# فنح (ف-ن-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%86%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - ن - ح
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D8%AD/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

فَنَحَ الفرسُ من الماء، أي شرِب دون الرِيِّ.

##### Türkçe

**فَنَحَ** at, sudan; yani kanıncaya kadar olmaksızın içti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D8%AD/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والنون وما يثلثهما)
(فني) الفاء والنون والحرف المعتلّ. هذا بابٌ لا تنقاس كلِمُهُ، ولم يُبْنَ على قياسٍ معلوم، وقد ذكرنا ما جاء فيه. قالوا: فَنِيَ يَفْنَى فَناءً، والله تعالى أفناهُ، وذلك إذا انقطع. والله تعالى قَطَعه، أي ذهب به. والفَنَا مَقصورٌ: عِنَب الثّعلب. والفِناء: ما امتدَّ مع الدَّار من جوانبها، والجمع أفنية. ويقولون: هو من أفناء العرب، إذا لم يُدْرَ ممن هو. والمُفانَاة: المداراة. قال:
أقيمه تارةً وأُقْعِدُه  *** كما يُفانِي الشَّمُوسَ قائدُها([1])
والأَفانِي: نبت، الواحدة أفانِيَة. والفَنَاة: البَقرة، والجمع فَنَوات. وشجرةٌ فَنْواء، إذا ذهبت أفنانُها في كلِّ شيء، والقياس فَنَّاءُ، لأنَّه من الفَنَن.
(فند) الفاء والنون والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على ثِقَل وشدة، ويقال بعضه على بعض([2]) . من ذلك الفِنْد: الشِّمراخ من الجبل، وقال قوم: هو الجبَلُ العظيم، وبه سمِّي الرجل فِنْداً.
وممَّا يقاس عليه التفنيد، و[هو] اللوم، لأنَّه كلام يثقل على سامعه ويشتدّ. والفَنَد: الهَرَم، وهو ذاك القياس، ولا يكون هَرَماً إلاّ ومعه إنكارُ عقل. يقال أَفْنَدَ الرّجُل فهو مُفْنِدٌ، إذ أُهْتِر. ولا يقال عجوزٌ مُفْنِدة، لأنَّها لم تكُ في شبيبتها ذاتَ رأي.
ويقولون: الفَنَد: الكذب. وممكنٌ أن يكون سمِّي كذا لأنّ صاحِبَه يفنَّد، أي يلام. وممكنٌ أن يسمَّى كذا لأنَّه شديد الإثم؛ شديدٌ وِزْرُه.
(فنع) الفاء والنون والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على طِيبٍ وكثرةٍ وكَرَم. فالفَنَع: الكَرَم. ويقال إنَّ نَشْر المسكِ فَنَع. ويقال نَشْر الثّناءِ الحَسن. ويقال مالٌ ذو فَنَع، أي كَثْرة. قال:
وقد أجودُ وما مالي بذي فَنَعٍ  *** على الصَّديق وما خيري بممنونِ([3])
(فنق) الفاء والنون والقاف أُصَيْلٌ يدلُّ على كَرم ونَعْمة. من ذلك الفَنِيق: الفَحْل المكْرَم لا يُؤذَى لكرامته. ويقال الفُنُقُ: الجارية المنعَّمة. والمفنّق*: المنعّم.
(فنك) الفاء والنون والكاف كلمتان. قالوا: الفَنْك: اللَّجَاج: ويقال اللزوم. يقال: فَنَكَ: أقام.
والكلمة الأخرى: الفَنِيك: طرف اللَّحْيين عند العَنْفقة. قال بعضُهم: سألت أبا عمروٍ الشيبانيَّ عن الفَنِيك فقال: أمَّا الأعلى فمجتمَع اللَّحيين عند الذَّقَن، وأمَّا الأسفل فمجتمع الورِكَين حيثُ يلتقيان.
(فنح) الفاء والنون والحاء كلمة واحدة. يقولون: فَنَحَ الفرسُ من الماء، إذا شرب دونَ الرِّيّ. قال:
والأخْذ بالغَبوق والصَّبُوح  *** مُبرِّداً لمِقْأبٍ فَنُوحِ([4])
المِقأب: الكثير الشّرب للماء واللَّبَن. ورواها آخرون: "لمِصْأَبٍ"، وهو الذي يشرب دونَ الرّيّ. والله أعلم بالصواب.
--------------ـــــ
([1]) للكميت، كما في اللسان (فنى) برواية: "تقيمه تارة وتقعده". ورواية المجمل تطابق رواية المقاييس.
([2]) كذا وردت هذه العبارة.
([3]) أرى البيت ملفقاً من بيتين، أحدهما لأبي محجن الثقفي في ديوانه 7 واللسان (فنع، فجر)، وهو:
وقد أجود وما مالي بذي فنع  *** وقد أكر وراء المحجر البرق
          ويروى: "بذي فجر". والآخر لذي الإصبع العدواني في المفضليات (1: 158) وهو:
إني لعمرك ما بابي بذي غلق  *** عن الصديق ولا خيري بممنون
([4]) الرجز في اللسان (فنح).

