# فنق (ف-ن-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%86%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - ن - ق
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والنون والفاء معهما
ق ف ن، ق ن ف، ن ق ف، ف ن ق، ن ف ق مستعملات قفن: قَفّان كل شيء جماعته واستقصاء عمله.
والقَفينةُ: الشاة التي تذبح من القَفَا، ويقال: هي التي يبان رأسها بالذبح، وإن كان من الحلق، والمعنى يرجع إلى القَفَا، إلا أنه إذا أبان لم يكن له بد من أن يقطع القَفَا.
وقد قالوا: القَفَنّ في موضع القَفا، قال:
وموضع الأزرار والقَفَنِّ
فزادوا النون.
قنف: الأذن القَنْفاءُ إذن المعزى إذا كانت غليظة كأنها نعل خصوفة، ومن الإنسان إذا لم يكن له أطر.
وكمة قَنْفاءُ.
ورجل قُنافٌ أي ضخم الأنف، ويقال: طويل الجسم غليظه.
والقِنَّفُ: القنع، وهو القلاع الذي ييبس. إذا نش عنه الماء يتطاير مثل الفراش، ويجمع قَنانِفَ.
نقف: النَّقْفُ: كسر الهامة عن الدماغ ونحو ذلك، كما يَنْقُفُ الظليم الحنظل عن حبه.
والمُناقَفةُ: المضاربة بالسيوف على الرءوس.
والمِنْقاف: عظم دويبة تكون في البحر تصقل به الصحف، له مشق في وسطه.
ورجل نَقّافٌ أي صاحب تدبير للأمر ونظر في الأشياء.
فنق: ناقة فَنَقٌ: جسيمة حسنة الخلق، وبعير فَنَقٌ، والجميع أفناقٌ، قال:
وندامى بيض الوجـوه كـأن		الشراب منهم مصاعب أفناقُ
والفَينقُ: الفحل المقرم الذي لا يؤذي ولا يركب.
وجارية مُنقَةٌ وفُنُقٌ: فنقها أهلها تَفنيقاً وفِناقاً، وهي مِفناقُ.
نفق: نَفَقَتِ الدابة تنفُقُ نُفوقاً أي ماتت، قال:
نَفَقَ البغل وأودى سرجـه		في سبيل الله سرجي وبَغَلْ
ونَفَقَ السعر يَنْفُقُ نفاقاً إذا كثر مشتروه.
والنَّفَقُ: سرب في الأرض له مخلص إلى مكان.
والنافِقاء: موضع يرققه اليربوع في جحره، فإذا أخذ من قبل القاصعاء ضرب النافِقاءَ برأسه فانتفَقَ منها.
وبعض يسمي النّافِقاء النُّفَقَةَ.
وتقول: أنفَقْنا اليربوع إذا لم يرفق به حتى انتَفَقَ وذهب.
والنَّيفَقُ: دخيل: نيفق السراويل.
والنافِقةُ: دخيل، وهي فأرة المسك والنِّفاقُ: الخلاف والكفر، والفعل: نافقَ نِفاقاً، قال:
للمؤمنين أمور غير محزنة		وللمنافِقُ سر دونه نَفَـقُ
أي سر يخرج منه إلى غير الإسلام.

##### Türkçe

**القاف** ve **النون** ve **الفاء** onlarla birlikte

ق ف ن، ق ن ف، ن ق ف، ف ن ق، ن ف ق kullanımdadır. **قفن**: Her şeyin **قَفّان**’ı: onun topluluğu ve işinin tamamına erdirilmesidir.

Ve **القَفينةُ**: **القَفَا**’dan boğazlanan koyundur; ve denilir ki: boğazlama ile başı ayrılan odur; her ne kadar boğazdan olsa da; mânâ **القَفَا**’ya döner; ancak ayırdığı zaman, **القَفَا**’yı kesmekten onun için kaçınılmaz olmaz.

Ve demişlerdir: **القَفَنّ** **القَفَا**’nın yerinde (bulunur); dedi ki:
Ve düğmelerin yeri ve **القَفَنِّ**
Böylece **النون**’u artırdılar.

**قنف**: **الأذن القَنْفاءُ**: keçinin kulağıdır; kalın olduğu zaman, sanki yamalı bir nal gibidir; ve insandan (da): onun için **أطر** olmadığı zaman.

Ve **وكمة قَنْفاءُ**.

Ve **رجل قُنافٌ**: yani burnu iri; ve denilir ki: gövdesi uzun, kalınıdır.

Ve **القِنَّفُ**: **القنع**’dır; o, kuruyan **القلاع**’dır. Su ondan çekildiği zaman, güveler gibi uçuşur; ve **قَنانِفَ** olarak çoğul yapılır.

**نقف**: **النَّقْفُ**: beyni ve benzeri şeyler üzerinden kafatasını kırmaktır; tıpkı devekuşunun, tanelerinden (ayırmak için) **الحنظل**’ı kırması gibi.

Ve **المُناقَفةُ**: kılıçlarla başlar üzerine vuruşmadır.

Ve **المِنْقاف**: denizde bulunan bir küçük hayvancağızın kemiğidir; sahifeler onunla parlatılır; onun ortasında bir yarık vardır.

Ve **رجل نَقّافٌ**: yani iş için tedbir sahibi ve şeylerde bakış (sahibi).

**فنق**: **ناقة فَنَقٌ**: iri, yaratılışı güzel; ve **بعير فَنَقٌ**; ve hepsi **أفناقٌ**’tır; dedi ki:
Ve yüzleri beyaz meclis arkadaşları; sanki		içki onlardan **مصاعب أفناقُ**

Ve **الفَينقُ**: eziyet etmeyen ve binilmeyen, seçkin damızlık erkektir.

Ve **جارية مُنقَةٌ** ve **فُنُقٌ**: ehli onu **تَفنيقاً** ve **فِناقاً** ile **فنق**ladı; ve o **مِفناقُ**’tur.

**نفق**: **نَفَقَتِ الدابة** **تنفُقُ** **نُفوقاً**: yani öldü; dedi ki:
**نَفَقَ** katır ve semerini yitirdi		Allah yolunda semerim ve katırım

Ve **نَفَقَ السعر** **يَنْفُقُ** **نفاقاً**: onu satın alanlar çoğaldığı zaman.

Ve **النَّفَقُ**: yerde bir tüneldir; bir yere çıkışı vardır.

Ve **النافِقاء**: jerboanın ininde incelttiği bir yerdir; **القاصعاء** tarafından yakalandığı zaman, başıyla **النافِقاءَ**’ya vurur da oradan **فانتفَقَ**.

Ve bazısı **النّافِقاء**’yı **النُّفَقَةَ** diye adlandırır.

Ve dersin ki: **أنفَقْنا اليربوع**: ona yumuşak davranmadığımız zaman, ta ki **انتَفَقَ** edip gitti.

Ve **النَّيفَقُ**: yabancı (kelime): şalvarın **نيفق**’i.

Ve **النافِقةُ**: yabancı (kelime); o misk faresi (dir). Ve **النِّفاقُ**: ihtilaf ve küfürdür; ve fiil: **نافقَ** **نِفاقاً**; dedi ki:
Müminler için hüzünlendirmeyen işler vardır		ve münafık için, onun ötesinde **نَفَـقُ** bulunan bir sır vardır

Yani İslâm’dan başkasına ondan çıktığı bir sır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

تَفَنَّقَ الرجلُ، أي تنعّم. وفَنَّقَهُ غيره تَفْنيقاً وفانَقَهُ بمعنًى، أي نعَّمه. يقال: عيشٌ مُفانِقٌ. قال الشاعر يصف الجواري بالنَعمة:
زانَهُنَّ الشُفوفُ يَنْضَحْنَ بالمِسْ		كِ وعيشٌ مُفانِـقٌ وحَـريرُ
وناقةٌ فُنُقٌ، أي فتيَّةٌ سمينةٌ. وامرأةٌ فُنُقٌ، أي منعّمةٌ. والفنيقُ: الفحل المُكْرَمُ. وقال أبو زيد: هو اسمٌ من أسمائه؛ والجمع فُنُقٌ. وقال ابن دريد: والجمع أفْناقٌ.

