# فنخ (ف-ن-خ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D8%AE
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%86%D8%AE

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - ن - خ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D8%AE/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والنون والفاء معهما
خ ف ن، خ ن ف، ف ن خ، ن ف خ مستعملات خفن: الخَفَانُ: رأل النعام، الواحدة بالهاء من الذكر والأنثى.
والخَيْفان: الجراد أول ما يطير، وجرادة خَيْفانة: أشب ما تكون، وكذلك الناقة السريعة.
وخَفّانٌ: أسم أرضٍ.
خنف: صدر أَخْنَفُ، ظهر أخْنَفُ، وخَنَفُه: انهضام أحد جانبيه، فذلك الخَنَفُ.
وخَنَفَتِ الدابَّةُ تَخْنِفُ بيدها في السير أي تضرب بها نشاطاً، وفيه بعض الميل. يقال: ناقةٌ خَنُوفٌ.. مِخْنافٌ.
وجمل مِخنافٌ: لا يلقح من ضرابه، كالعقيم من الرجال.
والخَنيفُ: ضربُ من النبات أبيض غليظ، جنس من الكتان، وجمعه خُنُفٌ.
والخِنفا: لين في الأرساغ.
ويقال: الخَنيف الفدام، قال أبو زبيد:
وأباريق شبه أعناق طير ال		ماء قد جيب فوقهن خَنيفُ
فنخ: الفَنيخُ: الرَّخْو والضَّعيفُ.
ويقال للشيخ: حوقل فنيخ، قالت أعرابية:
مالي وللشيوخ
يَمْشُونَنَ كالفروخِ
والحوقلِ الفَنيخِ
وفَنَّخْتُه رأسه فنخاً: فَتَّتُ العظم من غير شق ولا إدماء، قال:
لعلم الجهال أني مِفْنَخُ
نفخ: النَّفْخُ: معروف. تقول نَفَخْتُهُ فانْتَفَخ .
المِنفاخُ: ما يَنْفُخ به الإنسانُ في النّار وغيرها.
والنِّفِّيخُ: الموكلُ بنَفْخ النار، قال:
في الصبح يحكي لونه زخيخ
من شعلةٍ ساعدها النفِّيخُ
صارَ النَّفيخُ مثل الجليس والشريب ونحوهما.
ويقال: هو النَّفيحُ مثل الجليس والشريب، مخفف، ونحوهما والنُّفاخ: نفخة الورم من داء يأخذ حيث أخذ.
والنُّفْخة: انتِفاخ البطن من طعامٍ ونحوه.
والمِنْفاخ: كير الحداد.
وشاب نُفُخٌ، وشابة نُفُخٌ، بغير الهاء، إذا ملأتهما نُفْخةُ الشباب.
ورجل أنِفُخانٌ وامرأة، بالهاء، ورجل منْفُوخٌ، وقوم مَنْفُوخونَ أي: سمنوا في رخاوةٍ.
وفرسٌ أنْفَخُ، وهو انتِفاخ الخصيتين من النَّفَخ وهو داء يأخذ في الفرس.
والنَّفَاخةُ: هنةٌ مُنْتَفِخة في بطن السمكة، وهي نصابهُا، وبها تستقل السمكةُ في الماء وتتردد به فيما زعم.
والنَّفَاخَةُ: الحجاة، وهي فقاعة ترتفع فوق الماء.
والنِّفْخاء من الأرض: ما ارتفَعَ، وهي مَكْرُمَةٌ تنبت قليلاً من الشجر، ومثلها النهداء غير أنها أشد استواءً.
والنُفَاخَةُ: ثمرة العشر، وهي كثيرة ليس لها حشو إلا الريح.

##### Türkçe

باب **الخاء** ve **النون** ve **الفاء** onlarla birlikte

خ ف ن، خ ن ف، ف ن خ، ن ف خ kullanılmışlardır. **خفن**: **الخَفَانُ**: devekuşunun yavrusu; tekili, erkek ve dişiden, **الهاء** iledir.

Ve **الخَيْفان**: çekirge, ilk uçtuğu zaman; ve **خَيْفانة** bir çekirge: en çok (ona) benzer olduğu hâl üzere; ve yine hızlı dişi deve.

Ve **خَفّانٌ**: bir yer adıdır.

**خنف**: **أَخْنَفُ** bir göğüs, **أخْنَفُ** bir sırt; ve onun **خَنَفُه**’u: iki yanından birinin çökmesi; işte o **الخَنَفُ**tur.

Ve binek hayvanı yürüyüşte eliyle **تَخْنِفُ** eder; yani onunla canlılıkla vurur; ve onda bir miktar eğrilik vardır. Denir: **خَنُوفٌ** bir dişi deve.. **مِخْنافٌ**.

Ve **مِخنافٌ** bir erkek deve: çiftleşmesinden döl tutturmaz; erkeklerden kısır gibi.

Ve **الخَنيفُ**: beyaz kalın bir çeşit bitki; ketenden bir cins; çoğulu **خُنُفٌ**tur.

Ve **الخِنفا**: bileklerde yumuşaklık.

