# فني — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%8A/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%86%D9%8A/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فني](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%8A.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: فنى

فَنِىَ
1 فَنِىَ ذ , (T, S, M, Msb, K, &c.,) aor. يَفْنَى; (T, M, Msb, K;) and فَنَى, aor. يَفْنَى, (M, K,) which is extr., mentioned by Kr, and said by him to be of the dial. of Belhلrith Ibn-Kaab; (M;) the former of the two verbs being that which is commonly known; (TA;) inf. n. فَنَآءٌ, (T, S, M, Msb, K, &c.,) which is of both of the verbs; (TA;) It (i. e. a thing, S, Msb, TA) passed away and came to an end; vanished away; became spent, or exhausted; failed entirely; ceased, perished, or came to nought; or was, or became, transitory, evanescent, or non-existent; the inf. n. being syn. with نَفَادٌ; (Aboo-'Alee El- Kلlee, TA;) contr. of بَقَآءٌ; (M, TA;) and the pret. being syn. with عُدِمَ: (K, TA:) it is said of every created thing that it is subject to الفَنَآء. (Msb.) [Hence] دَارُ الفَنَآءِ [The abode of transitoriness, evanescence, or perishableness,] means the present world. (T in art. دور.) ― -b2- And, said of a man, (T, M, K,) i. e. فَنِىَ, aor. and inf. n. as above, (M,) (tropical:) He was, or became, extremely aged; or old and infirm; syn. هَرِمَ: (M, K:) or he became on the verge of death by reason of extreme age or of age and infirmity. (T.) Lebeed says,
حَبَائِلُهُ مَبْثُوثَةٌ بِسَبِيلهِ
وَيَفْنَى اـِذَا مَا أَخْطَأَتْهُ الحَبَائِلُ
(T, M,) meaning [His snares are spread in his way, and when the snares fail to catch him] he becomes old and infirm and so dies: (T:) or it means, when death misses him he becomes old and infirm. (M.)

فاناهُ
3 فاناهُ ذ , (T, S, M, K,) inf. n. مُفَانَاةٌ, (T, TA,) He (a man, S, M) soothed, or coaxed, him: (AA, T, S, M, K:) and, (M,) accord. to El-Umawee, (T, S,) he stilled, or quieted, him. (T, S, M.) El-Kumeyt says, (S, M,) mentioning anxieties, (M,)
تُقِيمُهُ تَارَةً وَتُقْعِدُهُ
كَمَ يُفَانِى الشَّمُوسَ قَائِدُهَا
[They rouse him at one time, and at another time they render him sedate like as her leader soothes, or coaxes, or like as he stills, or quiets, the refractory mare]. (S, M: in the T, accord. to the TT, the verse ends with رَائِدُهَا [her pastor], instead of قَائِدُهَا.) Accord. to IAar, فاناهُ signifies واِجاهُ [app. a mistranscription for وَاخَاهُ, originally آخَاهُ, He fraternized with him; or acted with him in a brotherly manner]. (TA.) [Hence the phrase] أُفَانِى الأَيَّامَ i. e. أُزَجِّى الزَّمَانَ [meaning I make the time to pass away easily; as though beguiling it]. (Har p. 607.) ― -b2- And one says, بَنُو فُلَانٍ مَا يُعَانُونَ مَالَهُمْ وَلَا يُفَانُونَهُ i. e. The sons of such a one do not tend, or take care of, their cattle, or camels, or [other] property, and do not manage the same well. (T.)

