# فم (ف-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 2 sözlük

## Sözlükler (2)

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء وما بعدها في المضاعف والمطابق)
(فق) الفاء والقاف في المضاعف يدلُّ على تفتُّح واختلاطٍ في الأمر. يقال: انفَقّ الشَّيءُ، إذا انفرَجَ. ويقولون: رجلٌ فَقْفَاقٌ، أي أحمق مُخلِّطٌ في كلامه. ويقال فَقَاقٌ أيضاً([1]) .
(فك) الفاء والكاف أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تفتُّح وانفراج. من ذلك فَكَاك الرَّهْن، وهو فَتْحُه من الانغلاق. وحكى الكسائي: الفِكَاك بالكسر. ويقال: فَكَكْتُ الشَّيءَ أفكُّه فكّاً. وسقط فلانٌ وانفكَّت قدمُه، أي انفرجت. وقولهم: لا ينفكُّ يفعل ذلك، بمعنى لا يزال. والمعنى هو وذلك الفعلُ لا يفترقان. فالقياس فيه صحيح. والفكُّ([2]) : انفراج المَنْكِبِ عن مَفْصِله ضَعْفا.
ومما هو من الباب: الفَكَّانِ: مُلتقى الشِّدْقين. *وسمِّيا بذلك للانفراج.
(فل) الفاء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على انكسارٍ وانثلام. أو ما يقاربُ ذلك. مِن ذلك الفَلُّ: القومُ المنهزِمون. والفُلولُ: الكُسور في حدِّ السيف، الواحدُ فَلٌّ. قال النابغة:
ولا عيبَ فيهم غير أنَّ سُيوفَهم *** بهنَّ فُلولٌ من قِراع الكتائبِ([3])
والفليل: ناب البعير إذا انثلَمَ.
ومما يقارب هذا الفِلُّ: الأرض لا نباتَ فيها. والقياس فيه صحيح. وقال:
* فَِلٌّ عن الخير مَعْزِلُ([4]) *
يقال: أفلَلْنا: صِرنا في الفَِلّ.
ومما شذّ عن هذا الأصل: الفَليلة: الشّعر المجتمِع، والجمع الفليل. قال:
ومُطَّرِدِ الدِّماءِ وحيث يُهْدَى  *** من الشَّعَر المضفّر كالفليلِ([5])
 (فم) الفاء والميم ليس فيه غير الفم، وليس هذا موضعه، لكن حكي فمٌّ بالضمّ والتشديد. قال: * يا ليتها قد خرجَتْ من فُمِّهْ([6]) *
(فن) الفاء والنون أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على تعنِيَةٍ، والآخَر على ضربٍ من الضُّروب في الأشياء كلِّها.
فالأوّل: الفَنّ، وهو التعنية والإطراد الشّديد. يقال: فَنَنْتُه فَنّاً، إذا أطردتَه وعنّيْتَه.
والآخر الأفانين: أجناس الشّيء وطُرقُه. ومنه الفَنَن، وهو الغصن، وجمعه أفنان، ويقال: شجرةٌ فَنْواء، قال أبو عبيد: كأنّ تقديره فَنّاء.
(فه) الفاء والهاء كلمةٌ واحدةٌ تدل على العِيِّ وما أشبهه، من ذلك الرّجل الفَهُّ، وهو العَيِيّ، والمرأة فَهّةٌ، ومصدره الفَهَاهة. قال:
فلم تَلقَنِي فَهَّاً ولم تَلْقَ حُجَّتي  *** مُلَجْلَجَةً أبغِي لها مَنْ يقيمُها([7])
ويقال: خرجتُ لحاجةٍ فأَفَهَّنِي فلانٌ حتَّى فَهِهْت، أي أنسانِيها.
(فأ) الفاء والهمزة مع معتلٍّ بينهما، كلماتٌ تدلُّ على الرجوع. يقال: فاء الفَيء، إذا رجع الظِّلُّ من جانب المغرِب إلى جانب المشرق. وكلُّ رجوعٍ فيءٌ. قال الله تعالى: ﴿حَتَّى تَفِيءَ إِلَى أَمْرِ اللهِ﴾  [الحجرات 9]، أي ترجع. قال الشَّاعر:
تَيَمَّمَتِ العَينَ التي عند ضارجٍ *** يَفيءُ عليها الظِّلُّ عِرْمِضُها طامِ([8])
يقال منه: فيَّأَتِ الشَّجرةُ، وتَفَيّأْت أنا في فَيئها. والمرأة تَفيِّئُ شعرَها، إذا حرَّكتْ رأسَها من قِبَل الخُيَلاء. ويقال تفيُّؤها: تكسُّرها لزَوْجِها. والقياس فيه كلِّه واحد. والفيء: غنائمُ تُؤخذ من المشركين أفاءها الله تعالى عليهم. قال الله سبحانه: ﴿مَا أَفَاءَ اللهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ القُرَى﴾  [الحشر 7]. ويقال: استفأْتُ هذا المالَ، أي أخذتُه فيْئاً. وفلانٌ سريع الفَيءِ من غضبه والفِيئَة.
فأمَّا قولهم: يا فَيْءَ مالِي، فيقولون: إِنَّها كلمةُ أسفٍ. وهذا عندي من الكلام الذي ذهب مَنْ كان يُحسن حقيقةَ معناه. وأنشد:
يا فَيْءَ مالِي مَنْ يُعَمَّرْ يُفْنِهِ  *** مرُّ الزَّمان عليه والتَّقليبُ([9])
(فت) الفاء والتاء كلمةٌ تدلُّ على تكسير([10]) شيء ورفْتِه. يقال: فَتَتُّ الشَّيءَ أفُتُّ فَتَّاً، فهو مفتوتٌ وفَتيت. وفُتَّة: ما يُفَتُّ ويُوضَع تحتَ الزَّند([11]) . وفَتَّ في عضُده، وذلك إذا أساء إليه، كأنَّه قد ف‍َتَّ من عَضُده شيئاً.
ومما شذَّ عن هذا الأصل الفَتفتة: أن تشرب الإبلُ دونَ الرِّيّ.
(فث) الفاء والثاء كلماتٌ تدلُّ على كَسْر شيءٍ، أو نثرِه، أو قلعه. من ذلك قولهم: فَثَّ جُلَّته: نَثَرها([12]) . وانفَثَّ الرّجُلُ من همٍّ أصابه، أي انكسر.
ويقال إنّ الفَثَّ: الفسيلُ يُقتلَعُ من أصله([13]) .
ومن الباب الفَثُّ، وهو هَبِيدُ الحَنظل، لأنّه يُنثَر.
