# فنك (ف-ن-ك) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%83
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%86%D9%83

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - ن - ك
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%83/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والنون والفاء معهما
ك ن ف، ك ف ن، ن ك ف، ن ف ك، ف ك ن، ف ن ك كلهن مستعملات كنف: الكَنَفانِ: الجناحان، قال:
عنس مذكرة كأن عفاءهـا		سقطان من كَنَفَيْ نعام جافل
وكَنَفا الإنسان: جانباه، وناحيتا كل شيء: كَنَفاه.
ويقال: كَنَفَهُ الله، أي: رعاه وحفظه. وهو في حفظ الله وكَنَفِه، أي: حرزه وظله، يَكْنُفُهُ بالكلاءة وحسن الولاية.
والكِنْفُ: وعاء طويل لأسقاط التجار ونحوه. وقالوا: الكِنْفُ: الزنفليجة.
وقال عمر لابن مسعود؛: كَنيفٌ ملئ علماً.
وناقة كَنُوفٌ: وهي التي تكتنف في أكناف الإبل من البرد، أي: تستتر.
واشتقاق الكَنيف كأنه كُنِفَ في أستر النواحي.
وأكْنافُ الجبل أو الوادي: نواحيه، حيث تنضم إليه. الواحد: كَنَفٌ.
ويقال للإنسان المخذول: لا تَكْنُفُهُ من الله كانِفةٌ. أي: لا تحجزه.
وتكَنَّفوه من كل جانب، أي: احتوشوه.
والإِكْنافُ: الإعانة.. أكْنَفْته: أعنته.
كفن: كَفَنَ الرجل يَكْفِنُ، أي: يغزل الصوف، قال:
يظل في الشتا يرعاها ويعمتها		ويَكْفِنُ الدهر إلا ريث يهتبـد
وخالف أبو الدقيش في هذا البيت بعينه. فقال: بل يَكْفِنُ: يختلي الكَفْنة للمراضيع من الشاء.
والكَفْنة: شجرة من دق الشجر، صغيرة جعدة، إذا يبست صلبت عيدانها، كأنها قطع شققت عن القنا.
وكَفَّنتُ الميت، وكَفَنْتُهُ، فهو مكَفنٌ مكفُونٌ.
نكف: النَّكْفُ: تنحيتك الدموع بإصبعك عن خدك، قال:
فبانوا ولولا ما تَذكـرُ مـنـهـم		من الخلف لم يُنكَفْ لعينك مدمع
ودرهم مَنْكوفٌ، أي: بهرج رديء.
والنَّكَفُ: الاستنكاف. والاستنكافُ عند العامة: الأنفُ. وإنما هو الامتناع، والانقباض عن الشيء حمية وعزة.
والنَّكَفَةُ: ما بين اللحيين والعنق من جانبي الحلقوم من قدم من ظاهر وباطن.
نفك: النَّفَكُ: لغة في النكف.
فكن: التَّفَكُّنُ: التلهف على حاجة، أنه يظفر بها ففاتته. قال:
أما جزاء العارف المستيقن
عندك إلا حاجة التَّفكُّنِ
فنك: فَنَكَ يفْنُكُ فُنُوكاً، إذا لزم مكانه لا يبرح.
والفَنِيكان: عظمان ملزقان في الحمامة إذا كسر لم يستمسك بيضها في بطنها حتى تخدجه.
والفَنيكانِ من لحي كل ذي لحيين: الطرفان اللذان يتحركان من الماضغ، دون الصدغين. ومن جعل الفَنِيكَ واحداً للإنسان فهو مجمع اللحيين في وسط الذقن. وفي الحديث: "أمرني جبريل أن أتعاهد فنيكيَّ بالماء عند الوضوء".

##### Türkçe

**الكاف** ve **النون** ve **الفاء** onlarla birlikte

**ك ن ف**، **ك ف ن**، **ن ك ف**، **ن ف ك**، **ف ك ن**، **ف ن ك**; hepsi kullanımdadır. **كنف**: **الكَنَفانِ**: iki kanat; dedi ki:
“Dişi devekuşunun iki kanadından düşmüş iki parça sanki onun tozu”

Ve insanın **كَنَفا**’sı: iki yanı; ve her şeyin iki tarafı: onun **كَنَفاه**’sıdır.
Ve denilir: **كَنَفَهُ الله**, yani: onu gözetti ve korudu. Ve o, Allah’ın korumasında ve **كَنَفِه**’indedir; yani: O’nun sığınağı ve gölgesidir; onu otlak (gözetimi) ve güzel velâyet ile **يَكْنُفُهُ**.

Ve **الكِنْفُ**: tüccarların döküntüleri ve benzeri için uzun bir kap. Ve dediler: **الكِنْفُ**: **الزنفليجة**.
Ve Ömer, İbn Mes‘ûd’a dedi: “İlimle doldurulmuş bir **كَنيفٌ**.”
Ve **كَنُوفٌ** bir dişi deve: o, soğuktan develerin **أكناف**’ında barınandır; yani: gizlenir.
Ve **الكَنيف**’in türetimi, sanki en örtülü taraflarda **كُنِفَ** edilmiş gibidir.
Ve dağın yahut vadinin **أكْنافُ**’ı: ona bitiştiği yerlerdeki taraflarıdır. Tekili: **كَنَفٌ**.
Ve mahrum bırakılmış insana denilir: “Allah’tan onu **كانِفةٌ** **لا تَكْنُفُهُ**.” Yani: onu engellemez.
Ve onu her yandan **تكَنَّفوه**; yani: onu kuşattılar.
Ve **الإِكْنافُ**: yardım etme. **أكْنَفْته**: ona yardım ettim.

**كفن**: **كَفَنَ** adam **يَكْفِنُ**; yani: yün eğirir; dedi ki:
“Kışta onu güder ve ona bakar; ve zaman **يَكْفِنُ**—ancak (kısa bir süre) sıçrayıncaya dek”

Ebû’d-Dukayş bu beytin aynısında muhalefet etti. Dedi ki: Bilakis **يَكْفِنُ**: koyunların emziklileri için **الكَفْنة**’yi toplar.
Ve **الكَفْنة**: ağaç kırıntısından bir ağaçtır; küçük, kıvırcık; kuruduğunda dalları sertleşir; sanki kamıştan yarılıp çıkarılmış parçalar gibidir.
Ve ölüyü **كَفَّنتُ** ve **كَفَنْتُهُ**; o da **مكَفنٌ** **مكفُونٌ**’dur.

**نكف**: **النَّكْفُ**: gözyaşlarını parmağınla yanağından uzaklaştırmandır; dedi ki:
“Gittiler; onlardan hatırladığın şey olmasaydı, gözün için bir damla **لم يُنكَفْ** edilmezdi”

Ve **مَنْكوفٌ** bir dirhem: yani: sahte, kötü.
Ve **النَّكَفُ**: **الاستنكاف**. Ve **الاستنكافُ** avam katında: burundur. Oysa o, ancak kaçınma ve şeyden hamiyet ve izzetle çekinip büzülmedir.
Ve **النَّكَفَةُ**: iki çene ile boyun arasında, gırtlağın iki yanından, önden ve içten olan kısımdır.

**نفك**: **النَّفَكُ**: **النكف**’te bir lehçedir.

**فكن**: **التَّفَكُّنُ**: bir ihtiyaca karşı hasretlenmektir; onu elde edecekken elinden kaçırmıştır. Dedi ki:
“Yanındaki kesin bilen ârifin karşılığı, ancak **التَّفكُّنِ**’ün ihtiyacı mıdır?”

**فنك**: **فَنَكَ** **يفْنُكُ** **فُنُوكاً**; yerinde kalıp ayrılmadığı zaman.
Ve **الفَنِيكان**: güvercinde bitişik iki kemiktir; kırılırsa yumurtası karnında durmaz, ta ki onu düşürünceye kadar.
Ve iki çenesi olan her şeyin çenesinden **الفَنيكانِ**: çiğneyenden hareket eden iki uçtur; şakakların aşağısında. **الفَنِيكَ**’i insan için tekil yapan kimseye göre ise o, çenenin ortasında iki çenenin birleşim yeridir. Ve hadiste: “Cebrâil bana, abdestte su ile iki **فنيكيَّ**’mi gözetmemi emretti.”

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%83/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الفُنوكُ: اللجاجُ. وقد فَنَكَ في هذا الأمر يَفْنَكُ فُنوكاً، أي لجَّ فيه. وفَنَكَ بالمكان فُنوكاً: أقام به. وفَنَكَ في الطعام يَفْنُكُ فُنوكاً، إذا استمرَّ على أكله ولم يَعَف منه شيئاً. وفيه لغة أخرى: فَنِكَ في الطعام بالكسر فُنوكاً. والفَنَكُ، بالتحريك: الذي يُتَّخذ منه الفروُ. والفَنيكُ: طرف اللحْيَيْنِ عند العَنْفَقَةِ. ويقال: هو الإفْنيكُ.