افناهُ
4 افناهُ ذ He, or it, caused it, or him, to pass away and come to an end; to vanish away; to become spent, or exhausted; to fail entirely; to cease, perish, or come to nought; he, or it, did away with, destroyed, or annihilated, it, or him; (T, S, * M, Msb, * K, TA;) trans. of فَنِىَ. (T, S, Msb, K.) The saying of a rلjiz, (T, TA,) namely, Abu-n-Nejm, (TA,) describing a pastor of sheep or goats,
يَقُولُ لَيْتَ اللّٰهَ قَدْ أَفْنَاهَا
(T, TA,) may mean an imprecation against them, i. e. He says, would that God had destroyed them: (T:) ― -b2- or it means, would that God had made to grow for them [the plant called] الفَنَى, i. e. عِنَبُ الثَّعْلَبِ; so that they might have abundance of milk, and become fat. (T, TA.)

تَفَانَوا
6 تَفَانَوا ذ , (S, K,) or تفانوا قَتْلًا, (M,) They destroyed one another, (S, M, K,) [or they shared, one with another, in destruction, (see an ex. in a verse cited voce دَقَّ,) by slaughter,] in war, or battle. (S.)

الفَنَى
الفَنَى ذ , thus, with ى, in the M, and thus it should be written accord. to Aboo-'Alee El-Kلlee, in the T and S with ا, and in like manner in the K, in which it is [mentioned in art. فنو, and] written without the article ال (فَنًا), and said to be a pl., of which the sing. is ↓ الفَنَاة, (TA,) [The plant called] عِنَبُ الثَّعْلَبِ; [see art. ثعلب; and see also الأَفَانِى, in this art.;] (T, S, M, K;) whereof one is called ↓ فَنَاةٌ: (S:) or, as some say, another plant; (T;) [i. e.,] as some say, a species of trees, or plants, (شَجَرٌ,) having red berries, (حَبّ), (S,) of which necklaces are made, (S,) or the unbroken of which are made use of as قَرَارِيط [meaning carat-weights] with which to weigh, every berry (حَبَّة) being a قِيرَاط: and some say that it is a herb that grows in rugged places, rising from the ground to the height of the measure of a finger, and less, and depastured by the cattle. (M.)

فَنَاةٌ
فَنَاةٌ ذ : see the next preceding paragraph, in two places: -A2- and see also art. فنو.

فِنَآءٌ
فِنَآءٌ ذ A yard, or an exterior court, i. e. a wide space, (T, S, M, Mgh, Msb, K,) in front, (T, M, Mgh, Msb, K,) or extending from the sides, (S, Msb,) of a house: (T, S, M, Mgh, Msb, K:) pl. أَفْنِيَةٌ (T, S, M, Msb, K) and فُنِىٌّ: (K:) and ثِنَآءٌ [q. v.] signifies the same. (T, M.)

فَانٍ
فَانٍ ذ part. n. of فَنِىَ [i. e. signifying Passing away and coming to an end; &c.]. (T.) ― -b2- And (tropical:) An old man extremely aged, or old and infirm; (M, * Msb, K, * TA;) so called because of his nearness to passing away, or perishing: (Msb:) or an old man whose faculties have entirely failed. (Mgh.) And فَانِيَةٌ occurs in a trad., applied to a she-camel, or to camels, as meaning (assumed tropical:) Advanced in age. (TA.) ― -b3- [فَانٍ فِى اللّٰهِ, in the language of the mystics, means (assumed tropical:) Lost in contemplation of God, and insensible to all else.]

أَفْنَآءٌ مِنَ النَّاسِ
أَفْنَآءٌ مِنَ النَّاسِ ذ is expl. in art. فنو.

الأَفَانِى
الأَفَانِى ذ [without the article أَفَانٍ] is the name of A species of plant, (T, S, K,) yellow, and red; (T;) [said to be so called] while fresh and succulent; (S;) accord. to AA, (T,) when it has dried up, it is called الحَمَاطُ; (S, T;) but this is a mistake; for الافانى signifies a particular species of plant by itself, of the herbs, or leguminous plants, termed ذُكُور, which dries up, and becomes scattered; whereas the حماط is the حَلبة [a mistranscription for حَلَمَة], and this does not dry up, because it is of the [kind called] جَنْبَة and عُرْوَة (T:) the n. un. is أَفَانِيَةٌ, (T, S.) like ثَمَانِيَةٌ [in measure]. (S.) And it is said to signify also [The plant called] عِنَبُ الثَّعْلَبِ. (S. [See also الفَنَى, above.])