(فج) الفاء والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على تفتُّح وانفراج. من ذلك الفَجُّ: الطَّريق الواسع. ويقال: قَوسٌ فَجّاءُ، إذا بَانَ وترُها عن كَبِدها. والفَجَج أقْبَحُ من الفَحَج. ومنه حافرٌ مُفِجٌّ، أي مقبَّب، وإذا كان كذا كان في باطنه شِبْه الفَجْوة.
ومما شذَّ عن هذا الأصل: الفِجُّ: الشيء لم ينضَجْ مما ينبغي نُضْجُه.
وشذّت كلمةٌ واحدة أخرى حكاها ابنُ الأعرابيّ، قال: أَفَجَّ يُفِجُّ، إذا أسرع. ومنه رجلٌ فجفاجٌ: كثير الكلام.
(فح) الفاء والحاء كلمةٌ واحدةٌ، وهو* الفَحيح: صوتُ الأفعى. قال:
كأَنَّ نَقيقَ الحَبِّ في حاويائِهِ  *** فَحِيحُ الأفاعي أو نقيقُ العقاربِ([14])
(فخ) الفاء والخاء كلماتٌ لا تنقاس. من [ذلك] الفَخِيخ كالغَطيط في النَّوم. والفَخَّة: استرخاءٌ في الرجلين([15]) . ويقال الفَخَّة: المرأة الضخمة([16]) . والفَخُّ للصَّيد معروف.
(فد) الفاء والدال أصلٌ صحيح، يدلُّ على صَوت وجَلَبة. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "إِنَّ الجفاءَ والقَسْوةَ في الفَدَّادِين([17]) "، وهي أصواتُهم في حروثِهم وموَاشيهم. قال الشَّاعر:
نُبِّئْتُ أخوالِي بني يزيدُ([18])  *** ظلماً علينا لهُمُ فَدِيدُ
ومما شذَّ عن هذا: الفَدْفَد: الأرض المستويَة.
(فذ) الفاء والذال كلمةٌ واحدة تدلُّ على انفرادٍ وتفرُّق. من ذلك الفَذُّ، وهو الفَرْد. ويقال: شاةٌ مُفِذٌّ، إذا ولدت واحداً، فإن كان ذلك عادتَها فهي مِفْذَاذ. ولا يقال: ناقةٌ مُفِذّ، لأنَّ الناقة لا تلِدُ إلاَّ واحداً. ويقال تَمْرٌ فَذٌّ: متفرِّق. والفَذُّ: الأوَّل من سِهام القِداح.
(فر) الفاء والراء أصول ثلاثة: فالأوّل الانكشاف وما يقاربُهُ من الكَشْف عن الشَّيء، والثاني جنسٌ من الحيوان، والثالث دالٌّ على خِفّة وطَيْش.
فالأوّل قولهم: فَرّ عن أسنانه. وافتَرَّ الإنسان، إذا تبسَّمَ. قال:
يفترُّ مِنْك عن الواضحا  *** تِ إذْ غيرُك القَلِح الأثْعَلُ([19])
ويقولون في الأمثال:
* هو الجوادُ عينُه فُِرارُه([20]) *
أي يَغنيك مَنظرُه من مَخْبَره. وكأَنَّ معنَى هذا إنَّ نَظَرَك إليه يُغنيك عن أن تَفُرَّه، أي تكشفَه وتبحثَ عن أسْنانِه([21]) . ويقولون: أفرَّ المُهرُ، إذا دنا أن يُفَرَّ جَذَعاً. وأفَرَّت الإبلُ للإثناء إفراراً، إذا ذهبَتْ رَواضِعُها وأَثْنَتْ. ويقولون: فُرَّ فلاناً عمَّا في نفسه، أي فتِّشْه. وفُرَّ عن الأمر: ابحثْ.
ومن هذا القياس وإن كانا متباعدَين في المعنى: الفِرار، وهو الانكشاف، يقال فَرَّ يَفِرّ، والمَفَرّ المصدر. والمَفَرّ: الموضع يُفَرُّ إليه. والفرّ: القَوم الفارُّون. يقال فَرٌّ جمع فارّ، كما يقال صَحْبٌ جمع صاحب، وشَرْبٌ جمع شارب.
والأصل الثاني: الفَرير: ولد البقرة. ويقال الفُرَار من ولد المَعْز: ما صَغُر جسمُه، واحدة فَرِيرٌ، كرَخْل ورُخال، وظئر وظُؤار.
والثالث: الفَرْفَرة: الطَّيْش والخِفَّة. يقال: رجلٌ فَرْفارٌ وامرأةٌ فرفارة. والفَرفارة: شجرة.
(فز) الفاء والزاء أُصَيلٌ يدلُّ على خفّةٍ وما قاربَهَا. تقول: فَزَّهُ واستفزَّه، إذا استخفَّه. قال الله تعالى: ﴿وَإِنْ كَادُوا لَيَسْتَفِزُّونَكَ مِنَ الأَرْض﴾  [الإسراء 76]، أي يحملونك على أن تَخِفَّ عنها. وأفزَّه الخوفُ وأفْزَعَه بمعنىً. وقد استفَزَّ فُلاناً جهْلُه. ورجل فَزٌّ: خفيف. ويقولون: فزَّ عن الشيء: عدل. والفَزُّ: ولَد البقرة. ويُمكن أن يسمَّى بذلك لخفَّة جسمِه. قال:
كما استغَاثَ بسيءٍ فَزُّ غَيْطَلَةٍ  *** خافَ العُيونَ ولم يُنظُرَ به الحَشَكُ([22])
(فس) الفاء والسين ليس فيه شيءٌ إلا كلمةٌ معرّبة. يقولون الفِسْفِسَةُ: الرَّطْبَةُ.
(فش) الفاء والشين يدلُّ على انتشارٍ وقلّة تماسُك. يقال: ناقةٌ فَشُوشٌ، إذا كانت مُنتشرَةَ الشَّخْب. وانْفَشَّ عن الأمر: كسِلَ. والفَشُّ: تتبُّع السَّرَقِ الدُّون؛ وهو فَشَّاش.
(فص) الفاء والصاد كلمةٌ تدلُّ على فَصْل بين شيئين. من ذلك الفُصُوصُ، هي مفاصِلُ العظامِ كلِّها -قال أبو عبيد: إِلاّ الأصابع- واحدها فَصّ. ومن هذا الباب: أفْصَصت إليه من حقِّه شيئاً، كأنَّكَ فصَلْتَه عنك إليك. وفَصَّ الجُرْحُ: سال.
ومما يقارِبُ هذا: الفَصُّ: فَصُّ الخاتَم. وسمِّي بذلك لأنَّه ليس من نَفس الخاتَم، بل هو مُلْصَقٌ به. فأمَّا فَصُّ العَينِ فحدَقتُها على معنى التَّشْبيه.
(فض) الفاء والضاد أصلٌ صحيح يدلُّ على تفريقٍ وتجزئة. من ذلك: فضَضْتُ الشَّيءَ، إذا فرَّقتَه؛ وانْفَضَّ هو. وانْفَضَّ القومُ: تفرَّقوا. قال الله سبحانه:﴿وَلَوْ كُنْتَ فَظّاً غَلِيظَ القَلْبِ لانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ﴾  [آل عمران 159].
