# فهد (ف-ه-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%87%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%87%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - ه - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%87%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والدال والفاء معهما
ه د ف، ف ه د مستعملان هدف: الهَدَفُ: الغَرَضُ. والهدف من الرِّجال: الجسيمُ الطَّويلُ العُنُقِ، العريض الألواح. والهَدَفُ: كلّ شيء عريض مرتفع.
وأَهْدَفَ الشَّيءُ، إذا انْتَصَبَ.
وفي الحديث " أن النبيّ صلى الله عليه وسلم كان إذا مرّ بهَدَفٍ مائل أو صدفٍ مائل أسرع المشي" .
فهد:
الفَهْدُ: معروف، وجَمْعُه: فُهُود وثلاثةُ أَفْهُد. وأُنْثاهُ: فَهْدة.
وفَهِدَ الرّجلُ فَهَداً، إذا نامَ وتَغافَلَ عما يَجِبُ عليهِ تَعَهُّدُه.

##### Türkçe

باب **الهاء** و**الدال** و**الفاء** معهما
**ه د ف**، **ف ه د** müstamel ikisidir. **هدف**: **الهَدَفُ**: hedef. Erkeklerden **الهدف**: iri, boynu uzun, kürekleri geniş olan. Ve **الهَدَفُ**: geniş, yüksek olan her şey.
Ve **أَهْدَفَ** şey, dikildiği zaman.
Hadiste: “Peygamber صلى الله عليه وسلم, eğik bir **هَدَفٍ** veya eğik bir **صدفٍ** yanından geçtiği vakit yürüyüşü hızlandırırdı.”

**فهد**:
**الفَهْدُ**: bilinen (hayvan); cem‘i: **فُهُود** ve üç **أَفْهُد**. Dişisi: **فَهْدة**.
Ve adam **فَهِدَ** **فَهَداً**, uyuduğu ve üzerine gerekli olanı gözetmeyi umursamazlıktan geldiği zaman.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%87%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الفهْدُ: واحد الفُهودُ. وفَهِدَ الرجل بالكسر، أي أشبه الفَهْدَ في كثرة نومه. وفي الحديث: "إن دخل فَهِدَ، وإن خرج أسِدَ". والفَهْدَتانِ: لحمتان في زور الفرس ناتئتان مثل الفِهْرَيْنِ. والفَوْهَدُ: الغلام السمين الذي راهق الحُلُم؛ والجاريةُ: فَوْهَدَةٌ.

