# فلي (ف-ل-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%84%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - ل - ي
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: فلى

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%8A/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب اللام والفاء و و أ ي ء معهما
ف ل و، ف و ل، و ل ف، ل ي ف، ف ل ي، ف ي ل، ل ف أ، أ ل ف، ف أ ل، أ ف ل مستعملات
فلو:
الفلاة: المفازة، والجميع: الفَلَوات، والفَلا.
والفِلْوُ: الجَحش والمُهْر والجميعُ: الأَفْلاء. وقد فَلَوْناه عن أُمِّه، أي: فَطَمناه.. وافتليناه لأنفسنا، أي: اتّخذناه، وقال:
نقودُ جِيادَهُنَّ ونَفْتَـلـيهـا		ولا نَغذو التُّيوسَ ولا القِهادا
وقال:
مُلْمِعٍ لاعةِ الفُؤاد إلى جَح		شٍ فَلاهُ عنها فبئسَ الفالي
فول:
الفُولُ: حبٌّ يقال له: الباقِلَّى. الواحدةُ: فُولة.
ولف:
الوَلفُ والوِلاف والوَليفُ: ضَرْبٌ من العَدْو، والفِعْلُ: وَلَفَ يَلِفُ وَلْفاً ووِلافاً ووليفا، قال رؤبة: ويومَ رَكضِ الغارةِ الوِلافِ.
ليف:
اللِّيفُ: معروفٌ، والقِطْعةٌ: لفة.
فلي:
الفِلايةُ من فَلْي الرَّأْس، والتَّفلِّي: التَّكَلُّف، وإذا رأيت الحُمُرَ كأنّها تَتَحاكُّ دَفَقاً فإِنّها تتفالَى قال:
ظلّتْ تَفالَى وظَلَّ الجَأْبُ مُكْتئبـاً		كأنّهُ عن سَرارِ الأَرْضِ مَحْجومُ
ويجمع الفِلو: أَفْلاء.
والفالية: خُنْفَساء رَقطاءُ ضَخْمة في الصَّحارَى.. أبو الدُّقَيْش: إنّها سيّدةُ الخَنافِس.
فيل:
الفيلُ: معروفٌ. والتَّفيُّلُ: معالجته، وحافظه: فيّال، وحِرْفتُه: الفِيالة.
والتَّفيُّل أيضاً: زيادة الشّباب، قال: حتّى إذا ما حان من تَفَيُّلهِ وتفيّل رأيُ فلانٍ، أي: أخطأ في فَراسَته.. وفيَّلْتُ رأيه.
والمفايَلَةُ: لُعْبةٌ يلعب بها فتيانُ الأَعراب وصبيانُهم تُسَمَّى الفِيَال، ومَنْ نصبَ الفاءَ جَعَله أسماً، ومن كَسَر الفاء جعله مصدراً، قال:
يَشُقُّ حَبابَ الماءِ حَيْزومُها بها		كما قَسَمَ التُّرْبَ المُفايلُ باليد
لفأ:
اللَّفاءُ، ممدود: التُّرابُ والقُماش على وجه الأرض، قال:
فما أنا بالضَّعيفِ فتَزْدَرِينـى		ولا حظّي اللَّفاءُ ولا الخَسيسُ
ولَفَأَتِ الرِّيحُ السَّحابَ عن وجه السّماء، أي: فرّفته، وكذلك لَفَأتِ التُّرابَ عن وجه الأرض.
ولَفَأتِ اللَّحمَ عن العَظْم بالسِّكِّين، والتْفأْتُه، والقطعةُ منه: لَفأَة، قال في وصف السّحاب: ظلّت رُكاماً والرِّيحُ تَلْفَؤُها
ألف:
أَلْف في العَدَد: عَشْرُ مِئةٍ، والجميعُ: آلاف.. وقد آلَفَتٍ الإبلُ، ممدودة: صارتْ أَلفاً.
والأَلَفانُ: مَصْدرُ أَلِفْتُ الشَّيء فأنا آلَفُهُ من الأُلفة.
والأُلْفَةُ: مَصْدرَ الائْتِلاف.
وإلْفُكَ وأَلِيفُك: الذّي يَأْلَفُك.
وأَوالِفُ الطَّير: التّي قد ألِفَتْ مَكَّة، قال: أوالِفاً مكّةَ من وُرْقِ الحمي وتقول: قد آلَفَتْ هذه الطَّير مَوْضِعَ كذا، وهُنَّ مُؤْلِفاتٌ، أي: لا تَبْرح.
والأَلِفُ والأليف.. كلاهما حَرْفٌ.
وقول الله عزّ وجلّ "لإيلاف قريشٍ"، إنّما جاءت هذه اللاّم، والله أعلم، في لإيلاف قريش على معنى سورة الفيل، إنّما أهلك اللهُ الفيل كي تسلمَ قُريش من شرِّهِم، فيَسْلَمُوا في بلدهم ليؤلِّفهم الله، فهذه اللاّم تلك.
وكلّ شيءٍ ضُمَمْت بَعضَه إلى بعضٍ فقد ألَّفْته تأليفاً.
فال:
الفّأْل: معروفٌ، وقد تفاءلت بكذا، وذلك ضدّ الطِّيرَة.
أفل:
أَفَلَتِ الشَّمْسُ تأفُل أفولاً. وكلّ شيء غاب فقد أَفَلَ، وهو آفل.
وإذا استقرّ اللّقاح في قرار الرَّحِمِ قيل: قد أفل، والآفِل في هذا المعنى: هي التي حَمَلَتْ. ويقولون: لبوءة آفل وآفلة إذا حَمَلَتْ.
والأفيل: الفصيل، والجميع: الإِفالُ، قال: وجاء قريع الشّول قبل إفالها

##### Türkçe

باب **اللام** ve **الفاء** ve **و** ve **أ** ve **ي** ve **ء** onlarla birlikte

**ف ل و**، **ف و ل**، **و ل ف**، **ل ي ف**، **ف ل ي**، **ف ي ل**، **ل ف أ**، **أ ل ف**، **ف أ ل**، **أ ف ل** kullanılagelenlerdir