ومن هذا الباب: فَضَضْت عن الكِتاب خَتْمَه. وممكن أن *يكون الفِضَّةُ من هذا الباب، كأنها تفضّ([23]) ، لما يتَّخَذُ منها من حَلْي. والفُِضاض: ما تفضَّضَ من الشيء إذا انفَضَّ. والفاضَّة: الدّاهية، والجمع فَوَاضُّ، كأنَّهَا تَفُضُّ، أي تُفَرَّق.ومن الذي يجوز أن يُقاسَ على هذا: الفَضْفَضَة: سَعَةُ الثَّوب. وثوبٌ فَضفاضٌ ودرعٌ فضفاضةٌ، لأنَّها إذا اتسَعتْ تباعَدَتْ أطرافُها. وأمَّا الفضِيض فالماءُ العَذْب، سمِّي لفَضاضتِه وسُهولةِ مَرِّه في الحَلْقِ.
(فظ) الفاء والظاء كلمةٌ تدلُّ على كراهةٍ وتكرُّه. من ذلك الفَظ: ماءُ الكَرِش. وافتُظَّ الكرِش، إذا اعتُصِر. قال الشاعر([24]) :
فكانوا كأنفِ اللَّيث لا شَمَّ مَرْغَماً  *** وما نال فَظَّ الصَّيد حَتَّى يُعفِّرا([25])
قال بعضُ أهل اللُّغة: إِنَّ الفَظاظةَ من هذا. يقال رجلٌ فظٌّ: كريه الخُلُق. وهو من فَظِّ الكَرِش، لأنه لا يُتناول إِلاَّ ضرورةً على كراهة. ويقولون: الفَظِيظ: ماءُ الفَحْل.
(فغ([26])) الفاء والغين ليس فيه كلامٌ أَصيل، وهو شِبْهُ حكايةٍ لصوت. يقولون: الفَغْفَغَة: الصَّوت بالغَنَم. ويقولون: الفغْفغاني([27]) : القصَّاب أو الرَّاعي؛ وكذلك الفَغْفغيّ. ويقول: الفَغْفَغان: الرّجلُ الخفيفُ. وتفغفغَ في أمره: أسرَعَ. وكلُّ هذا قريبٌ بعضه من بعض. والله أعلم بالصَّواب.
--------------ــ
([1]) يقال فقاق وفقاقة بالهاء كذلك.
([2]) ويقال "الفكك" أيضاً بالتحريك.
([3]) ديوان النابغة 6. وأنشد عجزه في اللسان (فلل) بدون نسبة.
([4]) قطعة من بيت لعبد الله بن رواحة يصف العزى، وهو بتمامه كما في اللسان (فلفل):
وإن التي بالجزع من بطن نخلة  *** ومن دانها فل من الخير معزل
([5]) للكميت في اللسان (فلل) برواية: "حيث يُلقى".
([6])الرجز لمحمد بن ذؤيب العماني الفقيمي، كما في اللسان (فمم). قال: "ولو قال من فمه بفتح الفاء لجاز".
([7]) وكذا وردت روايته في المجمل. وفي البيان (1: 131) واللسان (فهه) : "فلم تلفني فها ولم تلف" بالفاء في الموضعين.
([8]) البيت لامرئ القيس، كما في معجم البلدان (ضارج) والأغاني (7: 123) حيث أوردا قصة لـه، إذ كان سبباً في إنقاذ وفد من اليمن كانوا يريدون لقاء الرسول.
([9]) البيت من أبيات لنويفع بن نفيع الفقعسي، كما في أمالي الزجاجي 81-82 واللسان (مرط). ويقال بل هو نافع بن نفيع، أو نافع بن لقيط الفقعسي. وأنشده في اللسان (شيأ، فيأ) بدون نسبة، وفي (هيأ) بنسبته إلى الجميح بن الطماح أو نافع بن لقيط الأسدي، وانظر في البيان (3: 82) بتحقيقنا. ويروى: "يا فيّ مالي" و "يا هيء مالي" و "يا شيء مالي" وكلها كلمات معناها التعجب. ورواية الجاحظ: "وكذاك حقاً".
([10]) في الأصل: "تكسر".
([11]) في اللسان: "بعرة أو روثة توضع تحت الزند عند القدح".
([12]) في اللسان: "إذا نثر تمرها".
([13]) هذا المعنى لم يرد في المعاجم المتداولة.
([14]) البيت لجرير، كما سبق في حواشي (حوي) برواية أخرى. وأنشده في اللسان (حوى): "نقيق الأفاعي". ورواية اللسان (نقق) تطابق رواية المقاييس هنا.
([15]) ورد هذا المعنى في القاموس ولم يرد في اللسان.
([16]) ورد هذا المعنى أيضاً في القاموس ولم يرد في اللسان. واقتصر في اللسان على تفسيره بالمرأة القذرة، وجمع صاحب القاموس بين المعنيين.
([17]) انظر البيان (1: 13) والحيوان (5: 507).
([18]) الرجز من شواهد الخزانة (1: 131) أنشده الرضي شاهداً لأن "يزيد" علم محكي، لكونه سمي بالفعل مع ضميره المستتر، من قولك: المال يزيد. قال البغدادي: ولو كان من قولك يزيد المال لوجب منعه من الصرف وكان هنا مجروراً بالفتحة. وبنو يزيد: تجار كانوا بمكة. انظر تحقيق البغدادي في اليزيدية والتزيدية. قال "هذا البيت في غالب كتب النحو ولم أظفر بقائله، ولم يعزه أحد لقائله غير العيني فإنه قال: هو لرؤبة بن العجاج. وقد تصفحت ديوانه فلم أجده فيه".
([19]) للكميت في اللسان (فرر) برواية "ويفتر منك عن الواضحات إذا".
([20]) في اللسان (فرر) أمثال الميداني: "إن الجواد". والفرار، بضم الفاء وكسرها وفتحها.
([21]) في الأصل: "شأنه".
([22]) البيت لزهير في ديوانه 177 واللسان (سيأ، فزز، غطل، حشك) . وسيء، يقال بفتح السين وكسرها، وهو اللبن قبل نزول الدرة يكون في طرف الأخلاف.
([23]) في الأصل: "تفض له".
([24]) هو جساس بن نشبة، كما في اللسان وتاج العروس (فظظ). وفي الحماسة 339 بشرح المرزوقي أنه حسان بن نشبة.
([25]) في اللسان: "فكونوا". وفي الأصل: "حتى تعفرا"، صوابه في اللسان.
([26]) هذه المادة ليست في اللسان. والذي في القاموس: "الفغة: تضوع الرائحة. وقد فغتني الرائحة". فسائر المادة هنا مما انفردت به المقاييس والمجمل.
([27]) في الأصل: "الفغفغان"، وأثبت ما في المجمل.

