# فند — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%86%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فند](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فند

الفند، بالكسر: الجبل العظيم وقيل: الرأس العظيم منه، أو قطعة منه، وقوله: طولا، هكذا وقع التعبير به في الصحاح وغيره، وزاد بعض بعده: في دقة، قال شيخنا: والأظهر فيه أنه مفعول مطلق، أي تطول طولا. وفي قول علي رضي الله عنه للأشتر: لو كان جبلا لكان فندا لا يرتقيه الحافر، ولا يوفي عليه الطائر قال ابن أبي الحديد في شرح نهج البلاغة: الفند: هو المنفرد من الجبال، والجمع أفناد. ويفتح، وهذه عن الصاغاني. والفند، بالكسر: لقب شهل، بفتح الشين المعجمة وسكون الهاء، وهو ابن شيبان بن ربيعة بن زمان، الزماني، بكسر الزاي وتشديد الميم، أحد فرسانهم، وكان يقال له: عديد الألف. وفي بعض النسخ: الرماني، بضم الراء، وهو غلط، وبنو زمان: قبيلة من ربيعة بن نزار،وهم بنو زمان بن مالك بن صعب بن علي بن بكر بن وائل بن قاسط بن هنب بن أفصى بن دعمي بن جديلة بن أسد ابن ربيعة. وسيأتي في اللام للمصنف أن شهلا هو اللقب، والفند اسمه، والذي هنا هو الصواب. واختلف في سبب تلقيبه به، فقيل لعظم شخصه، كأنه فند من جبل، أي ركن منه، كذا في اللسان. أو لقوله في بعض الوقائع: استندوا إلي فإني فند لكم، وسمي به من قيل فيه: أبطأ من فند لتثاقله في الحاجات، كما في الأساس، وقيل: من الفند بمعنى غصن الشجرة، وقيل: من الفند بمعنى الطائفة من الليل. وقيل: من قولهم: هم فند على حدة، أي فئة. وقيل غير ذلك. والفند، بالكسر أيضا: أرض لم يصبها مطر، وهي الفندية. والفند: الغصن من أغصان الشجرة، قال:
  من دونها جنة تقرو لها ثمر                      يظله كل فند ناعم خضـل

  والفند، بالكسر: النوع، يقال: جاءوا أفنادا، أي أنواعا مختلفة. والفند أيضا: القوم مجتمعة، يقال: لقينا فندا من الناس، أي قوما مجتمعين، وهم فند على حدة، أي فئة أو جماعة متفرقة، كما في النهاية. وسيأتي. والفند بالتحريك الخرف، وإنكار العقل لهرم أو مرض، وقد يستعمل في غير الكبر، وأصله في الكبر. والفند: الخطأ في القول والرأي، والفند: الكذب، كالإفناد. وقول الشاعر:
  قد عرضت أروى بقول إفناد إنما أراد بقول ذي إفناد، وقول فيه إفناد. وفي الأفعال لابن القطاع: وفند فنودا وأفند: كذب: وفند الرجل فندا ضعف رأيه من الهرم. قلت: فقد فرق بين المصدرين. وفي اللسان: الفند في الأصل: الكذب، وأفند: تكلم بالفند. ثم قالوا للشيخ، إذا هرم: قد أفند، لأنه يتكلم بالمحرف من الكلام عن سنن الصحة. وأفند الرجل: أهتر. كذا في الأفعال لابن القطاع. ولا تقل، عجوز مفندة، لأنها لم تكن في شببيبتها ذات رأي أبدا فتفند في كبرها. وفي الكشاف: ولذا لم يقل لمرأة: مفندة، لأنها لا رأي لها حتى يضعف. قال شيخنا: ولا وجه لقول السمين: إنه غريب، فإنه منقول عن أهل اللغة، ثم قال: ولعل وجهه أن لها عقلا، وإن كان ناقصا يشتد نقصه بكبر السن. فتأمل انتهى.
 وفنده تفنيدا: كذبه وعجزه وخطأ رأيه وضعفه. وفي التنزيل العزيز، حكاية عن يعقوب، عليه السلام:  لولا أن تفندون  قال الفراء: يقول: لولا أن تكذبوني، وتعجزوني وتضعفوني، وقال ابن الأعرابي فند رأيه، إذا ضعفه، والتفنيد: اللوم، وتضعيف الرأي، كأفنده إفنادا. وقال الأصمعي: إذا كثر كلام الرجل من خرف فهو المفند والمفند. وفي الحديث:  ما ينتظر أحدكم إلا هرما مفندا أو مرضا مفسدا  وأفنده الكبر: أوقعه في الفند. وفي حديث أم معبد:  لا عابس ولا مفند  ، وهو الذي لا فائدة في كلامه لكبر، أصابه، فهي تصفه صلى الله عليه وسلم وتقول: لم يكن كذلك. وفي الأساس: وفلان مفند ومفند، إذا أنكر عقله لهرم أو خلط في كلامه، وأفنده الهرم: جعله في قلة فهم كالحجر. قال شيخنا: ثم توسعوا فيه فقالوا: فنده إذا ضعف رأيه ولامه على ما فقتل. كذا في الكشاف.