ـ

##### Türkçe

(فâ ve **النون** ve onları üçleyen şeyin bâbı)

(**فني**) **الفاء** ve **النون** ve illetli harf. Bu, kelimeleri bütünüyle kıyaslanmayan bir bâbdır; bilinen bir kıyas üzerine bina edilmemiştir; onda geleni zikrettik. Dediler ki: **فَنِيَ يَفْنَى فَناءً**; Allah Teâlâ onu **أفناهُ**; bu, kesildiği zaman olur. Allah Teâlâ onu **قَطَعه**; yani onu götürdü. Ve **الفَنَا** (maksûr): tilki üzümü. Ve **الفِناء**: evle birlikte onun yanlarından uzayıp giden şey; cem‘i **أفنية**. Ve derler ki: “O, Arapların **أفناء**’ındandır”; eğer kimden olduğu bilinmezse. Ve **المُفانَاة**: idâre etme. Dedi ki:
أقيمه تارةً وأُقْعِدُه  *** كما يُفانِي الشَّمُوسَ قائدُها([1])
Ve **الأَفانِي**: bir bitki; tekili **أفانِيَة**. Ve **الفَنَاة**: inek; cem‘i **فَنَوات**. Ve **فَنْواء** bir ağaç; eğer dalları her şeye doğru gitmişse; kıyas **فَنَّاءُ**’dır; çünkü o **الفَنَن**’dendir.

(**فند**) **الفاء** ve **النون** ve **الدال**; ağırlık ve şiddete delâlet eden sahih bir asıldır; ve onun bir kısmı bir kısmı üzerine söylenir([2]). Bundan: **الفِنْد**: dağdan bir şimrâh; bir kavim dedi ki: o, büyük dağdır; ve onunla adam **فِنْداً** diye isimlendirildi.
Ve ona kıyas olunan şeylerden **التفنيد**; ve [o] azarlamadır; çünkü o, işitenine ağır gelen ve şiddetlenen bir sözdür. Ve **الفَنَد**: ihtiyarlık; ve o, şu kıyastır; ve ancak onunla birlikte aklın inkârı varken ihtiyarlık olur. Denir: **أَفْنَدَ** adam; o hâlde o **مُفْنِدٌ**’dir; saçmaladığı zaman. Ve “yaşlı kadın **مُفْنِدة**” denmez; çünkü o, gençliğinde görüş sahibi değildi.
Ve derler ki: **الفَنَد**: yalan. Ve mümkün olur ki böyle isimlendirildi; çünkü sahibi **يفنَّد** olur; yani azarlanır. Ve mümkün olur ki böyle isimlendirilir; çünkü o, şiddetli günahtır; yükü şiddetlidir.