##### Türkçe

**الفُنوكُ**: inatçılık. Ve bu işte **فَنَكَ** eder, **يَفْنَكُ** **فُنوكاً**; yani onda inat etti. Ve mekânda **فَنَكَ** etti, **فُنوكاً**: orada ikamet etti. Ve yemekte **فَنَكَ** eder, **يَفْنُكُ** **فُنوكاً**, eğer onu yemeye devam eder ve ondan hiçbir şeyi tiksinip bırakmazsa. Ve onda başka bir dil vardır: yemekte kesre ile **فَنِكَ** eder, **فُنوكاً**. Ve **الفَنَكُ**, hareke ile: kürkün kendisinden yapıldığı şey. Ve **الفَنيكُ**: **العَنْفَقَةِ** yanında iki çenenin ucu. Ve denilir: o **الإفْنيكُ**’tir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%83/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ن ف
كنف ، كفن ، نكف ، فنك ، فكن : مستعملات .
كنف : قال الليث : الكَنَفَانِ : الجَناحان ، وأنشد :
سِقْطَانِ مِن كَنَفَيْ نعَامٍ جافِلِ
وكَنَفَا الإنسانِ : جانباه ، وناحِيَتَا كلِّ شيءٍ : كَنَفاه .
وقولُهم : في حِفظ الله وكَنَفه أي في حِرزه وظلِّه ، يَكْنُفُه بالكَلاءَة وحُسْنِ الولاية .
وفي حديث ابن عمر في النَّجوى : ( يَدْنُو المؤمِنُ من رَبِّهِ يومَ القِيَامَةِ حتَّى يَضَعَ عَليه كَنَفَهُ ) .
قال ابنُ المبارَكِ : يَعني ستره .
وقال ابنُ شميل : يَضعُ الله عليه كَنَفه أي رَحمتَه وبِرِّه .
قال : وكَنَفا الإنسان : ناحيَتاه عن يمينه وعن شماله ، وهُما حِضْناه . وفلانٌ يعيشُ في كَنَف فلانٍ أي في ظلِّه .
وقال الليث : أَكْنَفْتُ الرجلَ : حَفِظتُه وأعنتُه فهو مُكْنَف .
( أبو عبيد عن الكسائي ) : أكْنَفتُ الرَّجلَ : حفِظْتُه وأعنتُه .
وكَنَفْتُ كَنِيفاً : عَمِلْتُه ، وأَنا أَكْنُفُه كَنْفاً وكُنوفاً .
وقال غيرُه : الكَنِيفُ : الحَظيرَةُ تُحْظَرُ للإبل والغنمِ من الشَّجَرِ تقِيها البَرْدَ والرِّيحَ .
وقال الراجز :
تبيت بين الزَرْب والكثيف
وقال الليث : يقال للإنسانِ لا تَكْنُفُه من الله كَانِفَةٌ : أي لا تحجِزُه .
وتَكَنَّفوهُ من كل جانبٍ أي احْتَوَشُوهُ .
والكِنْفُ : وعاءٌ يضعُ فيه الصَّائغُ أداتَه .
وقال عُمَرُ لابن مسعود : كُنَيْفٌ مُلِىءَ عِلْماً ، أراد أنه وعاء للعلوم بمنزلة الوعاء الذي يضع فيه الرجل أداته ، وتصغيرُه على جهة المَدْحِ له .
وناقةٌ كَنُوفٌ : وهي التي إذا أصابها البَرْدُ اكْتَنَفَت في أكْنَافِ الإبلِ تَسْتَتِرُ بها من البردِ .
اللحياني : جاء فلان بِكِنْفٍ فيه متاعٌ ، وهو
مثلُ العَيْبة ، وبنو فلان يكنفونَ بني فلان أي هم نزول في ناحيتهم ، وأَكْنَفْتُ فلاناً أي أعنته ، وأجاز بعضهم كنفتهُ ، واطلب ناقَتكَ كَنَفَ الإبل وكَنَفَيْها أي في ناحيتها ، وناقة كَنُوفٌ تبرك في ناحية الإبل ، وكَنَفْت الدارَ اكنُفُها اتِّخذت لها كنيفاً .
( أبو عبيد عن الكسائي ) مُكْنِف من الأسماء بضم الميم وكسر النون .
وأهلُ العراقِ يسمُّونَ ما أَشرَعُوا أَعالي دُورهم كَنِيفاً .
قال واشْتقاقُ اسم الكَنِيفِ كأَنَّه كُنِفَ في أَسْتَرِ النَّوَاحي .
والحظيرةُ تسمَّى كَنِيفاً لأنها تَكْنُفُ الإبلَ من البردِ ، فعيلٌ بمعنى فاعل .
وأَكْنافُ الجَبَلِ والوادي : نواحيهما حيث تنضم إليه ، الواحدُ : كَنَفٌ .
وقال غيره : الكَنِيفُ : التُّرْسُ : وكلُّ ساترٍ : كَنِيفٌ . وقال لبيد :
حَرِيما حين لم يَمنَعْ حَرِيما
سيوفهُمُ وَلاَ الحَجَفُ الكَنِيفُ
أي السَّاترُ .
( أبو عبيد ) : كَنَفَ عن الشيء ونكَبَ أي عدَلَ . قال القُطَامِيُّ :
ليُعْلَمَ ما فينَا عن البيعِ كَانِفُ
( شمر عن ابن الأعرابي ) : كَنَفَه عن الشيءِ أي حجزه عنه .
ويقال : انهزمَ القومُ فما كانَتْ لهم كَانِفَةٌ دونَ العَسْكَرِ : أي حاجزٌ يحجزُ العدُوَّ عنهم .
وكَنَفَ الكيالُ يَكْنُفُ كَنْفاً حَسَناً وهو أن يجعل يديهِ على رأسِ القَفيزِ يمسِكُ بهما الطَّعَامَ .
يقال : كِلْه كيلاً غير مَكْنُوفٍ .
كفن : ( الليث ) : كَفَنَ الرَّجُلُ يَكْفِنُ أي يغزلُ الصوف ، كقول الشاعر :
يَظَلُّ في الشَّاءِ يرعاهَا ويَعْمِتُهَا
ويَكْفِنُ الدَّهْرَ إلاَّ رَيْثَ يَهْتَبِدُ
قال : وخَالَف أبو الدُّقَيْشِ في هذا البيت بعينه ، فقال يَكْفِنُ يَخْتَلي الكَفْنَةَ للمراضيع من الشاء ، والكَفْنَةُ من دِقّ الشَّجَرِ صغيرةٌ جعدةٌ إذا يبسَت صَلُبَت عيدانُها كأنها قطعٌ شُقّقَتْ عن القَنَا .
قال : والكَفَنُ : معروفٌ ، يقال ميّتٌ مكْفونٌ مُكَفَّنٌ . وأنشده أبو عمرو :
فظلَّ يَعْمِتُ في قَوْطٍ ورَاجِلَةٍ
يُكَفّتُ الدَّهرَ إلاَّ ريثَ يَهْتَبِدُ
ويقال : يُكَفِّتُ : يَجمع ويَحْرِص إلاَّ ساعة يَقْعُدُ يَطبُخُ الهَبِيدَ .
والرّاجِلَةُ : كَبْشُ الرّاعِي يَحمِلُ عليه متاعَه وهو الكَرَّازُ .
( ثعلب عن ابن الأعرابيِّ ) : الكَفْنُ : التَّغْطِيَةُ .
 ( قلت ) : ومنه أُخذ كَفَنُ الميِّتِ لأنه يَسْتُرُه .
وقال امرؤ القيس :
عَلَى حَرَجٍ كَالْقَرِّ يَحْمِلُ أَكْفَانِي
أراد بأَكفانه ثيابَه التي تُوَارِيه . وكَفَنْتُ الخُبْزَةَ في المَلَّةِ إذا وَاريتها بها .
نكف : قال الليث : النَّكْفُ تَنْحِيَتُكَ الدُّموعَ عن خدِّكَ بإصبَعِك ، وأنشد :
فَبانُوا فَلَوْلاَ ما تَذَكَّرُ مِنْهُمُ
مِن الْخُلْفِ لم يُنْكَفْ لعَيْنِكَ مَدْمَعُ
وسمِعتُ المُنْذِرِيّ يقول : سمِعْتُ أبا العبّاس ، وسُئِل عن الاستِنكَافِ في قوله تعالى : ( لَّن يَسْتَنكِفَ الْمَسِيحُ أَن يَكُونَ عَبْداً للَّهِ ) ( النساء : 172 ) ، فقال : هو أَنْ يَقُولَ : لا ، وهو من النَّكَفِ والوَكَفِ .
يقال : ما عليه في ذاك الأمر نَكَفٌ ولا وَكَفٌ ، فالنكَفُ أَنْ يقالَ له سُوءٌ ، واسْتَنكَفَ ونَكِفَ إذا دفَعه وقال : لا ، والمفسِّرون يقولون : الاستِنكافُ والاستِكْبَارُ واحد .
والاستكبارُ : أن يتكبَّرَ ويتعظَّمَ والاستنكافُ : ما قُلْنَا .
وقال الزَّجَّاج في قوله تعالى : ( لَّن يَسْتَنكِفَ الْمَسِيحُ أَن يَكُونَ عَبْداً للَّهِ ( ، أيْ : ليس يَسْتنكف الذي تَزْعمون أَنَّه إلاهٌ أَنْ يَكونَ عبداً لله ولا الملائكةُ المقَرّبُونَ وهم أَكْثَرُ من البَشَرِ .
قال : ومعنى لَنْ يَسْتَنْكِفَ : لن يأْنف ، وأصلُه مُن نَكَفْتَ الدمْعَ إذا نَحَّيْته بإِصبَعيكَ عن خدِّك ثم ذَكَر البيت .
قال : فتأويلُ ( لَنْ يَسْتَنْكِفَ ) لن يَنْقَبِضَ ولن يَمتنِعَ من عُبُودَةِ الله .
قال اللحياني : النَّكَفُ ذِرْبَةٌ تحتَ اللُّغْدَيْن مثل الغُدَدِ .
( الحرَّانيُّ عن ابن السكِّيت ) : النَّكْفُ : مَصْدَرُ نَكَفْتُ الغيْثَ أَنكفُهُ إذا أَقْطَعْته .
ويقال : هذا غيثٌ لا يُنْكَفُ .
والنَّكَفُ : غُدَدَةٌ في أصل اللَّحْي بَين الرَّأْدِ وَشَحْم الأُذن .
وإبِلٌ مُنَكِّفةٌ ، إذا ظهرت نَكَفَاتُها .
وقال أيضاً : نَكَفْتُ أَثَرَه وانتَكَفْتُه إذا اعْتَرَضْتَه أَنْكُفُهُ نَكْفاً ، وذلك إذا علا ظَلَفاً من الأرض غليظاً لا يُؤَدِّي الأثَرَ فاعْتَرَضْتَه في مكانٍ سَهْلٍ .
ويقال : نَكِفْتُ من ذلك الأمْرِ أَنْكَفُ نَكَفاً إذا اسْتَنْكَفْتَ منه ، حكاها أَبو عمرٍ و عن أبي حِزَامٍ العُكْلِيِّ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : النَّكَفُ : اللُّغْدَانِ اللذانِ في الحَلْقِ وهُمَا جَانِبَا الْحُلقُوم .
وأنشد :
فَطَوَّحَتْ ببَضْعَةٍ والبَطْنُ خِفْ
فَقَذَفَتْهَا فَأَبَتْ أَنْ تَنْقَذِفْ
فَحَرَفَتْها فَتَلَقَّاهَا النَّكَفْ
قال : والمَنْكُوفُ : الذي يشتكي نَكَفَتَه ، وهو أَصْلُ اللِّهْزِمَة .
وقال الليث : النَّفَكَةُ : لغَةٌ في النَّكَفَة .
وقال غيرُه : النُّكَافُ أَنْ تَدْرَأَ الغُدَّةَ في النَّكَفَة .
وقال غيرُه عنده شجاعَةٌ لا تُنْكَفُ ولا تُنْكَشُ أي لا تُدْرَكُ كُلُّها .
وقال بعضُهم : انْتَكَفْتُ له فَضَرَبْتُهُ انْتِكافاً أي مِلْتُ عليه .
وأنشد :
لمَّا انْتَكَفْتُ له فَوَلَّى مُدْبِراً
كَرْنَفْتُهُ بهِرَاوَةٍ عَجْرَاء
وقال أبو تراب قال الأصمعي : ماءٌ لاَ يُنْكَفُ ولا يُنْزَحُ .
قال : وقال ابن الأعرابي : نَكَفَ البِئْرَ ونَكَشَهَا أي نَزَحَهَا .
وفي ( النوادر ) يقال : تَناكَفَ الرَّجُلاَنِ الكَلاَمَ إذا تَعَاوَرَاهُ .
فكن : في الحديث : ( مَثَلُ العَالِم مَثَلُ الحَمَّةِ منَ المَاءِ يأْتِيهَا البُعَدَاءْ ويِتْرُكُهَا القُرَبَاءُ ، حَتى إذا غَاضَ ماؤُهَا بَقِي قَوْمٌ يَتَفكَّنُونُ ) .
قال أبو عبيد : يَتَفَكَّنُونَ أي يَتَنَدَّمُونَ .
وقال اللحياني : أزْدُشَنُوءَةَ يقولونَ : يَتَفَكَّهُونَ ، وتَمِيمٌ تقولُ : يَتَفَكَّنُونَ .
وقال مجاهدٌ في قوله : ( حُطَاماً فَظَلْتُمْ ) ( الواقعة : 65 ) أي تَعَجَّبُونَ .
وقال عِكْرِمَة : تَنَدَّمُونَ .
وقال ابن الأعرابي : تَفَكَّهْتُ وَتَفَكَّنْتُ أي تَنَدَّمْتُ . وقال رؤبة :
أَمَا جَزَاءُ العَارِفِ المُسْتَيْقِنِ
عِنْدَكِ إلاَّ حَاجَةُ التَّفَكُّنِ
وقال الكسائيُّ وأبو عمرٍ و : التَّفَكُّنُ : التَّلَهُّفُ على ما فات . وأنشد :
وَلا خَائِبٌ إنْ فَاتَهُ زَادُ ضَيْفِهِ
يَعَضُّ على إبْهَامِه يَتَفَكَّنُ
وقال أَبو تراب سَمِعْتُ مُزَاحِماً يقول : تَفَكَّنَ وتَفَكَّر : واحدٌ .
وروى أبو العَبَّاسِ عن ابن الأعرابي قال : الفُكْنَةُ : النَّدَامَةُ .
فنك : قال ابن الأعرابي : الفَنْكُ العَجَبُ ، والفَنْكُ الكَذِبُ ، والفَنْكُ التَّعَدِّي ، والفَنْكُ اللَّجَاحُ .
( أبو عبيد عن أبي عبيدةَ ) : فَنَكَ في أَمْرِه أي ابْتزّه وغَلَبَه . من قول عبيدٍ :
إِذْ فَنَكَتْ في فَسَاد بَعْدَ إِصْلاحِ
قال : والفَنَكَ : مِثْلُه سَوَاء .
قال وقال الكسائي : فَنَكَ بالمَكَانِ فُنُوكاً وأَرَكَ أُرُوكاً إذ أَقَامَ .
( سَلَمَةُ عن الفراء ) : قال فَنَكْتَ في لَوْمِي
وأَفْنَكْتَ إِذَا مَهَرْتَ ذَاكَ وأَكْثَرْتَ فيه ، فَنَكْتَ تَفْنُكُ فَنْكاً وفُنُوكاً .
وأنشد :
لَمَّا رَأَيْتُ أَمْرَهَا في حُطِّي
وفَنَكَتْ في كَذبِي ولَطِّي
أَخَذْتُ منها بقُرُونٍ شُمْطِ
وقال أبو طالب : فَانَكَ في الكَذِبِ والشَّرّ ، وفَنَكَ وفَنَّكَ ، ولا يقال في الخَيْرِ ومعناهُ لَجَّ فيه ومَحك وهو مثل التَّتَابُعِ لا يَكونُ إلاّ في الشَّرِّ .
( أبو عبيد عن الكسائي ) : الفَنِيكُ : طَرَفُ اللّحْيَيْنِ عندَ العَنْفَقَةِ ، ولم يَعْرِف الإفْنِيك .
وأَخْبَرَنِي الإيَادِيُّ عن شمرٍ أنَّه قال : الفَنِيكَانِ : طَرَفَا اللّحْيَيْنِ ، العَظْمَانِ الدَّقِيقَان النَّاشِزَان أسْفَلَ من الأذُنَيْنِ بَيْنَ الصُّدْغِ والوَجْنَةِ ، والصَّبِيّانِ : مُلْتَقَى اللَّحْيَيْنِ الأسْفَلَيْنِ .
وقال الليث : الفَنِيكَانِ من لَحْي كُلِّ إِنْسَانِ : الطّرَفَان اللّذَان يتَحَرّكان مِنَ المَاضِغِ دُونَ الصُّدْغَينِ . ومَنْ جَعَلَ الفَنِيكَ واحداً في الإنْسَانِ فهو مَجمَعُ اللّحْيَينِ في وَسَطِ الذّقَنِ .
وفي الحديث أَنَّ النبيَّ ( صلى الله عليه وسلم ) قالَ : ( أَمَرَنِي جبريلُ عليه السلام أَنْ أَتَعَاهَدَ فَنيكَيَّ بالمَاءِ عِنْدَ الوُضُوءِ ) .
وقال الفَنِيكانِ : عَظْمَانِ مُلزَقَان في الحَمَامَةِ إذا كُسِرَا يَسْتمْسِكْ بيضُها في بَطْنها حتَّى تُخْدِجَهُ .
والفَنَكُ مُعَرَّب .
( عَمْرٌ و عن أَبيه ) : الفَنِيكُ : عَجْبُ الذّنَبِ .