##### Türkçe

**تَفَنَّقَ** adam, yani nimet içinde yaşadı. Ve başkası onu **تَفْنيقاً** **فَنَّقَهُ** ve **فانَقَهُ** (aynı) bir mânâ ile, yani onu nimet içinde yaşattı. Denir: **عيشٌ مُفانِقٌ**. Şair, cariyeleri nimetle vasfederek dedi:
زانَهُنَّ الشُفوفُ يَنْضَحْنَ بالمِسْ		كِ وعيشٌ مُفانِـقٌ وحَـريرُ
Ve bir dişi deve **فُنُقٌ**, yani genç, semiz. Ve bir kadın **فُنُقٌ**, yani nimet içinde. Ve **الفنيقُ**: ikram edilen damızlık erkek deve. Ebû Zeyd dedi: o, onun isimlerinden bir isimdir; cem‘i **فُنُقٌ**dur. İbn Düreyd dedi: ve cem‘i **أفْناقٌ**dur.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ن ف
قنف ، قفن ، نقف ، نفق ، فنق : مستعملة .
قنف : قال الليث : الأُذن القَنفاء : أذن المِعزَى إذا كانت غليظةً كأنها نَعْلٌ مخصوفة ، ومن الإنسان إذا كانت لا أطَر لها .
قال : وكمَرة قَنْفاء ، وذكر قصةً لهمام بن مرَّة وبناتِه يَفْحُش ذِكرها فلم أكتُبها .
وقال أبو عبيدة : فَرش أقنف ، وهو الأبيض القفا وَلونُ سائره ما كان ، والمصدَر القَنف .
ثعلب عن ابن الأعرابي : أقْنفَ الرجُل : إذا استرخت أذُنُه .
عمرو عن أبيه : قال : القَنف واللَّخْن : البياض الذي على جُردان الحمار .
وقال ابن الأعرابي : استَقْنَف الرجلُ وأَقنَف : إذا اجتمع له رأيُه وأمرُه في مَعاشه .
وقال الليث : رجلٌ قُنافٌ : إذا كان ضَخْمَ الأنف . ويقال : هو الطويل الجسم الغليظة .
ثعلبٌ عن ابن الأعرابي : القِنَّف والقِلَّف : ما تطايرَ مِن طِين السَّيْل عن وجه الأرض وتَشقَّق .
أبو عبيد عن أبي عمرٍ و قال : القَنيف والقَنيب : جماعات الناس .
قال : والقَنيف أيضاً : السحاب ذو الماء الكثير .
نقف : قال الليث : النَّقْف : كسرُ الهامة عن الدِّماغ ونحو ذلك ، كما يَنقُف الظَّليم الحنظلَ عن حَبِّه . والمُناقَفةُ : المُضارَبة بالسيوف على الرؤوس .
وقال لبيد يصف الخمر فجعلَ النَّقْف مَزْجاً :
لذيذاً ومنقوفاً بِصافِي مَخيلةٍ
من الناصِع المحمودِ من حَمر بابلا
أراد ممزوجاً بماءٍ صاف من ماء سحابة . وقيل : المنقوف المَبْزُول من شراب الدَّنّ ، نَقَفْتُه نَقْفاً ، أي : بَزَلْتُه .
وقال أبو عمرو : يقال للرجلين جاءا في نِقابٍ واحدٍ ونِقافٍ واحد إذا جاءا في مكان واحد .
وقال أبو سعيد : إذا جاءا متساويَين لا يتقدَّم أحدهما الآخر . وأصلُه الفَرْخان يخرجان من بَيضة واحدة .
ويقال : أنقف الجرادُ بيضَه . ونقفت البيضة ونقبت واحدٌ ، قاله ابن الأعرابي .
وقال أبو خيرة : يركب الجراد بعضُه بعضاً . فيدفن بيضه . وهو الرَّزّ . ثم يَسرأ .
ويقال : نحتَ النحّاتُ العُودَ فترَك فيه مَنْقَفاً : إذا لم يُنْعِمْ نَحْتَه ولم يُسوِّه .
وقال الراجز :
كِلْنَا عليهنّ بمُدَ أجوَفا
لَم يَدَع النَّقَّافُ فيه مَنْقَفا
إلاّ انتَقى مِنْ حَوْفِه ولَجَّفاوقال الليث : المِنْقاف : عَظْم دُوَيْبَّة تكون في البحر تُصْقَل به الصُّحُف ، له مَشَقٌّ في وَسَطه . ورجلٌ نقَّاف : صاحب تدبير ونَظَرٍ في الأشياء .
ويقال : نَقَفَ رأسَه ونقَخَه : إذا ضربه على رأسه حتَّى يخرج دِماغُه . ونَقَفَ الرُّمّانة : إذا قَشَرَها ليَستخرج حَبَّها .
فنق : قال الليث : ناقة فَنَق : جسيمة حَسنَةُ الْخَلْق . وجارية فُنُق : مُفَنَّقَةٌ منعَّمة فَنّقَها أهلها تفنيقاً وفِناقاً .
قال : والفَنِيق : الفَحْل المُقْرَم لا يُركَب على أهله . والتَّفَنُّق : التنَعُّم ، كما يُفَنّق الصبيَّ المُتَرَفَ أهلُه .
أبو عبيد عن الأصمعي : ( وامرأة ) فُنُق : قليلةُ اللّحْم .
وقال شمر : لا أعرف امرأةٌ فُنُق قليلة اللّحْم ولكنَّ الفُنُق المنعَّمة ، وفَنَّقَها : نَعَّمَها .
وأنشد قول الأعشى :
هِرْكَوْلَةٌ فُنُقٌ دُرْمٌ مَرافِقُها
وقال : لا يكون دُرْمٌ مرافقها وهي قليلةُ اللّحْم .
قال : وقال بعضهم : ناقة فُنُق : إذا كانت فَتِيَّةً لَحِيمةً سمينةً ، وكذلك امرأة فُنُق : إذا كانت عظيمةً حَسْناء .
مَضبورةٌ قَرْواءُ هِرْجابٌ فُنُق
قال : والفُنُق : الفَتِيَّة الضَّخمة .
وقال ابن الأعرابي : فُنُقٌ كأَنَّها فَنيق ، أي : جَمَل فَحْل .
أبو عبيد عن أبي عمرو : الفَنيقة : الغِرارة ، وجمعُها فَنائق .
وأنشد :
كأنَّ تحت العِلْو والفَنائق
مِن طُولِه رَجْماً على شَواهِق
عمرو عن أبيه : الفَنيقة : المرأة المنعَّمة تفَنَّقْتُ في أمر كذا ، أي : تأنّقْت وتنطّعْتُ .
قفن : قال عمر بن الخطاب : إنِّي لأستعمل الرَّجل القويَّ وغيرُه خيرٌ منه ، ثم أكون على قَفَّانه .
يقول : أكون على تتبع أمره حتّى أستقصيَ علمه وأعرفه .
قال أبو عبيد : ولا أحسب هذه الكلمة عربية ، إنما أصلها قَبّان . ومنه قول العامة : فلانٌ قَبّانٌ على فلان : إذا كان
بمنزلة الأمين عليه والرئيس الذي يتتبع أمره ويحاسبه . ولهذا سمِّي هذا الميزان الذي يقال له القبان : القبان .
وقال ابن الأعرابي : القفَّان عند العرب الأمين . قال : وهو فارسيٌّ عُرّب .
قال أبو عبيدة : هو الذي يتتبّع أمرَ الرجل ويحاسبهُ .
قال أبو عبيد : قَفَّانُ كلِّ شيء : جِماعُهُ واستقصاء معرفته .
عمرو عن أبيه : القَفِين : المذبوح مِن قفَاه .
ثعلب عن ابن الأعرابي : هذا يومُ قَفْنٍ : إذا كان ذا حِصار .
ورُوِي عن النخعيّ أنه قال فيمن ذَبَح فأَبانَ الرأسَ قال : ( تلك القَفِينةُ لا بأس بها ) .
قال أبو عبيد : القَفِينة كان بعضُ الناس يُرى أنها التي تُذبَحُ مِن القَفا ؛ وليست بتلك ، ولكن القَفِينة التي يُبانُ رأسُها بالذَّبح وإنْ كان من الحَلْق .
قال أبو عبيد : ولعلّ المعنى يرجع إلى القَفا ، لأنه إذا أبان لم يكن له بُدٌّ من قطْع القَفا .
وقد قالوا : القَفَنّ للقَفا ، فزادوا نوناً .
وأنشد للراجز في ابنه :
أُحِبُّ منكَ موضعَ الوُشْحَنّ
ومَوضعَ الإزار والقَفَنِّ
وقال أبو جعفر بن جَبَلة : قال ابن الأعرابي مِثله ، وقال : قَفَّن رأسَه وقَنَّفه : إذا قَطَعه فأَبانَه .
قال : وقال غيره : اقْتَفَنْتُ الشاة والطائرَ : إذا ذبَحْتَ مِن قِبل الوجه فأَبَنْتَ الرأس .
وقال أبو عمرو : القَفْن : الضربُ بالعصا والسَّوط . قال الراجز :
قَفَنْتُه بالسَّوطِ أيَّ قَفْنِ
وبالعصا مِن طولِ سُوءِ الضَّفْن
قال : ويقال : قَفَن يقْفِن قُفوناً : إذا مات ، قال الراجز :
أَلقَى رَحَى الزَّوْرِ عليه فَطحَنْ
فَقَاءَ فرثاً تَحتَه حتَّى قَفَنْ
قال : وقَفَن الكلبُ : إذا وَلَغ .
ثعلب عن بن الأعرابي قال : القَفْن : الموت ، والكَفْن : التغطية .
شمر عن أبي زيد : القَفِينة : المذبوحة من قِبَل القفا .
يقال : شاةٌ قَفِينةٌ ، وقد قَفَنْتُها قَفْناً : إذا ذَبَحْتَها من قبل القَفا .
قال : وقَفَنْتُ الرجل قُفْناً : إذا ضَرَبْتَ قفاه .
وقال شمر : بلغني عن ابن الأعرابي أنه قال : القَفينَة والقَنِيفَة واحد ، وهو أن يُبانَ الرأسُ .
وكذلك رواه ابن جبلة عنه .
نفق : قال الليث : نفقَت الدابةُ : إذا ماتت ،
وأنشد :
نفَقَ البغلُ وأودَى سَرْجُه
في سبيل الله سَرْجِي وبَغَلْ
وقال اللحياني : نَفَقَ الفرسُ وكلُّ بهيمة ينفق نفُوقاً : إذا مات . ونفق الدرهمُ ينفق نفوقاً : إذا فنِيَ .
ومنه قوله عز وجل : ( إِذًا لأمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الإِنفَاقِ ) ( الإسراء : 100 ) ، أي : خشية الفناء والنَّفادِ .
وقال الليث : نَفَق السِّعر ينفُق نُفُوقاً : إذا كثُر مُشتَروه .
قال : والنفقة : ما أنفَقت واستنفَقْت على العيال وعَلَى نفسك .
والنَّفق : سَرَب في الأرض له مَخْلَصٌ إلى مكانٍ آخر . والنافقاء : موضع يرقِّقه اليربوع في جُحَره ، فإذا أتى من قبل القاصعاءِ ضَرَب النافقاء برأسه فانتفق منها . وبعضهم يسميه النُّفقة .
وتقول : أنفقنا اليربوع : إذا لم يُرفق به حتى انتفق وذهب .
وقال أبو عبيد : سَمِّي المنافق منافقاً للنَّفق وهو السَّرَب في الأرض .
وإنمَا سمَّي منافقاً لأنّه نافق كاليربوع ، وهو دخوله نافقاءَه .
يقال : قد نَفق فيه ونافق ، وله جُحْرٌ آخر يقال له القاصعاء ، فإذا طُلب قَصَّع فخرج من القاصعاء ، فهو يدخل في النافقاء ، ويخرج فيقال : هكذا يفعل المنافق ، يدخل في الإسلام ثم يخرج منه من غير الوجه الذي دخل فيه .
وأخبرني المنذريُّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : قُصْعةُ اليربوع : أن يَحْفر حفيرة ثم يسد بابها بترابها ، ويسمِّي ذلك التراب الدامَّاء ، ثم يحفِر حَفْراً آخر يقال له : النافقاء والنُّفقة والنَّفق فلا ينفذُها ولكنه يحفرها حتَّى تَرق ، فإذا أخِذ عليه بقاصِعائه عَدَا إلى النافقاء فَضَرَبها برأسه ومَرَقَ منها ، وتُرابُ النُّفقة يقال له الراهِطاء . وأنشد :
وما أمُّ الرُّدَين وإن أكلّتْ
بعالمةٍ بأخلاق الكرام
إذا الشيطان قَصَّع في قَفَاها
تَنَفَّقَاه بالحبل التؤام
أي : إذا سَكَن في قَفاها ، أي : استخرجْناه كما يستخرج اليربوع من نافقائه .
قال الأصمعي في القاصعاء : إنما قيل له ذلك لأن اليربوع يخرج تراب الجحر ثم يسد به فم الآخر ، من قولهم : قصعَ الكلم بالدم : إذا امتلأ به . وقيل له دامّاء لأنه يخرج تراب الجحر ويطلى به فم الآخر ؛ من قولهم : أدمم قدرك ، أي : اطلِها بالطِّحال والرّماد .
الليث : النّيْفق دَخيلٌ : نيفق السراويل والنافقة نافقة المسك دخيلٌ أيضاً وهي
فأر : المسك ، وهي وِعاؤه .
اللِّحياني : نفق ماله ينفق نفقاً : إذا نقص ونفِقَتْ نفاقُ القَوْم : إذا نَفِدَتْ . والنّفاق : جمعُ النفقة .
قال : والنفق : السريع الانقطاع من كل شيء .
يقال : سيرٌ نفق ، أي : منقطع .
وقال لبيد :
شَدّاً ومرفوعاً يقرِّبُ مثْلُه
للوردِ لا نَفِق ولا مسْؤُوم
أي : عَدْوٌ غير منقطع ، وقال أبو وجزة :
يهدي قلائصَ خُضَّعاً يكنفنه
صُعْرَ الخُدودِ نَوافق الأوْبار
أي : نَسَلَتْ أوبارُها من السِمَن .
وفي ( نوادر الأعراب ) : أنفقت الإبل : إذا انتثرت أوبارُها عن سمن .
قالوا : ونفق الجرحُ : إذا انقشر .
وقال غيره : نفقت الأيِّم تنفق نفاقاً : إذا كثُر خُطابها . وأنفق الرجُل إنفاقاً : إذا وَجَد نفاقاً لمتاعه .
وفي مثل من أمثالهم : ( من باعَ عِرضه أنفق ) ، أي : من شاتَم الناسَ شُتِم ، ومعناه أنه يجد نفاقاً لعِرضه ينالُ منه .
ومنه قول كعب بن زهير :
أبيتُ ولا أهجو الصديق ومَنْ يبعْ
بعِرْض أبيه في المعاشِر يُنفق
أي : يجد نفاقاً . والباء مُقْحَمة في قوله : ( بعرض أبيه ) .