Ve denir: **الخَنيف** **الفدام**dır. Ebû Zübeyd dedi ki:
وأباريق شبه أعناق طير ال		ماء قد جيب فوقهن **خَنيفُ**

**فنخ**: **الفَنيخُ**: gevşek ve zayıf.

Ve ihtiyara denir: **حوقل فنيخ**. Bir bedevî kadın dedi ki:
مالي وللشيوخ
يَمْشُونَنَ كالفروخِ
والحوقلِ **الفَنيخِ**

Ve onun başını **فنخاً** **فَنَّخْتُه**: yarma ve kanatma olmaksızın kemiği ufaladım. Dedi ki:
لعلم الجهال أني **مِفْنَخُ**

**نفخ**: **النَّفْخُ**: bilinen (şey). Dersin: onu **نَفَخْتُهُ** de, o da **انْتَفَخ** etti.

**المِنفاخُ**: insanın ateşte ve başkasında onunla üflediği şey.

Ve **النِّفِّيخُ**: ateşi üflemekle görevli olan. Dedi ki:
في الصبح يحكي لونه زخيخ
من شعلةٍ ساعدها **النفِّيخُ**

**النَّفيخُ**, **الجليس** ve **الشريب** ve benzerleri gibi oldu.

Ve denir: o, **النَّفيحُ**tur; **الجليس** ve **الشريب** gibi; hafifletilmiş; ve benzerleri. Ve **النُّفاخ**: şişliğin üflemesi; bir hastalıktan, nerede tutarsa orada tutar.

Ve **النُّفْخة**: yiyecek ve benzerinden karın şişmesi.

Ve **المِنْفاخ**: demircinin körüğü.

Ve **نُفُخٌ** bir genç, ve **نُفُخٌ** bir genç kadın, **الهاء** olmaksızın; ikisini gençliğin **نُفْخةُ**’si doldurduğu zaman.

Ve **أنِفُخانٌ** bir erkek ve bir kadın, **الهاء** ile; ve **منْفُوخٌ** bir erkek; ve **مَنْفُوخونَ** bir kavim; yani gevşeklik içinde şişmanladılar.

Ve **أنْفَخُ** bir at: o, **النَّفَخ**tan testislerin şişmesidir; ve o, atta tutan bir hastalıktır.

Ve **النَّفَاخةُ**: balığın karnında şişkin bir şey; o, onun (balığın) ağıdır; ve onunla balık suda hafifler ve onunla gidip gelir, iddia ettiklerine göre.

Ve **النَّفَاخَةُ**: **الحجاة**; o, suyun üstüne yükselen bir kabarcıktır.

Ve yerden **النِّفْخاء**: yükselen şey; ve o, az miktarda ağaç bitiren bir yükseltidir; ve onun benzeri **النهداء**dır; ancak o daha çok düzlük bakımından daha şiddetlidir.

Ve **النُفَاخَةُ**: **العشر**in meyvesi; o çoktur, iç dolgu yoktur, ancak rüzgâr.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D8%AE/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

فَنَخَهُ الأمر: قهره وذلَّله. وكذلك والتَفْنيخُ. ورجلٌ مِفْنَخٌ بكسر الميم، إذا كان ممن يذلّ أعداءه ويشُجُّ رأسهم كثيراً.