##### Türkçe

**ك ن ف**
**كنف** ، **كفن** ، **نكف** ، **فنك** ، **فكن** : kullanımdaki (lafızlar)dır.

**كنف** : Leys dedi ki: **الكَنَفَانِ**: iki kanattır; ve şu beyti şahit getirdi:
سِقْطَانِ مِن كَنَفَيْ نعَامٍ جافِلِ

Ve **كَنَفَا الإنسانِ**: onun iki yanı; her şeyin iki tarafı: **كَنَفاه**.

Onların sözü: “Allah’ın hıfzı ve **كَنَفِه** içinde” yani O’nun koruması ve gölgesi içinde; onu gözetim ve güzel idare ile **يَكْنُفُه**.

İbn Ömer’in gizli konuşma hakkındaki hadisinde: “(Mümin kıyamet günü Rabbine yaklaşır; ta ki O, üzerine **كَنَفَهُ** koyar.)”

İbnü’l-Mübârek dedi ki: yani O’nun örtüsü.

İbn Şümeyl dedi ki: Allah onun üzerine **كَنَفَه** koyar; yani rahmetini ve iyiliğini.

Dedi ki: **كَنَفا الإنسان**: sağından ve solundan iki tarafıdır; ikisi onun iki koltuk altıdır. “Falan, falanın **كَنَف**’inde yaşar” yani onun gölgesinde.

Leys dedi ki: “Bir adamı **أَكْنَفْتُ**”: onu korudum ve ona yardım ettim; o da **مُكْنَف**tir.

( Ebû Ubeyd, Kisâî’den ): “Bir adamı **أكْنَفتُ**”: onu korudum ve ona yardım ettim.

“**كَنَفْتُ كَنِيفاً**”: onu yaptım; ben onu **كَنْفاً** ve **كُنوفاً** olarak **أَكْنُفُه**.

Başkası dedi ki: **الكَنِيفُ**: develer ve koyunlar için ağaçtan çevrilip yapılan ağıl; onları soğuktan ve rüzgârdan korur.

Recez söyleyen dedi ki:
تبيت بين الزَرْب والكثيف

Leys dedi ki: İnsana “Allah’tan onu **كَانِفَةٌ** ile **لا تَكْنُفُه**” denir; yani onu engelleme.

“Onu her yandan **تَكَنَّفوهُ**” yani onu çepeçevre kuşattılar.

**الكِنْفُ**: kuyumcunun aletini içine koyduğu bir kaptır.

Ömer, İbn Mesud’a dedi ki: “**كُنَيْفٌ** ilimle doldurulmuş”; onun ilimler için bir kap olduğunu, adamın aletini içine koyduğu kap makamında olduğunu kastetti; küçültmesi, onu övme yönündendir.

**ناقةٌ كَنُوفٌ**: soğuk ona isabet ettiğinde, soğuktan örtünmek için develerin **أَكْنَافِ**’ı içinde **اكْتَنَفَت** (sığınıp büzülüp) gizlenen (dişi deve)dir.

Lihyânî: Falan, içinde eşya bulunan bir **كِنْفٍ** ile geldi; o,
heybe gibidir. “Falan oğulları, falan oğullarını **يكنفونَ**” yani onların tarafında konaklarlar. “Falanı **أَكْنَفْتُ**” yani ona yardım ettim. Bazıları “**كنفتهُ**”yi caiz gördü. “Deveni, develerin **كَنَفَ**’inde ve **كَنَفَيْها**’sında ara” yani onların tarafında. “**ناقة كَنُوفٌ**”: develerin bir tarafında çöker. “Evi **كَنَفْتُ**; onu **اكنُفُها**”: ona bir **كنيفاً** edindim.

( Ebû Ubeyd, Kisâî’den ): **مُكْنِف** isimlerdendir; mîm’in dammesi ve nûn’un kesresiyle.

Irak ehli, evlerinin üst kısımlarını dışarıya doğru uzattıkları şeye **كَنِيفاً** derler.

Dedi ki: **الكَنِيفِ** adının iştikakı, sanki en örtülü taraflarda **كُنِفَ** (örtülüp saklanmış) gibidir.

Ağıl **كَنِيفاً** diye adlandırılır; çünkü develeri soğuktan **تَكْنُفُ** eder; **فعيلٌ** (vezni) **فاعل** anlamındadır.

Dağın ve vadinin **أَكْنافُ**’ı: onlara bitişen taraflarıdır; tekili: **كَنَفٌ**.

Başkası dedi ki: **الكَنِيفُ**: kalkandır; her örtücü: **كَنِيفٌ**. Lebîd dedi ki:
حَرِيما حين لم يَمنَعْ حَرِيما
سيوفهُمُ وَلاَ الحَجَفُ الكَنِيفُ
yani örtücü.

( Ebû Ubeyd ): **كَنَفَ** şeyden ve **نكَبَ** yani saptı. Kutâmî dedi ki:
ليُعْلَمَ ما فينَا عن البيعِ كَانِفُ

( Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den ): “Onu şeyden **كَنَفَه**” yani onu ondan alıkoydu.

Ve denir ki: Kavim bozguna uğradı; orduya karşı onların önünde bir **كَانِفَةٌ** olmadı; yani düşmanı onlardan alıkoyan bir engel.

Ölçücü **كَنَفَ** eder; **يَكْنُفُ** güzel bir **كَنْفاً** ile; o da iki elini ölçek kabının başına koyup, iki eliyle yiyeceği tutmasıdır.

Denir ki: “Onu, **مَكْنُوفٍ** olmayan bir ölçüyle ölç.”

**كفن** : ( Leys ): Adam **كَفَنَ** eder, **يَكْفِنُ**; yani yün eğirir; şairin sözü gibi:
يَظَلُّ في الشَّاءِ يرعاهَا ويَعْمِتُهَا
ويَكْفِنُ الدَّهْرَ إلاَّ رَيْثَ يَهْتَبِدُ

Dedi ki: Ebû’d-Dukayş bu beytin aynısında muhalefet etti; “**يَكْفِنُ**: koyunlardan emzikli yavrular için **الكَفْنَةَ**yı toplar” dedi. **الكَفْنَةُ**: ağacın ince dal kırıntısından; küçük, kıvırcık; kuruduğunda çubukları sertleşir; sanki kamıştan yarılıp çıkarılmış parçalar gibidir.

Dedi ki: **الكَفَنُ**: bilinen (şey)dir; “kefenlenmiş ölü” için **ميّتٌ مكْفونٌ مُكَفَّنٌ** denir. Ebû Amr ona şu beyti şahit getirdi:
فظلَّ يَعْمِتُ في قَوْطٍ ورَاجِلَةٍ
يُكَفّتُ الدَّهرَ إلاَّ ريثَ يَهْتَبِدُ

Ve denir ki: **يُكَفِّتُ**: toplar ve biriktirir; ancak bir süre oturup **الهَبِيدَ** pişirir.

**الرّاجِلَةُ**: çobanın koçu; eşyasını onun üzerine yükler; o da **الكَرَّازُ**dur.

( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): **الكَفْنُ**: örtmedir.

( Ben derim ): Ondan ölünün **كَفَنُ**’i alınmıştır; çünkü onu örter.

İmruü’l-Kays dedi ki:
عَلَى حَرَجٍ كَالْقَرِّ يَحْمِلُ أَكْفَانِي
**أَكفانه** ile, onu örten elbiselerini kastetti. “Ekmeği közde **كَفَنْتُ**” yani onu onunla örttüğümde.

**نكف** : Leys dedi ki: **النَّكْفُ**: parmağınla gözyaşlarını yanağından uzaklaştırmandır; ve şu beyti şahit getirdi:
فَبانُوا فَلَوْلاَ ما تَذَكَّرُ مِنْهُمُ
مِن الْخُلْفِ لم يُنْكَفْ لعَيْنِكَ مَدْمَعُ

Münzirî’yi şöyle derken işittim: Ebû’l-Abbâs’ı işittim; ona, Allah’ın sözü olan “( **لَّن يَسْتَنكِفَ الْمَسِيحُ أَن يَكُونَ عَبْداً للَّهِ** )” (Nisâ: 172) içindeki **الاستِنكَافِ** soruldu; dedi ki: “O, ‘hayır’ demesidir; o, **النَّكَفِ** ve **الوَكَفِ**’tendir.”

Denir ki: “O işte onun üzerinde ne **نَكَفٌ** vardır ne **وَكَفٌ**”; **النكَفُ**: ona kötü söz söylenmesidir. **اسْتَنكَفَ** ve **نَكِفَ**: onu geri çevirdiğinde ve “hayır” dediğinde. Müfessirler derler ki: **الاستِنكافُ** ile **الاستِكْبَارُ** birdir.

**الاستكبارُ**: kibirlenip büyüklük taslamandır; **الاستنكافُ**: dediğimizdir.

Zeccâc, Allah’ın sözü “( **لَّن يَسْتَنكِفَ الْمَسِيحُ أَن يَكُونَ عَبْداً للَّهِ** )” hakkında dedi ki: yani, sizin ilâh olduğunu zannettiğiniz (kimse), Allah’a kul olmaktan **يَسْتنكف** etmez; ne de insanlardan daha çok olan mukarreb melekler.

Dedi ki: **لَنْ يَسْتَنْكِفَ**’in manası: “çekinmeyecek”; aslı, gözyaşını parmağınla yanağından uzaklaştırdığında “**نَكَفْتَ**”tendir; sonra beyti zikretti.

Dedi ki: “( **لَنْ يَسْتَنْكِفَ** )”in te’vili: Allah’a kulluktan büzülmeyecek ve kaçınmayacaktır.

Lihyânî dedi ki: **النَّكَفُ**: iki gıdı altında, guddeler gibi bir et parçasıdır.

( Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten ): **النَّكْفُ**: “Yağmuru **نَكَفْتُ**; onu **أَنكفُهُ**”nin masdarıdır; onu kestiğinde.

Ve denir ki: “Bu, **لا يُنْكَفُ** bir yağmurdur.”

**النَّكَفُ**: çenenin kökünde, **الرَّأْدِ** ile kulak yağının arasında bir gudde.

**إبِلٌ مُنَكِّفةٌ**: **نَكَفَاتُها** göründüğünde.

Yine dedi ki: “İzini **نَكَفْتُ** ve **انتَكَفْتُه**”: onu kestim; onu **أَنْكُفُهُ نَكْفاً**; bu, yerin kalın bir sertliğine yükselip izin geçmediği zaman, onu düz bir yerde kesmendir.

Ve denir ki: “O işten **نَكِفْتُ**; **أَنْكَفُ نَكَفاً**”: ondan **اسْتَنْكَفْتَ** ettiğinde; bunu Ebû Amr, Ebû Hizâm el-Ukley’den nakletti.

( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ) dedi ki: **النَّكَفُ**: boğazda bulunan iki gıdı; ikisi gırtlağın iki yanıdır. Ve şu beyti şahit getirdi:
فَطَوَّحَتْ ببَضْعَةٍ والبَطْنُ خِفْ
فَقَذَفَتْهَا فَأَبَتْ أَنْ تَنْقَذِفْ
فَحَرَفَتْها فَتَلَقَّاهَا النَّكَفْ

Dedi ki: **المَنْكُوفُ**: **نَكَفَتَه**’sinden şikâyet eden kimsedir; o, **اللِّهْزِمَة**’nin aslıdır.

