**” ve “**يافل اقبلي**” der. İbn Berrî dedi ki: **فلان** tesniye edilmez ve cem‘ yapılmaz. ( Sîbeveyh men etti ki “**فل**” denilsin ve onunla ) ( **فلان** kastedilsin; şiir dışında ) Ebû’n-Necm’in şu sözü gibi:
	إذا غضبت بالعطن المغربل * تدافع ولم تقتل * في لجة امسك فلا نا عن فل
Böylece kafiyeden dolayı **اللام**’ı kesreledi. el-Ezherî dedi ki: Bu, **فلان**’ın terhîmi değildir; bilakis başlı başına bir kelimedir. Dedim ki: Bu, el-Muberrad’ın sözünün aynısıdır. Ondandır: kıyamet hadîsi; Allah عز وجل der ki: “**أي فل**! Sana ikram etmedim mi? Seni efendi kılmadım mı?” Manası: “**يا فلان**”. Terhîm değildir; çünkü yalnızca **اللام**’ın sükûnu ile söylenir; terhîm olsaydı onu fetha yahut damme yaparlardı. Sîbeveyh dedi ki: Terhîm değildir; bilakis nida babında irticalen konmuş bir sigadır. Bir kavim dedi ki: O, **فلان**’ın terhîmidir; terhîm için **النون** düşürüldü, sükûnundan dolayı **الألف** (da düşürüldü); terhîm mezheplerine göre **اللام** fetha ve damme yapılır. İbn es-Sikkît şu beyiti okudu:
	وهو إذا قيل له ويها فل * فانه أحج به ان ينكل
	وهو إذا قيل له ويها كل * فانه مواشك مستعجل
( Ve tek kişiye denebilir ) nüshalarda böyledir; doğrusu: “**يافلاه اقبلي**”dir; bu, Benî Temîm’den bazılarının dilidir. ( ve ) bazısı der ki ( “**يافل**” ) **اللام**’ın nasbıyla; ( bununla “**يافلة**” kastedilir ); böylece **الهاء** hazfedildi. * Ve buna müstedrek olarak: **بنو فلان** Araplardan bir batındır. Nisbet hakkında **الفلاني** dediler. el-Halîl dedi ki: **فلان**’ın takdiri **فعال**’dır; tasğîri **فلين**’dir. Dedi ki: Bazıları der ki: Aslı **فعلان**’dır; ondan bir **واو** hazfedilmiştir; bu görüşe göre tasğîri **فليان**’dır. Ve denir ki: “**فل بن فل**”.