##### Türkçe

**فَنَخَهُ** iş: onu kahretti ve zelil kıldı. Aynı şekilde **التَفْنيخُ** da (böyledir). Ve **مِفْنَخٌ** (mîm’in kesresiyle) bir adam: eğer düşmanlarını zelil edenlerden ve onların başını çokça yaranlardan ise.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D8%AE/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ن ف
خنف ، خفن ، نخف ، نفخ ، فنخ : مستعملة .
خفن : قال الليث : خَفَّانُ النَّعَامِ : رَأْلُها _
الواحدةُ خَفّانةٌ _ وهو فَرْخُها .
قلتُ : هذا تَصْحِيف ، والذي أراد الليثُ :
الحَفَّانُ _ بالحاء _ وهي رِئَالُ النَّعام .
وقد مرَّ تفسيرُها مُشْبَعاً ، في باب ) ( حَفَّ ) (
مِن مُضاعَف حرف الحاء ، والخاءُ فيه
خطَأٌ .
قلتُ : وخَفَّانُ : مَوْضِعٌ .
وهو مَأْسَدَة بين الثِّني وعُذَيْبٍ .
وفيه غِيَاضٌ ونُزُوزٌ . . وهو معروفٌ .
ورَوَى أبو العباس _ عن ابن الأعرابي _ :
أنَّه قال :
الخَفْنُ : اسْتِرْخَاءُ الْبَطْنِ .
قلتُ : وهو حَرْفٌ غريبٌ لم أَسْمَعهُ لغيره .
وقال الليث : الخَيْفَانُ : الجَرَادُ . . أوَّلَ
ما يطيرُ .
جَرَادَةٌ خَيْفَانةٌ .
وكذلك الناقةُ السريعة .
قلتُ : جعل ) ( خَيْفَاناً ) ( ) ( فَيْعَالاً ) ( ، من
الْخَفْنِ : وليس كذلك .
وإنما الْخَيْفَانُ _ من الجرادِ _ : الذي صارَ
فيه خطوط مُخْتلفةٌ .
وأصْلُه من ) ( الأَخْيَفِ ) ( .
والنونُ في خَيْفَانَ : نونُ ) ( فَعْلانَ ) ( ، والياءُ
أَصْلِيَّةٌ .
خنف : أبو العباس _ عن ابن الأعرابيِّ _ قال :
الْخِنَافُ : سُرْعَةُ قَلْبِ يَدَي الفَرَس .
وقال الليثُ : صَدْرٌ أَخْنَفُ وظهرٌ أَخْنفُ .
وخَنَفَةُ : انهِضامُ أحدِ جانِبَيْهِ .
يقال : خَنَفَتِ الدَّابَّةُ ، وهي تَخْنِفُ بيدها
وبأَنفها في السير _ أيْ : تَضْرِب بها
نشاطاً ، وفيه بعضُ المَيْل .
يقال : ناقةٌ خَنُوفٌ . . مِخْنَافٌ .
وقال أبو عبيدٍ _ عن الأصمعيِّ _ الْخَنُوفُ
من الإبل : اللَّيِّنَةُ اليدَيْن في السَّيْر .
وقال أبو عبيدةَ : ويكونُ الْخِنَافُ في
الخيل : أَنْ يَثْنِيَ الفَرسُ يَدَه ورأسَه في
شِقٍّ ، إذا أحضَرَ .
قال : أبو عبيدٍ : وقال الأصمعيُّ : إذا
أَهْوَى الفَرَسُ بحافرِه إلى وَحْشِيِّةِ فذلك :
الْخِنَاف . . وقد خَنَفَ يَخْنِفُ .
قال : ويكونُ الْخِنَافُ في البَعِيرِ _ في
الْعُنُق _ : أَنْ يُمِيلَهُ . . إذا مُدَّ بِزَمامِه .
وقال الليثُ : الْخَانِفُ : الذي يُمِيلُ رأسَه
إلى الزِّمَام ، يَفعلُ ذلك من نشاطه .
قال : وجَمَلٌ خَانِفُ . . مِخْنَافٌ .
وهو الذي لا يُلْقِحُ _ إذا ضَرَبَ .
وهو كالْعقيمِ من الرِّجال .
قلتُ : لم أسمع ) ( الْمِخْنَافَ ) ( بهذا
المعنى . . لغير الليث ، وَلا أَدْري .
ما صِحَّتُهُ ؟
وفي الحديث : ) ( أَنَّ قَوْماً أَتَوُا النبي ( صلى الله عليه وسلم )
فقالوا : تَخَرَّقَتْ عنَّا الْخُنُفُ ، وأَحْرَقَ
بُطُونَنا التَّمْرُ ) ( .
قال أبو عبيدٍ : قال الأصمعيُّ : الْخُنُفُ
واحدها خَنِيفٌ . . وهو جِنْسٌ من الكَتَّان
أَرْدَأُ ما يكونُ منه .
وأنشدَ :
عَلَى كالْخَنِيفِ السَّحْقِ يَدْعُو بِهِ الصَّدَى
لَه قُلُبٌ عَادِيَّةٌ وَصُحُونُ
يعني طريقاً ذَكَرُه .
شَبَّههُ بثوبِ كَتَّان خَلَقٍ . . لدُرُوسِه .
عمروٌ _ عن أبيه _ قال : الْخَنِيفُ رديءُ
الكَتَّان .
والْخَنِيفُ : الناقةُ الغَزِيرَةُ اللَّبنِ . ومِخْنَفٌ _