ـ

##### Türkçe

(فâsıl: **الفاء** ve ondan sonra gelenler, ikizli ve mutâbıkta)

(**فق**) **الفاء** ve **القاف** ikizlide, işte bir açılma ve işte bir karışma üzerine delâlet eder. Denir: **انفَقّ الشَّيءُ**, yani yarıldığı/zıddı kapanıklık olan şekilde açıldı(ğı zaman). Ve derler: **رجلٌ فَقْفَاقٌ**, yani sözünde ahmak, karıştırıcı. Ve **فَقَاقٌ** da denir.

(**فك**) **الفاء** ve **الكاف** sahih bir asıldır; açılma ve yarılma/ferahlama üzerine delâlet eder. Bundan: **فَكَاك الرَّهْن**; o, onun kapanıklıktan açılmasıdır. Ve **الكسائي** hikâye etti: kesre ile **الفِكَاك**. Ve denir: **فَكَكْتُ الشَّيءَ أفكُّه فكّاً**. Ve falan düştü ve **انفكَّت قدمُه**, yani ayrıldı/açıldı. Ve onların sözü: **لا ينفكُّ يفعل ذلك**, “devam eder, kesilmez” mânâsınadır. Mânâ: o ve o fiil ayrılmazlar. Öyleyse onda kıyas sahihtir. Ve **الفكُّ**: zayıflıktan dolayı omuzun ekleminden ayrılması/açılmasıdır.
Ve babdan olanlardan: **الفَكَّانِ**: iki **الشِّدْق**’ın buluşma yeri. Ve açılmadan dolayı böyle adlandırıldılar.

(**فل**) **الفاء** ve **اللام** sahih bir asıldır; bir kırılma ve bir çentiklenme üzerine delâlet eder; yahut ona yakın olan üzerine. Bundan: **الفَلُّ**: bozguna uğrayan kavim. Ve **الفُلولُ**: kılıcın ağzındaki kırıklar; teki **فَلٌّ**. **النابغة** dedi:
ولا عيبَ فيهم غير أنَّ سُيوفَهم *** بهنَّ فُلولٌ من قِراع الكتائبِ
Ve **الفليل**: deve dişi, çentiklendiği zaman.
Ve buna yakın olanlardan: **الفِلُّ**: içinde bitki olmayan yer. Ve onda kıyas sahihtir. Ve dedi:
فَِلٌّ عن الخير مَعْزِلُ
Denir: **أفلَلْنا**: **الفَِلّ**’de olduk.
Ve bu asıldan şâz olanlardan: **الفَليلة**: toplanmış saç; çoğulu **الفليل**. Dedi:
ومُطَّرِدِ الدِّماءِ وحيث يُهْدَى  *** من الشَّعَر المضفّر كالفليلِ

(**فم**) **الفاء** ve **الميم**’de **الفم**’dan başka bir şey yoktur; bu da onun yeri değildir; lâkin zamme ile ve şeddeli **فمٌّ** hikâye edildi. Dedi:
يا ليتها قد خرجَتْ من فُمِّهْ

(**فن**) **الفاء** ve **النون** iki sahih asıldır: ikisinden biri bir yorma/çileye sokma üzerine, diğeri bütün şeylerdeki türlerden bir tür üzerine delâlet eder.
Birincisi: **الفَنّ**; o, yorma/çileye sokma ve şiddetli sürdürmedir. Denir: **فَنَنْتُه فَنّاً**, yani onu sürdürdüğün ve onu yorduğun zaman.
Diğeri: **الأفانين**; şeyin cinsleri ve yollarıdır. Ondan: **الفَنَن**; o, daldır; çoğulu **أفنان**. Ve denir: **شجرةٌ فَنْواء**. **أبو عبيد** dedi: sanki takdiri **فَنّاء**’dır.

(**فه**) **الفاء** ve **الهاء** tek bir kelimedir; **العِيِّ** ve ona benzer şeye delâlet eder. Bundan: **الرّجل الفَهُّ**; o, **العَيِيّ**’dir. Ve kadın: **فَهّةٌ**. Masdarı: **الفَهَاهة**. Dedi:
فلم تَلقَنِي فَهَّاً ولم تَلْقَ حُجَّتي  *** مُلَجْلَجَةً أبغِي لها مَنْ يقيمُها
Ve denir: bir ihtiyaç için çıktım da falan beni **أَفَهَّنِي**; tâ ki **فَهِهْت**; yani onu bana unutturdu.