Leys dedi ki: **النَّفَكَةُ**: **النَّكَفَة** hakkında bir lehçedir.

Başkası dedi ki: **النُّكَافُ**: **النَّكَفَة**’deki guddeyi itip gidermendir.

Başkası dedi ki: “Onun, ne **تُنْكَفُ** ne **تُنْكَشُ** bir cesareti vardır” yani tamamı idrak edilmez.

Bazıları dedi ki: “Ona **انْتَكَفْتُ**; sonra onu **انْتِكافاً** dövdüm” yani ona doğru meylettim. Ve şu beyti şahit getirdi:
لمَّا انْتَكَفْتُ له فَوَلَّى مُدْبِراً
كَرْنَفْتُهُ بهِرَاوَةٍ عَجْرَاء

Ebû Turâb dedi ki: Asma‘î’nin şöyle dediğini işittim: “**ماءٌ**: ne **لاَ يُنْكَفُ** ne **لا يُنْزَحُ**.”

Dedi ki: İbnü’l-A‘râbî dedi ki: “Kuyuyu **نَكَفَ** etti ve **نَكَشَهَا**” yani onu boşalttı.

( **النوادر** )’de: “İki adam sözü **تَناكَفَ** ettiğinde” denir; yani onu birbirlerine dönüşümlü söylediklerinde.

**فكن** : Hadiste: “(Âlimin misali, sudan bir **الحَمَّةِ** misali gibidir; ona uzaklar gelir, yakınlar onu bırakır; nihayet suyu çekilince bir kavim kalır; **يَتَفكَّنُونُ**.)”

Ebû Ubeyd dedi ki: **يَتَفَكَّنُونَ** yani pişman olurlar.

Lihyânî dedi ki: Ezdü Şenûe der ki: **يَتَفَكَّهُونَ**; Temîm ise der ki: **يَتَفَكَّنُونَ**.

Mücâhid, “( **حُطَاماً فَظَلْتُمْ** )” (Vâkıa: 65) hakkında dedi ki: yani şaşırırsınız.

İkrime dedi ki: pişman olursunuz.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: “**تَفَكَّهْتُ** ve **تَفَكَّنْتُ**” yani pişman oldum. Rü’be dedi ki:
أَمَا جَزَاءُ العَارِفِ المُسْتَيْقِنِ
عِنْدَكِ إلاَّ حَاجَةُ التَّفَكُّنِ

Kisâî ve Ebû Amr dedi ki: **التَّفَكُّنُ**: kaçırılana üzülüp yanmadır. Ve şu beyti şahit getirdi:
وَلا خَائِبٌ إنْ فَاتَهُ زَادُ ضَيْفِهِ
يَعَضُّ على إبْهَامِه يَتَفَكَّنُ

Ebû Turâb dedi ki: Müzâhim’in şöyle dediğini işittim: **تَفَكَّنَ** ile **تَفَكَّر** birdir.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; dedi ki: **الفُكْنَةُ**: pişmanlıktır.

**فنك** : İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الفَنْكُ** hayrettir; **الفَنْكُ** yalandır; **الفَنْكُ** haddi aşmadır; **الفَنْكُ** inatla diretmedir.

( Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den ): “İşinde **فَنَكَ** etti” yani onu soyup aldı ve ona galip geldi. Ubeyd’in sözü(nden):
إِذْ فَنَكَتْ في فَسَاد بَعْدَ إِصْلاحِ

Dedi ki: **الفَنَكَ**: onun gibidir; eşittir.

Dedi; Kisâî dedi ki: Mekânda **فَنَكَ** etti; **فُنُوكاً**; ve **أَرَكَ** etti; **أُرُوكاً**; yani ikamet etti.

( Seleme, Ferrâ’dan ): dedi ki: “Kınamamda **فَنَكْتَ** ettin ve **أَفْنَكْتَ**; o, bunu ustaca yaptığında ve onda çoğalttığında”; “**فَنَكْتَ**: **تَفْنُكُ**; **فَنْكاً** ve **فُنُوكاً**.” Ve şu beyti şahit getirdi:
لَمَّا رَأَيْتُ أَمْرَهَا في حُطِّي
وفَنَكَتْ في كَذبِي ولَطِّي
أَخَذْتُ منها بقُرُونٍ شُمْطِ

Ebû Tâlib dedi ki: Yalan ve şerde **فَانَكَ** etti; ve **فَنَكَ** ve **فَنَّكَ**; hayırda söylenmez. Manası: onda inatla ısrar etti ve sürtüştü; o, ardı ardına gelme gibidir; ancak şerde olur.

( Ebû Ubeyd, Kisâî’den ): **الفَنِيكُ**: **العَنْفَقَةِ** yanında iki çenenin ucu; **الإفْنِيك**’i tanımadı.

İyâdî bana, Şemmer’den haber verdi: dedi ki: **الفَنِيكَانِ**: iki çenenin ucu; iki ince, çıkıntılı kemik; iki kulağın altından daha aşağıda, şakak ile yanak arasında. **الصَّبِيّانِ**: iki alt çenenin birleşme yeridir.

Leys dedi ki: Her insanın çenesinden **الفَنِيكَانِ**: şakakların altında, çiğneyiciden aşağıda hareket eden iki uçtur. **الفَنِيكَ**i insanda tek yapan kimseye göre ise o, çenenin ortasında iki çenenin birleşim yeridir.

Hadiste: Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) şöyle dediği (rivayet edilmiştir): “(Cebrâil bana, abdestte su ile iki **فَنيكَيَّ**’imi gözetmemi emretti.)”

Ve **الفَنِيكانِ** dedi ki: Güvercinde iki yapışık kemiktir; kırıldıklarında yumurtası karnında tutunur; ta ki onu erken düşürsün.

**الفَنَكُ** Arapçalaştırılmıştır.

( Amr ve babasından ): **الفَنِيكُ**: kuyruğun sokumu.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%83/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والنون وما يثلثهما)
(فني) الفاء والنون والحرف المعتلّ. هذا بابٌ لا تنقاس كلِمُهُ، ولم يُبْنَ على قياسٍ معلوم، وقد ذكرنا ما جاء فيه. قالوا: فَنِيَ يَفْنَى فَناءً، والله تعالى أفناهُ، وذلك إذا انقطع. والله تعالى قَطَعه، أي ذهب به. والفَنَا مَقصورٌ: عِنَب الثّعلب. والفِناء: ما امتدَّ مع الدَّار من جوانبها، والجمع أفنية. ويقولون: هو من أفناء العرب، إذا لم يُدْرَ ممن هو. والمُفانَاة: المداراة. قال:
أقيمه تارةً وأُقْعِدُه  *** كما يُفانِي الشَّمُوسَ قائدُها([1])
والأَفانِي: نبت، الواحدة أفانِيَة. والفَنَاة: البَقرة، والجمع فَنَوات. وشجرةٌ فَنْواء، إذا ذهبت أفنانُها في كلِّ شيء، والقياس فَنَّاءُ، لأنَّه من الفَنَن.
(فند) الفاء والنون والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على ثِقَل وشدة، ويقال بعضه على بعض([2]) . من ذلك الفِنْد: الشِّمراخ من الجبل، وقال قوم: هو الجبَلُ العظيم، وبه سمِّي الرجل فِنْداً.
وممَّا يقاس عليه التفنيد، و[هو] اللوم، لأنَّه كلام يثقل على سامعه ويشتدّ. والفَنَد: الهَرَم، وهو ذاك القياس، ولا يكون هَرَماً إلاّ ومعه إنكارُ عقل. يقال أَفْنَدَ الرّجُل فهو مُفْنِدٌ، إذ أُهْتِر. ولا يقال عجوزٌ مُفْنِدة، لأنَّها لم تكُ في شبيبتها ذاتَ رأي.
ويقولون: الفَنَد: الكذب. وممكنٌ أن يكون سمِّي كذا لأنّ صاحِبَه يفنَّد، أي يلام. وممكنٌ أن يسمَّى كذا لأنَّه شديد الإثم؛ شديدٌ وِزْرُه.
(فنع) الفاء والنون والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على طِيبٍ وكثرةٍ وكَرَم. فالفَنَع: الكَرَم. ويقال إنَّ نَشْر المسكِ فَنَع. ويقال نَشْر الثّناءِ الحَسن. ويقال مالٌ ذو فَنَع، أي كَثْرة. قال:
وقد أجودُ وما مالي بذي فَنَعٍ  *** على الصَّديق وما خيري بممنونِ([3])
(فنق) الفاء والنون والقاف أُصَيْلٌ يدلُّ على كَرم ونَعْمة. من ذلك الفَنِيق: الفَحْل المكْرَم لا يُؤذَى لكرامته. ويقال الفُنُقُ: الجارية المنعَّمة. والمفنّق*: المنعّم.
(فنك) الفاء والنون والكاف كلمتان. قالوا: الفَنْك: اللَّجَاج: ويقال اللزوم. يقال: فَنَكَ: أقام.
والكلمة الأخرى: الفَنِيك: طرف اللَّحْيين عند العَنْفقة. قال بعضُهم: سألت أبا عمروٍ الشيبانيَّ عن الفَنِيك فقال: أمَّا الأعلى فمجتمَع اللَّحيين عند الذَّقَن، وأمَّا الأسفل فمجتمع الورِكَين حيثُ يلتقيان.
(فنح) الفاء والنون والحاء كلمة واحدة. يقولون: فَنَحَ الفرسُ من الماء، إذا شرب دونَ الرِّيّ. قال:
والأخْذ بالغَبوق والصَّبُوح  *** مُبرِّداً لمِقْأبٍ فَنُوحِ([4])
المِقأب: الكثير الشّرب للماء واللَّبَن. ورواها آخرون: "لمِصْأَبٍ"، وهو الذي يشرب دونَ الرّيّ. والله أعلم بالصواب.
--------------ـــــ
([1]) للكميت، كما في اللسان (فنى) برواية: "تقيمه تارة وتقعده". ورواية المجمل تطابق رواية المقاييس.
([2]) كذا وردت هذه العبارة.
([3]) أرى البيت ملفقاً من بيتين، أحدهما لأبي محجن الثقفي في ديوانه 7 واللسان (فنع، فجر)، وهو:
وقد أجود وما مالي بذي فنع  *** وقد أكر وراء المحجر البرق
          ويروى: "بذي فجر". والآخر لذي الإصبع العدواني في المفضليات (1: 158) وهو:
إني لعمرك ما بابي بذي غلق  *** عن الصديق ولا خيري بممنون
([4]) الرجز في اللسان (فنح).

ـ

##### Türkçe

(فâ ve **النون** ve onları üçleyen şeyin bâbı)
(**فني**) **الفاء** ve **النون** ve illetli harf. Bu, kelimeleri bütünüyle kıyaslanmayan bir bâbdır; bilinen bir kıyas üzerine bina edilmemiştir; onda geleni zikrettik. Dediler ki: **فَنِيَ يَفْنَى فَناءً**; Allah Teâlâ onu **أفناهُ**; bu, kesildiği zaman olur. Allah Teâlâ onu **قَطَعه**; yani onu götürdü. Ve **الفَنَا** (maksûr): tilki üzümü. Ve **الفِناء**: evle birlikte onun yanlarından uzayan şey; çoğulu **أفنية**. Ve derler ki: O, **أفناء العرب**’dandır; kimden olduğu bilinmediği zaman. Ve **المُفانَاة**: idâre etme. Dedi ki:
أقيمه تارةً وأُقْعِدُه  *** كما يُفانِي الشَّمُوسَ قائدُها([1])
Ve **الأَفانِي**: bir bitki; teki **أفانِيَة**. Ve **الفَنَاة**: inek; çoğulu **فَنَوات**. Ve **فَنْواء** bir ağaç; dalları her şeye doğru gittiği zaman; kıyas **فَنَّاءُ**dur; çünkü o **الفَنَن**’dendir.

(**فند**) **الفاء** ve **النون** ve **الدال**; ağırlık ve şiddete delâlet eden sahih bir asıldır; ve onun bazısı bazısı üzerine söylenir([2]). Bundan: **الفِنْد**: dağdan bir şimrâh; bir kavim dedi ki: o, büyük dağdır; ve onunla adama **فِنْداً** adı verildi.
Ve ona kıyas olunan şeylerden **التفنيد**; ve [o] azarlamadır; çünkü o, dinleyene ağır gelen ve şiddetlenen bir sözdür. Ve **الفَنَد**: ihtiyarlıktır; ve o, o kıyastır; ve ancak onunla birlikte aklın inkârı varken ihtiyarlık olur. Denir ki: **أَفْنَدَ** adam; o hâlde o **مُفْنِدٌ**dur; saçmaladığı zaman. Ve **عجوزٌ مُفْنِدة** denmez; çünkü o, gençliğinde görüş sahibi olmadı.
Ve derler ki: **الفَنَد**: yalandır. Ve mümkündür ki böyle adlandırılmıştır; çünkü sahibi **يفنَّد** olur; yani azarlanır. Ve mümkündür ki böyle adlandırılır; çünkü o, şiddetli günahtır; yükü şiddetlidir.