من الأسماء _ : معروفٌ .
فنخ : قال الليث : الْفَنِيخُ : الرِّخْوُ الضَّعيف .
وقالت امرأةٌ :
مَالي وَللشُّيُوخِ
يَمْشُون كالْفُرُوخِ
وَالْحَوْقَلِ الْفَنِيخِ
والْحوْقَلُ : الذي أَسَنَّ ، وضعُف عن
الجِماع .
قال : وفَنَّخْتُهُ تفْنيخاً _ أي : أَذْلَلتُه ،
وفَنَخْتُ رأسَه فَنْخاً _ إذا فَتَتُّ العَظْمَ من
غير شَقٍّ ولا إدْماءٍ وَقال العَجَّاج :
لَعلِمَ الجُهَّالُ أَنِّي مِفْنَخُ
لِهَامِهمْ أَرُضُّهُ وأَنْفُخُ
أَمَّ الصَّدَى عَنِ الصَّدَى وَأَصْمَخُ
نفخ : قال الليث : النَّفْخُ معروفٌ .
تقول : نَفَخْتُ فانْتَفَخَ .
والْمِنْفَاخُ : الذي يَنْفُخُ به الإنسانُ في النار
وغيرِها .
والنَّفِيخُ : الذي يَنْفخُ في النّار . . الْمُوكَّلُ
بذلك وأَنشدَ :
في الصُّبْح يَحْكي لَوْنَهُ زَخِيخُ
مِنْ شُعْلةٍ سَاعَدَهَا النّفِيخُ
قال : صار الَّذي يَنْفخُ : نَفِيخاً مَثْلُ الْجَلِيس
ونَحْوَه . . لأنَّه لا يزالُ يَتعهَّدُه بالنَّفْخ .
والنُّفَّاخُ : نُفْخَة الوَرَم من دَاءٍ يأْخذُ حَيْثُ
أَخَذَ .
والنُّفْخَةُ : انتفاخُ البطن من طعام ونحوِه .
والنَّفْخَةُ : نَفْخَةُ يوم القيامة . والْمِنْفَاخُ :
كِيرُ الحَدَّاد وشابٌّ وشابَّةٌ نُفُخٌ .
وذلك : إذا مَلأتْهُمَا نُفْخَةُ الشَّبَابِ .
ورجلٌ أُنْفُخَانٌ ، وامرأةٌ أُنْفُخَانَةٌ ورجلٌ
مَنْفُوخٌ ، وقَوْمٌ مَنْفُوخُونَ _ إِذا امْتلأوا
سِمَناً . . في رَخَاوَةٍ .
والنُّفُخُ : الفَتَى الْمُمْتلىءُ شباباً _ بِضَمَّةِ
النون والفاء .
وكذلكَ : الجَارِيَةُ _ بغير هَاءٍ .
والنَّفَخُ : دَاءٌ في الْفَرسِ . . فَرَسٌ أنْفَخُ وهو
انْتِفَاخُ الْخُصْيَتَيْنِ .
والنُّفَّاخَةُ : هَنَةٌ مُنْتَفِخَةٌ . . تكونُ في بطن
السَّمَكةِ ، وهو نِصابها _ فيما زعموا وبَها
تَسْتَقِلُّ السَّمَكَةُ في الماء وتتردَّدُ به .
قال : والنُّفَّاخَةُ : التي تكونُ فوقَ الماء .
والنَّفْخَاءُ _ من الأرض _ ما ارتفعَ .
وهي مَكْرُمَةٌ تُنْبِتُ قليلاً من الشجر .
ومِثْلُها : النَّهْدَاءُ . . غيرَ أَنَّها أِشدُّ اسْتِوَاءً
وتصوُّباً في الأرض .
شمر _ عن ابن الأعرابيِّ _ : أرضٌ نَفْخَاءُ :
لَيِّنَةٌ . . فيها ارتفاعٌ ، وليس فيها رَمْلٌ
ولا حجارةٌ .
وقيل لابْنَةِ الْخُسِّ : _ أي شيءٍ أَحْسَنُ ؟
فقالت : ) ( أَثَرُ غادِيَةٍ . . في إِثْرِ سَاريةٍ . . في
بِلادٍ خَاوِيةٍ . . في نَفْخَاءَ رَابِيَةٍ ) ( .
وقال أبو زيد : هذه نُفْخَةُ الرَّبيع . ونُفْخَتُهُ :
اكْتِهَالُ بَقْلهِ .
وجمْعُ النَّفْخاءِ : نَفَاخَى .
والنَّفْخُ : الْكِبْرُ . . في قوله : ) ( أَعُوذُ بِكَ من
الشَّيْطَانِ . . من هَمْزِهِ ونَفْثِهِ وَنَفْخِهِ ) ( .
فَنَفْخُهُ الْكِبْرُ ، ونَفْثُهُ الشِّعْرُ وهَمْزُهُ الْمُوتَةُ .
قال والنَّفْخُ : ارتفاعُ الضُّحَى .
وقال الفراءُ : يقال : نُفِخَ في الصُّورِ ونُفِخَ
الصُّورُ _ بِمعْنًى واحدٍ .
نخف : أبو العباس _ عن ابن الأعرابي _ قال :
النَّخْفُ : صوتُ الأَنْفِ _ إِذا مَخَطَ .
قال : وأَنْخَفَ الرجلُ : كثُرَ صوتُ نَخِيفِهِ .
وهو مِثْلُ ) ( الْخنِينِ ) ( من الأنْفِ .
قال : والنِّخَافُ : الْخُفُّ . وجمعُهُ : أَنْخِفَةٌ .
وقال أَعرابيٌّ : جاءنا فلانٌ في نِخَافَيْنِ
مُلَكَّمَيْنِ نَفَاعِيَيْنِ مُقَرْطَمَيْنِ .
_ أي : في خُفَّيْنِ مُرَقَّعَيْنِ .