(**فأ**) **الفاء** ve **الهمزة** aralarında bir illetli harfle beraber; dönüşe delâlet eden kelimelerdir. Denir: **فاء الفَيء**; yani gölge mağrib tarafından maşrik tarafına döndüğü zaman. Ve her dönüş **فيءٌ**’dür. Allah Teâlâ dedi: ﴿حَتَّى تَفِيءَ إِلَى أَمْرِ اللهِ﴾ yani dönersin. Şair dedi:
تَيَمَّمَتِ العَينَ التي عند ضارجٍ *** يَفيءُ عليها الظِّلُّ عِرْمِضُها طامِ
Ondan denir: **فيَّأَتِ الشَّجرةُ**; ve ben onun gölgesinde **تَفَيّأْت**. Ve kadın **تَفيِّئُ شعرَها**, yani kibir tarafından başını hareket ettirdiği zaman. Ve denir: onun **تفيُّؤها**’sı: kocası için nazlanıp kırıtmasıdır. Ve onda hepsinde kıyas birdir. Ve **الفيء**: müşriklerden alınan ganimetlerdir; Allah Teâlâ onu onlara iade etti/bağışladı. Allah Subhânehu dedi: ﴿مَا أَفَاءَ اللهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ القُرَى﴾. Ve denir: **استفأْتُ هذا المالَ**, yani onu **فيْئاً** olarak aldım. Ve falan, öfkesinden ve **الفِيئَة**’den çabuk dönen/çabuk rücû edendir.
Ama onların sözü: **يا فَيْءَ مالِي**; derler ki: o, bir esef kelimesidir. Bu, bence, hakikat mânâsını iyi bilen kimsenin gittiği sözlerdendir. Ve okudu:
يا فَيْءَ مالِي مَنْ يُعَمَّرْ يُفْنِهِ  *** مرُّ الزَّمان عليه والتَّقليبُ

(**فت**) **الفاء** ve **التاء** bir kelimedir; bir şeyi kırmaya ve onu ufalamaya delâlet eder. Denir: **فَتَتُّ الشَّيءَ أفُتُّ فَتَّاً**; o hâlde o **مفتوتٌ** ve **فَتيت**’tir. Ve **فُتَّة**: ufalanan ve **الزَّند** altına konulan şeydir. Ve onun pazısında **فَتَّ** etti; bu, ona kötülük ettiği zamandır; sanki onun pazısından bir şey ufalamış gibidir.
Ve bu asıldan şâz olan: **الفَتفتة**: develerin kanıncaya kadar içmeden içmesidir.

(**فث**) **الفاء** ve **الثاء**; bir şeyi kırmaya, yahut onu saçmaya, yahut onu söküp çıkarmaya delâlet eden kelimelerdir. Bundan onların sözü: **فَثَّ جُلَّته**: onu saçtı. Ve **انفَثَّ الرّجُلُ** kendisine isabet eden bir kederden; yani kırıldı.
Ve denir ki: **الفَثَّ**: kökünden sökülüp çıkarılan fidan(**الفسيل**)dır.
Ve babdan: **الفَثُّ**; o, **هَبِيدُ الحَنظل**’dır; çünkü o saçılır.

(**فج**) **الفاء** ve **الجيم** sahih bir asıldır; açılma ve yarılma/ferahlama üzerine delâlet eder. Bundan: **الفَجُّ**: geniş yol. Ve denir: **قَوسٌ فَجّاءُ**, yani kirişi göbeğinden ayrıldığı zaman. Ve **الفَجَج** **الفَحَج**’dan daha çirkindir. Ondan: **حافرٌ مُفِجٌّ**, yani kubbeli; ve böyle olduğu zaman iç tarafında boşluğa benzer bir şey olur.
Ve bu asıldan şâz olanlardan: **الفِجُّ**: gerektiği gibi pişmemiş olan şey.
Ve bir başka tek kelime şâz oldu; **ابنُ الأعرابيّ** onu hikâye etti; dedi: **أَفَجَّ يُفِجُّ**, yani hızlandı. Ondan: **رجلٌ فجفاجٌ**: çok konuşan.

(**فح**) **الفاء** ve **الحاء** tek bir kelimedir; o da **الفَحيح**: yılanın sesidir. Dedi:
كأَنَّ نَقيقَ الحَبِّ في حاويائِهِ  *** فَحِيحُ الأفاعي أو نقيقُ العقاربِ

(**فخ**) **الفاء** ve **الخاء**; kıyasa gelmeyen kelimelerdir. Bundan: **الفَخِيخ**; uykudaki **الغَطيط** gibidir. Ve **الفَخَّة**: iki bacakta gevşekliktir. Ve denir: **الفَخَّة**: iri kadın. Ve av için **الفَخُّ** bilinir.

(**فد**) **الفاء** ve **الدال** sahih bir asıldır; ses ve gürültüye delâlet eder. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: "إِنَّ الجفاءَ والقَسْوةَ في الفَدَّادِين"، onlar, ekinlerinde ve hayvanlarında onların sesleridir. Şair dedi:
نُبِّئْتُ أخوالِي بني يزيدُ  *** ظلماً علينا لهُمُ فَدِيدُ
Ve bundan şâz olanlardan: **الفَدْفَد**: düz yer.

(**فذ**) **الفاء** ve **الذال** tek bir kelimedir; bir tek kalma ve ayrılıp dağılmaya delâlet eder. Bundan: **الفَذُّ**; o, **الفَرْد**’dir. Ve denir: **شاةٌ مُفِذٌّ**, yani bir tane doğurduğu zaman; eğer bu onun âdeti ise o **مِفْذَاذ**’dır. Ve denmez: **ناقةٌ مُفِذّ**; çünkü dişi deve ancak bir tane doğurur. Ve denir: **تَمْرٌ فَذٌّ**: dağınık. Ve **الفَذُّ**: **القِداح** oklarının ilkidir.