مَفْنَاةٌ
مَفْنَاةٌ ذ A land (أَرْضٌ) suitable to those who alight and abide therein: (K, TA:) it occurs, in a verse of Keys Ibn-El-'Eyzلr El-Hudhalee, with ق, [as some relate that verse,] but As says that in the dial. of Hudheyl it is with ف. (TA in art. قنى.)

### Türkçe

**فَنِىَ**
1 **فَنِىَ** ذ , (T, S, M, Msb, K, &c.,) muzâri‘i **يَفْنَى**; (T, M, Msb, K;) ve **فَنَى**, muzâri‘i **يَفْنَى**, (M, K,) ki bu şâzdır, Kr tarafından zikredilmiş ve onun tarafından Belhلrith Ibn-Kaab lehçesinden olduğu söylenmiştir; (M;) iki fiilden birincisi, yaygın olarak bilinenidir; (TA;) mastarı **فَنَآءٌ**, (T, S, M, Msb, K, &c.,) ki iki fiilin de mastarıdır; (TA;) O (yani bir şey, S, Msb, TA) geçip gitti ve sona erdi; yok olup gitti; tükenmiş yahut bitkin oldu; bütünüyle kesildi; durdu, helâk oldu yahut hiçliğe vardı; yahut fânî, geçici, uçucu yahut mevcut olmayan oldu; mastar, **نَفَادٌ** ile eşanlamlıdır; (Aboo-'Alee El- Kلlee, TA;) **بَقَآءٌ**’ın zıddıdır; (M, TA;) ve mâzî, **عُدِمَ** ile eşanlamlıdır: (K, TA:) her yaratılmış şey hakkında, onun **الفَنَآء**’a tâbi olduğu söylenir. (Msb.) [Bundan dolayı] **دَارُ الفَنَآءِ** [geçiciliğin, uçuculuğun yahut yok olurluğun yurdu] mevcut dünya demektir. (T, md. دور.) ― -b2- Ve, bir adam hakkında söylendiğinde, (T, M, K,) yani **فَنِىَ**, muzâri‘ ve mastarı yukarıdaki gibi, (M,) (mecaz:) O, pek ihtiyarladı; yahut yaşlı ve güçsüz oldu; **هَرِمَ** ile eşanlamlıdır: (M, K:) yahut aşırı ihtiyarlık yahut yaşlılık ve güçsüzlük sebebiyle ölümün eşiğine geldi. (T.) Lebeed der ki,
حَبَائِلُهُ مَبْثُوثَةٌ بِسَبِيلهِ
وَيَفْنَى اـِذَا مَا أَخْطَأَتْهُ الحَبَائِلُ
(T, M,) [Onun tuzakları yolunda yayılmıştır; tuzaklar onu yakalamayı ıskaladığında] o yaşlanıp güçsüzleşir ve böylece ölür, demektir: (T:) yahut mânâsı, ölüm onu ıskaladığında yaşlanıp güçsüzleşir. (M.)

