# فنو — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%88/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%86%D9%88/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%88.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فنو

: ( و ( *!الفناةُ : البَقَرَةُ ، ج *!فَنَوَاتٌ ) ؛ ) بالتَّحْريكِ ؛ هذا قولُ أَبي عَمْرٍ و ، وذَكَره الجَوْهرِي وغَيْرُهُ ، ويُرْوَى بالقافِ أَيْضاً كما سَيَأْتي .
وقالَ أَبو عليَ : القالِي : *!الفَنَا جَمْعُ *!فَنَاةٍ وهي البَقَرَةُ الوَحْشِيَّةُ ؛ يُكْتَبُ بالألِفِ لأنَّهُم يَجْمعُونَها فَنَوَاتٍ أَيْضاً .
( و ) الفَناةُ : ( عِنَبُ الثَّعْلبِ ، ج *!فَناً ) ، هكذا في النُّسخِ بالألِفِ ، ومِثْلُه في التَّهْذِيبِ والصِّحاح . ووجِد في المُحْكم بالياءِ ، ومثْلُه في كتابِ أبي عليَ القالِي ، وقالَ : مَقْصورٌ يُكْتبُ بالياءِ .
قالَ أبو بكْرِ بنُ الأنْبارِي : قالَ زهيرٌ :
كأَنَّ فُتاتَ العِهْن في كلِّ مَنْزِلٍ
نَزَلْنَ به حَبُّ الفَنا لم يُحَطَّمِوأَنْشَدَه الجَوْهرِي أَيْضاً هكذا قالَ : ويقالُ هو شَجَرٌ له حَبٌّ أَحْمر تُتَّخَذُ منه القَلائِدُ .
وفي المُحْكم : تُتَّخَذُ من حَبِّه قَرارِيط يُوْزَنُ بها ؛ أَو هي حَشِيشَةٌ تَنْبتُ في الغَلْظِ تَرْتفِعُ عن الأرضِ قِيسَ الإصْبَعِ وأَقَلّ يَرْعاها المالُ .
( و ) الفَناةُ : ( ماءٌ لجَذِيمَةَ .
( و ) يقالُ : ( شَعَرٌ *!أَفْنَى ) : ) أَي ( فَيْنانٌ ) ، أَي طويلٌ .
( وامرأَةٌ *!فَنْواءُ : أَثِيثَةُ الشَّعَرِ .
( وشَجَرَةٌ ) فَنْواءُ : ( واسِعَةُ الظِّلِّ ) .
( وقالَ أَبو عَمْرٍ و : ذاتُ أَفْنانٍ .
قالَ ابنُ سِيدَه : ولم نَسْمَعْ أحداً يقولُ إنَّ *!الفَنْواءَ مِن *!الفِناءِ ، إنَّما قالوا إنَّها ذاتُ الأَفْنانِ أَو الطَّويلَةُ الأَفْنانِ .
قالَ الجَوْهرِي : وهو على غيرِ قِياسٍ ، ( والقِياسُ *!فَنَّاءُ ) ، وقد ذُكِرَ في النونِ .
( *!وفَنًى ) بالفَتْح مَقْصورٌ

مُنوَّنٌ : ( جَبَلٌ بنَجْدٍ ) .
( وقالَ نَصْر : جَبَلٌ سَمِيراءَ ، وعنْدَه ماءٌ يقالُ له فُنانُ ، كغُرابٍ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!الأَفناءُ من الناسِ : الأَخْلاطُ ، واحِدُها *!فِنْوٌ ، بالكسْرِ ، عن ابنِ الأعرابي .
ويقالُ : هؤلاء من *!أَفْناءِ الناسِ ، ولا يقالُ في الواحِدِ رجُلٌ مِن أَفْناءِ الناسِ ، وتَفْسِيرُه قَوْمٌ نُزَّاعٌ من ههنا وههنا ؛ ولم تَعْرفْ أُمُّ الهَيْثم *!للأَفْناءِ واحِداً ؛ وقولُ الراجزِ :
يقولُ لَيْتَ اللّهَ قد *!أَفْناها أَي أَنْبَتَ لها *!الفَنَى وهو عِنَبُ الثّعْلبِ حتى تَغْرزَ وتَسْمَنَ . وهو قولُ أبي النّجْم يَصِفُ راعِيَ الغَنَم ؛ عن ابنِ الأعرابي .

