# فلي — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%8A/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%84%D9%8A/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%8A.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: فلي

باب اللام والفاء و و أ ي ء معهما
ف ل و، ف و ل، و ل ف، ل ي ف، ف ل ي، ف ي ل، ل ف أ، أ ل ف، ف أ ل، أ ف ل مستعملات
فلو:
الفلاة: المفازة، والجميع: الفَلَوات، والفَلا.
والفِلْوُ: الجَحش والمُهْر والجميعُ: الأَفْلاء. وقد فَلَوْناه عن أُمِّه، أي: فَطَمناه.. وافتليناه لأنفسنا، أي: اتّخذناه، وقال:
نقودُ جِيادَهُنَّ ونَفْتَـلـيهـا		ولا نَغذو التُّيوسَ ولا القِهادا
وقال:
مُلْمِعٍ لاعةِ الفُؤاد إلى جَح		شٍ فَلاهُ عنها فبئسَ الفالي
فول:
الفُولُ: حبٌّ يقال له: الباقِلَّى. الواحدةُ: فُولة.
ولف:
الوَلفُ والوِلاف والوَليفُ: ضَرْبٌ من العَدْو، والفِعْلُ: وَلَفَ يَلِفُ وَلْفاً ووِلافاً ووليفا، قال رؤبة: ويومَ رَكضِ الغارةِ الوِلافِ.
ليف:
اللِّيفُ: معروفٌ، والقِطْعةٌ: لفة.
فلي:
الفِلايةُ من فَلْي الرَّأْس، والتَّفلِّي: التَّكَلُّف، وإذا رأيت الحُمُرَ كأنّها تَتَحاكُّ دَفَقاً فإِنّها تتفالَى قال:
ظلّتْ تَفالَى وظَلَّ الجَأْبُ مُكْتئبـاً		كأنّهُ عن سَرارِ الأَرْضِ مَحْجومُ
ويجمع الفِلو: أَفْلاء.
والفالية: خُنْفَساء رَقطاءُ ضَخْمة في الصَّحارَى.. أبو الدُّقَيْش: إنّها سيّدةُ الخَنافِس.
فيل:
الفيلُ: معروفٌ. والتَّفيُّلُ: معالجته، وحافظه: فيّال، وحِرْفتُه: الفِيالة.
والتَّفيُّل أيضاً: زيادة الشّباب، قال: حتّى إذا ما حان من تَفَيُّلهِ وتفيّل رأيُ فلانٍ، أي: أخطأ في فَراسَته.. وفيَّلْتُ رأيه.
والمفايَلَةُ: لُعْبةٌ يلعب بها فتيانُ الأَعراب وصبيانُهم تُسَمَّى الفِيَال، ومَنْ نصبَ الفاءَ جَعَله أسماً، ومن كَسَر الفاء جعله مصدراً، قال:
يَشُقُّ حَبابَ الماءِ حَيْزومُها بها		كما قَسَمَ التُّرْبَ المُفايلُ باليد
لفأ:
اللَّفاءُ، ممدود: التُّرابُ والقُماش على وجه الأرض، قال:
فما أنا بالضَّعيفِ فتَزْدَرِينـى		ولا حظّي اللَّفاءُ ولا الخَسيسُ
ولَفَأَتِ الرِّيحُ السَّحابَ عن وجه السّماء، أي: فرّفته، وكذلك لَفَأتِ التُّرابَ عن وجه الأرض.
ولَفَأتِ اللَّحمَ عن العَظْم بالسِّكِّين، والتْفأْتُه، والقطعةُ منه: لَفأَة، قال في وصف السّحاب: ظلّت رُكاماً والرِّيحُ تَلْفَؤُها
ألف:
أَلْف في العَدَد: عَشْرُ مِئةٍ، والجميعُ: آلاف.. وقد آلَفَتٍ الإبلُ، ممدودة: صارتْ أَلفاً.
والأَلَفانُ: مَصْدرُ أَلِفْتُ الشَّيء فأنا آلَفُهُ من الأُلفة.
والأُلْفَةُ: مَصْدرَ الائْتِلاف.
وإلْفُكَ وأَلِيفُك: الذّي يَأْلَفُك.
وأَوالِفُ الطَّير: التّي قد ألِفَتْ مَكَّة، قال: أوالِفاً مكّةَ من وُرْقِ الحمي وتقول: قد آلَفَتْ هذه الطَّير مَوْضِعَ كذا، وهُنَّ مُؤْلِفاتٌ، أي: لا تَبْرح.
والأَلِفُ والأليف.. كلاهما حَرْفٌ.
وقول الله عزّ وجلّ "لإيلاف قريشٍ"، إنّما جاءت هذه اللاّم، والله أعلم، في لإيلاف قريش على معنى سورة الفيل، إنّما أهلك اللهُ الفيل كي تسلمَ قُريش من شرِّهِم، فيَسْلَمُوا في بلدهم ليؤلِّفهم الله، فهذه اللاّم تلك.
وكلّ شيءٍ ضُمَمْت بَعضَه إلى بعضٍ فقد ألَّفْته تأليفاً.
فال:
الفّأْل: معروفٌ، وقد تفاءلت بكذا، وذلك ضدّ الطِّيرَة.
أفل:
أَفَلَتِ الشَّمْسُ تأفُل أفولاً. وكلّ شيء غاب فقد أَفَلَ، وهو آفل.
وإذا استقرّ اللّقاح في قرار الرَّحِمِ قيل: قد أفل، والآفِل في هذا المعنى: هي التي حَمَلَتْ. ويقولون: لبوءة آفل وآفلة إذا حَمَلَتْ.
والأفيل: الفصيل، والجميع: الإِفالُ، قال: وجاء قريع الشّول قبل إفالها

