# فنذ (ف-ن-ذ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D8%B0
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%86%D8%B0

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - ن - ذ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D8%B0/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ذ ن ف
نفذ ، فنذ .
نفذ : قال الليث : نَفَذَ السهمُ من الرَّميَّة يَنفُذ نَفَاذاً ، ورمَيْتُه فأَنْفذتُه ، ورجل نَافِذ في أَمْرِه وهو الماضي فيه ، وقد نَفذ يَنْفُذ نَفَاذاً قال : وأما النَّفَذ فإنه يستعمل في موضع إنفاذ الأمر .
يقال : قال المسلمون بِنَفَذ الكتاب ، أي بإنْفاذ ما فيه .
وقال قيس بن الحطيم في شعره :
طَعَنْتُ ابنَ عَبْدِ القَيْسِ طَعْنَة ثائِرٍ
لها نَفَذٌ لولا الشُّعاعُ أضاءها
أراد بالنَفَذ : المنفَذ .
يقول : نفذت الطعنة : أي جاوزت الجانب الآخر حتى يُضيء نفذُها خَرْقَها ولولا انتشارُ الدمِ الفائرِ لأبْصَرَ طاعِنُها مَا ورَاءها ، أراد أن لها نَفَذاً أضاءها لولا شُعاع دمها ، ونَفَذُها : نُفُوذُها إلى الجانب الآخر .
قال الليث : النَّفاذ : الجَواز والخُلوص من الشيء ، تقول : نفذتُ ، أي جُزتُ .
قال : والطريقُ النافِذ الذي يُسْلك وليس بمَسْدُودٍ بَيْنَ خَاصَّةٍ ، دُون سُلُوكِ العامَّةِ إيَّاه .
ويقال : هذا الطريقُ يَنفذُ إلى مكان كذا وكذا ، وفيه مَنْفَذٌ للقوم ، أي مَجازٌ .
وقال أبو عبيدة : من دَوائر الفَرَسِ دائرةٌ نافِذةٌ وذلك إذا كانت الهَقْعَةُ في الشِّقَّيْن جميعاً ، وإذا كانتْ في شِقَ واحد فهي هَقْعَةٌ .
وفي الحديث : ( أيُّما رجل أَشَادَ على رجلٍ مُسلمٍ بما هو بريءٌ منه كان حقاً على الله أن يُعذبَه ، أو يأتيَ بِنَفَذٍ ما ) قال أي بالمخرج منه ، يقال : ائتني بِنَفذِ ما قلتَ : أي بالمَخرَج منه .
وفي حديث ابن مسعود : إنكم مَجمُوعُون في صَعيدٍ واحد يَنفُذكم البَصَرُ .
قال الأصمعي : سمِعْتُ ابنَ عوفٍ يقول : يَنفُذهم .
يقال منه : أنفَذتُ القومَ إذا خَرَقْتَهم ومشيتَ في وسطهم ، فإن جُزْتَهم حتى تَخْلُفَهم ، قُلتَ : نَفَذتُهم أَنفُذهم .
وقال أبو عبيد : المعنى أنه يَنْفُذهم بصرُ الرحمن ، حتى يأتي عليهم كلّهم .
وقال الكسائي يقال : نَفَذَنِي بصرُه يَنفُذني إذا بَلَغَنِي وجاوَزني .
وقال أبو سعيد : يقال للخُصُوم إذا تَرافَعُوا إلى الحاكم : قد تَنَافَذُوا إليه بالذَّال ، أي خَلَصوا إليه ، فإذا أَدْلَى كلُّ واحد منهم
بحُجَّته قيل : قد تَنَافَدُوا بالدال أي أَنْفَدُوا حجتهم .
والعرب تقول : سِرْ عَنْكَ وأَنْفِذْ عنك ولا معنى لِعَنْك .
أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : قال أبو المكارم : النَّوافِذُ كلُّ سَمَ يُوصِل إلى النْفس فَرَحاً أو تَرَحاً ، قلت له : سمِّها ؟ فقال : الأصْرَانِ والخِنَّابَتَانِ والفَمُ والطِّبِّيجة ، قال : والأصْرَان ثَقْبا الأُذُنَيْن والخِنَّابَتَانِ سَمَّا الأنْف .
( فنذ ) : الفَانِيذُ الذي يؤكل وهو حُلْوٌ ، معرب .

##### Türkçe

ذ ن ف
**نفذ** ، **فنذ** .

**نفذ** : Leys dedi: Ok, atılan şeyden **نَفَذَ** eder, **يَنفُذ** **نَفَاذاً**; ve onu attım da onu **فأَنْفذتُه** ettim; ve bir adam, işinde **نَافِذ**dir; o, onda ilerleyip giden kimsedir; ve gerçekten **نَفذ** eder, **يَنْفُذ** **نَفَاذاً**. Dedi: **النَّفَذ** ise, emri infaz etme yerinde kullanılır.

Denilir: Müslümanlar **بِنَفَذ الكتاب** dediler; yani, içindekinin infaz edilmesiyle.