**فاناهُ**
3 **فاناهُ** ذ , (T, S, M, K,) mastarı **مُفَانَاةٌ**, (T, TA,) O (bir adam, S, M) onu yatıştırdı yahut gönlünü aldı: (AA, T, S, M, K:) ve, (M,) El-Umawee’ye göre, (T, S,) onu sakinleştirdi yahut susturdu. (T, S, M.) El-Kumeyt der ki, (S, M,) kaygıları anarak, (M,)
تُقِيمُهُ تَارَةً وَتُقْعِدُهُ
كَمَ يُفَانِى الشَّمُوسَ قَائِدُهَا
[Onu bir defa ayağa kaldırırlar, bir başka defa da onu, inatçı kısrağı sürücüsünün yatıştırması yahut gönlünü alması gibi; yahut onu sakinleştirmesi yahut susturması gibi, sakin kılarlar]. (S, M: T’de, TT’ye göre, beyit **قَائِدُهَا** yerine **رَائِدُهَا** [onun otlak arayıcısı] ile biter.) IAar’a göre, **فاناهُ** **واِجاهُ**’u ifade eder [görünüşe göre **وَاخَاهُ**, aslında **آخَاهُ**, “onunla kardeşleşti; yahut onunla kardeşçe davrandı” için bir yanlış yazımdır]. (TA.) [Bundan dolayı ibare] **أُفَانِى الأَيَّامَ** yani **أُزَجِّى الزَّمَانَ** [mânâsı: zamanı kolayca geçiririm; sanki onu oyalayarak]. (Har s. 607.) ― -b2- Ve şöyle denir: **بَنُو فُلَانٍ مَا يُعَانُونَ مَالَهُمْ وَلَا يُفَانُونَهُ** yani: filânın oğulları hayvanlarına yahut develerine yahut [başka] mallarına bakmazlar ve onu iyi idare etmezler. (T.)

**افناهُ**
4 **افناهُ** ذ O, yahut o (şey), onu yahut onu (kimseyi) geçip gitmeye ve sona ermeye sebep oldu; yok olup gitmeye; tükenmiş yahut bitkin olmaya; bütünüyle kesilmeye; durmaya, helâk olmaya yahut hiçliğe varmaya; onu yahut onu (kimseyi) ortadan kaldırdı, yok etti yahut imha etti; (T, S, * M, Msb, * K, TA;) **فَنِىَ**’nin müteaddîsidir. (T, S, Msb, K.) Bir recez şairinin sözü, (T, TA,) yani Abu-n-Nejm’in, (TA,) koyun yahut keçi güdeni vasfederek,
يَقُولُ لَيْتَ اللّٰهَ قَدْ أَفْنَاهَا
(T, TA,) onlara beddua mânâsına gelebilir; yani: “Allah onları yok etseydi” der: (T:) ― -b2- yahut mânâsı: Allah onlar için **الفَنَى** denilen [bitkiyi], yani **عِنَبُ الثَّعْلَبِ**’i bitirseydi; böylece sütleri bol olur ve semirirler. (T, TA.)

**تَفَانَوا**
6 **تَفَانَوا** ذ , (S, K,) yahut **تفانوا قَتْلًا**, (M,) Onlar birbirlerini yok ettiler, (S, M, K,) [yahut savaşta, öldürme yoluyla, yok oluşta birbirleriyle ortak oldular,] harp yahut muharebede. (S.)

**الفَنَى**
**الفَنَى** ذ , böylece, ى ile, M’de; ve Aboo-'Alee El-Kلlee’ye göre böyle yazılmalıdır; T ve S’de ا ile, ve aynı şekilde K’de; onda [md. فنو’da zikredilmiş ve] harf-i tarif **ال** olmaksızın (**فَنًا**) yazılmış, ve bunun bir çoğul olduğu, tekilinin de aşağıdaki **الفَنَاة** olduğu söylenmiştir; (TA;) [**عِنَبُ الثَّعْلَبِ** denilen bitki]; [md. ثعلب’e bak; ve ayrıca bu maddede **الأَفَانِى**’ye de bak;] (T, S, M, K;) bunun bir tanesine aşağıdaki **فَنَاةٌ** denir: (S:) yahut bazılarına göre başka bir bitki; (T;) [yani,] bazılarına göre kırmızı taneleri (حَبّ) olan bir ağaç yahut bitkiler türü (شَجَرٌ); (S;) ondan gerdanlıklar yapılır, (S,) yahut kırılmamış olanı **قَرَارِيط** [yani karat ağırlıkları] olarak tartıda kullanılır; her bir tane (حَبَّة) bir **قِيرَاط**tır: ve bazıları da onun sarp yerlerde biten bir ot olduğunu, yerden bir parmak ölçüsü kadar ve daha az yükseldiğini, ve hayvanların onu otladığını söyler. (M.)