(**فر**) **الفاء** ve **الراء** üç asıldır: birincisi açığa çıkma ve ona yakın olan, şeyden örtüyü kaldırma; ikincisi hayvandan bir cins; üçüncüsü hafiflik ve taşkınlığa delâlet eden.
Birincisi onların sözü: **فَرّ عن أسنانه**. Ve insan **افتَرَّ**, yani tebessüm ettiği zaman. Dedi:
يفترُّ مِنْك عن الواضحا  *** تِ إذْ غيرُك القَلِح الأثْعَلُ
Ve darbımesellerde derler:
هو الجوادُ عينُه فُِرارُه
Yani onun görünüşü seni onun iç yüzünden müstağni kılar. Ve sanki bunun mânâsı: ona bakışın seni onu **تَفُرَّه**’den, yani onu açığa çıkarıp dişlerini araştırmandan müstağni kılar. Ve derler: **أفرَّ المُهرُ**, yani **جَذَعاً** olarak dişleri yarılmaya yaklaştığı zaman. Ve develer **أفَرَّت** **للإثناء** **إفراراً**, yani süt emen yavruları gitti ve iki yaş dişlerini çıkardı. Ve derler: **فُرَّ فلاناً عمَّا في نفسه**, yani onu yokla/araştır. Ve **فُرَّ عن الأمر**: araştır.
Bu kıyastandır—mânâda uzak olsalar da—**الفِرار**; o, açığa çıkmadır. Denir: **فَرَّ يَفِرّ**; ve **المَفَرّ** masdardır. Ve **المَفَرّ**: kendisine kaçılan yerdir. Ve **الفرّ**: kaçan kavimdir. Denir: **فَرٌّ**; **فارّ**’ın cem‘i, tıpkı **صَحْبٌ**’un **صاحب**’ın cem‘i olması ve **شَرْبٌ**’un **شارب**’ın cem‘i olması gibi.
İkinci asıl: **الفَرير**: ineğin yavrusu. Ve denir: keçi yavrusundan **الفُرَار**: cismi küçük olan; bir tanesi **فَرِيرٌ**; **رَخْل** ve **رُخال** gibi; ve **ظئر** ve **ظُؤار** gibi.
Üçüncüsü: **الفَرْفَرة**: taşkınlık ve hafiflik. Denir: **رجلٌ فَرْفارٌ** ve kadın: **فرفارة**. Ve **الفَرفارة**: bir ağaçtır.

(**فز**) **الفاء** ve **الزاي**; hafifliğe ve ona yakın olana delâlet eden bir asıldır. Dersin: **فَزَّهُ** ve **استفزَّه**, yani onu hafife aldığı zaman. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَإِنْ كَادُوا لَيَسْتَفِزُّونَكَ مِنَ الأَرْض﴾ yani seni ondan hafifleyip çıkmaya sevk ederler. Ve korku onu **أفزَّه** etti ve onu **أفْزَعَه** etti; mânâca birdir. Ve falanı onun cehli **استفَزَّ** etti. Ve **رجل فَزٌّ**: hafif. Ve derler: **فزَّ عن الشيء**: saptı/yan çizdi. Ve **الفَزُّ**: ineğin yavrusu. Ve cismindeki hafiflikten dolayı bununla adlandırılması mümkündür. Dedi:
كما استغَاثَ بسيءٍ فَزُّ غَيْطَلَةٍ  *** خافَ العُيونَ ولم يُنظُرَ به الحَشَكُ

(**فس**) **الفاء** ve **السين**’de, muarreb bir kelimeden başka bir şey yoktur. Derler: **الفِسْفِسَةُ**: **الرَّطْبَةُ**.

(**فش**) **الفاء** ve **الشين**; yayılmaya ve az tutunurluğa delâlet eder. Denir: **ناقةٌ فَشُوشٌ**, yani sütü yayılmış akışlı olduğu zaman. Ve **انْفَشَّ عن الأمر**: üşendi. Ve **الفَشُّ**: aşağı/önemsiz hırsızların izini sürmektir; o, **فَشَّاش**’tır.

(**فص**) **الفاء** ve **الصاد**; iki şey arasında ayırmaya delâlet eden bir kelimedir. Bundan: **الفُصُوصُ**; o, bütün kemiklerin eklemleridir—**أبو عبيد** dedi: parmaklar hariç—tekil(i) **فَصّ**. Ve bu babdandır: onun hakkından bir şeyi ona **أفْصَصت**; sanki onu senden ona ayırdın. Ve **فَصَّ الجُرْحُ**: aktı.
Ve buna yakın olanlardan: **الفَصُّ**: yüzüğün taşı. O, yüzüğün kendisinden olmadığı, bilakis ona yapıştırılmış olduğu için böyle adlandırıldı. Ama **فَصُّ العَينِ**: benzetme mânâsı üzere gözbebeğidir(**حدَقتُها**).

(**فض**) **الفاء** ve **الضاد** sahih bir asıldır; ayırma ve parçalara bölmeye delâlet eder. Bundan: **فضَضْتُ الشَّيءَ**, yani onu ayırdığın zaman; ve o **انْفَضَّ** oldu. Ve **انْفَضَّ القومُ**: dağıldılar. Allah Subhânehu dedi: ﴿وَلَوْ كُنْتَ فَظّاً غَلِيظَ القَلْبِ لانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ﴾.
Ve bu babdandır: kitaptan mührünü **فَضَضْت**. Ve mümkündür ki **الفِضَّةُ** bu babdan olsun; sanki o **تفضّ** eder; ondan yapılan süsten dolayı. Ve **الفُِضاض**: şeyden, o **انفَضَّ** olduğu zaman, ayrılıp dağılan şeydir. Ve **الفاضَّة**: musibet; çoğulu **فَوَاضُّ**; sanki o **تَفُضُّ** eder, yani dağıtır. Ve buna kıyas edilmesi câiz olanlardandır: **الفَضْفَضَة**: elbisenin genişliği. Ve **ثوبٌ فَضفاضٌ** ve **درعٌ فضفاضةٌ**; çünkü genişlediği zaman uçları uzaklaşır. Ama **الفضِيض**: tatlı sudur; boğazdan geçişindeki kolaylığı ve akıcılığı sebebiyle adlandırıldı.

(**فظ**) **الفاء** ve **الظاء**; bir tiksinme ve tiksinti göstermeye delâlet eden bir kelimedir. Bundan: **الفَظ**: işkembenin suyu. Ve işkembe **افتُظَّ** oldu; yani sıkıldı. Şair dedi:
فكانوا كأنفِ اللَّيث لا شَمَّ مَرْغَماً  *** وما نال فَظَّ الصَّيد حَتَّى يُعفِّرا
Dil ehlinden bazıları dedi: **الفَظاظة** bunun(la)ndandır. Denir: **رجلٌ فظٌّ**: kötü huylu. Ve o, **فَظِّ الكَرِش**’tendir; çünkü o, ancak bir zaruret üzere, tiksinerek alınır. Ve derler: **الفَظِيظ**: erkeğin(**الفَحْل**) suyu.