**فلو**:
**الفلاة**: çöl, ıssız yer; hepsi: **الفَلَوات** ve **الفَلا**.
Ve **الفِلْوُ**: sıpa ve tay; hepsi: **الأَفْلاء**. Ve onu annesinden **فَلَوْناه**; yani onu sütten kestik.. Ve onu kendimiz için **افتليناه**; yani onu edindik, ve dedi ki:
Onların atlarını süreriz ve onu kendimize ediniriz		ve tekeleri beslemeyiz ve ne de **القِهادا**
Ve dedi ki:
Parıltılı, yüreği yanık, bir sıpaya doğru		onu ondan ayırdı; ne kötü ayırandır

**فول**:
**الفُولُ**: bir tane; ona **الباقِلَّى** denir. Tekili: **فُولة**.

**ولف**:
**الوَلفُ** ve **الوِلاف** ve **الوَليفُ**: koşmanın bir türü; fiil: **وَلَفَ يَلِفُ** **وَلْفاً** ve **وِلافاً** ve **ووليفا**; Rü’be dedi ki: Ve **الوِلافِ** baskının koşturma günü.

**ليف**:
**اللِّيفُ**: bilinen (şey); parçası: **لفة**.

**فلي**:
**الفِلايةُ** başın **فَلْي**’indendir; ve **التَّفلِّي**: zorlama; ve sen eşekleri sanki sürtüşerek akıyorlarmış gibi görürsen, şüphesiz onlar **تتفالَى** ederler; dedi ki:
**تَفالَى** etti ve **الجَأْبُ** kederli kaldı		sanki yerin göbeğinden hacmedilmiş gibi
Ve **الفِلو**’nun çoğulu: **أَفْلاء**.
Ve **الفالية**: çöllerde (bulunan) benekli, iri bir bokböceği.. Ebû’d-Dukayş: Şüphesiz o, bokböceklerinin hanımefendisidir.

**فيل**:
**الفيلُ**: bilinen (hayvan). Ve **التَّفيُّلُ**: onunla uğraşmak; onun bakıcısı: **فيّال**; ve mesleği: **الفِيالة**.
Ve **التَّفيُّل** ayrıca: gençliğin artması; dedi ki: onun **تَفَيُّلهِ**’nden vakit gelinceye kadar; ve falanın görüşü **تفيّل** etti; yani firasetinde yanıldı.. ve onun görüşünü **وفيَّلْتُ**.
Ve **المفايَلَةُ**: bedevî gençlerinin ve çocuklarının oynadığı bir oyun; **الفِيَال** diye adlandırılır; ve **الفاء**’yı nasbeden onu isim yapar, ve **الفاء**’yı kesreleyen onu mastar yapar; dedi ki:
Onun göğsü suyun kabarcığını onunla yarar		**المُفايلُ**’in eliyle toprağı bölmesi gibi

**لفأ**:
**اللَّفاءُ** (medli): yer yüzü üzerindeki toprak ve kumaş; dedi ki:
Ben zayıf değilim ki beni hor göresin		ve payım **اللَّفاءُ** da değil, aşağılık da
Ve rüzgâr bulutu göğün yüzünden **لَفَأَتِ**; yani onu dağıttı; aynı şekilde toprağı yerin yüzünden **لَفَأتِ**.
Ve eti kemikten bıçakla **لَفَأتِ**; ve ben onu **التْفأْتُه**; ve ondan parça: **لَفأَة**; bulutu vasfederken dedi ki: **ظلّت** yığın oldu ve rüzgâr onu **تَلْفَؤُها**

**ألف**:
Sayıda **أَلْف**: on yüzdür; hepsi: **آلاف**.. ve develer **آلَفَتٍ** (medli): bin oldu.
Ve **الأَلَفانُ**: **أَلِفْتُ** şeyi, ben onu ülfetten **آلَفُهُ**’nun mastarıdır.
Ve **الأُلْفَةُ**: **الائْتِلاف**’ın mastarıdır.
Ve senin **إلْفُكَ**’ın ve senin **أَلِيفُك**’in: sana ülfet edendir.
Ve kuşun **أَوالِفُ**’i: Mekke’ye ülfet etmiş olanlardır; dedi ki: **أوالِفاً** Mekke’yi **وُرْقِ الحمي**’den; ve dersin ki: Bu kuş şu yer’e **آلَفَتْ**; ve onlar **مُؤْلِفاتٌ**’tır; yani ayrılmaz.
Ve **الأَلِفُ** ve **الأليف**.. ikisi de bir harftir.
Ve Allah azze ve celle’nin sözü: “**لإيلاف قريشٍ**”; ancak bu **اللاّم** geldi—Allah daha iyi bilir—**لإيلاف قريش**’te **سورة الفيل** mânası üzere: Allah ancak fili helâk etti ki Kureyş onların şerrinden selâmet bulsun, böylece beldelerinde selâmet bulsunlar da Allah onları ülfet ettirsin; işte bu **اللاّم** odur.
Ve her şey ki onun bir kısmını bir kısmına kattın, onu **ألَّفْته** **تأليفاً** ile.

**فال**:
**الفّأْل**: bilinen (şey); ve ben bununla **تفاءلت**; ve bu, uğursuzluğun zıddıdır.

**أفل**:
Güneş **أَفَلَتِ**; **تأفُل** **أفولاً**. Ve her şey ki kayboldu, muhakkak **أَفَلَ**; ve o **آفل**’dir.
Ve döl rahmin kararında yerleşince: **قد أفل** denir; ve bu mânada **الآفِل**: hamile kalan dişidir. Ve derler ki: **لبوءة آفل وآفلة** hamile kalınca.
Ve **الأفيل**: sütten kesilmiş deve yavrusu; hepsi: **الإِفالُ**; dedi ki: Ve **إفالها**’sından önce sütlü develerin yiğidi geldi