**فَنَاةٌ**
**فَنَاةٌ** ذ : iki yerde, bir önceki paragraf’a bak: -A2- ve ayrıca md. فنو’ya da bak.

**فِنَآءٌ**
**فِنَآءٌ** ذ Bir avlu, yahut dış avlu; yani geniş bir alan, (T, S, M, Mgh, Msb, K,) bir evin önünde, (T, M, Mgh, Msb, K,) yahut yanlarından uzanan: (S, Msb,) (T, S, M, Mgh, Msb, K:) çoğulu **أَفْنِيَةٌ** (T, S, M, Msb, K) ve **فُنِىٌّ**: (K:) ve **ثِنَآءٌ** [bk.] da aynı mânâyı ifade eder. (T, M.)

**فَانٍ**
**فَانٍ** ذ **فَنِىَ**’nin ism-i fâilidir [yani “geçip giden ve sona eren; &c.” mânâsında]. (T.) ― -b2- Ve (mecaz:) pek ihtiyar bir adam, yahut yaşlı ve güçsüz; (M, * Msb, K, * TA;) geçip gitmeye yahut helâk olmaya yakınlığından dolayı böyle adlandırılmıştır: (Msb:) yahut kuvveleri bütünüyle sönmüş bir ihtiyar. (Mgh.) Ve **فَانِيَةٌ**, bir rivayette, bir dişi deveye yahut develere nispetle, (varsayılan mecaz olarak:) yaşça ilerlemiş mânâsında vârid olmuştur. (TA.) ― -b3- [**فَانٍ فِى اللّٰهِ**, sûfîlerin dilinde, (varsayılan mecaz olarak:) Allah’ın tefekküründe kaybolmuş ve başka her şeye karşı hissiz demektir.]

**أَفْنَآءٌ مِنَ النَّاسِ**
**أَفْنَآءٌ مِنَ النَّاسِ** ذ md. فنو’da açıklanmıştır.

**الأَفَانِى**
**الأَفَانِى** ذ [harf-i tarif olmaksızın **أَفَانٍ**] sarı ve kırmızı olan bir bitki türünün adıdır, (T, S, K,) (T;) [taze ve sulu iken böyle adlandırıldığı söylenir]; (S;) AA’ya göre, (T,) kuruduğunda ona **الحَمَاطُ** denir; (S, T;) fakat bu bir hatadır; zira **الافانى**, kendisi başlı başına, otlardan yahut baklagil türü bitkilerden **ذُكُور** diye adlandırılanların belirli bir türünü ifade eder; o kurur ve dağılır; hâlbuki **حماط**, **حَلبة**’dir [**حَلَمَة** için bir yanlış yazım]; ve bu kurumaz; çünkü o **جَنْبَة** ve **عُرْوَة** [denilen tür]dendir. (T:) tekil isim (n. un.) **أَفَانِيَةٌ**’dir, (T, S.) ölçüde **ثَمَانِيَةٌ** gibi. (S.) Ve ayrıca [**عِنَبُ الثَّعْلَبِ** denilen bitki]yi de ifade ettiği söylenir. (S. [Yukarıda **الفَنَى**’ye de bak.])

**مَفْنَاةٌ**
**مَفْنَاةٌ** ذ İçine inen ve orada kalan kimselere uygun bir arazi (أَرْضٌ): (K, TA:) Keys Ibn-El-'Eyzلr El-Hudhalee’nin bir beytinde ق ile vârid olmuştur, [bazılarının o beyti rivayet ettiği üzere,] fakat As, Hudheyl lehçesinde onun ف ile olduğunu söyler. (TA, md. قنى.)