##### Türkçe

ق ن ف
**قنف** ، **قفن** ، **نقف** ، **نفق** ، **فنق** : kullanımdadır.

**قنف** : Leys dedi: **الأُذن القَنفاء**: keçinin kulağı; kalın olduğu zaman, sanki dikilmiş bir nal gibidir; insandan da, eğer onun için kenar/çerçeve yoksa.
Dedi: ve **كمَرة قَنْفاء**; Hemmâm b. Merre ve kızları hakkında, zikri çirkinleşen bir kıssa anlattı; ben onu yazmadım.
Ebû Ubeyde dedi: **فَرش أقنف**; o, ense tarafı beyaz olan, geri kalanının rengi ne olursa olsun (böyle olan)dır; mastar **القَنف**’tir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **أقْنفَ الرجُل**: kulağı gevşediği zaman.
Amr, babasından: dedi: **القَنف** ve **اللَّخْن**: eşeğin boynunda (جُردان) bulunan beyazlıktır.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **استَقْنَف** adam ve **أَقنَف**: geçiminde görüşü ve işi kendisi için toplandığı zaman.
Leys dedi: **رجلٌ قُنافٌ**: burnu iri olduğu zaman. Ve denilir: o, uzun gövdeli, kalın (yapılı)dır.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **القِنَّف** ve **القِلَّف**: selin çamurundan yer yüzünün yüzünden sıçrayıp dağılan ve çatlayan şey.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan; dedi: **القَنيف** ve **القَنيب**: insanların toplulukları.
Dedi: ve **القَنيف** ayrıca: suyu çok olan bulut.

**نقف** : Leys dedi: **النَّقْف**: beyin ve benzeri şeylerden (çıkaracak şekilde) kafatasını kırmaktır; tıpkı devekuşunun, kabak karpuzunu (حنظل) çekirdeğinden kırıp ayırması gibi. **المُناقَفةُ**: kılıçlarla başlar üzerinde vuruşmadır.
Lebîd şarabı vasfederken söyledi; **النَّقْف**’i bir karıştırma (مَزْج) yaptı:
لذيذاً ومنقوفاً بِصافِي مَخيلةٍ
من الناصِع المحمودِ من حَمر بابلا
Muradı: bir bulut suyundan olan berrak bir su ile karıştırılmıştır. Denildi: **المنقوف**: küp (الدَّنّ) içkisinden boşaltılmış (mَبْزُول) olandır; **نَقَفْتُه نَقْفاً**; yani: onu boşalttım.
Ebû Amr dedi: iki adama, **نِقابٍ** bir ve **نِقافٍ** bir içinde geldiler denilir; eğer bir mekânda geldilerse.
Ebû Saîd dedi: eğer eşit olarak geldilerse; biri diğerinin önüne geçmez. Aslı: iki yavrunun bir yumurtadan çıkmasıdır.
Ve denilir: çekirge yumurtasını **أنقف** etti. Ve yumurtayı **نقفت** ettim; **نقبت** ile birdir; İbnü’l-A‘râbî söyledi.
Ebû Hayra dedi: çekirgenin bir kısmı bir kısmının üzerine biner; sonra yumurtasını gömer; o **الرَّزّ**’dir; sonra (yumurtlar/çıkarır) **يَسرأ**.
Ve denilir: oymacı odunu yonttu da onda bir **مَنْقَفاً** bıraktı: eğer yontmasını iyi yapmadıysa ve onu düzeltmediyse.
Râciz dedi:
كِلْنَا عليهنّ بمُدَ أجوَفا
لَم يَدَع النَّقَّافُ فيه مَنْقَفا
إلاّ انتَقى مِنْ حَوْفِه ولَجَّفا
Leys dedi: **المِنْقاف**: denizde bulunan küçük bir canlıya ait kemiktir; onunla sahifeler parlatılır; ortasında bir yarık vardır. Ve **رجلٌ نقَّاف**: şeylerde tedbir ve bakış sahibi.
Ve denilir: başını **نَقَفَ** etti ve **نقَخَه**: başına vurduğu zaman; ta ki beyni çıksın. Ve narı **نَقَفَ** etti: tanelerini çıkarmak için onu soyduğu zaman.

**فنق** : Leys dedi: **ناقة فَنَق**: iri, yaratılışı güzel (dişi deve). Ve **جارية فُنُق**: nimet içinde büyütülmüş, şımartılmış; ailesi onu **تفنيقاً** ve **فِناقاً** ile şımarttı.
Dedi: ve **الفَنِيق**: soylu damızlık erkek; ailesinin üzerine bindirilmez. Ve **التَّفَنُّق**: nimet içinde yaşama; tıpkı ailesinin, refah içindeki çocuğu **يُفَنّق** etmesi gibi.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: (ve kadın) **فُنُق**: eti az.
Şemmer dedi: “eti az” olan **امرأةٌ فُنُق**’u tanımıyorum; fakat **الفُنُق** nimet içinde olan (kadın)dır; ve onu **فَنَّقَ** etti: onu nimet içinde yaşattı.
A‘şâ’nın sözünü okudu:
هِرْكَوْلَةٌ فُنُقٌ دُرْمٌ مَرافِقُها
Dedi: **دُرْمٌ مرافقها** olduğu halde o “eti az” olmaz.
Dedi: ve bazısı dedi: **ناقة فُنُق**: genç, etli, semiz olduğu zaman; aynı şekilde **امرأة فُنُق**: iri, güzel olduğu zaman.
مَضبورةٌ قَرْواءُ هِرْجابٌ فُنُق
Dedi: ve **الفُنُق**: iri genç (dişi).
İbnü’l-A‘râbî dedi: **فُنُقٌ** sanki o **فَنيق**; yani: damızlık erkek deve.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **الفَنيقة**: çuvaldır (غِرارة); çoğulu **فَنائق**.
Ve okudu:
كأنَّ تحت العِلْو والفَنائق
مِن طُولِه رَجْماً على شَواهِق
Amr, babasından: **الفَنيقة**: nimet içinde olan kadındır. **تفَنَّقْتُ** şu işte: yani: süslendim/özen gösterdim ve aşırılığa gittim.