### Türkçe

باب **اللام** ve **الفاء** ve **و** ve **أ** ve **ي** ve **ء** onlarla birlikte

**ف ل و**، **ف و ل**، **و ل ف**، **ل ي ف**، **ف ل ي**، **ف ي ل**، **ل ف أ**، **أ ل ف**، **ف أ ل**، **أ ف ل** kullanılagelenlerdir

**فلو**:
**الفلاة**: çöl, ıssız yer; hepsi: **الفَلَوات** ve **الفَلا**.
Ve **الفِلْوُ**: sıpa ve tay; hepsi: **الأَفْلاء**. Ve onu annesinden **فَلَوْناه**; yani onu sütten kestik.. Ve onu kendimiz için **افتليناه**; yani onu edindik, ve dedi ki:
Onların atlarını süreriz ve onu kendimize ediniriz		ve tekeleri beslemeyiz ve ne de **القِهادا**
Ve dedi ki:
Parıltılı, yüreği yanık, bir sıpaya doğru		onu ondan ayırdı; ne kötü ayırandır

**فول**:
**الفُولُ**: bir tane; ona **الباقِلَّى** denir. Tekili: **فُولة**.

**ولف**:
**الوَلفُ** ve **الوِلاف** ve **الوَليفُ**: koşmanın bir türü; fiil: **وَلَفَ يَلِفُ** **وَلْفاً** ve **وِلافاً** ve **ووليفا**; Rü’be dedi ki: Ve **الوِلافِ** baskının koşturma günü.

**ليف**:
**اللِّيفُ**: bilinen (şey); parçası: **لفة**.

**فلي**:
**الفِلايةُ** başın **فَلْي**’indendir; ve **التَّفلِّي**: zorlama; ve sen eşekleri sanki sürtüşerek akıyorlarmış gibi görürsen, şüphesiz onlar **تتفالَى** ederler; dedi ki:
**تَفالَى** etti ve **الجَأْبُ** kederli kaldı		sanki yerin göbeğinden hacmedilmiş gibi
Ve **الفِلو**’nun çoğulu: **أَفْلاء**.
Ve **الفالية**: çöllerde (bulunan) benekli, iri bir bokböceği.. Ebû’d-Dukayş: Şüphesiz o, bokböceklerinin hanımefendisidir.