  ومن المجاز: فند الفرس تفنيدا، إذا ضمربه، أي صيره في التضمير كالفند، وهو الغصن من أغصان الشجرة، ويصلح للغزو والسباق، وقولهم للضامر من الخيل: شطبة، مما يصدقه، قله الصاغاني، وبه فسر هو والزمخشري الحديث أن رجلا قال للنبي صلى الله عليه وسلم:  إني أريد أن أفند فرسا، فقال عليك به كميتا أو أدهم أقرح أرثم محجلا طلق اليمنى  ، كمام نقله عنه صاحب اللسان. وقال شمر، قال هارون بن عبد الله ومنه كان سمع هذا الحديث: أفند أي أقتني فرسا، لأن افتنادك الشيء جمعك له إلى نفسه، من قولهم للجماعة المجتمعة: فند، قال: وروي أيضا من طريق آخر. وقال أبو منصور: قوله أفند فرسا، أي أرتبطه وأتخذه حصنا ألجأ إليه وملاذا إذا دهمني عدو. مأخوذ من فند الجبل، وهو الشمراخ العظيم منه، قال: ولست أعرف أفند بمعنى أقتني. قلت: وهذا المعنى ذكرله الزمخشري في الأساس.ولعل الوجه الاول الذي نقله عنه صاحب اللسان يكون في الفائق أو غيره من مؤلفاته، فلينظر. وفند فلانا على الأمر: أراده منه، كفانده في الأمر مفاندة، وتفنده، إذا طلبه منه، نقله الصاغاني. وفند في الشراب تفنيدا: عكف عليه، وهذه عن أبي حنيفة. وفند فلان تفنيدا: جلس على الفند، بالفتح، وهو الشمراخ من الجبل وهو أنفه الخارج منه، ومن ذلك يقال للضخم الثقيل: كأنه فند، كما في الأساس. وفند بالكسر: جبل بين الحرمين الشريفين زادهما الله شرفا، قرب البحر، كما في المعجم. وفند اسم أبي زيد مولى عائشة بنت سعد بن أبي وقاص مالك ابن وهيب بن عبد مناف بن زهرة. وكان أحد المغنين المحسنين،وكان يجمع بين الرجال والنساء، وله يقول عبد الله بن قيس الرقيات:
  قل لفند يشيع الأظعأنا                      ربما سر عيننا وكفانا وكنت عائشة أرسلته يأتيها بنار فوجد قوما يخرجون إلى مصر فتبعهم وأقام بها سنة ثم قدبم إلى المدينة، فأخذ نارا وجاء يعدو فعثر، أي سقط، وتبدد الجمر فقال: تعست العجلة، فقيل: أبطأ من فند. وفي الأساس: وسمى من قيل فيه. أبطأ من فند لتثاقله في الحاجات، ومن سجعات الحريري: أبطء فند، وصلود زند. وهو من الأمثال المشهورة، ذكره الميداني والزمخشر واليوسي في زهر الأكم وحمزة وغيرهم. قال شيخنا: وحكى الزمخشري في المستقصى أن بعض الرواة حكاه بالقاف، وهو ضعيف لا يعتد به. قلت: هكذا قيده الذهبي بالقاف ساكتا عليه، ولكن الحافظ قال: إن ابن ماكولا رجح الأول. والفند: الطائفة من الليل. وأفناد الليل: أركانه، قيل وبه سمى الزماني فندا كما تقدم. وفي الحديث صلى الناس على النبي، صلى الله عليه وسلم أفنادا أفنادا قال ثعلب: أي فرقا بعد فرق، فرادى بلا إمام، هكذا فسروه وقيل: جماعات بعد جماعات متفرقين، قوما بعد قوم. قال ثعلب: وحزروا، أي المصلون فكانوا ثلاثين ألفا يومن الملائكة ستين ألفا، لأن مع كل مؤمن ملكين، نقله الصاغاني. قال شيخنا: وقد قال بعض أهل السير: إن المصلين عليه صلى الله عليه وسلم لا يكادون ينحصرون. و حديث عائشة يشهد له. انتهى.