**قفن** : Ömer b. el-Hattâb dedi: “Ben güçlü adamı görevlendiririm; başkası ondan daha hayırlıdır; sonra ben onun **قَفَّانه**’i üzerinde olurum.”
Diyor: işini takip üzerinde olurum; ta ki bilgisini sonuna kadar araştırayım ve onu tanıyayım.
Ebû Ubeyd dedi: bu kelimeyi Arapça sanmıyorum; ancak aslı **قَبّان**’dır. Ondandır ki avamın sözü: “Falan, falanın üzerinde **قَبّان**’dır”: eğer onun üzerinde emin ve işini takip edip onu hesaba çeken reis konumundaysa. Ve bunun için, kendisine **القبان** denilen bu teraziye **القبان** adı verildi.
İbnü’l-A‘râbî dedi: Araplar yanında **القفَّان** emindir. Dedi: o Farsçadır; Arapçalaştırılmıştır.
Ebû Ubeyde dedi: o, adamın işini takip eden ve onu hesaba çekendir.
Ebû Ubeyd dedi: her şeyin **قَفَّانُ**’ı: onun toplanması ve bilgisinin sonuna kadar araştırılmasıdır.
Amr, babasından: **القَفِين**: ensesinden boğazlanan (kimse)dir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: bu **يومُ قَفْنٍ**’dir: eğer kuşatma sahibi ise.
Nehâî’den rivayet edildi: başı ayıracak şekilde boğazlayan kimse hakkında dedi ki: “(o **القَفِينةُ**’dir; onda bir sakınca yoktur).”
Ebû Ubeyd dedi: **القَفِينة**’yi bazı insanlar, enseden boğazlanan sanırdı; o değildir; fakat **القَفِينة**, boğazlama ile başı ayrılan şeydir; boğazdan olsa bile.
Ebû Ubeyd dedi: belki mana enseye döner; çünkü ayırdığı zaman ensenin kesilmesinden kaçınılmaz.
Ve demişlerdir: ense için **القَفَنّ**; bir **نون** artırdılar.
Râciz’in oğlunda söylediğini okudu:
أُحِبُّ منكَ موضعَ الوُشْحَنّ
ومَوضعَ الإزار والقَفَنِّ
Ebû Ca‘fer b. Cebele dedi: İbnü’l-A‘râbî bunun benzerini söyledi; ve dedi: başını **قَفَّن** etti ve **قَنَّفه**: onu kestiği ve ayırdığı zaman.
Dedi: ve başkası dedi: koyunu ve kuşu **اقْتَفَنْتُ**: yüz tarafından boğazladığın ve başı ayırdığın zaman.
Ebû Amr dedi: **القَفْن**: sopa ve kamçı ile vurmaktır. Râciz dedi:
قَفَنْتُه بالسَّوطِ أيَّ قَفْنِ
وبالعصا مِن طولِ سُوءِ الضَّفْن
Dedi: ve denilir: **قَفَن** eder, **يقْفِن** eder, **قُفوناً**: öldüğü zaman. Râciz dedi:
أَلقَى رَحَى الزَّوْرِ عليه فَطحَنْ
فَقَاءَ فرثاً تَحتَه حتَّى قَفَنْ
Dedi: ve köpek **قَفَن** etti: yaladığı zaman.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **القَفْن**: ölümdür; **الكَفْن**: örtmedir.
Şemmer, Ebû Zeyd’den: **القَفِينة**: ense tarafından boğazlanmış olandır.
Denilir: **شاةٌ قَفِينةٌ**; ve onu **قَفَنْتُها قَفْناً**: eğer onu ense tarafından boğazladıysan.
Dedi: ve adamı **قَفَنْتُ** ettim **قُفْناً**: eğer ensesine vurduysan.
Şemmer dedi: İbnü’l-A‘râbî’den bana ulaştı: **القَفينَة** ve **القَنِيفَة** birdir; o, başın ayrılmasıdır.
İbn Cebele de onu ondan böyle rivayet etti.

**نفق** : Leys dedi: binek hayvanı **نفقَت**: öldüğü zaman,
Ve okudu:
نفَقَ البغلُ وأودَى سَرْجُه
في سبيل الله سَرْجِي وبَغَلْ
Lihyânî dedi: at **نَفَقَ** etti; her binek hayvanı **ينفق** eder **نفُوقاً**: öldüğü zaman. Ve dirhem **نفق** eder, **ينفق** eder **نفوقاً**: tükendiği zaman.
Ondan, Aziz ve Celil olanın sözü: ( **إِذًا لأمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الإِنفَاقِ** ) (İsrâ: 100); yani: yok olma ve tükenme korkusuyla.
Leys dedi: fiyat **نَفَق** eder, **ينفُق** eder **نُفُوقاً**: satın alanları çoğaldığı zaman.
Dedi: ve **النفقة**: aile üzerine ve kendi üzerine harcadığın ve harcatıp tükettirdiğin şeydir.
Ve **النَّفق**: yerde bir tünel; başka bir yere çıkışı vardır. Ve **النافقاء**: jerboanın (يربوع) ininde incelttiği yerdir; **القاصعاءِ** tarafından geldiği zaman, **النافقاء**’yı başıyla vurur da oradan çıktı. Bazısı ona **النُّفقة** adını verir.
Ve dersin: jerboayı **أنفقنا** ettik: ona yumuşak davranmadığımız için, o da **انتفق** etti ve gitti.
Ebû Ubeyd dedi: münafığa, **النَّفق** sebebiyle **منافق** adı verildi; o, yerdeki tüneldir.
Ancak ona **منافق** adı verildi; çünkü o, jerboa gibi **نافق** etti; bu da onun **نافِقاء**’sına girmesidir.
Denilir: onda **نَفق** etti ve **نافق** etti. Onun başka bir deliği vardır; ona **القاصعاء** denilir. İstenildiği zaman **قَصَّع** eder de **القاصعاء**’dan çıkar; o, **النافقاء**’ya girer ve çıkar; denilir: münafık böyle yapar; İslâm’a girer, sonra girdiği yüzün dışından ondan çıkar.
Münzirî bana haber verdi; Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den; dedi: jerboanın **قُصْعةُ**’si: bir çukur kazması, sonra kapısını toprağıyla kapatmasıdır; o toprağa **الدامَّاء** adını verir; sonra başka bir kazı kazar; ona: **النافقاء** ve **النُّفقة** ve **النَّفق** denilir; onu delip geçirmez; fakat onu kazıp inceltir; sonra **قاصِعائه**’sinden üzerine gelinince **النافقاء**’ya koşar; onu başıyla vurur ve oradan sıyrılıp çıkar. **النُّفقة**’nin toprağına **الراهِطاء** denilir. Ve okudu:
وما أمُّ الرُّدَين وإن أكلّتْ
بعالمةٍ بأخلاق الكرام
إذا الشيطان قَصَّع في قَفَاها
تَنَفَّقَاه بالحبل التؤام
Yani: ensesinde yerleştiği zaman; yani: onu, jerboanın **نافِقاء**’sından çıkarıldığı gibi çıkardık.
Asmaî **القاصعاء** hakkında dedi: ona ancak bu ad verildi; çünkü jerboa deliğin toprağını çıkarır, sonra onunla ötekinin ağzını kapatır; “söz kanla **قصع** etti” sözünden; yani onunla doldu. Ve ona **دامّاء** denildi; çünkü deliğin toprağını çıkarır ve onunla ötekinin ağzını sıvar; “tencereni **أدمم** et” sözünden; yani: onu dalak ve kül ile sıva.
Leys: **النّيْفق** yabancıdır: şalvarın **نيفق**’i; ve miskin **النافقة**’sı da yabancıdır; o da bir
faredir: misk faresi; ve o, onun kabıdır.
Lihyânî: malı **نفق** eder, **ينفق** eder **نفقاً**: azaldığı zaman. Ve kavmin **نَفِقَتْ** **نفاقُ**’ı: tükendiği zaman. Ve **النّفاق**: **النفقة**’nin çoğuludur.
Dedi: ve **النفق**: her şeyden çabuk kesilen (tükenen)dir.
Denilir: **سيرٌ نفق**; yani: kesilen.
Lebîd dedi:
شَدّاً ومرفوعاً يقرِّبُ مثْلُه
للوردِ لا نَفِق ولا مسْؤُوم
Yani: kesilmeyen bir koşu. Ebû Vecze dedi:
يهدي قلائصَ خُضَّعاً يكنفنه
صُعْرَ الخُدودِ نَوافق الأوْبار
Yani: semizlikten yünleri döküldü.
( **نوادر الأعراب** )’da: develeri **أنفقت** ettim: semizlikten yünleri dağılıp döküldüğü zaman.
Dediler: ve yara **نفق** etti: kabuğu soyulduğu zaman.
Başkası dedi: dul kadın **نفقت** eder, **تنفق** eder **نفاقاً**: talipleri çoğaldığı zaman. Ve adam **أنفق** eder **إنفاقاً**: eşyası için bir sürüm (nifak) bulduğu zaman.
Onların darb-ı mesellerinden bir misalde: ( **من باعَ عِرضه أنفق** ); yani: insanlara söven sövülür; manası: onun ırzı için bir sürüm bulur; ondan pay alınır.
Ondan, Ka‘b b. Züheyr’in sözü:
أبيتُ ولا أهجو الصديق ومَنْ يبعْ
بعِرْض أبيه في المعاشِر يُنفق
Yani: bir sürüm bulur. **الباء** ( **بعرض أبيه** ) sözünde fazladan sokulmuştur.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والنون وما يثلثهما)
(فني) الفاء والنون والحرف المعتلّ. هذا بابٌ لا تنقاس كلِمُهُ، ولم يُبْنَ على قياسٍ معلوم، وقد ذكرنا ما جاء فيه. قالوا: فَنِيَ يَفْنَى فَناءً، والله تعالى أفناهُ، وذلك إذا انقطع. والله تعالى قَطَعه، أي ذهب به. والفَنَا مَقصورٌ: عِنَب الثّعلب. والفِناء: ما امتدَّ مع الدَّار من جوانبها، والجمع أفنية. ويقولون: هو من أفناء العرب، إذا لم يُدْرَ ممن هو. والمُفانَاة: المداراة. قال:
أقيمه تارةً وأُقْعِدُه  *** كما يُفانِي الشَّمُوسَ قائدُها([1])
والأَفانِي: نبت، الواحدة أفانِيَة. والفَنَاة: البَقرة، والجمع فَنَوات. وشجرةٌ فَنْواء، إذا ذهبت أفنانُها في كلِّ شيء، والقياس فَنَّاءُ، لأنَّه من الفَنَن.
(فند) الفاء والنون والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على ثِقَل وشدة، ويقال بعضه على بعض([2]) . من ذلك الفِنْد: الشِّمراخ من الجبل، وقال قوم: هو الجبَلُ العظيم، وبه سمِّي الرجل فِنْداً.
وممَّا يقاس عليه التفنيد، و[هو] اللوم، لأنَّه كلام يثقل على سامعه ويشتدّ. والفَنَد: الهَرَم، وهو ذاك القياس، ولا يكون هَرَماً إلاّ ومعه إنكارُ عقل. يقال أَفْنَدَ الرّجُل فهو مُفْنِدٌ، إذ أُهْتِر. ولا يقال عجوزٌ مُفْنِدة، لأنَّها لم تكُ في شبيبتها ذاتَ رأي.
ويقولون: الفَنَد: الكذب. وممكنٌ أن يكون سمِّي كذا لأنّ صاحِبَه يفنَّد، أي يلام. وممكنٌ أن يسمَّى كذا لأنَّه شديد الإثم؛ شديدٌ وِزْرُه.
(فنع) الفاء والنون والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على طِيبٍ وكثرةٍ وكَرَم. فالفَنَع: الكَرَم. ويقال إنَّ نَشْر المسكِ فَنَع. ويقال نَشْر الثّناءِ الحَسن. ويقال مالٌ ذو فَنَع، أي كَثْرة. قال:
وقد أجودُ وما مالي بذي فَنَعٍ  *** على الصَّديق وما خيري بممنونِ([3])
(فنق) الفاء والنون والقاف أُصَيْلٌ يدلُّ على كَرم ونَعْمة. من ذلك الفَنِيق: الفَحْل المكْرَم لا يُؤذَى لكرامته. ويقال الفُنُقُ: الجارية المنعَّمة. والمفنّق*: المنعّم.
(فنك) الفاء والنون والكاف كلمتان. قالوا: الفَنْك: اللَّجَاج: ويقال اللزوم. يقال: فَنَكَ: أقام.
والكلمة الأخرى: الفَنِيك: طرف اللَّحْيين عند العَنْفقة. قال بعضُهم: سألت أبا عمروٍ الشيبانيَّ عن الفَنِيك فقال: أمَّا الأعلى فمجتمَع اللَّحيين عند الذَّقَن، وأمَّا الأسفل فمجتمع الورِكَين حيثُ يلتقيان.
(فنح) الفاء والنون والحاء كلمة واحدة. يقولون: فَنَحَ الفرسُ من الماء، إذا شرب دونَ الرِّيّ. قال:
والأخْذ بالغَبوق والصَّبُوح  *** مُبرِّداً لمِقْأبٍ فَنُوحِ([4])
المِقأب: الكثير الشّرب للماء واللَّبَن. ورواها آخرون: "لمِصْأَبٍ"، وهو الذي يشرب دونَ الرّيّ. والله أعلم بالصواب.
--------------ـــــ
([1]) للكميت، كما في اللسان (فنى) برواية: "تقيمه تارة وتقعده". ورواية المجمل تطابق رواية المقاييس.
([2]) كذا وردت هذه العبارة.
([3]) أرى البيت ملفقاً من بيتين، أحدهما لأبي محجن الثقفي في ديوانه 7 واللسان (فنع، فجر)، وهو:
وقد أجود وما مالي بذي فنع  *** وقد أكر وراء المحجر البرق
          ويروى: "بذي فجر". والآخر لذي الإصبع العدواني في المفضليات (1: 158) وهو:
إني لعمرك ما بابي بذي غلق  *** عن الصديق ولا خيري بممنون
([4]) الرجز في اللسان (فنح).