##### Türkçe

**الفهْدُ**: **الفُهودُ**’un teki. Ve adam **فَهِدَ** (kesre ile), yani uykusunun çokluğunda **الفَهْدَ**’e benzedi. Ve hadiste: “Eğer girerse **فَهِدَ**, eğer çıkarsa **أسِدَ**.” Ve **الفَهْدَتانِ**: atın boğazında, **الفِهْرَيْنِ** gibi çıkıntılı iki et parçası. Ve **الفَوْهَدُ**: bulûğa yaklaşmış semiz oğlan; cariye ise: **فَوْهَدَةٌ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%87%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه د ف
هدف ، فهد ، دهف ، دفه : مستعملة .
هدف : روى شمر بإسناد له أنَّ الزُّبير وعمرو بن العاص اجتمعا في الحِجر ، فقال الزُّبير : أما والله لقد كنت أهدَفْتَ لي
يوم بَدْر ، ولكني اسْتَبْقَيتُك لمثل هذا اليوم .
فقال عمرو : وأنت والله لقد كنت أَهدفْتَ لي ، وما يَسُرُّني أنَّ لي مثل ذلك بِفَرَّتي منك .
قال شمر : قوله : أهدفت لي ، الإهدافُ : الدُّنُّو منك والاستقبالُ لك والانتصاب . يقال : أهدَف لي الشيءُ فهو مُهدِف ، وأنشد :
ومِن بني ضَبَّة كَهْفٌ مِكْهَفُ
إنْ سالَ يوماً جَمْعُهمْ وأَهدَفُوا
وقال : الإهدافُ : الدُّنُوُّ : أَهدَفَ القومُ : إذا قَرُبوا .
وقال ابن شُميل ، أو قاله الفرَّاء : يقال لمّا أَهدَفَتْ لي الكوفةُ نَزَلْتُ ، ولمّا أهدَفَتْ لهم تفرَّقوا ، وكلُّ شيء رأيته قد استقبَلك استقبالاً فهو مُهْدِف ومُسْتَهدِف .
قال النابغة :
وإِذا طَعَنْتَ طَعَنْتَ في مُسْتَهدِفٍ
رابِي المَجَسَّة بالعَبِير مُقَرْمَدِ
أي مُرتفع منتصب ، وقد اسْتهدَف : أي انتَصَب ، ومن ذلك أُخذ الهدَف لانتصابه لِمَنْ يَرمِيه .
وقال الزَّفَيان السَّعْديّ يذكر ناقته :
ترجوا اجتبارَ عظْمها إذْ أَزْحَفَتْ
فأَمْرَعَتْ لما إليكَ أَهدَفَتْ
أيْ قدْ قَرُبتْ وَدَنَتْ .
وفي ( النوادر ) : يقال : جاءت هادِفَةٌ من ناس ، ودَاهفَةٌ وجاهشَةٌ .
وهاجِشَةٌ وهابِشَةٌ وهائِشةٌ ويقال : هل هَدَف إليكم هادِفٌ ، أو هَبَشَ هابِشٌ : يستخبره هل حَدَثَ ببَلده أحدٌ سِوى مَن كان به .
وقال الليث : الهدَف : الغرَض . والهَدَفُ من الرّجال : الجسيم الطَّويلُ العُنُق العريضُ الألوَاح .
ويقال : أَهْدَفَ لك السحابُ أو الشيء : إذا انتَصَب ، والهَدفُ : كلُّ شيءٍ عريض مرتفِع .
وفي الحديث أَنّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) كان إذا مرَّ بهدفٍ مائلٍ أو صَدفٍ مائلٍ أسرَعَ المشيَ .
قال أبو عُبيد : قال الأصمعيّ : الهدَف : كل شيء عظيم مرتفع .
وقال غيره : وبه شُبِّه الرَّجل العظيم ، فقيل له : هَدَف ، وأنشد :
إذا الهَدَفُ المِعْزالُ صوَّب رأْسَه
وأَعجبه ضَفْوٌ من الثَّلّةِ الخُطْلِ
قال : والصَّدَف نحوٌ من الهَدف .
وقال أبو سعيد في قوله : إذا الهدف المِعْزال : هذا راعِي ضأن فهو لضَأْنه هَدف تأوِي إليه ، وهذا ذمٌّ للرجُل إذا كان راعِيَ الضأن ، ويقال : أحمقُ من راعي الضأن . قال : ولم يُرِدْ بالخُطْل اسْترخاء آذانها ، أراد بالخُطْل : الكثيرةَ تخْطِل عليه وتَتْبَعُه .
قال : وقوله : الهَدَف : الرجلُ العظيم خطأ .