(**فنع**) **الفاء** ve **النون** ve **العين**; hoşluk ve çokluk ve kereme delâlet eden sahih bir asıldır. O hâlde **الفَنَع**: keremdir. Ve denir ki miskin yayılması **فَنَع**’dır. Ve denir: güzel övgünün yayılması. Ve denir: **مالٌ ذو فَنَع**; yani çokluk. Dedi ki:
وقد أجودُ وما مالي بذي فَنَعٍ  *** على الصَّديق وما خيري بممنونِ([3])

(**فنق**) **الفاء** ve **النون** ve **القاف**; kerem ve nimet üzerine delâlet eden küçük bir asıldır. Bundan: **الفَنِيق**: ikram edilen, kereminden ötürü incitilmeyen damızlık erkek. Ve denir: **الفُنُقُ**: nimet içinde yetişmiş cariye. Ve **المفنّق***: nimet içinde olan.

(**فنك**) **الفاء** ve **النون** ve **الكاف** iki kelimedir. Dediler ki: **الفَنْك**: inatçılık; ve denir: yapışıp kalma. Denir: **فَنَكَ**: ikamet etti.
Diğer kelime: **الفَنِيك**: **العَنْفقة** yanında iki çenenin ucu. Bazıları dedi ki: Ebû Amr eş-Şeybânî’ye **الفَنِيك** hakkında sordum; dedi ki: “Yukarı olanı, çene ucunda iki çenenin birleştiği yerdir; aşağı olanı ise, iki kalçanın birleştiği yerde iki kalçanın birleşimidir.”

(**فنح**) **الفاء** ve **النون** ve **الحاء** tek bir kelimedir. Derler ki: **فَنَحَ** at sudan; eğer kanıncaya kadar içmeden içerse. Dedi ki:
والأخْذ بالغَبوق والصَّبُوح  *** مُبرِّداً لمِقْأبٍ فَنُوحِ([4])
**المِقأب**: su ve süt içmesi çok olan. Başkaları onu “**لمِصْأَبٍ**” diye rivayet etti; ve o, kanıncaya kadar içmeden içendir. Allah doğrusunu daha iyi bilir.

--------------ـــــ
([1]) Kümeyt’indir; Lisân’da (**فنى**) “تقيمه تارة وتقعده” rivayetiyle. Mücmel’in rivayeti, Mekâyîs’in rivayetine mutabıktır.
([2]) Bu ibare böyle vârid olmuştur.
([3]) Beyti iki beyitten derlenmiş görüyorum; ikisinden biri Ebû Mihcen es-Sekafî’nindir; divanında 7 ve Lisân’da (**فنع**، **فجر**) olup o:
وقد أجود وما مالي بذي فنع  *** وقد أكر وراء المحجر البرق
          “**بذي فجر**” diye de rivayet edilir. Diğeri Zû’l-İsba‘ el-‘Advânî’nindir; Mufaddaliyât’ta (1: 158) olup o:
إني لعمرك ما بابي بذي غلق  *** عن الصديق ولا خيري بممنون
([4]) Recez, Lisân’da (**فنح**).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D8%AD/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

فَنَحَ الفرسُ من الماء: شَرِبَ دون الرِّيِّ؛ قال:
والأَخْذُ بالغَبُوقِ والصَّبُوحِ،
مُبَرِّداً، لِمِقْأَبٍ فَنُوحِ
المِقْأَبُ: الكثير الشُّرب.

##### Türkçe

**فَنَحَ** at, sudan: kanıncaya kadar olmaksızın içti; dedi ki:

Ve akşam içkisini ve sabah içkisini almak,
serinletici olarak, çok içen bir **فَنُوحِ** için

**المِقْأَبُ**: çok içen.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D8%AD/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

فنح الفرس من الماء، كمنع: شرب دون الري. قال:
  والأخذ بالغبوق والصبوح                      مبرد لمقـأب فـنـوح المقأب: كثير الشرب.

##### Türkçe

**فنح** at, sudan; **كمنع**: kanmadan içti. Dedi ki:
  Ve **الغبوق** ve **الصبوح** ile alma                      **مقأب** için serinleticidir. **فنوح المقأب**: çok içen.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D8%AD/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَنَحَ
فَنَحَ A ( n. ac. فَنْح 1 ),
a.  Drank without quenching thirst.

##### Türkçe

**فَنَحَ**
**فَنَحَ** A (mastarı: **فَنْح** 1),
a. Susuzluğu gidermeksizin içti.