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%8A/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف ل ي
فليت رأسي واستفليته واستفليت رأسي‏:‏ طلبت أن يفلى‏.‏
قال‏:‏ وقد أختلس الطّعن - ة لا يدمى لها نصلي كجيب الدّفنس الورها - ء ريعت وهي تستفلي وتفالى الحماران‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ أي عظيماً في نفسه متكبراً‏.‏
ورأيت النساء يتفالين‏.‏
‏"‏ وما أشبهك إلا بفالية الأفاعي ‏"‏ وهي هنيّة من جنس الخنافس منقّطة تكون عند جحرة الحيات تفليهنّ قال أبو الدفيش‏:‏ هي سيدة الخنافس‏.‏
تقوله لذي الشفقة على الظّلمة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ فليت الشعر‏:‏ تدبرته وفتشت عن معانيه‏.‏
يقال‏:‏ إفل هذا البيت فإنه صعب‏.‏
وفليت القوم بعيني وافتليتهم‏:‏ تأملتهم كما تقول‏:‏ جسستهم بعيني وفليت خبرهم وافتليته‏.‏
وفليت القوم وفلوتهم حتى لقيت فلاناً أي تخلّلتهم ومنه فليت رأسه بالسيف وفلوته‏.‏
وفلا المفازة والفلاة فعلةٌ منه‏.‏
وفلانة بدوية فلوية‏.‏
وتقول‏:‏ أترك الناس للصّلوات أهل الفلوات‏.‏
وأفلينا‏:‏ دخلنا في الفلاة ومنه‏:‏ فلوت المهر عن أمه وافتليته‏:‏ فصلته‏.‏
قال‏:‏ تعود جيادهنّ ونفتليها ولا نغذو التّيوس ولا القهادا وله فلوّ وأفلاءٌ‏.‏

##### Türkçe

ف ل ي
**فليت رأسي** ve **استفليته** ve **استفليت رأسي**: **يفلى** olmasını istedim.
Dedi: Ve mızrak darbesini kapıp götürmüştür — ona (yani darbeye) **نصلي** kanamaz — **كجيب الدّفنس الورها - ء**; ürktü, o **تستفلي** ederken ve iki eşek **تفالى** ederken.
Zü’r-Rumme dedi: Yani kendi nefsinde büyük, kibirli.
Ve kadınları **يتفالين** ederken gördüm.
"Ve sana ancak **بفالية الأفاعي** benzer" — o, benekli, böcekler cinsinden küçük bir şeydir; yılanların inleri yanında olur; onları **تفليهنّ** eder. Ebü’d-Düfeyş dedi: O, böceklerin hanımefendisidir.
Bunu, zulme şefkatli olana söylersin.
Mecazdan: **فليت الشعر**: onu tedebbür ettim ve mânâlarını araştırdım.
Denir: Bu beyti **إفل** et; çünkü o zordur.
Ve **فليت القوم بعيني** ve **افتليتهم**: onları teemmül ettim; senin “Onları gözümle yokladım” demen gibi; ve **فليت خبرهم** ve **افتليته**.
Ve **فليت القوم** ve **فلوتهم** ta ki falancaya rastlayıncaya kadar; yani aralarına girdim; bundan: **فليت رأسه بالسيف** ve **فلوته**.
Ve **فلا المفازة** ve **الفلاة** ondan bir **فعلةٌ**dır.
Ve falanca kadın, bedevî, **فلوية**dir.
Ve dersin: İnsanları namazlara bırak; (onlar) **أهل الفلوات**tır.
Ve **أفلينا**: **الفلاة**ya girdik; bundan: **فلوت المهر عن أمه** ve **افتليته**: onu ayırdım.
Dedi: Onların atlarını alıştırırız ve onları **نفتليها** ederiz; ve ne tekeleri ne de **القهادا**yı besleriz; ve onun **فلوّ**su ve **أفلاءٌ**ı vardır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( ى ( *!فَلاهُ بالسَّيْفِ *!يَفْلِيهِ ) *!فَلْياً : قَطَعَ به رأْسَه ؛ ( كيَفْلُوهُ ) فَلْواً .
( و ) *!فَلَى ( رأْسَهُ ) فَلْياً ، ( بَحَثَهُ عن القَمْلِ ، *!كفَلاَّهُ ؛ والاسْمُ : *!الفِلاَيَةُ ، بالكَسْرِ ) . ) ومن هنا يقالُ للنِّساءِ *!الفَالِياتُ *!والفَوَالِي ؛ ومنه قولُ عَمْرِو بنِ معديكرب :
تَراهُ كالثَّغامِ يُعَلُّ مِسْكاً
يسُوء الفالِياتِ إذا فَلَيْنيقالَ الجَوْهرِي : قالَ الأَخْفَش : أَرادَ *!فَلَيْتَني فحَذَفَ النونَ الأخيرَةَ لأنَّ هذه النُّونَ وِقايَة للفِعْل وليسَتِ اسْماً ، وأَمَّا النّونُ الأُولى فلا يَجوزُ طَرْحها لأنَّها الاسْمُ المُضْمَرُ .
( و ) مِن المجازِ : فَلَى ( الشِّعْرَ ) يَفْلِيه فَلْياً : إذا ( تدَبَّرَهُ واسْتَخْرَجَ مَعانِيَهُ ) وغَرِيبَهُ ؛ عن ابنِ السِّكِّيت ؛ كذا في الصِّحاح .
وفي الأساس :