##### Türkçe

خ ن ف
**خنف** , **خفن** , **نخف** , **نفخ** , **فنخ** : kullanımdadır.

**خفن** : Leys dedi: **خَفَّانُ النَّعَامِ** : onun **رَأْلُها**’sı;
tekili **خَفّانةٌ**; ve o, onun yavrusudur.
Dedim: Bu bir tashiftir; Leys’in muradı:
**الحَفَّانُ** _ **بالحاء** _ ve o, devekuşunun **رِئَالُ**’ıdır.
Onun tefsiri, **( حَفَّ )** babında, **الحاء** harfinin muzâafından, doyurucu olarak geçmişti; ve onda **الخاء** hatadır.
Dedim: Ve **خَفَّانُ**: bir yerdir.
Ve o, **الثِّني** ile **عُذَيْبٍ** arasında bir aslan yatağıdır.
Ve onda sık ağaçlıklar ve yükseltiler vardır… ve o bilinir.
Ebû’l-Abbâs _ İbnü’l-A‘râbî’den _ rivayet etti:
Onun dediği:
**الخَفْنُ** : karnın gevşemesi.
Dedim: Ve o, garip bir harftir; onu ondan başkası için işitmedim.
Leys dedi: **الخَيْفَانُ** : çekirge… ilk
uçtuğu zaman.
**جَرَادَةٌ خَيْفَانةٌ**.
Ve aynı şekilde hızlı deve.
Dedim: **( خَيْفَاناً )**’ı **( فَيْعَالاً )** kıldı; **الْخَفْنِ**’den; öyle değildir.
Ancak **الْخَيْفَانُ** _ çekirgeden _ : onda farklı çizgiler olmuş olandır.
Aslı **( الأَخْيَفِ )**’dendir.
Ve **خَيْفَانَ**’daki **النون**: **( فَعْلانَ )**’ın nûnudur; **الياء** aslîdir.

**خنف** : Ebû’l-Abbâs _ İbnü’l-A‘râbî’den _ dedi:
**الْخِنَافُ** : atın iki ön ayağının kalbinin sürati.
Leys dedi: **صَدْرٌ أَخْنَفُ** ve **ظهرٌ أَخْنفُ**.
Ve **خَنَفَةُ** : iki yanından birinin çökmesi.
Denir: **خَنَفَتِ الدَّابَّةُ**; ve o, yürüyüşte eliyle
ve burnuyla **تَخْنِفُ** eder; yani: onunla canlılıkla vurur; ve onda biraz eğrilik vardır.
Denir: **ناقةٌ خَنُوفٌ**… **مِخْنَافٌ**.
Ebû Ubeyd _ Asmaî’den _ : **الْخَنُوفُ**
develerden: yürüyüşte iki eli yumuşak olan.
Ebû Ubeyde dedi: Ve **الْخِنَافُ**
atlarda olur: atın, hızlandığında, elini ve başını
bir tarafa bükmesidir.
Dedi: Ebû Ubeyd: Asmaî dedi:
At, toynağıyla dış yanına doğru eğildiğinde, işte o:
**الْخِنَافُ**… ve **خَنَفَ يَخْنِفُ**.
Dedi: Ve **الْخِنَافُ** deve’de _ boyunda _ olur: onu eğmesidir… yuları çekildiğinde.
Leys dedi: **الْخَانِفُ** : başını yulara doğru eğen; bunu canlılığından yapar.
Dedi: Ve **جَمَلٌ خَانِفُ**… **مِخْنَافٌ**.
Ve o, vurduğunda dölleyemeyendir.
Ve o, erkeklerden kısır gibidir.
Dedim: Bu mânâ ile **( الْمِخْنَافَ )**’ı Leys’ten başkası için işitmedim… ve bilmiyorum;
onun sıhhati nedir?
Hadiste: **( أَنَّ قَوْماً أَتَوُا النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فقالوا : تَخَرَّقَتْ عنَّا الْخُنُفُ ، وأَحْرَقَ بُطُونَنا التَّمْرُ )**.
Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: **الْخُنُفُ**
tekili **خَنِيفٌ**… ve o, ketenden bir cinstir; ondan olanın en kötüsüdür.
Ve inşad etti:
عَلَى كالْخَنِيفِ السَّحْقِ يَدْعُو بِهِ الصَّدَى
لَه قُلُبٌ عَادِيَّةٌ وَصُحُونُ
Yani, zikrettikleri bir yol.
Onu, eskimiş keten bir elbiseye benzetti… aşınmışlığından dolayı.
Amr _ babasından _ dedi: **الْخَنِيفُ** kötü ketendir.
Ve **الْخَنِيفُ** : sütü bol deve. Ve **مِخْنَفٌ** _ isimlerden _ : bilinir.

**فنخ** : Leys dedi: **الْفَنِيخُ** : gevşek zayıf.
Bir kadın dedi:
مَالي وَللشُّيُوخِ
يَمْشُون كالْفُرُوخِ
وَالْحَوْقَلِ الْفَنِيخِ
Ve **الْحوْقَلُ** : yaşlanmış ve cinsel birleşmeden zayıf düşmüş olandır.
Dedi: Ve **فَنَّخْتُهُ**’nu **تفْنيخاً**; yani: onu zelil kıldım;
ve **فَنَخْتُ رأسَه فَنْخاً**: kemiği, yarma ve kanatma olmaksızın ufaladığım zaman. Ve el-Acceç dedi:
لَعلِمَ الجُهَّالُ أَنِّي مِفْنَخُ
لِهَامِهمْ أَرُضُّهُ وأَنْفُخُ
أَمَّ الصَّدَى عَنِ الصَّدَى وَأَصْمَخُ

