# فنق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%86%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فنق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فنق

الفنيق، كأمير: ع قرب المدينة على ساكنها أفضل الصلاة والسلام. والفنيق: الفحل المكرم الذي لا يؤذى، لكرامته على أهله، ولا يركب. قال عنترة بن شداد:
  ينباع من ذفرى غضوب جسرة                      زيافة مثل الفنيق المـكـرم وقال عمرو بن الأهتم:
  بأدماء مرباع النتاج كـأنـهـا                      إذا عرضت دون العشار فنيق وقيل: جمل فنيق: مودع للفحلة. قال أبو زيد: هو اسم من أسمائه، وذكر في كتابالإبل. ج: فنق ككتب، جج جمع الجمع: أفناق كطنب وأطناب، الأول عن أبي زيد، والثاني عن ابن دريد، كما في الصحاح. وقال الأعشى:
  وندامى بيض الوجوه كأن ال                      شرب منهم مصاعب أفناق وقال أبو عمرو: الفنيقة: الغرارة الصغيرة. وقال غيره: وعاء أصغر من الغرارة، ج: فنائق، وأنشد أبو عمرو:
  كأن تحت العلو والفنائق
  من طوله رجما على شواهق وجارية فنق، بضمتين، ومفناق بالكسر، واقتصر الجوهري على الأول: جسيمة حسنة فتية منعمة. وقال الأصمعي: امرأة فنق: قليلة اللحم. وقال شمر: لا أعرف، ولكن الفنق المنعمة، وأنشد قول الأعشى:
  هركولة فنق درم مرافقهـا                      كأن أخمصها بالشوك منتعل قال: لا تكون درم مرافقها وهي قليلة اللحم. وقال ابن الأعرابي: فنق كأنها فنيق، أي: جمل فحل. وقال الأعشى:
  وأثيث جثل النبات تروي                      ه لعوب غريرة مفناق وناقة فنق: فتية سمينة لحيمة ضخمة. قال رؤبة:
  تنشطته كل مغلاة الوهق
  مضبورة قرواء هرجاب فنق
  مائرة الضبعين مصلاب العنق وأفنق الرجل: إذا تنعم بعد بؤس. والتفنيق: التنعيم، وهو مفنوق منعم. قال رؤبة:
  وقد تراني مرحا مفنقا
  زيرا أماني ود من تومقا وقال غيره:
  لا ذنب لي كنت امرأ مفنقا
  أبيض نوام الضحى غرونقا وتفنق الرجل: إذا تنعم كما يفنق الصبي المترف أهله. وعيش مفانق: ناعم. قال عدي بن زيد العبادي يصف الجواري بالنعمة:
  زانهن الشفوف ينضحن بالمس                      ك وعيش مفانـق وحـرير

  هكذا أنشده الجوهري، يروى بكسر النون وفتحها. ومما يستدرك عليه: الفنق: محركة، والفناق، كغراب: النعمة في العيش. وفانقه فناقا: نعمه، نقله الجوهري. وتفنقت في أمر كذا، أي: تأنقت، وتنطعت. وجمل فنق، مثل: فنيق.

### Türkçe

**الفنيق**, **كأمير**: Medine yakınında bir yer; üzerinde oturanına en faziletli salât ve selâm. Ve **الفنيق**: ehli üzerindeki kerametinden dolayı kendisine eziyet edilmeyen, ve binilmeyen, ikram edilmiş damızlık erkek (deve). Antere b. Şeddâd dedi:
  “Öfkeli, iri yapılı bir dişinin iki kulağı arasından satılır;
  ikram edilmiş **الفنيق** gibi, ziyafet verici.”
Amr b. el-Ehtem dedi:
  “Kızıl bir (deve), doğumun ilkbahar otlağında; sanki o,
  on aylık gebelerin önünde arz olunduğunda bir **فنيق**.”
Ve denildi: **جمل فنيق**: damızlık erkeğe veda eden (dişi). Ebû Zeyd dedi: O, onun isimlerinden bir isimdir; ve **كتابالإبل**’de zikretti. Çoğulu: **فنق** **ككتب**; çoğulun çoğulu (cem‘u’l-cem‘): **أفناق** **كطنب وأطناب**; birincisi Ebû Zeyd’den, ikincisi İbn Düreyd’den; **الصحاح**’ta olduğu gibi. A‘şâ dedi:
  “Ve yüzleri beyaz nedimler; sanki
  içki onlardan, zor (develer) **أفناق**.”
Ebû Amr dedi: **الفنيقة**: küçük torba. Başkası dedi: torbadan daha küçük bir kap; çoğulu: **فنائق**. Ebû Amr şu beyti şahit getirdi:
  “Sanki yükseklik ve **الفنائق** altında
  uzunluğundan, yüksek zirvelere atılmış taş yığını (gibi).”
Ve bir cariye **فنق**, iki ötre ile; ve **مفناق** kesre ile; Cevherî birincisiyle yetindi: iri yapılı, güzel, genç, nimet içinde. Asma‘î dedi: **امرأة فنق**: eti az. Şemmer dedi: Bilmiyorum; fakat **الفنق** nimet içinde olan (kadın)dır. A‘şâ’nın sözünü şahit getirdi:
  “İri yapılı bir kadın; **فنق**; dirsekleri dolgun;
  sanki ayağının çukuru dikenle ayakkabılanmış.”
Dedi: Dirsekleri dolgun olur da eti az olmaz. İbnü’l-A‘râbî dedi: **فنق** sanki o bir **فنيق**; yani: damızlık erkek deve. A‘şâ dedi:
  “Ve sık, gür bitkili (bir yer) suluyor onu;
  nazlı, toy bir (kız) **مفناق**.”
Ve **ناقة فنق**: genç, semiz, etli, iri. Ru’be dedi:
  “Onu her kaynar (kazan) kementi harekete geçirtti;
  bağlanmış, boynuzsuz, yaşlı, **فنق**;
  iki böğrü dalgalı, boynu sert.”
Ve **أفنق الرجل**: yoksulluktan sonra nimet içinde olursa. Ve **التفنيق**: nimetlendirme; ve o, nimet içinde olan **مفنوق**tur. Ru’be dedi:
  “Ve beni görürsün: sevinçli, **مفنقا**;
  arzuları ziyaret eden ve (dostluğu) arzulayan.”
Başkası dedi:
  “Günahım yok; ben **مفنقا** bir adam idim;
  beyaz, kuşluk vaktinde uyuyan, uzun boyunlu.”
Ve **تفنق الرجل**: nimet içinde olursa; tıpkı ehli tarafından şımartılan çocuğun **يفنق** olması gibi. Ve **عيش مفانق**: yumuşak (rahat). Adî b. Zeyd el-‘Ibâdî, cariyeleri nimetle vasfederken dedi:
  “Onları ince elbiseler süsledi; misk ile serperler;
  ve **عيش مفانـق** ve ipek.”

Cevherî onu böyle rivayet etti; **النون**’un kesresiyle ve fethasıyla rivayet olunur. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الفنق**: harekeli; ve **الفناق**, **كغراب**: yaşayışta nimet. Ve **فانقه فناقا**: onu nimet içinde kıldı; Cevherî nakletti. Ve **تفنقت في أمر كذا**: yani: süslendim, ve zorlama yaptım. Ve **جمل فنق**, misal: **فنيق**.