(**فنع**) **الفاء** ve **النون** ve **العين**; hoşluk ve çokluk ve kereme delâlet eden sahih bir asıldır. O hâlde **الفَنَع**: keremdir. Ve denir ki: miskin yayılması **فَنَع**dır. Ve denir: güzel övgünün yayılması. Ve denir: **مالٌ ذو فَنَع**; yani çokluk. Dedi ki:
وقد أجودُ وما مالي بذي فَنَعٍ  *** على الصَّديق وما خيري بممنونِ([3])

(**فنق**) **الفاء** ve **النون** ve **القاف**; kerem ve nimet’e delâlet eden küçük bir asıldır. Bundan: **الفَنِيق**: kereminden ötürü incitilmeyen, ikram edilen damızlık erkek. Ve denir: **الفُنُقُ**: nimet içinde yetişmiş câriye. Ve **المفنّق***: nimet içinde olan.

(**فنك**) **الفاء** ve **النون** ve **الكاف** iki kelimedir. Dediler ki: **الفَنْك**: inatçılık; ve denir: yapışıp kalma. Denir: **فَنَكَ**: ikamet etti.
Ve diğer kelime: **الفَنِيك**: **العَنْفقة** yanında iki çenenin ucu. Bazıları dedi ki: Ebû Amr eş-Şeybânî’ye **الفَنِيك** hakkında sordum; dedi ki: Üst olan ise çene yanında iki çenenin birleşme yeridir; alt olan ise iki kalçanın birleştiği yerde iki kalçanın birleşme yeridir.

(**فنح**) **الفاء** ve **النون** ve **الحاء** tek bir kelimedir. Derler ki: **فَنَحَ** at sudan; doyma olmaksızın içtiği zaman. Dedi ki:
والأخْذ بالغَبوق والصَّبُوح  *** مُبرِّداً لمِقْأبٍ فَنُوحِ([4])
**المِقأب**: su ve sütü çok içen. Başkaları onu “**لمِصْأَبٍ**” diye rivayet etti; ve o, doyma olmaksızın içendir. Allah doğrusunu daha iyi bilir.

--------------ـــــ
([1]) Kümeyt’indir; Lisân’da (**فنى**) “تقيمه تارة وتقعده” rivayetiyle. Mücmel’in rivayeti Mekâyîs’in rivayetine mutabıktır.
([2]) Bu ibare böyle vârid olmuştur.
([3]) Beyti iki beyitten uydurulmuş görüyorum; ikisinden biri Ebû Mihcen es-Sekafî’nindir; divanında 7 ve Lisân’da (**فنع**، **فجر**) şöyledir:
وقد أجود وما مالي بذي فنع  *** وقد أكر وراء المحجر البرق
          Ve “**بذي فجر**” diye rivayet edilir. Diğeri ise Zü’l-İsba‘ el-‘Advânî’nindir; el-Mufaddaliyât’ta (1: 158) şöyledir:
إني لعمرك ما بابي بذي غلق  *** عن الصديق ولا خيري بممنون
([4]) Recez, Lisân’da (**فنح**).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%83/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفَنْكُ: العَجَبُ، والفَنْك الكذب، والفَنْكُ التَّعَدِّي، والفَنْكُ اللَّحاج.
وفَنَك بالمكان يَفْنُكُ فُنُوكاً وأَرَكَ أُرُوكاً إذا أَقام به. وفَنَكَ فُنُوكاً وأَفْنَكَ: واظب على الشيء. وفَنَك في الطعام يَفْنُك فُنُوكاً إذا استمرّ على أَكله ولم يَعَفْ منه شيئاً، وفيه لغة أُخرى: فَنِكَ في الطعام، بالكسر، فُنُوكاً. وفَنَك في أَمره: ابْتَزَّه ولَجَّ فيه وغَلَبَ عليه؛ قال عَبِيدُ بن الأَبْرَص:
ودِّعْ لَمِيسَ ودَاعَ الصَّارِمِ اللاَّحِي،
إذ فَنَكَتْ في فسادٍ بعدَ إصْلاحِ
وفَنَكَ فُنُوكاً وأَفْنَك: كذبَ. وفَنَكَ في الكذب: مَضى ولَجَّ فيه؛ قال:
لما رأَيتُ أَنها في خُطِّي،
وفَنَكَتْ في كَذِبٍ ولَطِّ،
أَخَذْتُ منها بقُرونٍ شُمْطِ
وقال أَبو طالب: فَانَكَ في الكذب والشر وفَنَكَ وفَنَّكَ ولا يقال في الخير، ومعناه لَجَّ فيه ومَحَكَ، وهو مثل التَتايُع لا يكون إلا في الشر. الجوهري: الفُنُوك اللَّجاجُ؛ عن الكسائي وأَبو عبيدة مثله، وقد فَنَك في هذا الأَمر يَفْنُك فُنوكاً أَي لَجَّ فيه، وزعم يعقوب أَنه مقلوب من فَكَنَ. الفراء قال: فَنَكْتَ في لَوْمِي وأَفْنَكْتَ إذا مَهَرْتَ ذلك وأَكثرت فيه، فَنَكْتَ تَفْنُك فَنْكاً وفُنوكاً.
والفَنِيكُ من الإنسان: مُجْتَمَعُ اللَّحْيَيْنِ في وَسط الذَّقَنِ، وقيل: هو طرف اللحيين عند العَنْفَقة، ويقال: هو الإفْنِيكُ، قال ولم يعرف الكسائي الإفْنِيكَ، وقىل: الفَنيك عظم ينتهي إليه حلق الرأس، وقيل: الفَنِيكان من كل ذي لَحْيَيْنِ الطرفان اللذان يتحرَّكان في المَاضِغِ دون الصُّدْغَين، وقيل: هما من عن يمين العنفقة وشمالها، ومَن جعل الفَنِيكَ واحداً في الإنسان فهو مجمع اللحيين في وسط الذقن. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، قال: أمرني جبريل أَن أَتعاهد فَنِيكَيَّ بالماء عند الوضوء. وفي حديث عبد الرحمن بن سَابِطٍ: إذا توضأتَ فلا تَنْسَ الفَنِيكَيْن، يعني جانبي العنفقة عن يمين وشمال، وهما المَغْفَلَة؛ وقيل: أَراد به تخليل أُصول شعر اللحية. شمر: الفَنِيكان طرفا اللَّحْيَين العظمان الدقيقان الناشزان أَسفل من الأُذنين بين الصُّدْغ والوَجْنة، والصَّبِيَّان مُلْتَقى اللحيين الأَسفلين. والفَنِيكان من الحمامة: عُظَيمان مُلزَقانِ بقَطَنِها إذا كسرا لم يستمسك بيضها في بطنها وأَخْدَجَتْها، وقيل: الفَنِيك والإفْنِيكُ زِمِكَّى الطائر، قال ابن دريد: ولا أَحقه. أَبو عمرو: الفَنِيك عَجْبُ الذنب. ابن سيده: والفَنْكُ العَجَبُ؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
ولافَنْكَ إلا سَعْيُ عَمْروٍ ورَهْطِه،
بما اخْتَشَبُوا من مِعْضَدٍ ودَدانِ
اخُتَشَبُوا: اتخذوه خَشِيباً، وهو السيف الذي لم يُتَأنَّق في صُنْعه؛ وقال آخر:
جاءتْ بفَنْكٍ أُختُ بنت عَمْرِو
والفَنَكُ: كالفَنْكِ. ومضى فِنْكٌ من الليل وفُنْكٌ أَي ساعة؛ حكي ذلك عن ثعلب. والفَنَكُ: جلد يلبس، معرَّب؛ قال ابن دريد: لا أَحسبه عربيّاً، وقال كراع: الفَنَكُ دابة يُفْتَرى جلدُها أَي يلبس جلدها فَرْواً. أَبو عبيد: قيل لأَعرابي إن فلاناً بَطَّنَ سراويله بفَنَك، فقال: الْتَقى الثَّرَيانِ، يعني وبر الفَنَك وشعر استه؛ وأَنشد ابن بري لشاعر يصف ديَكة:كأنما لَبِسَتْ أَو أُلْبِسَتْ فَنَكاً،
فقَلَّصَتْ من حَواشِيه عن السُّوقِ

##### Türkçe

**الفَنْكُ**: hayret; ve **الفَنْك** yalan; ve **الفَنْكُ** haddi aşma;
ve **الفَنْكُ** inatçı çekişme.

Ve **فَنَك** mekânda **يَفْنُكُ** **فُنُوكاً** ve **أَرَكَ** **أُرُوكاً**: orada ikamet ettiğinde.

Ve **فَنَكَ** **فُنُوكاً** ve **أَفْنَكَ**: şeye devam etti. Ve **فَنَك** yemekte **يَفْنُك** **فُنُوكاً**: onu yemeye devam ettiğinde ve ondan hiçbir şeyi tiksinip bırakmadığında; ve onda başka bir dil vardır: **فَنِكَ** yemekte, kesre ile, **فُنُوكاً**. Ve **فَنَك** işinde: onu zorla aldı ve onda inat etti ve ona galip geldi; **عَبِيدُ بن الأَبْرَص** dedi:
ودِّعْ لَمِيسَ ودَاعَ الصَّارِمِ اللاَّحِي،
إذ فَنَكَتْ في فسادٍ بعدَ إصْلاحِ

Ve **فَنَكَ** **فُنُوكاً** ve **أَفْنَك**: yalan söyledi. Ve **فَنَك** yalan içinde: yürüdü ve onda inat etti;
dedi:
لما رأَيتُ أَنها في خُطِّي،
وفَنَكَتْ في كَذِبٍ ولَطِّ،
أَخَذْتُ منها بقُرونٍ شُمْطِ

Ve **أَبو طالب** dedi: **فَانَكَ** yalan ve şer içinde ve **فَنَكَ** ve **فَنَّكَ**; hayırda denilmez; manası: onda inat etti ve sürtüştü; ve o, **التَتايُع** gibidir; ancak şerde olur.

**الجوهري**: **الفُنُوك** inatçı çekişmedir; **الكسائي**’den; ve **أَبو عبيدة** de onun gibidir. Ve muhakkak **فَنَك** bu işte **يَفْنُك** **فُنوكاً**: yani onda inat etti. Ve **يعقوب** onun **فَكَنَ**’dan ters çevrilmiş olduğunu iddia etti. **الفراء** dedi: **فَنَكْتَ** kınamamda ve **أَفْنَكْتَ**: bunu ustaca yaptığında ve onda çoğalttığında; **فَنَكْتَ** **تَفْنُك** **فَنْكاً** ve **فُنوكاً**.

Ve insandan **الفَنِيكُ**: çenenin ortasında iki çenenin birleşim yeridir; ve denildi: o, **العَنْفَقة** yanında iki çenenin ucudur; ve denilir: o, **الإفْنِيكُ**’tir. Dedi: ve **الكسائي** **الإفْنِيكَ**’i bilmedi. Ve denildi: **الفَنيك** başın boğazının (halkasının) kendisine vardığı bir kemiktir. Ve denildi: her iki çeneli olandan **الفَنِيكان**; **المَاضِغِ**’de **الصُّدْغَين**’in dışında hareket eden iki uçtur. Ve denildi: ikisi, **العنفقة**’nın sağından ve solundandır. Ve kim insanda **الفَنِيكَ**’i bir tek yaparsa, o, çenenin ortasında iki çenenin birleşim yeridir.

Ve hadiste: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi: “Cebrâil bana, abdestte su ile iki **فَنِيكَيَّ**’imi gözetmemi emretti.” Ve **عبد الرحمن بن سَابِطٍ** hadîsinde: “Abdest aldığında iki **الفَنِيكَيْن**’i unutma”; yani **العنفقة**’nın sağ ve sol yanlarını; ve ikisi **المَغْفَلَة**’dir. Ve denildi: bununla sakal kıllarının köklerini aralamayı murat etti.

**شمر**: **الفَنِيكان** iki çenenin iki ucu; iki ince, iki çıkıntılı kemiktir; kulakların altından, **الصُّدْغ** ile **الوَجْنة** arasında. Ve **الصَّبِيَّان** iki alt çenenin buluşma yeridir.