  قال أبو منصور: تفسير أبي العباس لقوله: صلوا عليه أفنادا، أي فرادى، لا أعلمه إلا من الفند من أفناد الجبل، والفند الغصن من أغصان الشجر، شبه كل رجل منهم بفند من أفناد الجبل، وهي شماريخه. وقوله صلى الله عليه وسلم فيما رواه شمر عن واثلة بن الأسفع أنه قال:  خرج رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال: أتزعمون أني آخركم وفاة? ألا إني من أولكم وفاة تتبعوني أفنادا يهلك بعضكم بعضا  وفي رواية: يضرب بعضكم رقاب بعض أي تتبعوني ذوي فند، أي ذوي عجز وكفر للنعمة. وفي النهاية أي جماعات متفرقين، قوما بعد قوم، واحدهم فند. وفي حديث عائشة رضي الله عنها أن النبي صلى الله عليه وسلم قال: أسرع الناس بي لحوقا قومي، تستجلبهم المنايا، وتتنافس عليهم أمتهم ويعيش الناس بعدهم أفنادا يقتل بعضهم بعضا. قال أب منصور: معناه أنهم يصيرون فرقا مختلفين، يقتل بعضهم بعضا، قال: هم فند على حدة، أي فرقة على حدة. وفي الصحاح: قدوم فندأوة: حادة، وجمعه: فناديد، على غير قياس. والفندأية، مر ذكره في الهمز، وهو الفأس العريضة الرأس. والتفند: التندم، وذكره المصنف في كتاب البصائر له، والصاغاني في التكملة.
 ومما يستدرك عليه: الفندة بالكسر: العود التام تصنع من القوس، وجاءوا من كل فند، بالكسر، أي من كل فن. ونوع. قلت: ومنه اشتقاق لفظ الأفندي لصاحب الفنون، زادوا ألفا عند كثرة الاستعمال، إن كانت عربية. وقيل: رومية، معناه: السيد الكبير، كما سمعت من بعض. ويفتند في قول حصيب الهذلي:
  تدعى خثيم بن عمرو في طوائفها                      في كل وجه رعيل ثم يفتـنـد معناه يفنى، من الفند وهو الهرم، ويروى: يقتثد، أي يقطع كما يفقطع القثد. وفانيد: نوع من الحلواء يعمل بالنشا وكأنها أعجمية لفقد فاعيل من الكلام العربي. ولهذا لم يذكرها أكثر أهل اللغة. قلت: وسيأتي في المعجمة، ولكن قال شيخنا: إنه بالمهملة أليق.وفندين، بالضم: من قرى مرو، منها أبو إسحاق إبراهيم بن الحسن الفنديني الرازي.