**نفخ** : Leys dedi: **النَّفْخُ** bilinir.
Dersin: **نَفَخْتُ** da **فانْتَفَخَ**.
Ve **الْمِنْفَاخُ** : insanın ateşte ve başkasında onunla üflediği şey.
Ve **النَّفِيخُ** : ateşte üfleyen… bununla görevli olan. Ve inşad etti:
في الصُّبْح يَحْكي لَوْنَهُ زَخِيخُ
مِنْ شُعْلةٍ سَاعَدَهَا النّفِيخُ
Dedi: Üfleyen kimse **نَفِيخاً** oldu; **الْجَلِيس** ve benzeri gibi… çünkü o, üflemekle onu sürekli gözetir.
Ve **النُّفَّاخُ** : bir hastalıktan olan şişliğin üflemesi; nerede tutarsa tutar.
Ve **النُّفْخَةُ** : yiyecek ve benzerinden karnın şişmesi.
Ve **النَّفْخَةُ** : kıyamet gününün üflemesi. Ve **الْمِنْفَاخُ** : demircinin körüğü. Ve genç erkek ve genç kadın **نُفُخٌ**.
Bu, ikisini gençliğin üflemesi doldurduğu zaman.
Ve erkek **أُنْفُخَانٌ**, ve kadın **أُنْفُخَانَةٌ**; ve erkek **مَنْفُوخٌ**, ve kavim **مَنْفُوخُونَ**: gevşeklik içinde şişmanlıkla doldukları zaman.
Ve **النُّفُخُ** : gençlikle dolu delikanlı _ **النون** ve **الفاء**’nın dammesiyle.
Ve aynı şekilde: kız _ هاء olmaksızın.
Ve **النَّفَخُ** : atta bir hastalık… **فَرَسٌ أنْفَخُ**; ve o, iki testisin şişmesidir.
Ve **النُّفَّاخَةُ** : şişkin bir şey… balığın karnında olur; ve o, onun **نِصابها**’sıdır _ zannettiklerine göre; ve onunla balık suda hafifler ve onunla gidip gelir.
Dedi: Ve **النُّفَّاخَةُ** : suyun üstünde olan.
Ve **النَّفْخَاءُ** _ yerden _ yükselmiş olan.
Ve o, az ağaç bitiren bir yükseltidir.
Ve onun benzeri: **النَّهْدَاءُ**… ancak o, yerde daha şiddetli düzleşme ve alçalma bakımındandır.
Şemmer _ İbnü’l-A‘râbî’den _ : **أرضٌ نَفْخَاءُ**: yumuşak… onda yükselti vardır; onda kum yoktur
ve taş yoktur.
**ابْنَةِ الْخُسِّ**’e denildi: _ hangi şey daha güzeldir?
O dedi: **( أَثَرُ غادِيَةٍ . . في إِثْرِ سَاريةٍ . . في بِلادٍ خَاوِيةٍ . . في نَفْخَاءَ رَابِيَةٍ )**.
Ebû Zeyd dedi: Bu, **نُفْخَةُ الرَّبيع**’dir. Ve onun **نُفْخَتُهُ**: otunun olgunlaşmasıdır.
**النَّفْخاءِ**’nın çoğulu: **نَفَاخَى**.
Ve **النَّفْخُ** : kibirdir… şu sözünde: **( أَعُوذُ بِكَ من الشَّيْطَانِ . . من هَمْزِهِ ونَفْثِهِ وَنَفْخِهِ )**.
Onun **فَنَفْخُهُ**’u kibirdir; ve onun **نَفْثُهُ**’u şiirdir; ve onun **هَمْزُهُ**’u bayılmadır.
Dedi: Ve **النَّفْخُ** : kuşluğun yükselmesidir.
Ferrâ dedi: Denir: **نُفِخَ في الصُّورِ** ve **نُفِخَ الصُّورُ**; tek bir mânâ ile.

**نخف** : Ebû’l-Abbâs _ İbnü’l-A‘râbî’den _ dedi:
**النَّخْفُ** : burun sesi; sümkürdüğü zaman.
Dedi: Ve adam **أَنْخَفَ** etti: onun **نَخِيفِهِ**’nin sesi çoğaldı.
Ve o, burundan **( الْخنِينِ )** gibidir.
Dedi: Ve **النِّخَافُ** : mesttir. Çoğulu: **أَنْخِفَةٌ**.
Bir bedevî dedi: Filan bize iki **نِخَافَيْنِ** ile geldi; **مُلَكَّمَيْنِ نَفَاعِيَيْنِ مُقَرْطَمَيْنِ**.
_ yani: iki yamalı mest ile.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D8%AE/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفَلْذَخُ: اللَّوزِينَج.