### Türkçe

: ( ve ( **الفناةُ**: inek, çoğulu **فَنَوَاتٌ** )؛ ) harekeli (tahrîk ile); bu, Ebû Amr’ın sözüdür ve Cevherî ve başkası onu zikretmiştir; ve ileride geleceği üzere **القاف** ile de rivayet olunur.

Ebû Ali dedi: el-Kâlî: **الفَنَا** **فَنَاةٍ**’nin çoğuludur; o, yabanî inektir; elif ile yazılır; çünkü onlar onu **فَنَوَاتٍ** diye de çoğul yaparlar.

( ve ) **الفَناةُ**: ( tilki üzümü, çoğulu **فَناً** )؛ nüshalarda elif ile böyledir; Tehzîb ve Sıhâh’ta da bunun gibidir. Muhkem’de **الياء** ile bulundu; Ebû Ali el-Kâlî’nin kitabında da bunun gibidir; ve dedi: maksûrdur, **الياء** ile yazılır.

Ebû Bekr b. el-Enbârî dedi: Züheyr dedi:
كأَنَّ فُتاتَ العِهْن في كلِّ مَنْزِلٍ
نَزَلْنَ به حَبُّ الفَنا لم يُحَطَّمِ
Cevherî de onu böyle inşâd etti; dedi: ve denilir ki o, kırmızı tanesi olan bir ağaçtır; ondan gerdanlıklar yapılır.

Muhkem’de: tanesinden, onunla tartılan kırat(lar) yapılır; yahut o, kalın yerde biten bir ottur; yerden parmak ölçüsü ve daha az yükselir; davar onu otlar.

( ve ) **الفَناةُ**: ( Cezîme’ye ait bir su(yer)i.

( ve ) denilir: ( **أَفْنَى** saç: ) yani ( **فَيْنانٌ** )؛ yani uzun.

( ve bir kadın **فَنْواءُ**: gür saçlı.

( ve bir ağaç ) **فَنْواءُ**: ( gölgesi geniş ).

( ve Ebû Amr dedi: **ذاتُ أَفْنانٍ**.

İbn Sîde dedi: hiç kimsenin **الفَنْواءَ**’ın **الفِناءِ**’dan olduğunu söylediğini işitmedik; ancak, onun **ذاتُ الأَفْنانِ** yahut uzun dallı olduğunu söylediler.

Cevherî dedi: o, kıyasa göre değildir; (kıyas **فَنَّاءُ**’dır); ve **النون**’da zikredilmiştir.

( **وفَنًى** ) fetih ile maksûr,

tenvinli: ( Necd’de bir dağ ).

( ve Nasr dedi: Semîrâ’(da) bir dağdır; yanında **فُنانُ** denilen bir su vardır; **غُرابٍ** gibi.

Ve ona istidrâk olunanlardandır:
**الأَفناءُ** insanlardan: karışıklar; onun teki **فِنْوٌ**’dur, kesre ile; İbnü’l-A‘râbî’den.

Ve denilir: bunlar **أَفْناءِ الناسِ**’tandır; tekil için “**أَفْناءِ الناسِ**’tan bir adam” denilmez; onun tefsiri: buradan buraya çekilip alınmış bir kavimdir; Ümmü’l-Heysem **للأَفْناءِ** için bir tekil tanımadı; ve râcizin sözü:
يقولُ لَيْتَ اللّهَ قد **أَفْناها**
yani ona **الفَنَى**’yı, o da tilki üzümüdür, bitirdi; ta ki (hayvan) otlayıp semirsin. Bu, Ebû’n-Necm’in koyun çobanını vasfederkenki sözüdür; İbnü’l-A‘râbî’den.