(**فغ**) **الفاء** ve **الغين**’de asıl bir söz yoktur; o, bir sesin hikâyesine benzer. Derler: **الفَغْفَغَة**: koyunla ses(leşme). Ve derler: **الفغْفغاني**: kasap yahut çoban; ve aynı şekilde **الفَغْفغيّ**. Ve der: **الفَغْفَغان**: hafif adam. Ve işinde **تفغفغَ**: hızlandı. Ve bütün bunlar, bazısı bazısına yakındır. Ve Allah, doğruyu daha iyi bilendir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَمٌ
فَمٌ ذ The mouth: (MA, KL, &c.:) it is originally فَوَهٌ, (S, K, and Msb in art. فوه,) with two fet-hahs, (Msb in that art.,) or فَوْهٌ; (so in some copies of the S;) the ه being cut off from it, the و is not susceptible of declension, because it is quiescent, therefore م is substituted for it; but when you form the dim. or the pl., you restore it to its original state, saying [in the former case] فُوَيْهٌ and [in the latter case] أَفْوَاهٌ, and not أَفْمَآءٌ [in some of the copies of the S not أَفْمَامٌ]: but when you form the rel. n., you say ↓ فَمِىٌّ; and, if you will, ↓ فَمَوِىٌّ, combining the substitute and the letter for which it is substituted, like as they say in the dual فَمَوَانِ; this being held to be allowable because of there being therein another letter rejected, i. e. the ه, as though they made the م in this case to be a substitute for the ه, not for the و: (S, TA:) and one says also فَمَيَانِ, which, like فَمَوَانِ, is anomalous; (IAar, K in art. فوه;) but one says فَمَانِ also, as well as فَمَوَانِ: (Msb in art. فوه:) it has three forms, فَمٌ and فُمٌ and فِمٌ: (S, K, TA:) and some decline it doubly; saying in the nom. case فُمٌ, accus. فَمًا, and gen. فِمٍ; (S, TA;) like اِمْرُؤٌ and اِبْنُمٌ, which have been said to be the only other instances of the kind: (TA:) when it is prefixed to the [pronominal] ى, one says فِىَّ and فَمِى: but when to [a pronoun] other than the ى, it is declined with the letters و and ا and ى, so that one says فُوُهُ and فَاهُ and فِيهِ; but one also says فَمُهُ: (Msb. in art. فوه:) and sometimes the م is musheddedeh, (S, K,) in poetry, as in the saying, (S, TA,) of Mohammad Ibn-Dhu-eyb El-'Omلnee El-Fukeymee, the rلjiz, (TA in this art. and in art. طسم,) addressing Er-Rasheed, or, accord. to IKh, said in relation to Suleymلn Ibn-'Abd-El-Melik and 'Abd-El- 'Azeez. (TA in art. طسم,)
يَا لَيْتَهَا قَدْ خَرَجَتْ مِنْ فُمِّهِ
حَتَّى يَعُودَ المُلْكُ فِى أُسْطُمِّهِ
(S, TA) or أُطْسُمِّهِ i. e. [O, would that it had gone forth from his mouth, so that the dominion might return] to its rightful owner; (S in art. سطم, and TA in art. طسم;) and it would have been allowable, (S, TA,) accord. to ISk, (S,) or accord. to Fr, (TA,) if he had said ↓ من فَمِّهِ, with fet-h to the ف: (S, TA:) the pl. of فم, with teshdeed, is أَفْمَامٌ; and its dim. is ↓ فُمَيْمٌ, mentioned by Lh. (TA.) MF says that many of the expositors of the Tes-heel have collected the dial. vars. of this word, compounded and uncompounded, and they have exceeded twenty; that with fet-h, they say, being the most common and the most chaste. (TA.) [See more in art. فوه.] ― -b2- [Hence,] الفم is metonymically applied to (tropical:) The teeth. (Ham p. 242.) ― -b3- [Hence also,] فَمُ الحُوتِ (assumed tropical:) The star [a] in the mouth of Piscis Australis. (Kzw &c.: see art. حوت.) And فَمُ الفَرَسِ (assumed tropical:) The star [e] upon the lip of Pegasus. (Kzw.) ― -b4- [And فَمُالرَّحِمِ (assumed tropical:) The mouth of the womb.] ― -b5- And فَمُ النَّهْرِ (assumed tropical:) The mouth of the river. (MA.) ― -b6- And [hence likewise,] فَمٌ is also used as meaning (assumed tropical:) Branch; opposed to اِسْتٌ meaning “ root. ” (TA in art. سته; in which see اِسْتٌ, last quarter.) -A2- فَمٌ مِنَ الدِّبَاغِ means The quantity that is used at one time, of tan; (Fr, K, * TA;) like نَفْسٌ مِنْهُ. (Fr, TA.)

فَمِىٌّ
فَمِىٌّ ذ and فَمَوِىٌّ: see the preceding paragraph, near the beginning.

فُمَّ
فُمَّ ذ a dial. var. of the conjunction تُمَّ [q. v.]: (K:) or the ف in the former is a substitute for the ث in the latter: one says, رَأَيْتُ عَمْرًا فُمَّ زَيْدًا and ثُمَّ زَيْدًا, both meaning the same [i. e. I saw 'Amr: then Zeyd]: (TA:) and in like manner one says فُمَّتَ and فُمَّتْ, meaning تُمَّتَ and تُمَّتْ. (M and TA voce ثُمَّ.)

فُمٌّ
فُمٌّ ذ and فَمٌّ: see the first paragraph, latter half.

فُمَيْمٌ
فُمَيْمٌ ذ : see the first paragraph, latter half.