##### Türkçe

**الفَلْذَخُ**: **اللَّوزِينَج**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D8%AE/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الفنخ: القهر والغلبة، وقيل هو أقبح الذل والقهر، فنخه يفنخه فنخا، وهو فنيخ. والفنخ: التذليل، كالتفنيخ في الكل والتفنخ. وفي حديث عائشة وذكرت عمر رضي الله عنهما ففنخ الكفرة أي أذلها وقهرها. والفنخ: تفتيت العظم من غير شق يبين ولا إدماء، وقيل: هو ضربك الرأس بالعصا، شقه أو لم يشقه، وفي قول العجاج:
  لعلم الأقوام أني مفنخ                      لهامهم أرضه وأنقخ المفنخ، كمنبر: من يذل أعداءه ويكسر، وفي بعض الأمهات ويشج رأسهم كثيرا، هكذا بإفراد رأسهم في سائر الأمهات إرادة الجنس، فلا معنى لاعتراض شيخنا عليه بقوله: قيل: الظاهر رءوسهم، ثم ثال: إلا أن المصنف غلط الجوهري بمثله في سلع فسرى إليه، ولا يقبل الاعتذار عنه عليه. وقالت امرأة:
  مالي وللشـيوخ                      يمشون كالفروخ والحوقل الفنيخ الفنيخ كأمير الشيخ الرخو الضعيف. ومما يستدرك عليه: فنخه يفنخه فنخا وفنوخا: أثخنه وفي حديث المتعة برد هذا غير مفنوخ أي غير خلق ولا ضعيف. يقال: فنخت رأسه وفنخته، أي شدخته وذللته.

##### Türkçe

**الفنخ**: kahır ve galebe; ve denildi ki: o, zillet ve kahrın en çirkini(dir). **فنخه يفنخه فنخا**; ve o, **فنيخ**(tir). Ve **الفنخ**: zelil kılma; bütün(ünde) **التفنيخ** ve **التفنخ** gibi.

Ve Âişe’nin hadîsinde—Allah ikisinden de razı olsun—Ömer’i andı ve: **ففنخ الكفرة** yani onu zelil kıldı ve onu kahretti.

Ve **الفنخ**: belirgin bir yarma olmaksızın ve kanatma olmaksızın kemiği ufalama; ve denildi ki: o, başı sopayla vurmandır; onu yarsan da yarmasan da. Ve el-Accec’in sözü(nde):
  “Kavimlerin bilmesi için ki ben **مفنخ**(im)                      onların kafataslarına; onu yere sererim ve **أنقخ المفنخ**.”

Ve **المفنخ**—**كمنبر** (vezninde): düşmanlarını zelil kılan ve kıran kimse. Ve bazı ana nüshalarda: “ve onların başını çokça yarar”; diğer ana nüshaların tamamında “başları”nı tekil getirmekle—cins kastedilerek—böyledir; dolayısıyla şeyhimizin ona itirazının bir mânâsı yoktur; şu sözüyle: “denildi ki: zâhir olan **رءوسهم**(dir)”; sonra dedi: “ancak musannif, Cevherî’yi bunun benzeriyle **سلع**’da hatalı saydı da bu ona sirayet etti; onun hakkında ondan özür kabul edilmez.”

Ve bir kadın dedi:
  “Bana ne (var) **للشـيوخ**(la)                      civcivler gibi yürürler; ve **الحوقل الفنيخ الفنيخ**.”

Ve **الفنيخ**—**كأمير** (vezninde): gevşek, zayıf şeyh.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **فنخه يفنخه فنخا وفنوخا**: onu ağır yaraladı. Ve **حديث المتعة**’de: “bu, **غير مفنوخ**” yani ne eskiyip yıpranmış ne de zayıf. Denilir: **فنخت رأسه وفنخته**; yani onu ezdim ve onu zelil kıldım.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D8%AE/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَنَخَ
1 فَنَخَ ذ , aor. فَنَخَ , (L,) inf. n. فَنْخٌ, (L, K,) He bruised a bone without splitting, or cleaving, it, and without causing to bleed: (K:) or فَنَخَ رَأْسَهُ بِشَىْءٍ he bruised the bone of his head with a thing without making an apparent cleft or causing blood to flow: or he struck his head with a thing, meaning a staff, or stick, cleaving it or not cleaving it. (L.) And فَنَخَ رَأْسَهُ, and ↓ فنّخهُ, He broke his head, and rendered him submissive, or abased him. (L.) And فَنَخَهُ, aor. فَنَخَ , inf. n. فَنْخٌ and فُنُوخٌ, He weakened him, rendered him languid, or enervated him. (L.) And فَنَخَهُ, (S, L,) aor. فَنَخَ , (L,) inf. n. فَنْخٌ; (L, K;) and ↓ فنّخهُ, inf. n. تَفْنِيخٌ; (S, L, K;) and ↓ تفنّخهُ; (L;) He, or it, (an affair, or event, S,) overcame him, overpowered him, subdued him, and rendered him submissive, or abased him: (S, L, K:) or did so in the worst, or most abominable, manner. (L.)

2 فَنَّخَ see the preceding paragraph, in two places.

5 تَفَنَّخَ see 1, last sentence.

فَنِيخٌ
فَنِيخٌ ذ A man overcome, overpowered, subdued, and rendered submissive, or abased: or overcome, &c., in the worst, or most abominable, manner. (L.) And An old man: (L:) [a man] flaccid, or flabby, and weak. (L, K.)

مِفْنَخٌ
مِفْنَخٌ ذ A man who abases his enemies, and breaks their heads, much, or often. (S, K.) In explaining this word, J uses رَأْسَهُمْ for زُؤُوسَهُمْ; and the author of the K does the same, though in art. سلع he charges J with error for using a similar expression. (MF.) [Or, perhaps, the meaning here intended may be, and defeats their head, or chief.]