### Türkçe

**الفند**، kesre ile: büyük dağ; ve denildi ki: onun büyük başı; yahut ondan bir parça. Ve onun sözü: طولا; böylece **الصحاح**’ta ve başkasında bununla ifade vaki olmuştur; ve bazıları onun ardından şunu ekledi: في دقة. Şeyhimiz dedi: ve onda daha zahir olan, onun mutlak mef‘ûl olmasıdır; yani: تطول طولا. Ve Ali’nin, رضي الله عنه, Eşter’e sözünde: “Eğer bir dağ olsaydı, **فندا** olurdu; tırnaklı ona tırmanamaz, kuş onun üzerine erişemez.” İbn Ebî’l-Hadîd, **شرح نهج البلاغة**’de dedi: **الفند**: dağlardan münferit olandır; cem‘i **أفناد**. Ve fetha ile de gelir; bu, **الصاغاني**’dendir.

Ve **الفند**, kesre ile: **شهل**’in lakabıdır; **الشين** mu‘ceme fetha ile ve **الهاء** sükûn ile; o, Şeybân b. Rabî‘a b. Zamân’ın oğludur; **الزماني**; **الزاي** kesre ile ve **الميم** teşdîd ile; onların süvarilerinden biridir; ve ona: عديد الألف denilirdi. Bazı nüshalarda: **الرماني**, **الراء** damme ile; ve o yanlıştır. Ve Benû Zamân: Rabî‘a b. Nizâr’dan bir kabiledir; ve onlar, Zamân b. Mâlik b. Sa‘b b. Alî b. Bekr b. Vâil b. Kâsıt b. Haneb b. Afsâ b. Da‘mî b. Cedîle b. Esed b. Rabî‘a oğullarıdır. Ve musannif için **اللام**’da gelecektir ki **شهلا** lakaptır, **الفند** onun ismidir; ve buradaki doğru olan budur. Ve onunla lakaplanmasının sebebinde ihtilaf edildi: denildi ki, şahsının büyüklüğünden dolayı; sanki dağdan bir **فند**; yani ondan bir rükün; **اللسان**’da böyle. Yahut bazı vak‘alarda sözünden dolayı: “Bana dayanınız; çünkü ben size **فند**’im.” Ve onunla, hakkında “**فند**’den daha yavaştır” denilen kimse adlandırıldı; ihtiyaçlarda ağır davranmasından dolayı; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve denildi ki: **الفند**’den, ağaç dalı manasında. Ve denildi ki: **الفند**’den, gecenin bir taifesi manasında. Ve denildi ki: onların sözü: هم **فند** على حدة; yani bir fırka. Ve başka da denildi.

Ve **الفند**, yine kesre ile: yağmur isabet etmemiş toprak; o da **الفندية**’dir. Ve **الفند**: ağacın dallarından bir daldır. Dedi ki:
  من دونها جنة تقرو لها ثمر                      يظله كل **فند** ناعم خضـل

Ve **الفند**, kesre ile: tür; denilir: جاءوا **أفنادا**; yani muhtelif türler. Ve **الفند** ayrıca: kavmin topluca olmasıdır; denilir: لقينا **فندا** من الناس; yani toplanmış bir kavim. Ve onlar: **فند** على حدة; yani bir fırka yahut dağınık bir cemaat; **النهاية**’de olduğu gibi. Ve gelecektir.

Ve **الفند** hareke ile: bunama; ve yaşlılık yahut hastalık sebebiyle aklın inkârı; ve bazen yaşlılık dışında da kullanılır; aslı yaşlılıktadır. Ve **الفند**: sözde ve görüşte hata. Ve **الفند**: yalan; **الإفناد** gibi. Şairin sözü:
  قد عرضت أروى بقول **إفناد**
Ancak muradı: بقول ذي **إفناد**; ve: قول فيه **إفناد**.