Kays b. el-Hatîm şiirinde dedi:
طَعَنْتُ ابنَ عَبْدِ القَيْسِ طَعْنَة ثائِرٍ
لها نَفَذٌ لولا الشُّعاعُ أضاءها

**النَفَذ** ile muradı: **المنفَذ**.

Der ki: “**نفذت** darbe” yani, öte tarafı aşarak geçti; ta ki onun **نفذُها**’sı, onun yırtığını aydınlatsın; ve kaynayan kanın yayılması olmasaydı, onu vuran, onun arkasındakini görürdü. Muradı: ona, onu aydınlatan bir **نَفَذاً** vardır; kanının ışını olmasaydı. Ve onun **نَفَذُها**’sı: onun, öte tarafa **نُفُوذُها**’udur.

Leys dedi: **النَّفاذ**: bir şeyden geçiş ve sıyrılıp çıkıştır; dersin ki: **نفذتُ**; yani geçtim.

Dedi: Ve **الطريقُ النافِذ**: yürünülen ve tıkanık olmayan yoldur; bir zümreye mahsus olarak, avamın onu kullanmasının dışında.

Ve denilir: Bu yol, falan falan yere **يَنفذُ** eder; ve onda kavim için bir **مَنْفَذٌ** vardır; yani bir geçittir.

Ebû Ubeyde dedi: Atın dairelerinden **دائرةٌ نافِذةٌ** vardır; bu, **الهَقْعَةُ**’nin iki yanın ikisinde birden olmasıdır; eğer bir yanda olursa o, **هَقْعَةٌ**’dir.

Hadiste: “Herhangi bir adam, bir Müslüman adam hakkında, kendisinin ondan beri olduğu bir şeyle (övüp) yükseltirse, Allah üzerine hak olur ki onu azap etsin; yahut **بِنَفَذٍ** bir şey getirsin.” Dedi: yani ondan bir çıkışla; denilir: Söylediğin şeyden bana **بِنَفذِ** getir; yani ondan bir çıkışla.

İbn Mes‘ûd hadîsinde: “Siz, tek bir düzlükte toplanmışsınız; sizi bakış **يَنفُذكم** eder.”

Asma‘î dedi: İbn Avf’u “**يَنفُذهم**” derken işittim.

Ondan denilir: Kavmi **أنفَذتُ** ettim; onları delip geçip ortalarında yürüdüğün zaman. Eğer onları geçip de arkalarında kalırsan, dersin ki: Onları **نَفَذتُهم أَنفُذهم**.

Ebû Ubeyd dedi: Mana şudur: Rahmân’ın bakışı onları **يَنْفُذهم** eder; ta ki hepsinin üzerine gelir.

Kisâî dedi: Denilir: Onun bakışı beni **نَفَذَنِي** eder, beni **يَنفُذني** eder; bana ulaştığı ve beni aştığı zaman.

Ebû Saîd dedi: Hasımlar, hâkime yükseldiklerinde onlara denilir: **قد تَنَافَذُوا** ona, **بالذَّال** ile; yani ona sıyrılıp ulaştılar. Sonra onlardan her biri hüccetini ortaya koyduğunda denilir: **قد تَنَافَدُوا** **بالدال** ile; yani hüccetlerini tükettiler.

Araplar der: **سِرْ عَنْكَ** ve **أَنْفِذْ عنك**; ve **لِعَنْك** için bir mana yoktur.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: Ebû’l-Mekârim dedi ki: **النَّوافِذُ**: nefse sevinç yahut keder olarak ulaştıran her bir deliktir. Ona dedim: Onları adlandır? Dedi ki: **الأصْرَانِ** ve **الخِنَّابَتَانِ** ve **الفَمُ** ve **الطِّبِّيجة**. Dedi: **الأصْرَان** iki kulağın iki deliğidir; **الخِنَّابَتَانِ** burnun iki deliğidir.

(**فنذ**) : **الفَانِيذُ**: yenilen şeydir ve o tatlıdır; muarrebdir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D8%B0/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفانيذ: ضرب من الحلواء، وفارسي معرّب.

##### Türkçe

**الفانيذ**: helvadan bir tür; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D8%B0/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الفانيذ، أهمله الجوهري، وقال الأزهري، هو ضرب من الحلواء م، معروف، فارسي معرب بانيد، بالدال المهملة، وقد مر أنهم يقولون فانيد، بالدال المهملة، وسمى الجلال كتابه:  الفانيد في حلاوة الأسانيد  قاله شيخنا.

##### Türkçe

**الفانيذ**: el-Cevherî onu ihmal etti; el-Ezherî dedi ki: o, bir tür tatlıdır; bilinen; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır: **بانيد**; **بالدال المهملة**. Ve geçti ki onların **فانيد** dediklerini (söylerler); **بالدال المهملة**. Ve el-Celâl kitabını şöyle adlandırdı: **الفانيد في حلاوة الأسانيد**; bunu şeyhimiz söyledi.