أَي فَتَّشَ عن مَعانِيه . يقالُ : *!افْلِ هذا البَيْتَ فإنَّه صَعْبٌ .
( و ) فَلَى ( فُلاناً في عَقْلِه ) يَفْلِيه فَلْياً : ( رازَهُ ) .
( وفي التَّهذيبِ : إذا نَظَرَ ما عقْلُه ، وهو مجازٌ أَيْضاً .
( *!واسْتَفْلَى رَأْسَهُ *!وتَفالَى ) هو : ( اشْتَهَى أَنْ *!يُفْلَى ) ؛ ) نقلَهُ الجَوْهرِي .
( و ) *!فَلِيَ ، ( كرَضِيَ : انْقَطَعَ ) ؛ ) عن ابنِ الأعْرابي .
( و ) *!فَلَّى ، ( كحتَّى : جَبَلٌ ) ؛ ) وهو غَلَطٌ ، والصَّوابُ بفتحٍ فسكونٍ ، كما هو نصُّ التكْمِلَةِ .
( *!وفالِيَةُ الأَفاعِي : أَوائِلُ الشَّرِّ ) . ) قالَ ابنُ الأعْرابي : يقولونَ : أَتَتْكُم *!فالِيَةُ الأفاعِي ؛ يُضْرَبُ مَثَلاً لأوَّلِ الشرِّ يُنْتَظَر ؛ والجَمْعُ *!الفَوَالِي .
( و ) أَيْضاً : ( خُنْفُساءُ رَقْطاءُ تَأْلَفُ العَقَارِبَ والحيَّاتِ فإذا خَرَجَتْ مِن جُحْرِها آذَنَتْ بها ) .
( وفي الأساس : مِن جِنْسِ الخَنَافِس مُنَقَّطةٌ تكونُ عنْدَ جحَرَةِ الحيَّاتِ *!تَفْلِيهِنَّ .
وفي المُحْكم : هي سيِّدَةُ الخَنافِسِ . وقيلَ : فالِيَةُ الأَفاعِي دوابٌّ تكونُ عنْدَ جَحَرَةِ الضِّبابِ ، فإذا خَرَجَتْ عُلِمَ أنَّ الضبَّ خارِجٌ لا مَحالَةَ ، فيقالُ : أَتَتْكُم فالِيَةُ الأفاعِي ، فدلَّ هذا على أنّها جَمْعٌ ، على أنَّه قد يُخْبَر في مِثْل هذا بالجَمْعِ عن الواحِدِ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!اسْتَفْلاهُ : تَعرَّض منه فَلَى رأْسه بالسَّيْفِ ؛ وأَنْشَدَ أَبو عبيدٍ :
أَما تَرانِي رابِطُ الجَنانِأَفْلِيه بالسَّيْفِ إذا *!اسْتَفْلاني *!والتَّفْلِّي : التَّكَلُّفُ *!للفِلايَةِ ؛ قالَ :
إذا أَتَتْ جارَاتِها *!تفَلَّى تُرِيك أَشْغَى قَلِحاً أَفَلاّ *!َوتفالَتْ الحُمُرُ : احْتَكَّتْ كأَنَّ

بعضَها *!يَفْلى بَعْضا ؛ قال ذو الرُّمَّة :
ظَلَّتْ *!تَفالَى وظَلَّ الجَوْنُ مُصْطَخِماً كأَنَّه عن تَناهِي الرَّوْضِ مَحْجُومُ *!وفَلَى الأَمْر : تأَمَّلَ وُجُوهَهُ ونَظَرَ إلى عاقِبَتِه .
*!وفَلَيْتُ القَوْمَ بعَيْنِي *!وفَلَيْتُ خَبَرَهُم *!وأَفْلَيْتهم *!وفَلَيْتهم : أَي تخَلَّلْتهم .
وفَلَى المَفازَةَ : تَخَلَّلَها .
*!والفالِيَةُ : السِّكِّين .
*!والفِلاءُ ، ككِساءٍ : *!فِلاَءُ الشعر : وهو أَخْذُكَ ما فيه ؛ رَواهُ ابنُ الأنبارِي عن أصْحابِه .

##### Türkçe

: ( **فَلاهُ بالسَّيْفِ** **يَفْلِيهِ** ) **فَلْياً** : onunla başını kesti; ( **يَفْلُوهُ** ) **فَلْواً** .
( و ) **فَلَى** ( başını ) **فَلْياً** , ( onu bitten araştırdı, **كفَلاَّهُ** ; isim: **الفِلاَيَةُ** , kesre ile ) . ) Buradan kadınlara **الفَالِياتُ** ve **الفَوَالِي** denilir; ondan Amr b. Ma‘dîkerib’in sözü:
تَراهُ كالثَّغامِ يُعَلُّ مِسْكاً
يسُوء الفالِياتِ إذا فَلَيْنيقالَ الجَوْهرِي : el-Ahfeş dedi: **فَلَيْتَني** istedi de son **النون**’u hazfetti; çünkü bu **النون** fiil için korumadır ve isim değildir; أما ilk **النون**’a gelince, onu atmak câiz olmaz; çünkü o gizli isimdir.
( و ) mecazdan: **فَلَى** ( şiiri ) **يَفْلِيه** **فَلْياً** : ( onu tedebbür edip mânâlarını ) ve garibini çıkardığı zaman; İbnü’s-Sikkît’ten; Sıhâh’ta böyledir.
Ve Esâs’ta:

Yani mânâlarını araştırdı. Denilir: **افْلِ** bu beyti; çünkü o zordur.
( و ) **فَلَى** ( falanı aklında ) **يَفْلِيه** **فَلْياً** : ( onu yokladı ) .
( Tehzîb’de: aklının ne olduğuna baktığı zaman; o da mecazdır.
( **واسْتَفْلَى رَأْسَهُ** **وتَفالَى** ) o: ( **يُفْلَى** olmayı arzuladı ) ; ) el-Cevherî onu nakletti.
( و ) **فَلِيَ** , ( **كرَضِيَ** : koptu ) ؛ ) İbnü’l-A‘râbî’den.
( و ) **فَلَّى** , ( **كحتَّى** : bir dağ ) ؛ ) ve bu yanlıştır; doğrusu fetha ile sonra sükûn iledir; Tekmile’nin nassı böyledir.
( **وفالِيَةُ الأَفاعِي : أَوائِلُ الشَّرِّ** ) . ) İbnü’l-A‘râbî dedi: derler ki: size **فالِيَةُ الأفاعِي** geldi; beklenen şerrin evveli için darb-ı mesel yapılır; çoğulu **الفَوَالِي**’dir.
( و ) ayrıca: ( akreplere ve yılanlara ünsiyet eden benekli bir bokböceği; ininden çıktığı zaman onunla (bunu) bildirdi ) .
( Esâs’ta: benekli, yılanların deliği yanında bulunan, böcekler cinsinden; **تَفْلِيهِنَّ** .
Muhkem’de: o, bokböceklerinin hanımıdır. Denildi ki: **فالِيَةُ الأَفاعِي** kelerlerin deliği yanında bulunan hayvanlardır; çıktığı zaman, kelerin mutlaka dışarıda olduğu bilinir; bu yüzden “size **فالِيَةُ الأفاعِي** geldi” denir; bu da onun bir çoğul olduğuna delâlet etti; bununla beraber, bunun gibi yerde tek hakkında çoğul ile haber verilebilir.
Ve ona istidrâk olunanlardandır:
**اسْتَفْلاهُ** : ondan, kılıçla başını **فَلَى** etmeye (kadar) ilişti; Ebû Ubeyd inşâd etti:
أَما تَرانِي رابِطُ الجَنانِ
أَفْلِيه بالسَّيْفِ إذا **اسْتَفْلاني**
**والتَّفْلِّي** : **للفِلايَةِ** tekellüftür; dedi ki:
إذا أَتَتْ جارَاتِها **تفَلَّى**
تُرِيك أَشْغَى قَلِحاً أَفَلاّ
**وتفالَتْ الحُمُرُ** : sürtündüler; sanki