Ve İbnü’l-Kattâ‘ için **الأفعال**’da: و**فند** فنودا و**أفند**: yalan söyledi. Ve: **فند** الرجل **فندا**: yaşlılıktan görüşü zayıfladı. Dedim: böylece iki masdar arasında ayırım yapmıştır. Ve **اللسان**’da: **الفند** aslında: yalandır; ve **أفند**: **الفند** ile konuştu. Sonra dediler ki, şeyhe, yaşlanınca: قد **أفند**; çünkü sıhhat yolundan sapmış sözle konuşur. Ve **أفند** الرجل: saçmaladı. İbnü’l-Kattâ‘ için **الأفعال**’da böyle. Ve “عجوز **مفندة**” deme; çünkü o, gençliğinde asla görüş sahibi değildi ki yaşlılığında **تفند** etsin. Ve **الكشاف**’da: bu yüzden kadına: **مفندة** denilmedi; çünkü onun, zayıflayacak bir görüşü yoktur. Şeyhimiz dedi: ve **السمين**’in “o gariptir” sözüne bir vech yoktur; çünkü o, lugat ehli tarafından nakledilmiştir. Sonra dedi: belki vechi şudur: onun bir aklı vardır; eksik olsa da, yaşın büyümesiyle eksikliği şiddetlenir. Düşün; bitti.

Ve **فنده** تفنيدا: onu yalancı çıkardı; onu âciz bıraktı; görüşünü hatalı kıldı ve zayıflattı. Ve aziz tenzilde, Yakub’dan, عليه السلام, hikâye olarak:  لولا أن **تفندون**  . **الفراء** dedi: yani: “Beni yalanlamasanız, beni âciz bırakmasanız ve beni zayıflatmasanız.” Ve İbnü’l-A‘râbî: **فند** رأيه, dedi; yani onu zayıflattı. Ve **التفنيد**: azarlama ve görüşü zayıf saymadır; **أفنده** إفنادا gibi. Ve **الأصمعي** dedi: erkeğin bunamadan sözü çoğalırsa, o **المفند** ve **المفند**’dir. Ve hadiste:  ما ينتظر أحدكم إلا هرما **مفندا** أو مرضا مفسدا  . Ve **أفنده** الكبر: onu **الفند**’e düşürdü. Ve Ümm Ma‘bed hadîsinde:  لا عابس ولا **مفند**  ; o, kendisine isabet eden yaşlılıktan dolayı sözünde fayda olmayan kimsedir; o, صلى الله عليه وسلم’i vasfeder ve der ki: o böyle değildi. Ve **الأساس**’ta: falan **مفند** ve **مفند**’dir; yaşlılıktan aklı inkâr olunursa yahut sözünde karıştırırsa. Ve **أفنده** الهرم: onu taş gibi az anlayışlılığa koydu. Şeyhimiz dedi: sonra onda genişlettiler de dediler ki: **فنده**: görüşü zayıflayınca ve onu, yaptığı şeye dolayı ayıplayınca. **الكشاف**’ta böyle.

Ve mecazdan: **فند** الفرس تفنيدا: onu zayıflattı; yani onu, **التضمير** içinde **الفند** gibi kıldı; o da ağacın dallarından bir daldır; ve gazve ve yarış için elverişlidir. Ve onların, atlardan zayıf olana “شطبة” demeleri, bunu doğrular; **الصاغاني** dedi. Ve onunla, o ve **الزمخشري**, şu hadisi tefsir etti: bir adam, Nebî’ye صلى الله عليه وسلم dedi ki:  إني أريد أن **أفند** فرسا  ; o da dedi: عليك به كميتا أو أدهم أقرح أرثم محجلا طلق اليمنى  ; **اللسان** sahibi, ondan naklettiği gibi. Ve Şemmer dedi: Hârûn b. Abdillah dedi; ve bu hadisi ondan işitmişti: **أفند** yani “bir at edinirim”; çünkü bir şeyi **افتناد** etmen, onu kendine toplaman demektir; onların, toplanmış cemaate **فند** demelerinden. Dedi ki: başka bir yoldan da rivayet olundu. Ve Ebû Mansûr dedi: onun sözü: **أفند** فرسا; yani onu bağlarım ve onu, düşman bana ansızın gelirse sığınacağım bir hisar ve melce edinirim. Dağın **فند**’inden alınmıştır; o, ondan büyük bir şemrâhtır. Dedi ki: **أفند**’i “edinirim” manasında tanımıyorum. Dedim: bu manayı **الزمخشري**, **الأساس**’ta zikretti. Ve belki, **اللسان** sahibinin ondan naklettiği birinci vech, **الفائق**’te yahut teliflerinden başkasında olur; bakılsın.