Ve güvercinden **الفَنِيكان**: karnına yapışık iki kemiktir; kırıldıklarında yumurtası karnında tutunmaz ve onu düşük yapar. Ve denildi: **الفَنِيك** ve **الإفْنِيكُ** kuşun **زِمِكَّى**’sıdır. **ابن دريد** dedi: ve onu haklı bulmam.

**أَبو عمرو**: **الفَنِيك** kuyruk sokumudur. **ابن سيده**: ve **الفَنْكُ** hayrettir; **ابن الأَعرابي** şu beyti okudu:
ولافَنْكَ إلا سَعْيُ عَمْروٍ ورَهْطِه،
بما اخْتَشَبُوا من مِعْضَدٍ ودَدانِ

**اخُتَشَبُوا**: onu **خَشِيباً** edindiler; o, yapımında özenilmemiş kılıçtır. Ve bir başkası dedi:
جاءتْ بفَنْكٍ أُختُ بنت عَمْرِو

Ve **الفَنَكُ**: **الفَنْك** gibidir. Ve geceden **فِنْكٌ** ve **فُنْكٌ** geçti: yani bir saat; bu, **ثعلب**’den nakledildi.

Ve **الفَنَكُ**: giyilen bir deridir; Arapçalaştırılmıştır. **ابن دريد** dedi: onun Arapça olduğunu sanmıyorum. Ve **كراع** dedi: **الفَنَكُ** derisi kürk olarak giyilmek üzere yüzülen bir hayvandır; yani derisi kürk olarak giyilir.

**أَبو عبيد**: bir bedevîye “Falanca, şalvarının içini **فَنَك** ile astarladı” denildi; o da dedi ki: “İki **الثَّرَيانِ** buluştu”; yani **الفَنَك**’in yünü ile kıçının kılı. Ve **ابن بري** bir şairden, horozları vasfederken, şu beyti okuttu:
كأنما لَبِسَتْ أَو أُلْبِسَتْ فَنَكاً،
فقَلَّصَتْ من حَواشِيه عن السُّوقِ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%83/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف ن ك * * الفَنَكُ * الذي يتخذ منه الفرو و * الفَنِيكُ * طرف اللحيين عند العنفقة وفي الحديث ﴿إذا توضأت فلا تنس الفنيكين﴾ يعني جانبي العنفقة عن يمين وشمال وهما المغفلة

##### Türkçe

* ف ن ك * * **الفَنَكُ** * kendisinden kürk yapılan şeydir. Ve * **الفَنِيكُ** * **العنفقة** yanındaki iki çenenin ucu(udur). Ve hadiste: ﴿Abdest aldığında **الفنيكين**’i unutma﴾ yani **العنفقة**’nın sağ ve sol tarafından iki yan(ı); ve onlar **المغفلة**’dir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%83/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

فنك بالمكان فنوكا: أقام به قال الأموي كما في الصحاح، وكذلك أرك به أروكا. وفنك عليه فنوكا، أي: واظب.
 وفنك فنوكا: كذب كأفنك فيهما أي في المواظبة والكذب. وفنك فيه فنوكا: لج عن الكسائي، وأبو عبيدة مثله، كما في الصحاح كأفنك ويقال: فنك في الكذب: إذا مضى فيه ولج، قال الراجز:
  لما رأيت أنها في خطي
  وفنكت في كذب ولـط
  أخذت منها بقرون شمط وزعم يعقوب أنه مقلوب من فكن. وفنكت الجارية: مجنت عن ابن عباد، وتقدم بالتاء أيضا. وفنك في الطعام: استمر في أكله ولم يعف منه شيئا قال الأموي: كفنك كعلم فنوكا نقله الجوهري وفانك وهذه عن ابن عباد.

  وفنك في الأمر: دخل وابتزه ولج فيه وغلب عليه. والفنيك كأمير: مجمع لحييك وسط الذقن أو طرفهما عند العنفقة ويقال: هو الإفنيك ولم يعرفه الكسائي، كما في الصحاح، ومنه الحديث: أنه قال: أمرني جبريل أن أتعاهد فنيكي بالماء عند الوضوء أو عظم ينتهي إليه حلق الرأس وقيل: الفنيكان من كل ذي لحيين: الطرفان اللذان يتحركان في الماضي دون الصدغين، وقيل: هما عن يمين العنفقة وشمالها، ومن جعل الفنيك واحدا فهو مجمع اللحيين وسط الذقن، وفي حديث عبد الرحمن بن سابط تفقد في طهارتك المنشلة والروم والفنيكين والشاكل والشجر وقيل: أراد به تخليل أصول شعر اللحية، وقال شمر: هما العظمان الدقيقان الناشزان أسفل من الأذنين بين الصدغ والوجنة. وفي المقاييس لابن فارس: قال بعضهم: سألت أبا عمرو الشيباني عن الفنيك فقال: أما الأعلى فمجتمع اللحيين عند الذقن، وأما الأسفل فمجتمع الوركين حيث يلتقيان، وقال الليث: الفنيكان: عظيمان ملتزقان إذا كسرا من الحمامة لم يستمسك بيضها حتى تخدجه. والفنيك: الزمكى، كالإفنيك قال ابن دريد: زعموا، ولا أحقه. والفنك: العجب وأنشد ابن الأعرابي:
  ولا فنك إلا سعي عمرو ورهطه                      بما اختشبوا من معضـد وددان ويحرك. والفنك: التعدي. والفنك: اللجاج. والفنك الغلبة وفسر بكل من الثلاثة قول عبيد بن الأبرص:
  ودع لميس وداع الصارم اللاحي                      إذ فنكت في فساد بعد إصلاح الفنك: الكذب، كل ذلك عن ابن الأعرابي. والفنك بالكسر: الباب، كالفنك بالفتح، والصواب فيه بالتاء وقد تقدم.
 والفنك: الساعة من الليل، ويضم حكي ذلك عن ثعلب. والفنك بالتحريك: جلد يلبس، معرب، قال ابن دريد: لا أحسبه عربيا. وقال كراع: دابة يفترى جلدها؛ وأنشد ابن بري لشاعر يصف ديكة:
  كأنما لبست أو ألبست فـنـكـا                      فقلصت من حواشيه عن السوق وقال الأطباء: فروتها أطيب أنواع الفراء وأشرفها وأعدلها، صالح لجميع الأمزجة المعتدلة كما في حياة الحيوان، والتذكرة، وقال أبو عبيد: قيل لأعرابي: إن فلانا بطن سراويله بفنك، فقال: التقى الثريان، يعني وبر الفنك وشعر استه، نقله الجوهري. وفنك بلا لام: بسمرقند منها أبو الفضل العباس بن الفضل بن يحيى الفنكي عن أحمد بن أبي مقاتل، وعاصم بن عبد الرحمن الخزاعي وغيرهما، قاله الحافظ. وفنك: قلعة حصينة للأكراد من ديار بكر قرب جزيرة ابن عمر منها مروان بن علي بن سلامة الفقيه الشافعي الفنكي، روى عن الطريثيثي، وعنه ابن عساكر.
 والفنك بالكسر: القطعة من الليل، ويضم ويروى بالتاء أيضا، وقد تقدم. والمتفنكة: الحمقاء عن ابن عباد.
 وأحمد بن محمد الفناكي، كشدادي: من الفقهاء وفي طبقات الشبكي: أبو الحسن أحمد بن الحسين الفناكي الفقيه، توفي سنة 448.
 ومما يستدرك عليه:

  قال أبو طالب: فانك في الكذب والشم، وفنك تفنيكا، ولا يقال في الخير، ومعناه: لج فيه ومحك، وهو مثل التتايع، لا يكون إلا في الشر. وقال الفراء: فنكت في لومي، وأفنكت: إذا مهرت ذلك وأكثرت فيه، وقال الليث: أي عذلت وداومت. والإفنيك، بالكسر: طرف اللحيين، نقله الجوهري. وقال أبو عمرو: الفنيك: عجب الذنب. وفانك الطعام والشراب: داوم عليهما، عن ابن عباد. والفنيك: مجتمع الوركين حيث يلتقيان، عن أبي عمرو، نقله ابن فارس وصاحب الراموز. والفنيك: حيوان كالثعلب، معرب، نقله شيخنا عن غاية البيان، قال: والظاهر أنه الفنك الذي ذكره المصنف. وفنك، محركة: حصن من أعمال قرطبة، نسب إليه جماعة قاله الحافظ.

##### Türkçe

**فنك** mekânda **فنوكا**: onda ikamet etti; **الأموي** dedi, **الصحاح**’ta olduğu gibi; ve yine: onda **أرك** etti, **أروكا**. Ve ona **فنك** etti, **فنوكا**; yani: devam etti.

Ve **فنك** etti, **فنوكا**: yalan söyledi; **أفنك** gibi; ikisinde, yani devam etmede ve yalan söylemede. Ve onda **فنك** etti, **فنوكا**: inat etti; **الكسائي**’den. **أبو عبيدة** de onun gibidir; **الصحاح**’ta olduğu gibi; **أفنك** gibi. Ve denilir: yalan söylemede **فنك** etti: onda yürüyüp gittiği ve inat ettiği zaman. **الراجز** dedi:

  Onun benim çizgimde olduğunu görünce
  Ve yalan ve sapmada **فنكت** edince
  Ondan ak saçlı boynuzlarla tuttum

Ve **يعقوب** iddia etti ki o, **فكن**’den ters çevrilmiştir. Ve cariyeye **فنكت** etti: delirdi; **ابن عباد**’dan; ve **التاء** ile de daha önce geçti. Ve yemekte **فنك** etti: onu yemesinde devam etti ve ondan hiçbir şeyi bırakmadı. **الأموي** dedi: **كفنك** gibi, **كعلم** gibi, **فنوكا**; onu **الجوهري** nakletti; ve **فانك**; bu da **ابن عباد**’dandır.

Ve işte **فنك** etti: girdi ve onu zorla aldı; onda inat etti ve ona galip geldi. Ve **الفنيك** ( **كأمير** gibi): iki çenenin birleşme yeri; çenenin ortası; yahut ikisinin ucu, **العنفقة** yanında. Ve denilir: o **الإفنيك**’tir; **الكسائي** onu bilmedi; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ondandır hadis: onun dediği: “**جبريل** bana, abdestte su ile **فنيكي**’mi gözetmemi emretti.” Yahut: başın halkasının ulaştığı bir kemik. Ve denildi: her iki çeneli her şeyden **الفنيكان**: şakakların dışında, çiğnemede hareket eden iki uçtur. Ve denildi: ikisi, **العنفقة**’nın sağında ve solundadır. Ve **الفنيك**’i bir yapan kimse için o, çenenin ortasında iki çenenin birleşme yeridir. Ve **عبد الرحمن بن سابط** hadîsinde: “Temizliğinde **المنشلة**’yi, **الروم**’u, **الفنيكين**’i, **الشاكل**’i ve **الشجر**’i kontrol et.” Ve denildi: bununla sakal kıllarının köklerini aralamayı kastetti. **شمر** dedi: ikisi, kulakların alt tarafında, şakak ile yanak arasında, ince, çıkıntılı iki kemiktir. Ve **ابن فارس**’ın **المقاييس**’inde: bazısı dedi ki: **أبا عمرو الشيباني**’ye **الفنيك** hakkında sordum; dedi ki: “Yukarısı: çene yanında iki çenenin birleştiği yer; aşağısı ise: iki kalçanın birleştiği yer.” **الليث** dedi: **الفنيكان**: iki yapışık kemiktir; güvercinden kırıldıkları zaman yumurtası, onu yarıp çıkıncaya kadar tutunmaz. Ve **الفنيك**: **الزمكى**; **الإفنيك** gibi. **ابن دريد** dedi: “İddia ettiler; ben onu haklı görmüyorum.” Ve **الفنك**: hayret. **ابن الأعرابي** şu beyti okudu:

  Ve **فنك** yoktur; ancak **عمرو**’nun ve topluluğunun çabası vardır,
  Dayanak ve **وددان**’dan edindikleriyle

Ve (kelime) harekelenir. Ve **الفنك**: haddi aşma. Ve **الفنك**: inatçılık. Ve **الفنك**: galebe; ve üçünden her biriyle **عبيد بن الأبرص**’ın sözü tefsir edildi:

  **لميس**’i, kınayan keskin kılıcın vedası gibi bırak;
  Zira ıslah sonrası fesatta **فنكت** ettin

**الفنك**: yalan; bunların hepsi **ابن الأعرابي**’dandır. Ve **الفنك** (kesre ile): kapı; fetha ile **الفنك** gibi; doğrusu bunda **التاء** iledir; daha önce geçti.