ـ

##### Türkçe

(فَصْلُ **الفاء** و**النون** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**فني**) **الفاء** ve**النون** ve illetli harf. Bu, kelimeleri bütünüyle kıyaslanmayan bir bâbdır; bilinen bir kıyas üzerine bina edilmemiştir; onda geleni zikrettik. Dediler ki: **فَنِيَ** **يَفْنَى** **فَناءً**; ve Allah Teâlâ onu **أفناهُ**; bu, kesildiği zaman olur. Ve Allah Teâlâ onu **قَطَعه**; yani onu götürdü. Ve **الفَنَا** maksûrdur: tilki üzümü. Ve **الفِناء**: evle birlikte onun yanlarından uzayan şey; cem‘i **أفنية**’dir. Ve derler ki: O, Arapların **أفناء**’ındandır; kimden olduğu bilinmediği zaman. Ve **المُفانَاة**: idâre etme. Dedi ki:
أقيمه تارةً وأُقْعِدُه  *** كما يُفانِي الشَّمُوسَ قائدُها([1])
Ve **الأَفانِي**: bir bitkidir; bir tanesi **أفانِيَة**. Ve **الفَنَاة**: inek; cem‘i **فَنَوات**. Ve **فَنْواء** bir ağaç; dalları her şeye doğru gittiği zaman; ve kıyas **فَنَّاءُ**’dur; çünkü o, **الفَنَن**’dendir.

(**فند**) **الفاء** ve**النون** ve**الدال** sahih bir asıldır; ağırlık ve şiddete delâlet eder; ve onun bir kısmı bir kısmı üzerine söylenir([2]). Bundan: **الفِنْد**: dağdan bir kaya çıkıntısıdır; bir kavim dedi ki: o, büyük dağdır; ve bununla adama **فِنْداً** adı verildi.
Ve ona kıyas olunan şeylerden **التفنيد**’dir; ve [o] azarlamadır; çünkü o, dinleyene ağır gelen ve şiddetlenen bir sözdür. Ve **الفَنَد**: ihtiyarlıktır; ve o, şu kıyastır; ve ancak onunla birlikte aklın inkârı varken ihtiyarlık olur. Denir ki: **أَفْنَدَ** adam; o hâlde o **مُفْنِدٌ**’dir; saçmaladığı zaman. Ve **مُفْنِدة** bir kocakarı denmez; çünkü o, gençliğinde görüş sahibi değildi.
Ve derler ki: **الفَنَد**: yalandır. Ve mümkün olur ki böyle adlandırılmıştır; çünkü sahibi **يفنَّد**; yani azarlanır. Ve mümkün olur ki böyle adlandırılır; çünkü o, günahça şiddetlidir; yükü şiddetlidir.

(**فنع**) **الفاء** ve**النون** ve**العين** sahih bir asıldır; hoşluğa ve çokluğa ve kereme delâlet eder. İşte **الفَنَع**: keremdir. Ve denir ki: miskin yayılması **فَنَع**’dır. Ve denir ki: güzel övgünün yayılması. Ve denir ki: **مالٌ ذو فَنَع**; yani çokluk. Dedi ki:
وقد أجودُ وما مالي بذي فَنَعٍ  *** على الصَّديق وما خيري بممنونِ([3])

(**فنق**) **الفاء** ve**النون** ve**القاف** kerem ve nimet üzerine delâlet eden küçük bir asıldır. Bundan: **الفَنِيق**: kereminden dolayı incitilmeyen, ikram edilmiş erkek devedir. Ve denir ki: **الفُنُقُ**: nimet içinde yetişmiş cariye. Ve **المفنّق***: nimet içinde olan.

(**فنك**) **الفاء** ve**النون** ve**الكاف** iki kelimedir. Dediler ki: **الفَنْك**: inatçılık; ve denir ki: yapışıp kalma. Denir ki: **فَنَكَ**: ikamet etti.
Ve diğer kelime: **الفَنِيك**: **العَنْفقة** yanında iki çenenin ucu. Onlardan biri dedi ki: **الفَنِيك** hakkında Ebû Amr eş-Şeybânî’ye sordum; dedi ki: Üst olanı, çene ucunda iki çenenin birleştiği yerdir; alt olanı ise, iki kalçanın birleştiği yerdir; orada birbirleriyle buluşurlar.

(**فنح**) **الفاء** ve**النون** ve**الحاء** tek bir kelimedir. Derler ki: **فَنَحَ** at sudan; doyuncaya kadar içmeden içtiği zaman. Dedi ki:
والأخْذ بالغَبوق والصَّبُوح  *** مُبرِّداً لمِقْأبٍ فَنُوحِ([4])
**المِقأب**: suyu ve sütü çok içen. Başkaları onu şöyle rivayet etti: "لِمِصْأَبٍ"; ve o, doyuncaya kadar içmeden içendir. Ve Allah, doğruyu daha iyi bilendir.