##### Türkçe

**فَمٌ**
**فَمٌ** ذ Ağız: (MA, KL, vb.:) aslında **فَوَهٌ**’dur, (S, K ve Msb, **فوه** maddesinde,) iki fetha ile, (Msb, o maddede,) yahut **فَوْهٌ**; (S’nin bazı nüshalarında böyledir;) **ه** ondan kesilip atılınca, **و** i‘râba elverişli değildir; çünkü o sâkindir; bu yüzden onun yerine **م** ikame edilir; fakat tasgîrini veya cem‘ini yaptığında onu aslî hâline döndürürsün; [birincisinde] **فُوَيْهٌ** ve [ikincisinde] **أَفْوَاهٌ** dersin; ve **أَفْمَآءٌ** demezsin [S’nin bazı nüshalarında **أَفْمَامٌ** değil]: fakat nisbe ismini yaptığında **فَمِىٌّ** dersin; ve istersen **فَمَوِىٌّ** [da dersin]; ikame edileni ve onun yerine ikame edildiği harfi birleştirerek; tıpkı tesniyede **فَمَوَانِ** dedikleri gibi; bunun, içinde başka bir atılmış harf bulunması sebebiyle câiz sayıldığı kabul edilir; yani **ه**; sanki bu durumda **م**’yi **و**’nun değil, **ه**’nin yerine ikame etmişler gibi: (S, TA:) ve ayrıca **فَمَيَانِ** de denir; bu da **فَمَوَانِ** gibi şâzdır; (IAar, K, **فوه** maddesinde;) fakat **فَمَانِ** de denir; **فَمَوَانِ** gibi: (Msb, **فوه** maddesinde:) onun üç şekli vardır: **فَمٌ** ve **فُمٌ** ve **فِمٌ**: (S, K, TA:) ve bazıları onu iki türlü i‘râb eder; ref‘ hâlinde **فُمٌ**, nasb hâlinde **فَمًا**, cerr hâlinde **فِمٍ** diyerek; (S, TA;) **اِمْرُؤٌ** ve **اِبْنُمٌ** gibi; bunların bu türün yegâne diğer örnekleri olduğu söylenmiştir: (TA:) [zamir] **ى**’ye muzâf kılındığında **فِىَّ** ve **فَمِى** denir: fakat **ى**’den başka [bir zamire] muzâf kılındığında **و** ve **ا** ve **ى** harfleriyle i‘râb edilir; öyle ki **فُوُهُ** ve **فَاهُ** ve **فِيهِ** denir; fakat **فَمُهُ** da denir: (Msb, **فوه** maddesinde:) ve bazen şiirde **م** müşedded olur, (S, K,) Muhammed İbn-ذو-أيب el-‘Umrî el-Fukaymî’nin, recez olan şu sözünde olduğu gibi, (S, TA,) er-Reşîd’e hitaben; yahut İKh’ye göre, Süleymân İbn-‘Abd el-Melik ve ‘Abd el-‘Azîz hakkında söylenmiştir. (TA, **طسم** maddesinde,)
يَا لَيْتَهَا قَدْ خَرَجَتْ مِنْ فُمِّهِ
حَتَّى يَعُودَ المُلْكُ فِى أُسْطُمِّهِ
(S, TA) yahut **أُطْسُمِّهِ**; yani [Ey, keşke onun ağzından çıkmış olsaydı da mülk] hak sahibine dönseydi; (S, **سطم** maddesinde, ve TA, **طسم** maddesinde;) ve onun, (S, TA,) ISk’ye göre, (S,) yahut Fr’ye göre, (TA,) eğer **ف**’ye fetha ile **من فَمِّهِ** deseydi, câiz olurdu: (S, TA:) müşeddedli **فم**’nin cem‘i **أَفْمَامٌ**’dur; ve onun tasgîri **فُمَيْمٌ**’dur; Lh tarafından zikredilmiştir. (TA.) MF der ki: Tes-hîl’in şârihlerinden birçoğu bu kelimenin mürekkeb ve gayr-i mürekkeb lehçe varyantlarını toplamışlardır ve yirmiyi aşmışlardır; fethalı olanın, dediklerine göre, en yaygın ve en fasih olanı olduğunu. (TA.) [Daha fazlası için **فوه** maddesine bak.] ― -b2- [Bundan dolayı,] **الفم** mecazen (isti‘âre yoluyla:) Dişlere uygulanır. (Ham s. 242.) ― -b3- [Bundan dolayı ayrıca,] **فَمُ الحُوتِ** (farz edilen mecaz:) Piscis Australis’in ağzındaki yıldız [a]. (Kzw vb.: **حوت** maddesine bak.) Ve **فَمُ الفَرَسِ** (farz edilen mecaz:) Pegasus’un dudağı üzerindeki yıldız [e]. (Kzw.) ― -b4- [Ve **فَمُالرَّحِمِ** (farz edilen mecaz:) Rahmin ağzı.] ― -b5- Ve **فَمُ النَّهْرِ** (farz edilen mecaz:) Nehrin ağzı. (MA.) ― -b6- Ve [yine bundan dolayı,] **فَمٌ** ayrıca (farz edilen mecaz:) Dal anlamında da kullanılır; “kök” anlamındaki **اِسْتٌ**’ün karşıtı olarak. (TA, **سته** maddesinde; orada **اِسْتٌ**’e bak, son çeyrek.) -A2- **فَمٌ مِنَ الدِّبَاغِ** şu anlama gelir: tabaklamadan, bir defada kullanılan miktar; (Fr, K, * TA;) **نَفْسٌ مِنْهُ** gibi. (Fr, TA.)

**فَمِىٌّ**
**فَمِىٌّ** ذ ve **فَمَوِىٌّ**: önceki paragrafın başına yakın yere bak.

**فُمَّ**
**فُمَّ** ذ bağlaç **تُمَّ**’nın bir lehçe varyantıdır [ona bak]: (K:) yahut birincideki **ف**, ikincideki **ث**’nin yerine ikamedir: **رَأَيْتُ عَمْرًا فُمَّ زَيْدًا** ve **ثُمَّ زَيْدًا** denir; ikisi de aynı anlama gelir [yani: ‘Amr’ı gördüm; sonra Zeyd’i]: (TA:) ve aynı şekilde **فُمَّتَ** ve **فُمَّتْ** denir; **تُمَّتَ** ve **تُمَّتْ** anlamında. (M ve TA, **ثُمَّ** maddesinde.)

**فُمٌّ**
**فُمٌّ** ذ ve **فَمٌّ**: birinci paragrafın ikinci yarısına bak.

**فُمَيْمٌ**
**فُمَيْمٌ** ذ: birinci paragrafın ikinci yarısına bak.