Ve **الفنك**: geceden bir saat; ve zamme ile de; bu, **ثعلب**’dan nakledilmiştir. Ve **الفنك** (hareke ile): giyilen bir deri; muarreb. **ابن دريد** dedi: “Onun Arapça olduğunu sanmıyorum.” **كراع** dedi: derisi yüzülen bir binek hayvanı; ve **ابن بري** bir şair için, horozları vasfederken, şu beyti rivayet etti:

  Sanki **فنك** giymiş yahut giydirilmiş,
  Böylece onun kenarlarından bacaklara doğru kısalmış

Ve tabipler dedi: kürkü, kürklerin en hoş türlerindendir, en şereflisidir ve en mutedilidir; **حياة الحيوان** ve **التذكرة**’de olduğu gibi; mutedil bütün mizaçlara uygundur. **أبو عبيد** dedi: bir bedevîye denildi ki: “Falan, şalvarının içini **فنك** ile astarladı.” O dedi ki: “İki **الثريان** buluştu”; yani **الفنك**’in tüyü ile onun kıçının kılı; onu **الجوهري** nakletti. Ve **فنك** (lâmsız): Semerkand’da; ondan **أبو الفضل العباس بن الفضل بن يحيى الفنكي**, **أحمد بن أبي مقاتل**’den, **عاصم بن عبد الرحمن الخزاعي**’den ve başkalarından (rivayet etti); bunu **الحافظ** söyledi. Ve **فنك**: Diyarbekir’den, Cezîretü İbn Ömer yakınında, Kürtlerin müstahkem bir kalesi; ondan **مروان بن علي بن سلامة الفقيه الشافعي الفنكي**; **الطريثيثي**’den rivayet etti; ondan da **ابن عساكر**.

Ve **الفنك** (kesre ile): geceden bir parça; zamme ile de olur; ve **التاء** ile de rivayet edilir; daha önce geçti. Ve **المتفنكة**: ahmak; **ابن عباد**’dan.

Ve **أحمد بن محمد الفناكي** ( **كشدادي** gibi): fakihlerdendir. Ve **طبقات الشبكي**’de: fakih **أبو الحسن أحمد بن الحسين الفناكي**; 448 yılında vefat etti.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir:

**أبو طالب** dedi: yalan ve koklamada **فانك**; ve **فنك** etti, **تفنيكا**; hayırda denilmez. Manası: onda inat etti ve sürttü; o, **التتايع** gibidir; ancak şerde olur. **الفراء** dedi: kınamamda **فنكت** ettim ve **أفنكت**: onu maharetle yaptığın ve onda çoğalttığın zaman. **الليث** dedi: yani ayıpladın ve devam ettin. Ve **الإفنيك** (kesre ile): iki çenenin ucu; onu **الجوهري** nakletti. **أبو عمرو** dedi: **الفنيك**: kuyruk sokumu. Ve **فانك** etti yemeği ve içeceği: ikisine devam etti; **ابن عباد**’dan. Ve **الفنيك**: iki kalçanın birleştiği yer; **أبو عمرو**’dan; onu **ابن فارس** ve **صاحب الراموز** nakletti. Ve **الفنيك**: tilki gibi bir hayvan; muarreb; onu şeyhimiz **غاية البيان**’dan nakletti; dedi ki: zahir olan, onun musannifin zikrettiği **الفنك** olduğudur. Ve **فنك** (harekeli): Kurtuba amellerinden bir hisar; ona nisbet edilen bir cemaat vardır; bunu **الحافظ** söyledi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%83/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَنَكَ بِالمَكَانِ
1 فَنَكَ بِالمَكَانِ ذ , [aor. فَنُكَ , (TK,)] inf. n. فُنُوكٌ, He remained, stayed, dwelt, or abode, in the place. (El-Umawee, S, O, K.) ― -b2- فَنَكَ فِى الأَمْرِ, (S, O, K, *) aor. as above, (S,) and so the inf. n., (S, O,) He persisted, or persevered, in the affair; (S, O, K; *) as also ↓ افنك. (K.) [See also فَتَكَ; and see other explanations below.] And فَنَكَ فِى الكَذِبِ He persisted, or persevered, in lying: asserted by Yaakoob to be formed by transposition from فَكَنَ: and Aboo-Tلlib says that ↓ فانك and ↓ فنّك, of which latter the inf. n. is تَفْنِيكٌ, signify he persisted, or persevered, in lying, and in evil; not in good; and denote the like of consecutiveness. (TA.) [See also فَنْكٌ, which may be an inf. n. of فَنَكَ in this sense, and in others.] And فَنَكَ عَلَيْهِ, (K, TA,) inf. n. as above, (TA,) signifies [in like manner] He kept, or applied himself, constantly, perseveringly, or assiduously, to it; as also ↓ افنك. (K, TA.) ― -b3- And فَنَكَ فِى الطَّعَامِ, (Ibn-'Abbلd, S, O, K,) aor. as above, (S,) and so the inf. n., (S, O,) He continued constantly, uniformly, or regularly, in the eating of the food, not loathing aught thereof; (Ibn-'Abbلd, S, O, K;) as also فَنِكَ, (S, O, K,) with kesr, (S, O,) like عَلِمَ, (K,) inf. n. فُنُوكٌ; (S, O, K;) and so ↓ فانك: (Ibn-'Abbلd, O, K:) and الطَّعَامَ ↓ فَانَكْتُ وَالشَّرَابَ signifies [simply] I kept continually, or constantly, to the food and the beverage: and also I loathed them, or turned away from them with disgust. (Ibn-'Abbلd, O.) ― -b4- And فَنَكَ فِى الأَمْرِ [not فانك as in the lexicons of Golius and Freytag, the latter of whom gives both forms of the v. in the sense here following, as does also the TK,] signifies also He entered into the affair. (K.) ― -b5- And He mastered the affair, and overcame it. (O.) ― -b6- فَنَكْتَ فِى لَوْمِى, and فيه ↓ افنكت, (both in the TA, but the latter only in the O,) Thou wast, or hast become, skilled in the blaming, or censuring, of me, and profuse, or immoderate, therein: so says Fr. (O, TA.) ― -b7- And فَنَكَتْ and ↓ أَفْنَكَتْ She (a woman) blamed, or censured, and kept continually, or constantly, to blaming, or censuring, or to some other thing [or act]. (Lth, O, TA. *) ― -b8- And the former, said of a girl, or young woman, She cared not for what she did nor for what was said to her. (Ibn-'Abbلd, O, K.) This meaning has also been assigned to فَتَكَتْ. (TA.) ― -b9- And فَنَكَ, (K,) inf. n. as above, (TA,) He lied, or said what was untrue; as also ↓ افنك. (K.)

2 فَنَّكَ see above, near the beginning.

3 فَاْنَكَ see 1, first quarter: and near the middle, in two places.

4 أَفْنَكَ see 1, in five places.

فَنْكٌ
فَنْكٌ ذ i. q. عَجَبٌ: (IAar, O, K, TA:) [it app. means A wonderful thing: for] IAar cites as an ex.,
وَلَا فَنْكَ اـِلَّا سَعْىُ عَمْرٍو وَرَهْطِهِ
بِمَا اخْتَشَبُوا مِنْ مِعْضَدٍ وَدَدَانِ
[And there is not anything wonderful except the conduct of 'Amr and his near kinsfolk in their having taken without selection a sword commonly used for lopping trees, and one that was blunt]: (TA:) and ↓ فَنَكٌ signifies the same. (K, TA.) -A2- Also Persistence, or perseverence; or the act of persisting, or persevering. (TA.) [In this and the following senses, it seems to be an inf. n. of which the verb is فَنَكَ; as is indicated in the TA.] ― -b2- And The act of overcoming. (O, K, TA. [Accord. to the TA, from IAar; but said in the O to be from another, not there named.]) ― -b3- And The acting wrongfully, unjustly, injuriously, or tyrannically. (IAar, O, K, TA.) ― -b4- And The lying, or saying what is untrue. (IAar, O, K, TA.)

فَنَكٌ
فَنَكٌ ذ A certain beast, (Kr, O, K,) of the skin of which the furred garment is made; (Kr, S, O;) [the marten;] the furred garment whereof is the best sort of such garments, and the highest in estimation, and the most equable, and is suitable to all temperate constitutions: (K:) it is said to be a species of the Turkish fox's cubs; and therefore Az and others say that the word is arabicized; some of the travellers relate that it is applied to the young-one of the jackal (اِبْن آوَى) in the country of the Turks: (Msb:) it is also said to mean a certain skin that is worn; and to be an arabicized word: [in Pers. a furred garment is called فَنَك:] IDrd says, “ I do not think it to be Arabic: ” and MF mentions ↓ فَنِيكٌ as signifying an animal like the fox; an arabicized word; from [a work entitled] غَايَة البَيَان; and he says that it appears to be the فَنَك that is mentioned in the K. (TA.) ― -b2- See also فَنْكٌ.

الفَنِيكُ
الفَنِيكُ ذ The مَجْمَع [or part in which is the symphysis] of the لَحْيَانِ [or two lateral portions of the lower jaw], (Lth, O, K, TA,) in the middle of the chin, (Lth, O, TA,) of a man; (Lth, O, K, TA;) this is when the word is used in the sing. form; (Lth, O; [see also الفَكُّ;]) and it is also called ↓ الاـِفْنِيكُ; (Lth, O;) [and in like manner Aboo-'Amr Esh-Sheybلnee explained what is meant by the upper فَنِيك as is stated by IF and in the O:] or the extremity [of each] of the لَحْيَانِ, at the place of the عَنْفَقَة [or tuft of hair that is between the lower lip and the chin;] (S, K;) also called ↓ الاـِفْنِيكُ; but Ks knew not this: (S:) or the فَنِيكَانِ are the two extremities of the عَنْفَقَة: (O:) or (K, TA, in the CK “ and ”) the sing. signifies a bone [beneath the temple,] to which the shaving of the head reaches (عَظْمٌ يَنْتَهِى اـِلَيْهِ حَلْقُ الرَّأْسِ): (K, TA:) and accord. to Lth, the dual signifies the two extremities of the [lower] jaw, of whatever has a jaw, that move in the act of chewing, below the temples: (O:) or, accord. to Sh, the two thin, rising bones, [app. the two coronoid processes of the jaw,] lower than the ears, between the temple and the ball of the cheek. (TA.) The lower فَنِيك is [app. The symphysis of the pubes; being] said by Aboo-'Amr Esh-Sheybلnee to be the part where the two hip-bones meet together: (IF, O:) [hence, perhaps, and therefore it may be erroneously,] the فنيك is said by AA to be the root, or base, of the tail: (TA:) and it signifies, as also ↓ الاـِفْنِيكُ, (IDrd, O, K,) the زِمِكَّى, (K,) or زِمِجَّى, [i. e. the place of growth, or the root, or the whole, of the tail, of a bird, or] of a young bird; as they assert; (IDrd, O;) but IDrd says, “ I will not pronounce it to be correct: ” (O:) and the dual signifies two bones cleaving together: when, in the female pigeon, they are broken, she does not retain her eggs [sufficiently], but excludes them prematurely. (Lth, O.) -A2- See also فَنَكٌ.

الاـِفْنِيكُ
الاـِفْنِيكُ ذ : see the next preceding paragraph, in three places.

مُتَفَنِّكَةٌ
مُتَفَنِّكَةٌ ذ A foolish, or stupid, woman. (Ibn- 'Abbلd, O, K.)