--------------ـــــ
([1]) Kümeyt’indir; Lisân’da (**فنى**) "تقيمه تارة وتقعده" rivayetiyle. Mücmel’in rivayeti, Mekâyîs’in rivayetine uygundur.
([2]) Bu ibare böyle vârid olmuştur.
([3]) Beyti iki beyitten derlenmiş görüyorum; ikisinden biri, divanında 7’de ve Lisân’da (**فنع**، **فجر**) Ebû Mihcen es-Sekafî’nindir; o:
وقد أجود وما مالي بذي فنع  *** وقد أكر وراء المحجر البرق
          Ve "بذي فجر" diye rivayet edilir. Diğeri, Mufaddaliyât’ta (1: 158) Zû’l-İsba‘ el-‘Advânî’nindir; o:
إني لعمرك ما بابي بذي غلق  *** عن الصديق ولا خيري بممنون
([4]) Recez, Lisân’da (**فنح**)’tadır.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف ن ق
جارية فنق‏:‏ ناعمة وفنّقها أهلها وفنّق الله عيشه وفانقه نحو‏:‏ نعّمه وناعمه‏.‏
قال عديّ‏:‏ وفلان يتفنّق كما يتفنّق الصبيّ الكريم على أهله‏.‏
ورأيته يخطر كأنه فنيق وهو الفحل المكرّم عند أهله المقرم لا يؤذي ولا يركب‏.‏

##### Türkçe

ف ن ق
**جارية فنق**: yumuşak. Ve ailesi onu **فنّقها**; ve Allah onun geçimini **فنّق**; ve onu **فانقه**; şu şekilde: onu **نعّمه** ve onu **ناعمه**.
عديّ dedi: Ve falan, ailesi yanında kerîm çocuk nasıl **يتفنّق** ederse, o da **يتفنّق** eder.
Ve onu, sanki **فنيق** imiş gibi salınarak yürür gördüm; ve o, ailesi yanında ikram edilmiş erkek devedir; ailesi yanında saygı gösterilmiş; eziyet etmez ve binilmez.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفَنَقُ والفُناقُ والتَّفَنُّق، كله: النَّعْمة في العيش. والتَّفَنُّق: التَّنَعُّم كما يُفَنِّقُ الصبيَّ المُتْرَفَ أَهلُه. وتَفَنَّق الرجل أي تنعم. وفَنَّقَهُ غيره تَفْنِيقاً وفَانَقهُ بمعنى أي نَعّمه؛ وعيش مُفانِقٌ؛ قال عدي ابن زيد يصف الجواري بالنَّعْمة:
زانَهُنَّ الشُّفُوف، يَنْضَحْنَ بالمِسْـ
ك، وعيشٌ مُفَانِقٌ وحَرِيرُ
والمُفَنَّق: المُتْرَف؛ قال:
لا ذَنْبَ لي كنت امْرأً مُفَنَّقاً،
أَغْيَدَ نَوَّامَ الضُّحى غَرَِوْنَقَا
الغَرَوْنَقُ: المُنَعَّم. وجارية فُنُق ومِفْناق: جسيمة حسنة فَتِيَّة مُنَعَّمة. الأصعمي: وامرأَة فُنُق قليلة اللحم، قال شمر: لا أَعرفه ولكن الفُنُق المُنَعَّمة. وفَنَّقها: نعَّمها؛ وأَنشد قول الأعشى: هِرْكَوْلَةٌ فُنُقٌ دُرْمٌ مَرافِقُها
قال: لا تكون دُرْمٌ مَرافقها وهي قليلة اللحم، وقال بعضهم: ناقة فُنُق إذا كانت فَتِيَّة لَحِيمةً سمينة، وكذلك امرأَة فُنُق إذا كانت عظيمة حسناء؛ قال رؤبة:
مَضْبُورةٌ قَرْوَاءُ هِرْجابٌ فُنُقْ
وقيل في قول رؤبة:
تَنَشَّطَتْهُ كلُّ هِرْجابٍ فُنُقْ
قال ابن بري: وصواب إنشاده على ما في رجزه:
تَنَشْطَتْهُ كلُّ مُغْلاةِ الوَهَقْ،
مَضْبورَةٌ قَرْوَاءُ هرْجابٌ فُنُقْ،
مائِرَةٌ الضَّبْعَيْنِ مِصْلابُ العُنُقْ
ويقال: امرأَة مِفْناق أَيضاً؛ قال الأَعشى:
لَعُوب غَرِيَرة مِفْناق
والفُنُق: الفَتِيّة الضخمة. قال ابن الأَعرابي: فُنُق كأَنها فَنِيقٌ أَي جمل فحل. والفَنِيقةُ: المرأَة المُنَعَّمة. أبو عمرو: الفَنِيقةُ الغِرَارةُ، وجمعها فَنَائق؛ وأَنشد:
كأَن تَحْتَ العُلْوِ والفَنَائِقِ،
من طوله، رَجْماً على شَواهِقِ
ويقال: تَفَنَّقْت في أَمر كذا أَي تَأَنَّقْتُ وتَنَطَّعْت، قال: وجارية فُنُق جسيمة حسنة الخَلْق، وجمل فُنُق وفَنِيقٌ مُكرْمَ مُودَع للفِحْلَة؛ قال أَبو زيد: هو اسم من أَسمائه، والجمع فُنُق وأَفْنَاق. وفي حديث عمير بن أَفْصَى ذكر الفَنِيق؛ هو الفحل المكرم من الإِبل الذي لا يُرْكب ولا يُهَان لكرامته عليهم؛ ومنه حديث الجارود: كالفحل الفَنِيقِ؛ وفي حديث الحجاج لما حاصر ابن الزبير بمكة ونصب المَنْجَنِيقَ: خَطّأرة كالجَملَ الفَنِيق
والجمع أَفْناق وفُنُقٌ وفِناقٌ، وقد فُنِّقَ. وجارية فُنُقٌ: مُفَنَّقة مُنَعّمة فَنَّقَها أَهلها تَفْنيقاً وفِناقاً. والفَنِيقُ: الفحل المُقْرمَ لا يركب لكرامته على أَهله. والفَنِيقةُ: وعاء أصغر من الغِرارة، وقيل: هي الغِرارةُ الصغيرة.

##### Türkçe

**الفَنَقُ** ve **الفُناقُ** ve **التَّفَنُّق**; hepsi: yaşayışta **النَّعْمة** (nimet, refah).

Ve **التَّفَنُّق**: **التَّنَعُّم** (nimetlenme, refah içinde olma); nitekim çocuğu şımartılmış olanı ailesi **يُفَنِّقُ** (nimet içinde yetiştirir/şımartır). Ve **تَفَنَّق** adam; yani nimetlendi. Ve başkası onu **فَنَّقَهُ** **تَفْنِيقاً** (nimet içinde kıldı) ve **فَانَقهُ** (aynı mânâda) yani onu nimetlendirdi; ve **عيش مُفانِقٌ** (nimetli bir yaşayış); **عدي ابن زيد** cariyeleri **النَّعْمة** (nimet/refah) ile vasfederek dedi:

زانَهُنَّ الشُّفُوف، يَنْضَحْنَ بالمِسْـ
ك، وعيشٌ مُفَانِقٌ وحَرِيرُ

Ve **المُفَنَّق**: **المُتْرَف** (refah içinde şımartılmış); dedi:

لا ذَنْبَ لي كنت امْرأً مُفَنَّقاً،
أَغْيَدَ نَوَّامَ الضُّحى غَرَِوْنَقَا

**الغَرَوْنَقُ**: **المُنَعَّم** (nimet içinde olan). Ve bir cariye **فُنُق** ve **مِفْناق**: iri, güzel, genç; nimetlenmiş. **الأصعمي**: ve bir kadın **فُنُق**: eti az; **شمر** dedi: onu bilmem; fakat **الفُنُق** nimetlenmiş olandır. Ve onu **فَنَّقها**: onu nimetlendirdi; ve **الأعشى**’nın sözünü inşad etti:

هِرْكَوْلَةٌ فُنُقٌ دُرْمٌ مَرافِقُها

Dedi: **دُرْمٌ مَرافقها** (dirsekleri dolgun/etli) iken o eti az olmaz. Ve bazısı dedi: bir dişi deve **فُنُق**; eğer genç, etli, semiz ise; aynı şekilde bir kadın **فُنُق**; eğer iri, güzel ise; **رؤبة** dedi:

مَضْبُورةٌ قَرْوَاءُ هِرْجابٌ فُنُقْ

Ve **رؤبة**’nin sözü hakkında şöyle denildi:

تَنَشَّطَتْهُ كلُّ هِرْجابٍ فُنُقْ

**ابن بري** dedi: ve onun inşadının doğrusu, recezinde olan üzere:

تَنَشْطَتْهُ كلُّ مُغْلاةِ الوَهَقْ،
مَضْبورَةٌ قَرْوَاءُ هرْجابٌ فُنُقْ،
مائِرَةٌ الضَّبْعَيْنِ مِصْلابُ العُنُقْ

Ve denilir: bir kadın **مِفْناق** da; **الأَعشى** dedi:

لَعُوب غَرِيَرة مِفْناق

Ve **الفُنُق**: iri genç kız. **ابن الأَعرابي** dedi: **فُنُق** sanki o **فَنِيقٌ** gibidir; yani erkek deve aygır. Ve **الفَنِيقةُ**: nimetlenmiş kadın. **أبو عمرو**: **الفَنِيقةُ** **الغِرَارةُ**’dır (bir tür torba/çuval); çoğulu **فَنَائق**; ve inşad etti:

كأَن تَحْتَ العُلْوِ والفَنَائِقِ،
من طوله، رَجْماً على شَواهِقِ

Ve denilir: **تَفَنَّقْت** şu işte; yani **تَأَنَّقْتُ** (özen gösterdim) ve **تَنَطَّعْت** (aşırı incelik/tekellüf yaptım); dedi:

Ve bir cariye **فُنُق**: iri, yaratılışı güzel; ve bir deve **فُنُق** ve **فَنِيقٌ**: aygırlık için ikram edilmiş, ayrılmış. **أَبو زيد** dedi: o, onun adlarından bir addır; çoğulu **فُنُق** ve **أَفْنَاق**. Ve **عمير بن أَفْصَى** hadîsinde **الفَنِيق** zikri vardır; o, develerden ikram edilmiş aygırdır; binilmez ve onlara göre kerametinden dolayı horlanmaz; ve ondan **الجارود** hadîsi: **كالفحل الفَنِيقِ** (ikram edilmiş aygır gibi); ve **الحجاج**’ın, Mekke’de **ابن الزبير**’i kuşattığında ve **المَنْجَنِيقَ** (mancınık) kurduğunda olan hadîste:

خَطّأرة كالجَملَ الفَنِيق

Ve çoğulu **أَفْناق** ve **فُنُقٌ** ve **فِناقٌ**; ve **فُنِّقَ** (nimet içinde kılındı/şımartıldı). Ve bir cariye **فُنُقٌ**: **مُفَنَّقة** (nimet içinde kılınmış), nimetlenmiş; ailesi onu **تَفْنيقاً** ve **فِناقاً** (nimet içinde kılmak suretiyle) **فَنَّقَها**. Ve **الفَنِيقُ**: aygır; **المُقْرمَ** (ikram edilmiş) olup, ehline göre kerametinden dolayı binilmez. Ve **الفَنِيقةُ**: **الغِرَارة**’dan daha küçük bir kap; ve denildi: o, küçük **الغِرَارة**’dır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الفنيق، كأمير: ع قرب المدينة على ساكنها أفضل الصلاة والسلام. والفنيق: الفحل المكرم الذي لا يؤذى، لكرامته على أهله، ولا يركب. قال عنترة بن شداد:
  ينباع من ذفرى غضوب جسرة                      زيافة مثل الفنيق المـكـرم وقال عمرو بن الأهتم:
  بأدماء مرباع النتاج كـأنـهـا                      إذا عرضت دون العشار فنيق وقيل: جمل فنيق: مودع للفحلة. قال أبو زيد: هو اسم من أسمائه، وذكر في كتابالإبل. ج: فنق ككتب، جج جمع الجمع: أفناق كطنب وأطناب، الأول عن أبي زيد، والثاني عن ابن دريد، كما في الصحاح. وقال الأعشى:
  وندامى بيض الوجوه كأن ال                      شرب منهم مصاعب أفناق وقال أبو عمرو: الفنيقة: الغرارة الصغيرة. وقال غيره: وعاء أصغر من الغرارة، ج: فنائق، وأنشد أبو عمرو:
  كأن تحت العلو والفنائق
  من طوله رجما على شواهق وجارية فنق، بضمتين، ومفناق بالكسر، واقتصر الجوهري على الأول: جسيمة حسنة فتية منعمة. وقال الأصمعي: امرأة فنق: قليلة اللحم. وقال شمر: لا أعرف، ولكن الفنق المنعمة، وأنشد قول الأعشى:
  هركولة فنق درم مرافقهـا                      كأن أخمصها بالشوك منتعل قال: لا تكون درم مرافقها وهي قليلة اللحم. وقال ابن الأعرابي: فنق كأنها فنيق، أي: جمل فحل. وقال الأعشى:
  وأثيث جثل النبات تروي                      ه لعوب غريرة مفناق وناقة فنق: فتية سمينة لحيمة ضخمة. قال رؤبة:
  تنشطته كل مغلاة الوهق
  مضبورة قرواء هرجاب فنق
  مائرة الضبعين مصلاب العنق وأفنق الرجل: إذا تنعم بعد بؤس. والتفنيق: التنعيم، وهو مفنوق منعم. قال رؤبة:
  وقد تراني مرحا مفنقا
  زيرا أماني ود من تومقا وقال غيره:
  لا ذنب لي كنت امرأ مفنقا
  أبيض نوام الضحى غرونقا وتفنق الرجل: إذا تنعم كما يفنق الصبي المترف أهله. وعيش مفانق: ناعم. قال عدي بن زيد العبادي يصف الجواري بالنعمة:
  زانهن الشفوف ينضحن بالمس                      ك وعيش مفانـق وحـرير

  هكذا أنشده الجوهري، يروى بكسر النون وفتحها. ومما يستدرك عليه: الفنق: محركة، والفناق، كغراب: النعمة في العيش. وفانقه فناقا: نعمه، نقله الجوهري. وتفنقت في أمر كذا، أي: تأنقت، وتنطعت. وجمل فنق، مثل: فنيق.

##### Türkçe

**الفنيق**, **كأمير**: Medine yakınında bir yer; üzerinde oturanına en faziletli salât ve selâm. Ve **الفنيق**: ehli üzerindeki kerametinden dolayı kendisine eziyet edilmeyen, ve binilmeyen, ikram edilmiş damızlık erkek (deve). Antere b. Şeddâd dedi:
  “Öfkeli, iri yapılı bir dişinin iki kulağı arasından satılır;
  ikram edilmiş **الفنيق** gibi, ziyafet verici.”
Amr b. el-Ehtem dedi:
  “Kızıl bir (deve), doğumun ilkbahar otlağında; sanki o,
  on aylık gebelerin önünde arz olunduğunda bir **فنيق**.”
Ve denildi: **جمل فنيق**: damızlık erkeğe veda eden (dişi). Ebû Zeyd dedi: O, onun isimlerinden bir isimdir; ve **كتابالإبل**’de zikretti. Çoğulu: **فنق** **ككتب**; çoğulun çoğulu (cem‘u’l-cem‘): **أفناق** **كطنب وأطناب**; birincisi Ebû Zeyd’den, ikincisi İbn Düreyd’den; **الصحاح**’ta olduğu gibi. A‘şâ dedi:
  “Ve yüzleri beyaz nedimler; sanki
  içki onlardan, zor (develer) **أفناق**.”
Ebû Amr dedi: **الفنيقة**: küçük torba. Başkası dedi: torbadan daha küçük bir kap; çoğulu: **فنائق**. Ebû Amr şu beyti şahit getirdi:
  “Sanki yükseklik ve **الفنائق** altında
  uzunluğundan, yüksek zirvelere atılmış taş yığını (gibi).”
Ve bir cariye **فنق**, iki ötre ile; ve **مفناق** kesre ile; Cevherî birincisiyle yetindi: iri yapılı, güzel, genç, nimet içinde. Asma‘î dedi: **امرأة فنق**: eti az. Şemmer dedi: Bilmiyorum; fakat **الفنق** nimet içinde olan (kadın)dır. A‘şâ’nın sözünü şahit getirdi:
  “İri yapılı bir kadın; **فنق**; dirsekleri dolgun;
  sanki ayağının çukuru dikenle ayakkabılanmış.”
Dedi: Dirsekleri dolgun olur da eti az olmaz. İbnü’l-A‘râbî dedi: **فنق** sanki o bir **فنيق**; yani: damızlık erkek deve. A‘şâ dedi:
  “Ve sık, gür bitkili (bir yer) suluyor onu;
  nazlı, toy bir (kız) **مفناق**.”
Ve **ناقة فنق**: genç, semiz, etli, iri. Ru’be dedi:
  “Onu her kaynar (kazan) kementi harekete geçirtti;
  bağlanmış, boynuzsuz, yaşlı, **فنق**;
  iki böğrü dalgalı, boynu sert.”
Ve **أفنق الرجل**: yoksulluktan sonra nimet içinde olursa. Ve **التفنيق**: nimetlendirme; ve o, nimet içinde olan **مفنوق**tur. Ru’be dedi:
  “Ve beni görürsün: sevinçli, **مفنقا**;
  arzuları ziyaret eden ve (dostluğu) arzulayan.”
Başkası dedi:
  “Günahım yok; ben **مفنقا** bir adam idim;
  beyaz, kuşluk vaktinde uyuyan, uzun boyunlu.”
Ve **تفنق الرجل**: nimet içinde olursa; tıpkı ehli tarafından şımartılan çocuğun **يفنق** olması gibi. Ve **عيش مفانق**: yumuşak (rahat). Adî b. Zeyd el-‘Ibâdî, cariyeleri nimetle vasfederken dedi:
  “Onları ince elbiseler süsledi; misk ile serperler;
  ve **عيش مفانـق** ve ipek.”

Cevherî onu böyle rivayet etti; **النون**’un kesresiyle ve fethasıyla rivayet olunur. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الفنق**: harekeli; ve **الفناق**, **كغراب**: yaşayışta nimet. Ve **فانقه فناقا**: onu nimet içinde kıldı; Cevherî nakletti. Ve **تفنقت في أمر كذا**: yani: süslendim, ve zorlama yaptım. Ve **جمل فنق**, misal: **فنيق**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فنّقهُ
2 فنّقهُ ذ , (S,) inf. n. تَفْنِيقٌ; (O, K;) and ↓ فانقهُ, (S, O,) inf. n. فِنَاقٌ; (TA;) He made him to enjoy, or lead, a plentiful, and a pleasant or an easy, and a soft or delicate, life; or a life of ease and plenty. (S, O, K.)

3 فَاْنَقَ see the preceding paragraph.

افنق
4 افنق ذ He (a man, O) enjoyed, or led, a plentiful, and a pleasant or an easy, and a soft or delicate, life; or a life of ease and plenty; after straitness of the means of subsistence. (O, K.) [See also what next follows.]

تفنّق
5 تفنّق ذ He (a man, S) enjoyed, or led, a plentiful, and a pleasant or an easy, and a soft or delicate, life; or a life of ease and plenty. (S, O, K.) ― -b2- And تَفَنَّقْتُ فِى أَمْرِكَذَا I affected daintiness, nicety, or refinement, and cleanliness, in such an affair. (TA.)