**فيل**:
**الفيلُ**: bilinen (hayvan). Ve **التَّفيُّلُ**: onunla uğraşmak; onun bakıcısı: **فيّال**; ve mesleği: **الفِيالة**.
Ve **التَّفيُّل** ayrıca: gençliğin artması; dedi ki: onun **تَفَيُّلهِ**’nden vakit gelinceye kadar; ve falanın görüşü **تفيّل** etti; yani firasetinde yanıldı.. ve onun görüşünü **وفيَّلْتُ**.
Ve **المفايَلَةُ**: bedevî gençlerinin ve çocuklarının oynadığı bir oyun; **الفِيَال** diye adlandırılır; ve **الفاء**’yı nasbeden onu isim yapar, ve **الفاء**’yı kesreleyen onu mastar yapar; dedi ki:
Onun göğsü suyun kabarcığını onunla yarar		**المُفايلُ**’in eliyle toprağı bölmesi gibi

**لفأ**:
**اللَّفاءُ** (medli): yer yüzü üzerindeki toprak ve kumaş; dedi ki:
Ben zayıf değilim ki beni hor göresin		ve payım **اللَّفاءُ** da değil, aşağılık da
Ve rüzgâr bulutu göğün yüzünden **لَفَأَتِ**; yani onu dağıttı; aynı şekilde toprağı yerin yüzünden **لَفَأتِ**.
Ve eti kemikten bıçakla **لَفَأتِ**; ve ben onu **التْفأْتُه**; ve ondan parça: **لَفأَة**; bulutu vasfederken dedi ki: **ظلّت** yığın oldu ve rüzgâr onu **تَلْفَؤُها**

**ألف**:
Sayıda **أَلْف**: on yüzdür; hepsi: **آلاف**.. ve develer **آلَفَتٍ** (medli): bin oldu.
Ve **الأَلَفانُ**: **أَلِفْتُ** şeyi, ben onu ülfetten **آلَفُهُ**’nun mastarıdır.
Ve **الأُلْفَةُ**: **الائْتِلاف**’ın mastarıdır.
Ve senin **إلْفُكَ**’ın ve senin **أَلِيفُك**’in: sana ülfet edendir.
Ve kuşun **أَوالِفُ**’i: Mekke’ye ülfet etmiş olanlardır; dedi ki: **أوالِفاً** Mekke’yi **وُرْقِ الحمي**’den; ve dersin ki: Bu kuş şu yer’e **آلَفَتْ**; ve onlar **مُؤْلِفاتٌ**’tır; yani ayrılmaz.
Ve **الأَلِفُ** ve **الأليف**.. ikisi de bir harftir.
Ve Allah azze ve celle’nin sözü: “**لإيلاف قريشٍ**”; ancak bu **اللاّم** geldi—Allah daha iyi bilir—**لإيلاف قريش**’te **سورة الفيل** mânası üzere: Allah ancak fili helâk etti ki Kureyş onların şerrinden selâmet bulsun, böylece beldelerinde selâmet bulsunlar da Allah onları ülfet ettirsin; işte bu **اللاّم** odur.
Ve her şey ki onun bir kısmını bir kısmına kattın, onu **ألَّفْته** **تأليفاً** ile.

**فال**:
**الفّأْل**: bilinen (şey); ve ben bununla **تفاءلت**; ve bu, uğursuzluğun zıddıdır.

**أفل**:
Güneş **أَفَلَتِ**; **تأفُل** **أفولاً**. Ve her şey ki kayboldu, muhakkak **أَفَلَ**; ve o **آفل**’dir.
Ve döl rahmin kararında yerleşince: **قد أفل** denir; ve bu mânada **الآفِل**: hamile kalan dişidir. Ve derler ki: **لبوءة آفل وآفلة** hamile kalınca.
Ve **الأفيل**: sütten kesilmiş deve yavrusu; hepsi: **الإِفالُ**; dedi ki: Ve **إفالها**’sından önce sütlü develerin yiğidi geldi