##### Türkçe

فَنَكَ بِالمَكَانِ
1 **فَنَكَ بِالمَكَانِ** ذ , [muzâri‘ı **فَنُكَ** , (TK,)] mastar ismi **فُنُوكٌ**, O, mekânda kaldı, durdu, ikamet etti yahut barındı. (El-Umawee, S, O, K.) ― -b2- **فَنَكَ فِى الأَمْرِ**, (S, O, K, *) muzâri‘ı yukarıdaki gibi, (S,) ve mastar ismi de böyledir, (S, O,) İşte sebat etti yahut ısrar etti; (S, O, K; *) ve yine ↓ **افنك** olarak da. (K.) [Ayrıca **فَتَكَ**’ya bak; ve aşağıdaki diğer açıklamalara bak.] Ve **فَنَكَ فِى الكَذِبِ**: yalan söylemede sebat etti yahut ısrar etti: Yaakoob tarafından **فَكَنَ**’dan yer değiştirme (takdîm-te’hîr) ile yapılmış olduğu ileri sürülmüştür: ve Aboo-Tلlib der ki ↓ **فانك** ve ↓ **فنّك**, ki bunun ikincisinin mastar ismi **تَفْنِيكٌ**’tir, yalan söylemede ve kötülükte sebat etti yahut ısrar etti mânâsına gelir; iyilikte değil; ve ardarda oluşun benzerini ifade eder. (TA.) [Ayrıca **فَنْكٌ**’a bak; bu, bu mânâda ve diğerlerinde **فَنَكَ**’nın bir mastar ismi olabilir.] Ve **فَنَكَ عَلَيْهِ**, (K, TA,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (TA,) [aynı şekilde] Ona sürekli olarak, sebatla yahut gayretle devam etti; ve yine ↓ **افنك** olarak da. (K, TA.) ― -b3- Ve **فَنَكَ فِى الطَّعَامِ**, (Ibn-'Abbلd, S, O, K,) muzâri‘ı yukarıdaki gibi, (S,) ve mastar ismi de böyledir, (S, O,) Yemeği yemede sürekli, yeknesak yahut düzenli olarak devam etti; ondan hiçbir şeyi tiksinmeyerek; (Ibn-'Abbلd, S, O, K;) ve yine **فَنِكَ**, (S, O, K,) kesra ile, (S, O,) **عَلِمَ** gibi, (K,) mastar ismi **فُنُوكٌ**; (S, O, K;) ve yine ↓ **فانك**: (Ibn-'Abbلd, O, K:) ve **الطَّعَامَ** ↓ **فَانَكْتُ وَالشَّرَابَ** [sadece] Yemeğe ve içeceğe sürekli yahut daima devam ettim mânâsına gelir: ve ayrıca Onlardan tiksindim yahut iğrenerek onlardan yüz çevirdim. (Ibn-'Abbلd, O.) ― -b4- Ve **فَنَكَ فِى الأَمْرِ** [Golius ve Freytag’ın sözlüklerinde olduğu gibi **فانك** değil; Freytag, burada gelen mânâda fiilin her iki şeklini de verir; TK da böyle yapar,] ayrıca İşe girdi mânâsına gelir. (K.) ― -b5- Ve İşi iyice kavradı ve ona galip geldi. (O.) ― -b6- **فَنَكْتَ فِى لَوْمِى**, ve فيه ↓ **افنكت**, (ikisi de TA’da; fakat ikincisi yalnız O’da,) Beni ayıplamada yahut kınamada mahir oldun yahut mahir hâle geldin ve onda çokça yahut ölçüsüz oldun: Fr böyle der. (O, TA.) ― -b7- Ve **فَنَكَتْ** ve ↓ **أَفْنَكَتْ** O (bir kadın) ayıpladı yahut kınadı ve ayıplamaya yahut kınamaya yahut başka bir şeye [yahut fiile] sürekli yahut daima devam etti. (Lth, O, TA. *) ― -b8- Ve birincisi, bir kız yahut genç kadın hakkında söylendiğinde, Yaptığı şeye de kendisine söylenene de aldırmadı. (Ibn-'Abbلd, O, K.) Bu mânâ **فَتَكَتْ**’e de verilmiştir. (TA.) ― -b9- Ve **فَنَكَ**, (K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (TA,) Yalan söyledi yahut doğru olmayanı söyledi; ve yine ↓ **افنك** olarak da. (K.)

2 **فَنَّكَ**: yukarıya, başlangıca yakın yere bak.

3 **فَاْنَكَ**: 1’e, ilk çeyreğe bak; ve ortalara yakın, iki yerde.

4 **أَفْنَكَ**: 1’e, beş yerde bak.

فَنْكٌ
**فَنْكٌ** ذ **عَجَبٌ** ile aynı mânâdadır: (IAar, O, K, TA:) [görünüşe göre “hayret verici bir şey” demektir: zira] IAar örnek olarak şunu nakleder:
وَلَا فَنْكَ اـِلَّا سَعْىُ عَمْرٍو وَرَهْطِهِ
بِمَا اخْتَشَبُوا مِنْ مِعْضَدٍ وَدَدَانِ
[Ve ‘Amr’ın ve yakın akrabalarının davranışından başka hayret verici bir şey yoktur; ağaç budamada kullanılan bir kılıcı ve körelmiş olanı seçmeksizin almaları sebebiyle]: (TA:) ve ↓ **فَنَكٌ** da aynı mânâya gelir. (K, TA.) -A2- Ayrıca Sebat yahut ısrar; yahut sebat etme yahut ısrar etme fiili. (TA.) [Bu ve sonraki mânâlarda, fiili **فَنَكَ** olan bir mastar ismi gibi görünür; TA’da buna işaret edilmiştir.] ― -b2- Ve Galip gelme fiili. (O, K, TA. [TA’ya göre IAar’dan; fakat O’da, adı verilmeyen bir başkasından olduğu söylenir.]) ― -b3- Ve Haksızlıkla, zulümle, zarar vererek yahut zorbalıkla davranma. (IAar, O, K, TA.) ― -b4- Ve Yalan söyleme yahut doğru olmayanı söyleme. (IAar, O, K, TA.)

فَنَكٌ
**فَنَكٌ** ذ Kürkünden kürklü elbise yapılan belirli bir hayvan, (Kr, O, K,) ; (Kr, S, O;) [sansar;] onun kürklü elbisesi bu tür elbiselerin en iyisi, kıymetçe en yükseği, en dengelisi olup mutedil tabiatların hepsine uygundur: (K:) Türk tilkisinin yavrularından bir tür olduğu söylenir; bu yüzden Az ve başkaları kelimenin Arapçalaştırılmış olduğunu söyler; seyyahlardan bazıları, Türkler ülkesinde bunun çakal yavrusuna (**اِبْن آوَى**) ad olduğunu rivayet eder: (Msb:) ayrıca giyilen belirli bir deri mânâsına geldiği ve Arapçalaştırılmış bir kelime olduğu da söylenir: [Farsçada kürklü elbiseye **فَنَك** denir:] IDrd der ki: “Onun Arapça olduğunu sanmıyorum:” ve MF, [**غَايَة البَيَان** adlı bir eserden] Arapçalaştırılmış bir kelime olarak tilkiye benzer bir hayvan mânâsında ↓ **فَنِيكٌ**’i zikreder; ve bunun K’da zikredilen **فَنَك** olduğu görünür, der. (TA.) ― -b2- Ayrıca **فَنْكٌ**’a bak.

الفَنِيكُ
**الفَنِيكُ** ذ Bir erkeğin **لَحْيَانِ**’ının [yahut alt çenenin iki yan kısmının] **مَجْمَع**’ı [yahut kaynaşmanın bulunduğu kısmı], (Lth, O, K, TA,) çenenin ortasında, (Lth, O, TA,) ; (Lth, O, K, TA;) bu, kelime tekil şekliyle kullanıldığında böyledir; (Lth, O; [ayrıca **الفَكُّ**’a bak;]) ve ona ↓ **الاـِفْنِيكُ** da denir; (Lth, O;) [ve aynı şekilde Aboo-'Amr Esh-Sheybلnee, IF ve O’da zikredildiği üzere, üst **فَنِيك** ile ne kastedildiğini açıklamıştır:] yahut **لَحْيَانِ**’ın [her birinin] ucu, **عَنْفَقَة**’nın [yahut alt dudak ile çene arasındaki kıl tutamının] yerinde; (S, K;) ona ↓ **الاـِفْنِيكُ** da denir; fakat Ks bunu bilmezdi: (S:) yahut **فَنِيكَانِ**, **عَنْفَقَة**’nın iki ucudur: (O:) yahut (K, TA; CK’de “ve” ile) tekil, başın tıraşının ulaştığı bir kemik mânâsına gelir (عَظْمٌ يَنْتَهِى اـِلَيْهِ حَلْقُ الرَّأْسِ): (K, TA:) ve Lth’ye göre ikil, şakakların altında, çiğneme fiilinde hareket eden, çenesi olan her şeyin [alt] çenesinin iki ucunu ifade eder: (O:) yahut Sh’ye göre, kulaklardan aşağıda, şakak ile yanağın çıkıntısı arasında, iki ince yükselen kemik, [görünüşe göre çenenin iki koronoid çıkıntısı]. (TA.) Alt **فَنِيك**, Aboo-'Amr Esh-Sheybلnee tarafından iki kalça kemiğinin birleştiği yer diye söylenmiştir: (IF, O:) [buradan, belki, ve bu yüzden hatalı olarak,] **فنيك**, AA tarafından kuyruğun kökü yahut dibi diye söylenmiştir: (TA:) ve o, yine ↓ **الاـِفْنِيكُ** gibi, (IDrd, O, K,) **زِمِكَّى**, (K,) yahut **زِمِجَّى**, [yani bir kuşun kuyruğunun bitiş yeri yahut kökü yahut tamamı, yahut] yavru kuşun [kuyruğu]; iddia ettikleri üzere; (IDrd, O;) fakat IDrd der ki: “Onun doğru olduğuna hükmetmem:” (O:) ve ikil, birbirine bitişik iki kemiği ifade eder: dişi güvercinde bunlar kırıldığında, yumurtalarını [yeterince] tutmaz; fakat onları erken çıkarır. (Lth, O.) -A2- Ayrıca **فَنَكٌ**’a bak.

الاـِفْنِيكُ
**الاـِفْنِيكُ** ذ : üç yerde, bir önceki paragraf’a bak.

مُتَفَنِّكَةٌ
**مُتَفَنِّكَةٌ** ذ Ahmak yahut budala bir kadın. (Ibn- 'Abbلd, O, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%83/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَنَكَ
فَنَكَ U ( n. ac. فُنُوْك 27 ),
a.  [ Bi ], Stopped, stayed, abode in.

b.  [ Fī ], Persisted,   persevered in; kept to.

c.  [ Fī ], Mastered; was skilled in.

d.  [ 'Ala ], Applied himself to, was diligent, assiduous over.

e.  Lied, prevaricated.

f.  Blamed.

g.  see infra.

فَنِكَ
فَنِكَ A ( n. ac. فُنُوْك 27 )
a.  [ Fī ], Threw himself upon, ate greedily ( food ).

فَنَّكَ
فَنَّكَ II ,
a.  see I (b) .

فَاْنَكَ
فَاْنَكَ III
a.  [ Fī ], Engaged in, undertook, attempted.

أَفْنَكَ
أَفْنَكَ IV ,
a.  see I (b) , ( c ), ( d ), ( e ).

فَنْك
فَنْك 1 ,
a.  Wonder, marvel.

b.  Persistence, perseverance.

c.  Conquest, victory.

فِنْك
فِنْك 2 ,  P. ,
a.  Door.

b.  see 3 .

فُنْك
فُنْك 3 ,
a.  Hour of the night.

فَنَك
فَنَك 4 ,
a.  Marten ( animal ).

b.  see 1 (a) ,

c.  [ coll. ], Jaw.

فَنِيْك
فَنِيْك 25 ,
a.  Symphysis, junction of the jaws.

اِفْنِيْك
اِفْنِيْك 39 ,
a.  see 25 .

مُتَفَنِّكَة
مُتَفَنِّكَة
a.  Foolish woman.

##### Türkçe

**فَنَكَ**
**فَنَكَ** U ( n. ac. **فُنُوْك** 27 ),
a. [ Bi ], Durdu, kaldı, içinde ikamet etti.

b. [ Fī ], Israr etti, sebat etti; ona bağlı kaldı.

c. [ Fī ], Ustalaştı; maharetli oldu.

d. [ 'Ala ], Kendini verdi, üzerine gayretli oldu, üzerine çok çalıştı.

e. Yalan söyledi, lafı eğip büktü.

f. Kınadı.

g. Aşağıya bak.

**فَنِكَ**
**فَنِكَ** A ( n. ac. **فُنُوْك** 27 )
a. [ Fī ], Üzerine atıldı, (yemeği) açgözlülükle yedi ( yiyecek ).

**فَنَّكَ**
**فَنَّكَ** II ,
a. I (b)’ye bak.

**فَاْنَكَ**
**فَاْنَكَ** III
a. [ Fī ], Meşgul oldu, üstlendi, teşebbüs etti.

**أَفْنَكَ**
**أَفْنَكَ** IV ,
a. I (b), (c), (d), (e)’ye bak.

**فَنْك**
**فَنْك** 1 ,
a. Hayret, şaşkınlık.

b. Israr, sebat.

c. Fetih, zafer.

**فِنْك**
**فِنْك** 2 , P. ,
a. Kapı.

b. 3’e bak.

**فُنْك**
**فُنْك** 3 ,
a. Gecenin bir saati.

**فَنَك**
**فَنَك** 4 ,
a. Sansar ( hayvan ).

b. 1 (a)’ya bak,

c. [ coll. ], Çene.

**فَنِيْك**
**فَنِيْك** 25 ,
a. Simfiz, çenelerin birleşme yeri.

**اِفْنِيْك**
**اِفْنِيْك** 39 ,
a. 25’e bak.

**مُتَفَنِّكَة**
**مُتَفَنِّكَة**
a. Ahmak kadın.