فَنَقٌ
فَنَقٌ ذ Plentifulness, and pleasantness or easiness, and softness or delicacy, in living; as also ↓ فُنَاقٌ. (TA.)

فُنُقٌ
فُنُقٌ ذ (S, O, K, TA) and ↓ مِفْنَاقٌ (O, K, TA) A woman, (S,) or young woman, (O, K, TA,) that has been made to enjoy, or lead, a plentiful, and a pleasant or an easy, and a soft or delicate, life; (S, O, K, TA;) large in body, beautiful, and youthful: As says that the former, applied to a woman, signifies having little flesh; but Sh knew not this, and he cites El-Aashà as applying this epithet to a woman whom he describes as one whose elbows are unapparent, and such, he says, is not one having little flesh: IAar says that it is applied to one who is as though she were a stallion-camel such as is termed فَنِيق. (TA.) ― -b2- And the former, applied to a she-camel, signifies Youthful, fat or plump, (S, O, K, TA,) fleshy, and bulky. (TA.) ― -b3- See also فَنِيقٌ. ― -b4- It is also pl. of َفنِيقٌ. (S, O, K.)

فُنَاقٌ
فُنَاقٌ ذ : see فَنَقٌ.

فَنِيقٌ
فَنِيقٌ ذ A stallion, (S, O, K,) [i. e.] a stallioncamel, (IAar, TA,) that is highly regarded, (S, O, K,) and is not molested, because of the high estimation in which he is held by his owner, or owners, nor is ridden: (O, K:) it is said by AZ to be one of the names for such a stallion: (S, TA:) or it is an epithet applied to a camel, meaning such as is acquired for covering: (TA:) the pl. is فُنُقٌ (S, O, K) accord. to AZ, and أَفْنَاقٌ accord. to IDrd, (S,) or the latter is pl. of the former pl.: (O, K:) and ↓ فُنُق is applied as an epithet to a [single] camel, like فَنِيقٌ. (TA.)

فَنِيقَةٌ
فَنِيقَةٌ ذ A [sack such as is called] غِرَارَة [q. v.]: (AA, O, K:) or a small غرارة: or a receptacle smaller than the غرارة: (TA:) [said by Meyd to be a sack in which clay, or mud, is carried away: (Golius:)] pl. فَنَائِقُ. (O, K.)

عَيْشٌ مُفَانِقٌ
عَيْشٌ مُفَانِقٌ ذ , (S, O, K,) and some say مُفَانَقٌ, (TA,) A life that is plentiful, and pleasant or easy, and soft or delicate; or a life of ease and plenty. (S, * O, * K, TA.)

مِفْنَاقٌ
مِفْنَاقٌ ذ : see فُنُقٌ.

##### Türkçe

**فنّقهُ**
2 **فنّقهُ** ذ , (S,) mastar ismi **تَفْنِيقٌ**; (O, K;) ve ↓ **فانقهُ**, (S, O,) mastar ismi **فِنَاقٌ**; (TA;) Ona, bol ve hoş yahut kolay, ve yumuşak yahut nazik bir hayatı; yahut rahatlık ve bolluk hayatını, yaşattı yahut sürdürttü. (S, O, K.)

3 **فَاْنَقَ**: önceki paragrafı gör.

**افنق**
4 **افنق** ذ O (bir adam, O) geçim vasıtalarının darlığından sonra, bol ve hoş yahut kolay, ve yumuşak yahut nazik bir hayatı; yahut rahatlık ve bolluk hayatını, yaşadı yahut sürdürdü. (O, K.) [Ayrıca hemen sonra geleni de gör.]

**تفنّق**
5 **تفنّق** ذ O (bir adam, S) bol ve hoş yahut kolay, ve yumuşak yahut nazik bir hayatı; yahut rahatlık ve bolluk hayatını, yaşadı yahut sürdürdü. (S, O, K.) ― -b2- Ve **تَفَنَّقْتُ فِى أَمْرِكَذَا**: böyle bir işte naziklik, incelik yahut zarafet, ve temizlik gösterdim. (TA.)

**فَنَقٌ**
**فَنَقٌ** ذ Yaşayışta bolluk, ve hoşluk yahut kolaylık, ve yumuşaklık yahut nezaket; bunun gibi ↓ **فُنَاقٌ**. (TA.)

**فُنُقٌ**
**فُنُقٌ** ذ (S, O, K, TA) ve ↓ **مِفْنَاقٌ** (O, K, TA) Bol ve hoş yahut kolay, ve yumuşak yahut nazik bir hayatı yaşatılmış yahut sürdürtülmüş bir kadın, (S,) yahut genç kadın, (O, K, TA,) (S, O, K, TA;) bedence iri, güzel, ve genç: As der ki, birincisi bir kadına uygulandığında az etli olmayı ifade eder; fakat Sh bunu bilmedi, ve El-Aaşâ’yı bu sıfatı, dirsekleri görünmez diye nitelediği bir kadına uygularken nakleder; ve böyle olan, der, az etli olan değildir: IAar der ki, bu, sanki **فَنِيق** diye adlandırılan türden bir aygır deve imiş gibi olana uygulanır. (TA.) ― -b2- Ve birincisi, bir dişi deveye uygulandığında, genç, şişman yahut dolgun, (S, O, K, TA,) etli, ve iri yapılı demektir. (TA.) ― -b3- Ayrıca **فَنِيقٌ**’e bak. ― -b4- O, ayrıca **َفنِيقٌ**’un çoğuludur. (S, O, K.)

**فُنَاقٌ**
**فُنَاقٌ** ذ : **فَنَقٌ**’a bak.

**فَنِيقٌ**
**فَنِيقٌ** ذ Bir aygır, (S, O, K,) [yani] bir aygır deve, (IAar, TA,) çok itibarlı olan, (S, O, K,) ve sahibinin yahut sahiplerinin onu yüksek itibarla değerlendirmesi sebebiyle rahatsız edilmeyen, ve binilmeyen: (O, K:) AZ tarafından, böyle bir aygır için isimlerden biri olduğu söylenmiştir: (S, TA:) yahut bir deveye uygulanan bir sıfattır; anlamı, aşım için edinilmiş olan gibidir: (TA:) çoğulu **فُنُقٌ**’dur (S, O, K) AZ’ye göre; ve **أَفْنَاقٌ** IDrd’ye göre, (S,) yahut ikincisi birinci çoğulun çoğuludur: (O, K:) ve ↓ **فُنُق** bir [tek] deveye, **فَنِيقٌ** gibi, sıfat olarak uygulanır. (TA.)

**فَنِيقَةٌ**
**فَنِيقَةٌ** ذ [**غِرَارَة** denilen türden] bir çuval [bkz.]: (AA, O, K:) yahut küçük bir **غرارة**: yahut **غرارة**’dan daha küçük bir kap: (TA:) [Meyd tarafından, kilin yahut çamurun taşınıp götürüldüğü bir çuval olduğu söylenmiştir: (Golius:)] çoğulu **فَنَائِقُ**. (O, K.)

**عَيْشٌ مُفَانِقٌ**
**عَيْشٌ مُفَانِقٌ** ذ , (S, O, K,) ve bazıları **مُفَانَقٌ** der, (TA,) Bol, ve hoş yahut kolay, ve yumuşak yahut nazik bir hayat; yahut rahatlık ve bolluk hayatı. (S, * O, * K, TA.)

**مِفْنَاقٌ**
**مِفْنَاقٌ** ذ : **فُنُقٌ**’a bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَنَقَ
فَنَقَ فَنَّقَ II ,
a.  Reared tenderly, brought up in luxury.

فَاْنَقَ
فَاْنَقَ III ,
a.  see II .

أَفْنَقَ
أَفْنَقَ IV ,
a.  Enjoyed ease, comfort.

تَفَنَّقَ
تَفَنَّقَ V ,
a.  Lived in ease, luxury.

b.  [ Fī ], Affected daintiness.

فَنَق
فَنَق 4 ,
a.  Plentifulness, luxury.

فُنُق
فُنُق 10 ,
a.  Plump, fat; tenderly nurtured.

فُنَاْق
فُنَاْق 24 ,
a.  see 4 .

فَنِيْق
فَنِيْق 25 , ( pl. فُنُق 10 ,  أَفْنَاْق 38 ),
a.  Excellent stallion.

فَنِيْقَة
فَنِيْقَة 25t , ( pl. فَنَاْئِقُ 46 ),
a.  Sack.

مِفْنَاْق
مِفْنَاْق 45 ,
a.  see 10 .

##### Türkçe

**فَنَقَ**
**فَنَقَ** **فَنَّقَ** II ,
a. Nazikçe yetiştirdi, lüks içinde büyüttü.

**فَاْنَقَ**
**فَاْنَقَ** III ,
a. II’ye bak.

**أَفْنَقَ**
**أَفْنَقَ** IV ,
a. Rahatlık, konfor yaşadı.

**تَفَنَّقَ**
**تَفَنَّقَ** V ,
a. Rahatlıkta, lükste yaşadı.

b. [ **فِي** ], nazlılık tasladı.

**فَنَق**
**فَنَق** 4 ,
a. Bolluk, lüks.

**فُنُق**
**فُنُق** 10 ,
a. Tombul, şişman; nazikçe beslenip büyütülmüş.

**فُنَاْق**
**فُنَاْق** 24 ,
a. 4’e bak.

**فَنِيْق**
**فَنِيْق** 25 , ( çoğ. **فُنُق** 10 , **أَفْنَاْق** 38 ),
a. Mükemmel aygır.

**فَنِيْقَة**
**فَنِيْقَة** 25t , ( çoğ. **فَنَاْئِقُ** 46 ),
a. Çuval.

**مِفْنَاْق**
**مِفْنَاْق** 45 ,
a. 10’a bak.