bazısı bazısını **يَفْلى** ; Zü’r-Rumme dedi:
ظَلَّتْ **تَفالَى** وظَلَّ الجَوْنُ مُصْطَخِماً كأَنَّه عن تَناهِي الرَّوْضِ مَحْجُومُ
**وفَلَى الأَمْر** : yönlerini teemmül etti ve âkıbetine baktı.
**وفَلَيْتُ القَوْمَ بعَيْنِي** **وفَلَيْتُ خَبَرَهُم** **وأَفْلَيْتهم** **وفَلَيْتهم** : yani aralarına girdim.
Ve **فَلَى** çölü: onun arasına girdi.
**والفالِيَةُ** : bıçak.
**والفِلاءُ** , **ككِساءٍ** : **فِلاَءُ الشعر** : onda olanı almandır; İbnü’l-Enbârî onu ashabından rivayet etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%8A/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: فلى

فَلَى رأْسَهُ
1 فَلَى رأْسَهُ ذ , (M, Mgh, K,) and ثِيَابَهُ, (Mgh,) [aor. فَلِىَ ,] inf. n. فَلْىٌ; (M, Mgh;) and رَأْسَهُ ↓ فلّى also; (K; [but not in my copy of the TA;]) He searched his head, (M, Mgh, K,) and his clothes, (Mgh,) for lice: (M, Mgh, K:) [and it appears from an explanation below (see 8) that افتلى رَأْسَهُ perhaps signifies the same:] or one says, فَلَيْتُ رَأْسَهُ مِنَ القَمْلِ [I searched his head for lice]: (S:) or فَلَيْتُ رَأْسِى, aor. as above, and so the inf. n., signifies I cleared my head of lice. (Msb.) [See also الفِلَآءُ, below.] In the saying of 'Amr Ibn-Maadee-kerib,
تَرَاهُ كَالثَّغَامِ يُغَلُّّ مِسْكًا
يَسْوْءُ الفَالِيَاتِ اـِذَا فَلَيْنِى
[Thou seest it (meaning the white hair intermixing with black) like the thagham (the plant so called) inserted in musk, grieving the lousing women when they louse me], فَلَيْنِى is for فَلَيْنَنِى, (T, S,) the two ن being deemed difficult of utterance; (T;) as Akh says, he has rejected the latter ن because it is merely a preservative to the verb [lest its affix should be supposed to form an essential part of it], whereas the former ن may not be rejected, because it is the pronoun of the verb. (S.) ― -b2- [Hence,] فَلَى الشِّعْرَ, (ISk, T, S, K,) aor. and inf. n. as above, (TA,) (tropical:) He considered, and endeavoured to understand, the poetry, and elicited its meanings, (ISk, T, S, K, TA,) and what was strange of it: (ISk, S, TA:) or, accord. to the A, he investigated the meanings of the poetry: one says, اِفْلِ هٰذَا البَيْتَ فَاـِنَّهُ صَعْبٌ (tropical:) [Investigate thou the meaning of this verse, for it is difficult]. (TA.) [Freytag has mentioned فَلَا, in art. فلو, as signifying “ Disquisivit, ” and as followed by عن; from the Deewلn of the Hudhalees.] And فَلَى الأَمْرَ (assumed tropical:) He considered, or examined, the various modes of the affair, or case, endeavouring to obtain a clear knowledge of them, and looked to its result. (T, TA.) And فَلَيْتُ القُومَ بِعَيْنِى (assumed tropical:) [I examined the people, or party, with my eye, in order to know them]: and فَلَيْتُ خَبَرَهُمْ (assumed tropical:) [I examined their state, or case, in order to know it]. (TA.) And فَلَاهُ فِى عَقْلِهِ, (T, M, K, TA,) aor. as above, (T, TA,) and so the inf. n., (M, TA,) (tropical:) He looked, or examined, to see what was his intelligence: (T, TA:) or he tried, or tested, him, in respect of his intelligence. (M, K, TA.) ― -b3- فَلَيْتُ القَوْمَ I entered amid the breaks, or interspaces, of the people; (T, TA; *) as also فَلَوْتُهُمْ; (T;) and so ↓ أَفْلَيْتُهُمْ. (TA.) And فَلَى المَفَازَةَ He passed through the مفازة [i. e. desert, or waterless desert]. (TA.) ― -b4- فَلَاهُ بَالسَّيْفِ, aor. يَفْلِيهِ, (K, TA,) inf. n. فَلْىٌ, (TA,) signifies the same as فَلَاهُ, aor. يَفْلُوهُ, (K, TA,) inf. n. فَلْوٌ. (TA.) See the latter verb in art. فلو. -A2- فَلِىَ i. q. اِنْقَطَعَ [It, or he, was cut, or cut off, &c.]. (IAar, T, K.)

2 فَلَّىَ see the first sentence above.

4 أَفْلَىَ see 1, near the end of the paragraph.

تفلّى
5 تفلّى ذ He applied himself, as to a task, to the act of searching his head for lice. (T, * M, TA.)

تفالت الحُمُرُ
6 تفالت الحُمُرُ ذ The asses scratched, scraped, or rubbed, one another; as though they were lousing one another. (M, TA.) ― -b2- See also 10.