Ve **فند** فلانا على الأمر: onu ondan istedi; **فانده** في الأمر مفاندة ve **تفنده** gibi; yani onu ondan talep etti; **الصاغاني** nakletti. Ve **فند** في الشراب تفنيدا: ona devam etti; bu, Ebû Hanîfe’dendir. Ve **فند** فلان تفنيدا: **الفند** üzerine oturdu; fetha ile; o, dağdan şemrâhtır; ve o, ondan dışarı çıkan burnudur. Ve bundan dolayı, iri ağır olana denilir: sanki o **فند**’dir; **الأساس**’ta olduğu gibi.

Ve **فند** kesre ile: iki harem-i şerîf arasında bir dağ; Allah ikisine şereflerini artırsın; denize yakın; **المعجم**’de olduğu gibi. Ve **فند**, Ebû Zeyd’in ismidir; Âişe bint Sa‘d b. Ebî Vakkâs’ın mevlâsı; Mâlik b. Vüheyb b. Abd Menâf b. Zühre. Ve o, güzel icra eden şarkıcılardan biriydi; ve erkeklerle kadınları bir araya toplardı. Ve Abdullah b. Kays er-Rukayyât onun hakkında der ki:
  قل لفند يشيع الأظعأنا                      ربما سر عيننا وكفانا

Ve Âişe onu göndermişti; ona ateş getirsin diye; derken Mısır’a çıkan bir kavim buldu; onlara uydu ve orada bir sene kaldı; sonra Medine’ye geldi; ateş aldı ve koşarak geldi; derken sendeledi; yani düştü; ve kor dağıldı; dedi ki: تعست العجلة. Bunun üzerine denildi: **فند**’den daha yavaştır. Ve **الأساس**’ta: ve onunla, hakkında “**فند**’den daha yavaştır” denilen kimse adlandırıldı; ihtiyaçlarda ağır davranmasından dolayı. Ve Harîrî’nin secilerinden: أبطء **فند**، وصلود **زند**. Ve o, meşhur mesellerdendir; Meydânî, Zemahşerî, Yûsî **زهر الأكم**’de, Hamza ve başkaları zikretti. Şeyhimiz dedi: Zemahşerî, **المستقصى**’da bazı râvîlerin onu **القاف** ile rivayet ettiğini hikâye etti; ve o zayıftır, itibar edilmez. Dedim: Zehebî onu **القاف** ile kaydetti, ona dair susarak; fakat Hâfız dedi ki: İbn Mâkûlâ birincisini tercih etti.

Ve **الفند**: gecenin bir taifesi. Ve **أفناد** الليل: onun rükünleridir. Denildi ki: ve onunla, **الزماني**’ye, daha önce geçtiği üzere, **فندا** adı verildi. Ve hadiste: insanlar, Nebî’ye صلى الله عليه وسلم, **أفنادا أفنادا** namaz kıldılar. Sa‘leb dedi: yani fırka fırka; imam olmaksızın tek tek; böyle tefsir ettiler. Ve denildi ki: dağınık halde cemaatler ardından cemaatler; kavim ardından kavim. Sa‘leb dedi: ve saydılar; yani namaz kılanlar; o gün otuz bin idiler; melekler altmış bin; çünkü her müminle beraber iki melek vardır; **الصاغاني** nakletti. Şeyhimiz dedi: ve siyer ehlinden bazıları demiştir ki: ona, صلى الله عليه وسلم, namaz kılanlar neredeyse sayıya sığmaz. Ve Âişe hadisi buna şahitlik eder. Bitti.