غَيْرُ مَفْنُوخٍ
غَيْرُ مَفْنُوخٍ ذ , occurring in a trad., applied to a [garment of the kind called] بُرْد, means Not old and worn out, nor weak. (TA.)

##### Türkçe

**فَنَخَ**
1 **فَنَخَ** **ذ** , muzârîsi **فَنَخَ** , (L,) mastarı **فَنْخٌ**, (L, K,) O, bir kemiği, onu yarmaksızın yahut çatlatmaksızın ve kanatmaya sebep olmaksızın berteledi: (K:) yahut **فَنَخَ رَأْسَهُ بِشَىْءٍ** o, başının kemiğini bir şey ile, görünür bir yarık meydana getirmeksizin yahut kanın akmasına sebep olmaksızın berteledi: yahut o, başına bir şey ile vurdu; (o şey) bir değnek yahut çubuk demektir; onu yararak yahut yarmayarak. (L.) Ve **فَنَخَ رَأْسَهُ**, ve ↓ **فنّخهُ**, O, onun başını kırdı ve onu boyun eğdirilmiş kıldı, yahut onu alçalttı. (L.) Ve **فَنَخَهُ**, muzârîsi **فَنَخَ** , mastarı **فَنْخٌ** ve **فُنُوخٌ**, O, onu zayıflattı, onu bitkin kıldı, yahut onu kuvvetsiz bıraktı. (L.) Ve **فَنَخَهُ**, (S, L,) muzârîsi **فَنَخَ** , (L,) mastarı **فَنْخٌ**; (L, K;) ve ↓ **فنّخهُ**, mastarı **تَفْنِيخٌ**; (S, L, K;) ve ↓ **تفنّخهُ**; (L;) O, yahut o (bir iş yahut olay, S,) onu yendi, ona galip geldi, onu boyunduruk altına aldı ve onu boyun eğdirilmiş kıldı, yahut onu alçalttı: (S, L, K:) yahut bunu en kötü, yahut en iğrenç tarzda yaptı. (L.)

2 **فَنَّخَ** önceki paragrafın iki yerinde bak.

5 **تَفَنَّخَ** 1’e, son cümleye bak.

**فَنِيخٌ**
**فَنِيخٌ** **ذ** Yenilmiş, kendisine galip gelinmiş, boyunduruk altına alınmış ve boyun eğdirilmiş kılınmış, yahut alçaltılmış bir adam: yahut en kötü, yahut en iğrenç tarzda yenilmiş, vb. (L.) Ve yaşlı bir adam: (L:) [bir adam] gevşek, yahut sarkık, ve zayıf. (L, K.)

**مِفْنَخٌ**
**مِفْنَخٌ** **ذ** Düşmanlarını alçaltan ve onların başlarını çokça, yahut sıkça kıran bir adam. (S, K.) Bu kelimeyi açıklamada J, **زُؤُوسَهُمْ** yerine **رَأْسَهُمْ** kullanır; ve K’nin müellifi de aynı şeyi yapar; hâlbuki سلع maddesinde benzer bir ifadeyi kullanması sebebiyle J’yi hata ile itham eder. (MF.) [Yahut, belki burada kastedilen mânâ, ve onların başını, yahut reisini, mağlup eder olabilir.]

**غَيْرُ مَفْنُوخٍ**
**غَيْرُ مَفْنُوخٍ** **ذ** , bir rivayette vârid olup, **بُرْد** [denilen türden bir elbise]ye uygulanmış olarak, Ne eski ve yıpranmış, ne de zayıf demektir. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D8%AE/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَنَخَ
فَنَخَ A ( n. ac. فَنْخ 1 ),
a.  Brused, contused ( bone ).

b.  ( n. ac. فَنْخ 1 ,  فُنُوْخ 27 ), Overcame, overpowered, subdued; humbled, humiliated, abased.

فَنَّخَ
فَنَّخَ II ,  تَفَنَّخَ V ,
a.  see I (b) .

مِفْنَخ
مِفْنَخ 20 ,
a.  Abaser, defeater.

فَنِيْخ
فَنِيْخ 25 ,
a.  Weak, nerveless; flabby; languid.

b.  Overcome; subdued; humbled.

فَنڤخَ
N. P. فَنڤخَ I ,
a.  Worn-out, weak.

##### Türkçe

فَنَخَ
فَنَخَ A ( mastar: **فَنْخ** 1 ),
a. Ezdi, berteledi (kemik).

b. ( mastar: **فَنْخ** 1 , **فُنُوْخ** 27 ), Yendi, galip geldi, boyun eğdirdi; alçalttı, zelil etti, aşağılayıp alçalttı.

فَنَّخَ
فَنَّخَ II , **تَفَنَّخَ** V ,
a. I (b)’ye bak.

مِفْنَخ
مِفْنَخ 20 ,
a. Aşağılayan, yenen.

فَنِيْخ
فَنِيْخ 25 ,
a. Zayıf, sinirsiz; gevşek; bitkin.

b. Yenilmiş; boyun eğdirilmiş; alçaltılmış.

فَنڤخَ
Özel isim. **فَنڤخَ** I ,
a. Yıpranmış, zayıf.