يَفْتَلُونَ الفَلَاةَ
8 يَفْتَلُونَ الفَلَاةَ ذ , (T,) or المَكَانَ, (K, *) (tropical:) They depasture the herbage (T, K *) of the فلاة [or desert, or waterless desert, &c.], (T,) or of the place, (K,) and seek for the portions of herbage that are beginning to dry up therein; like as [is done when] the head is searched for lice (كَمَا يُفْتَلَى الرَّأْسُ or كما يُفْلَى الرأس accord. to two transcripts from the T). (T in arts. فلو and فلى of the TT.) [This meaning of the verb is expl. (imperfectly) in art. فلو, to which it does not belong.]

استفلى رَأْسَهُ
10 استفلى رَأْسَهُ ذ , and ↓ تفالى, (S, K,) i. e. تفالى هُوَ [not تفالى رأسه], (S,) He desired that his head might be searched for lice. (S, K.) -A2- And استفلاهُ He exposed himself to have his head struck and cut with the sword: (M, TA:) a poet says,
أَمَاتَرَانِى رَابِطَ الجَنَانِ
أَفْلِيهِ بِالسَّيْفِ اـِذَا اسْتَفْلَانِى
[Dost thou not see me to be strong of heart? I will strike and cut his head with the sword when he exposes himself to be so struck &c.]

فِلْيَةٌ
[ فِلْيَةٌ ذ , mentioned in this art. by Freytag, with فَلَالِىٌّ as its pl., is taken by him from a mistranscription in the CK in art. فل: see فِلِّيَّةٌ in that art.]

الفلَآءُ
الفلَآءُ ذ , like كِسَآء [in measure], means فلآء الشعر, [evidently, I think, فِلَآءُ الشَّعَرَ, or the first word may be a mistranscription for فَلْىُ,] i. e. اخذك ما فيه [lit. Thy taking what is in it, in which “ it ” refers to the شعر: app. a euphemism for the taking of lice from the hair: if so, it may be an inf. n., like فَلْىٌ; (see 1, first sentence;) or it may be a simple subst., like what here follows]: mentioned by IAmb, from his companions. (TA.)

فِلَايَةٌ
فِلَايَةٌ ذ [The act of searching the head for lice;] the subst. from فَلَى رَأْسَهُ signifying “ he searched his head for lice. ” (Lth, * T, * K.) [See also the next preceding paragraph.]

فَالٍ
[ فَالٍ ذ act. part. n. of 1: fem. فَالِيَةٌ.] فَالِيَاتٌ and فَوَالٍ [are pls. of فَالِيَةٌ and] signify Women who search the head for lice. (T, TA.) See an ex. of the former pl. in the verse cited in the first paragraph. ― -b2- فَالِيَةُ الأَفَاعِى (in which the former word is a pl. [in meaning], M, TA) signifies [lit. The lousers of the vipers; meaning,] accord. to the A, certain species of the kind [of beetles] called خَنَافِس [pl. of خُنْفَسَآء], speckled, found at the holes of the serpents, which they louse: (TA:) or a certain خنفسآء, speckled (M, K) with [the colour termed] صُحْمَة, which is found at the holes [of serpents &c.], and is the mistress of خَنَافِس; (M;) which is familiar with scorpions and serpents; so that when it comes forth from a hole [thereof], it makes known their existence [therein]: (K:) or certain small things like خنَافس, speckled; which are familiar with scorpions and serpents; so that when they are seen in the hole [thereof] it is known that behind them are scorpions and serpents: (T:) or certain insects (دَوَابُّ) that are found at the holes of the [lizards called] ضِبَاب [pl. of ضَبُّ]; so that when they come forth, it is known that the ضَبّ is coming forth inevitably. (M.) Hence one says, اتتكم فَالِيَةُ الأَفَاعِى, (IAar, T, M, K, *) meaning (assumed tropical:) The beginning of evil to be looked for [has come to you], (IAar, T,) or the beginnings of evil [hare come to you]; (K;) which is a prov. (IAar, T.) ― -b3- And [hence] اِبْنُ الفَوَالِى means The جَانّ; i. e. the serpent [so called]. (T in art. بنى.)

فَالِيَةٌ
فَالِيَةٌ ذ [fem. of فَالٍ, q. v. ― -b2- And also] A knife. (T.)