Ebû Mansûr dedi: Ebû’l-‘Abbâs’ın şu sözüne dair tefsiri: **صلوا عليه أفنادا**; yani teker teker, ferd ferd; onu ancak dağın **أفناد**’ından olan **الفند**’den bilirim; **الفند** da ağaç dallarından bir daldır; onların her bir adamını dağın **أفناد**’ından bir **فند**’e benzetti; o da onun **شماريخه**’idir. Ve onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sözü, Şemmer’in Vâsile b. el-Eska‘dan rivayet ettiği şeyde: o dedi ki: Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) çıktı da dedi: “Benim sizin en son öleniniz olduğumu mu sanıyorsunuz? Dikkat edin, ben sizin en önce öleninizim; beni **أفنادا** olarak takip edeceksiniz; bazınız bazınızı helâk edecek.” Ve bir rivayette: “Bazınız bazınızın boyunlarını vuracak”; yani beni **ذوي فند** olarak takip edeceksiniz; yani aczi ve nimete küfrü olan kimseler olarak. Ve **النهاية**’de: yani dağınık cemaatler hâlinde; kavim kavim, birinin ardından bir; onların bir tanesi **فند**’dir. Ve Âişe (radıyallahu anhâ) hadîsinde: Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) dedi: “İnsanların bana en çabuk kavuşanı kavmimdir; ölümler onları celbeder; ümmetleri onların üzerine rekabet eder; insanlar onlardan sonra **أفنادا** olarak yaşar; bazısı bazısını öldürür.” Ebû Mansûr dedi: Mânâsı: onların farklı fırkalar hâline gelmeleridir; bazısı bazısını öldürür. Dedi: onlar **فند** olarak ayrı ayrıdır; yani fırka fırka. Ve **الصحاح**’ta: **فندأوة**’nin gelişi: keskin; cem‘i: **فناديد**; kıyasa göre olmaksızın. Ve **الفندأية**; onun zikri hemzede geçti; o, başı geniş balta(dır). Ve **التفند**: pişmanlık; musannif onu kendisinin **كتاب البصائر**’ında zikretti; Sâgânî de **التكملة**’de.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **الفندة** kesre ile: yaydan yapılan tam çubuk. Ve “her **فند**’den geldiler”, kesre ile; yani her fennden ve türden. Dedim: Bundan, fen sahipleri için **الأفندي** lafzının iştikakı(da)dır; çok kullanım sebebiyle bir elif artırdılar; eğer Arapça ise. Ve denildi: Rûmîdir; mânâsı: büyük efendi; bazı kimselerden işittiğim gibi. Ve Huseyb el-Huzelî’nin sözünde **يفتند**:

**تدعى خثيم بن عمرو في طوائفها                      في كل وجه رعيل ثم يفتـنـد**
Mânâsı: yok olur; **الفند**’den, o da ihtiyarlıktır. Ve “**يقتثد**” diye rivayet olunur; yani keser; **القثد**’in kesildiği gibi. Ve **فانيد**: nişastadan yapılan bir çeşit helvâ; sanki yabancıdır; Arap sözünde **فاعيل**’in bulunmayışı sebebiyle. Bu yüzden dil ehlinin çoğu onu zikretmedi. Dedim: Mu‘cemede gelecektir; lâkin şeyhimiz dedi ki: onun **بالمهملة** ile olması daha uygundur. Ve **فندين** zamme ile: Merv köylerindendir; ondan Ebû İshâk İbrâhîm b. el-Hasen el-**الفنديني** er-Râzî (vardır).