##### Türkçe

**فَلَى رأْسَهُ**
1 **فَلَى رأْسَهُ** ذ , (M, Mgh, K,) ve **ثِيَابَهُ**, (Mgh,) [muzârîsi **فَلِىَ**,] mastarı **فَلْىٌ**; (M, Mgh;) ve **رَأْسَهُ** ↓ **فلّى** da; (K; [fakat TA nüshamda değil;]) O, başını, (M, Mgh, K,) ve elbiselerini, (Mgh,) bit için aradı: (M, Mgh, K:) [ve aşağıdaki bir açıklamadan (8’e bak) anlaşılıyor ki **افتلى رَأْسَهُ** belki aynı mânaya gelir:] yahut denir: **فَلَيْتُ رَأْسَهُ مِنَ القَمْلِ** [başını bitten aradım]: (S:) yahut **فَلَيْتُ رَأْسِى**, muzârîsi yukarıdaki gibi, mastarı da öyle, “başımı bitten temizledim” mânasına gelir. (Msb.) [Aşağıda **الفِلَآءُ**’a da bak.] ‘Amr İbn-Maadee-kerib’in sözünde:
تَرَاهُ كَالثَّغَامِ يُغَلُّّ مِسْكًا
يَسْوْءُ الفَالِيَاتِ اـِذَا فَلَيْنِى
[Onu (siyaha karışan beyaz saçı kastediyor) misk içine sokulmuş **الثَّغَام** gibi görürsün; beni bit ayıklayınca bit ayıklayan kadınları kederlendirir], **فَلَيْنِى**, **فَلَيْنَنِى** yerinedir, (T, S,) iki **ن** telaffuzu güç sayılmıştır; (T;) Akh’ın dediği gibi, o son **ن**’yi reddetmiştir; çünkü o, fiil için sadece koruyucudur [ekinin onun aslî bir parçası sanılmaması için]; hâlbuki ilk **ن** reddedilemez; çünkü o, fiilin zamiridir. (S.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **فَلَى الشِّعْرَ**, (ISk, T, S, K,) muzârîsi ve mastarı yukarıdaki gibi, (TA,) (mecaz:) O, şiiri düşündü ve anlamaya çalıştı; mânalarını ve onun garip olanını çıkardı: (ISk, T, S, K, TA,) (ISk, S, TA:) yahut A’ya göre, şiirin mânalarını araştırdı: denir: **اِفْلِ هٰذَا البَيْتَ فَاـِنَّهُ صَعْبٌ** (mecaz:) [Bu beytin mânasını araştır; çünkü o zordur]. (TA.) [Freytag, **فَلَا**’yı, فلو maddesinde, “Disquisivit” mânasında ve **عن** ile kullanılır olarak zikretmiştir; Hudhelîlerin Dîvânı’ndan.] Ve **فَلَى الأَمْرَ** (farzedilen mecaz:) O, işin/durumun çeşitli tarzlarını düşündü yahut inceledi; onlara dair açık bir bilgi elde etmeye çalıştı ve sonucuna baktı. (T, TA.) Ve **فَلَيْتُ القُومَ بِعَيْنِى** (farzedilen mecaz:) [Onları tanımak için topluluğu gözümle inceledim]: ve **فَلَيْتُ خَبَرَهُمْ** (farzedilen mecaz:) [Onun bilinmesi için onların hâlini/durumunu inceledim]. (TA.) Ve **فَلَاهُ فِى عَقْلِهِ**, (T, M, K, TA,) muzârîsi yukarıdaki gibi, (T, TA,) mastarı da öyle, (M, TA,) (mecaz:) O, onun aklının ne olduğunu görmek için baktı yahut inceledi: (T, TA:) yahut onu, aklı bakımından denedi/sınadı. (M, K, TA.) ― -b3- **فَلَيْتُ القَوْمَ**: Halkın yarıklarının yahut aralıklarının içine girdim; (T, TA; *) **فَلَوْتُهُمْ** da böyledir; (T;) ve ↓ **أَفْلَيْتُهُمْ** de böyledir. (TA.) Ve **فَلَى المَفَازَةَ**: **المَفَازَة**’den [yani çölden yahut susuz çölden] geçti. (TA.) ― -b4- **فَلَاهُ بَالسَّيْفِ**, muzârîsi **يَفْلِيهِ**, (K, TA,) mastarı **فَلْىٌ**, (TA,) **فَلَاهُ**, muzârîsi **يَفْلُوهُ**, (K, TA,) mastarı **فَلْوٌ** ile aynı mânaya gelir. (TA.) Bu son fiile فلو maddesinde bak. -A2- **فَلِىَ** = **اِنْقَطَعَ** [kesildi yahut koparıldı, vb.]. (IAar, T, K.)

2 **فَلَّىَ**: Yukarıdaki ilk cümleye bak.

4 **أَفْلَىَ**: Paragrafın sonuna yakın, 1’e bak.

**تفلّى**
5 **تفلّى** ذ: Başını bitten arama işine, bir görev gibi, kendini verdi. (T, * M, TA.)

**تفالت الحُمُرُ**
6 **تفالت الحُمُرُ** ذ: Eşekler birbirlerini kaşıdı, kazıdı yahut sürttü; sanki birbirlerinin bitini ayıklıyorlarmış gibi. (M, TA.) ― -b2- 10’a da bak.

**يَفْتَلُونَ الفَلَاةَ**
8 **يَفْتَلُونَ الفَلَاةَ** ذ , (T,) yahut **المَكَانَ**, (K, *) (mecaz:) **فلاة**’nin [yahut çölün, susuz çölün, vb.] (T,) yahut yerin (K,) otunu (T, K *) otlatırlar ve orada kurumaya başlamış ot parçalarını ararlar; tıpkı başın bitten aranması gibi (**كَمَا يُفْتَلَى الرَّأْسُ** yahut **كما يُفْلَى الرأس**; T’den iki nüshaya göre). (TT’nin فلو ve فلى maddelerinde T.) [Fiilin bu mânası, fلو maddesinde (eksikçe) açıklanmıştır; hâlbuki ona ait değildir.]

**استفلى رَأْسَهُ**
10 **استفلى رَأْسَهُ** ذ , ve ↓ **تفالى**, (S, K,) yani **تفالى هُوَ** [**تفالى رأسه** değil], (S,) Başının bitten aranmasını istedi. (S, K.) -A2- Ve **استفلاهُ**: Kılıçla başının vurulup kesilmesine kendini maruz bıraktı. (M, TA:) bir şair der ki:
أَمَاتَرَانِى رَابِطَ الجَنَانِ
أَفْلِيهِ بِالسَّيْفِ اـِذَا اسْتَفْلَانِى
[Beni yürekçe sağlam görmüyor musun? Kendini böyle vurulmaya maruz bırakınca onu kılıçla vurup keseceğim.]

**فِلْيَةٌ**
[ **فِلْيَةٌ** ذ , Freytag tarafından bu maddede, **فَلَالِىٌّ**’yi onun çoğulu olarak vererek zikredilmiştir; o bunu CK’de فل maddesindeki bir yanlış yazımdan almıştır: o maddede **فِلِّيَّةٌ**’ye bak.]

**الفلَآءُ**
**الفلَآءُ** ذ , vezin bakımından **كِسَآء** gibi, **فلآء الشعر** demektir, [açıkça sanırım **فِلَآءُ الشَّعَرَ**; yahut ilk kelime **فَلْىُ** için bir yanlış yazımdır,] yani **اخذك ما فيه** [lafzen: “onun içinde olanı alman”; burada “o”, **الشعر**’e döner: görünüşe göre saçtan bit almayı kinayeli söyleyiş; eğer öyleyse, **فَلْىٌ** gibi bir mastar olabilir; (1’in ilk cümlesine bak;) yahut burada ardından gelen gibi yalın bir isim olabilir]: IAmb tarafından, arkadaşlarından naklen zikredilmiştir. (TA.)

**فِلَايَةٌ**
**فِلَايَةٌ** ذ: [Başın bitten aranması fiili;] **فَلَى رَأْسَهُ**’dan türeyen isim; “başını bitten aradı” mânasına gelir. (Lth, * T, * K.) [Bir önceki paragrafa da bak.]

**فَالٍ**
[ **فَالٍ** ذ: 1’in ism-i fâili; müennesi **فَالِيَةٌ**.] **فَالِيَاتٌ** ve **فَوَالٍ** [**فَالِيَةٌ**’nin çoğullarıdır] ve “başın bitini ayıklayan kadınlar” demektir. (T, TA.) İlk paragrafta zikredilen beyitte, ilk çoğula dair bir örneğe bak. ― -b2- **فَالِيَةُ الأَفَاعِى** (burada ilk kelime mânaca bir çoğuldur, M, TA) [lafzen: “engereklerin bit ayıklayıcıları”; yani] A’ya göre, **خَنَافِس** denilen [böcekler türünden] bazı neviler demektir; benekli; yılanların deliklerinde bulunur; onları bitler: (TA:) yahut [rengi] **صُحْمَة** denilen renkle benekli, (M, K) deliklerde [yılanların vb.] bulunan, ve **خَنَافِس**’in hanımı olan bir **خنفسآء**; (M;) akrepler ve yılanlarla ünsiyetlidir; öyle ki bir delikten çıktığında, onların varlığını [orada] bildirir: (K:) yahut **خنَافس** gibi küçük şeyler; benekli; akrepler ve yılanlarla ünsiyetli; öyle ki delikte görüldüklerinde, arkalarında akrepler ve yılanlar olduğu bilinir: (T:) yahut [kertenkele denilen] **ضِبَاب** deliklerinde bulunan bazı haşereler (**دَوَابُّ**); öyle ki çıktıklarında, **ضَبّ**’ın mutlaka çıkmak üzere olduğu bilinir. (M.) Bundan dolayı denir: **اتتكم فَالِيَةُ الأَفَاعِى**, (IAar, T, M, K, *) mânası (farzedilen mecaz:) “beklenecek şerrin başlangıcı size geldi”, (IAar, T,) yahut “şerrin başlangıçları size geldi”; (K;) bu bir darb-ı meseldir. (IAar, T.) ― -b3- Ve [bundan dolayı] **اِبْنُ الفَوَالِى**: **جَانّ** demektir; yani yılan [böyle adlandırılır]. (T, بنى maddesinde.)

**فَالِيَةٌ**
**فَالِيَةٌ** ذ: [**فَالٍ**’in müennesi; ona bak. ― -b2- Ve ayrıca] Bir bıçak. (T.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%8A/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَلَى
فَلَى I ( n. ac. فَلْي 1 ),
a.  Loused, cleansed from lice.

b.  Examined, investigated; studied.

c.  Passed through.

فَلَّيَ
فَلَّيَ II ,
a.  see I (a) .

تَفَلَّيَ
تَفَلَّيَ V ,
a.  Caught lice; cleansed himself from lice.

فَالٍ
فَالٍ [ 21 ],
a.  Lousing; louser, vermin-hunter.

فَالِيَة
فَالِيَة [ 21t ] , ( pl. reg. &  فَوَالٍ [ 41 ] ),
a.  fem. of فَاْلِي 21 .

b.  Speckled beetle.

فِلَايَة
فِلَايَة [ 23t ],
a.  Lousing, verminhunting.

تَفْلِيَة
تَفْلِيَة
a.  see 23t .

فَالِيَة الافَاعِي
فَالِيَة الافَاعِي
a.  see 21t (b) .

b.  The beginnings of evil.

فَلْيُوْن
فَلْيُوْن
a.  [ coll. ], God-son.

فَلْيُوْنَة
فَلْيُوْنَة
a.  [ coll. ], God-daughter.

فَلِّيْن
فَلِّيْن
a.  Cork.

فَُِم
فَُِم ( pl. أَفْوَاة ),
a.  Mouth; orifice, aperture, opening; estuary ( of a river ).

b.  Point ( of the sword ).

فَمّ
فَمّ
a.  see supra.

فَمَانِ
فَمَانِ ,  فَمَوَانِ
a.  du. of فَمْ

فَمِيّ
فَمِيّ ,  فَمَوِيّ
a.  Oral, referring to the mouth.

فُمَّ
فُمَّ
a.  see ثُمَّ

##### Türkçe

فَلَى
فَلَى I (isim mastar: **فَلْي** 1),
a. Bitlenmiş, bitlerden temizlenmiş.

b. İncelemiş, araştırmış; çalışmış.

c. İçinden geçmiş.

فَلَّيَ
فَلَّيَ II,
a. I (a)’ya bak.

تَفَلَّيَ
تَفَلَّيَ V,
a. Bit tutmuş; kendisini bitlerden temizlemiş.

فَالٍ
فَالٍ [21],
a. Bit ayıklayan; bit ayıklayıcı, haşere avcısı.

فَالِيَة
فَالِيَة [21t], (çoğul düzenli & **فَوَالٍ** [41]),
a. **فَاْلِي** 21’in müennesi.

b. Benekli böcek.

فِلَايَة
فِلَايَة [23t],
a. Bit ayıklama, haşere avcılığı.

تَفْلِيَة
تَفْلِيَة
a. 23t’ye bak.

فَالِيَة الافَاعِي
فَالِيَة الافَاعِي
a. 21t (b)’ye bak.

b. Kötülüğün başlangıçları.

فَلْيُوْن
فَلْيُوْن
a. [topluluk ismi], Tanrı-oğlu.

فَلْيُوْنَة
فَلْيُوْنَة
a. [topluluk ismi], Tanrı-kızı.

فَلِّيْن
فَلِّيْن
a. Mantar (kork).

فَُِم
فَُِم (çoğul: **أَفْوَاة**),
a. Ağız; delik, yarık, açıklık; (ırmağın) haliç (ağzı).

b. (Kılıcın) ucu.

فَمّ
فَمّ
a. Yukarıdakine bak.

فَمَانِ
فَمَانِ, **فَمَوَانِ**
a. **فَمْ**’in tesniyesi.

فَمِيّ
فَمِيّ, **فَمَوِيّ**
a. Ağızla ilgili, ağza nispet edilen.

فُمَّ
فُمَّ
a. **ثُمَّ**’ye bak.