وفي حديث أبي بكر : قال له ابنه عبد الرحمن : لقد أَهْدَفْتَ لي يومَ بدر ، فَصِفْتُ عنك ، فقال أبو بكر : لكنَّك لو أَهدفْتَ لي لم أَصِفْ عنك : يقال لكل
شيء دنا منك وانتصب لك واستَقْبَلك : قد أهدف لي الشيءُ ، واستَهْدَف ، ومنه أُخِذ الهَدف لانتصابه .
وقال ابنُ شُميل : الهَدف : ما رُفِع وثُنِيَ من الأرض للنِّضال . والقرْطاس : ما وُضِع في الهدف ليُرْمى . والغرض : ما يُنْصَب شِبْه غِرْبال أو حلْقة .
وقال في موضعٍ آخر : الغرض : الهدَف ، ويُسَمَّى القِرطاسُ هَدَفاً أو غَرَضاً على الاستعارة . ويقال : أهدفَ لكَ الصَّيدُ فارْمِه ، وأَكْثبَ وأعرَضَ مثلُه .
وقال عبد الرحمن بن أبي بكر رضي الله عنهما لأبيه : لقد أهْدَفْتَ لي يوم بدر فصدفت عنك ، فقال أبو بكر : لكنك لو أهدفتَ لي لم أصْدِف عنك .
وقال إسحاق بن الفَرَج : قال الأصمعيّ : عِدْفةٌ وعِدَف ، وهِدْفةٌ وهِدَفٌ بمعنى قِطْعَةٌ .
قال : وقال عُقْبَة : رأيتُ هِدْفةً من الناس : أي فِرْقة .
دهف : في ( النوادِر ) : جاءت هادفةٌ من الناس وداهفةٌ بمعنى واحد .
ويقال : إبلٌ داهفةٌ ، أي مُعْيِيَةٌ من طُولِ السّيْر . وقال أبو صَخر الهَذَلِيّ :
فما قَدِمَتْ حتى تَوَاتَرَ سيرُها
وحتى أُنِيخَتْ وهي داهِفةٌ دبْرُ
دفه : أهمله الليث ورَوى ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : الدّافِه : الغريب . قلت : كأنه قُلِبَ عن الداهِف أو الهادِف .
فهد : قال الليث : الفَهْد معروف ، وجمعُه فُهود ، وثلاثةُ أفْهُد .
وقال أبو عبيدة : فَهْدَتا صَدْرِ الفَرَسِ : لحمتان تكتنفانه .
وقال غيره : فَهْدَتَا البعير : عَظْمانِ ناتِئَانِ خَلْفَ الأُذُنين ، وهما الخُشَشَاوَان . والفَهْد : مِسْمَارٌ يُسَمَّر به وَاسِطُ الرَّحْل ، وأنشد :
مُضَبَّرٌ كأنما زَئيرُه
صَرِيرُ فَهْدٍ واسطٍ صرِيرُه
شبَّه صَرِيفَ نابِ الفحْل بصَرِيرِ هذا المِسمار .
قال خالد : واسطُ الفَهد : مِسمارٌ يُجعل في واسطِ الرَّحْل .
اللِّحيانيّ : غلامٌ فَوْهَد وثَوْهَد : إذا كان ناعماً ممتلِئاً .
ووَصَفَت امرأةٌ زوجَها فقالت : ( زَوجي إن دَخَل فهدَ ، وإن خرَج أَسِدَ ) ، فوصفَت زوجها باللِّين والسكون إذا كان معها في البيت . ويُوصَف الفَهْد بكثرة النَّوم ، فيقال : أنْوَمُ مِن فهدٍ ، فشبَّهتْهُ به إذا خَلا بها ، وبالأسد إذا رأى عدُوَّه . ويقال للَّذي يُعلِّمُ الفَهدَ الصَّيْد : فَهَّاد .
وقال أَبو عَمرو : غلام فَلْهَد وفَوْهَد ، وهو الغلام السَّمين الذي قد راهَقَ الحُلُم .
وفي ( النَّوادِر ) : يقال : فَهَد فلانٌ لفلانٍ ، وفَأَدَ ، ومَهَد : إذا عَمِل في أَمْرِه بالغَيْبِ جَميلاً .

##### Türkçe

ه د ف
**هدف** , **فهد** , **دهف** , **دفه** : kullanımdadır.

**هدف** : Şemr, kendisine ait bir isnadla rivayet etti ki **الزُّبير** ve **عمرو بن العاص** **الحِجر**’de toplandılar; bunun üzerine **الزُّبير** dedi: “Evet, vallahi, **يوم بَدْر**’de bana karşı gerçekten **أهدَفْتَ** idin; fakat seni böyle bir gün için sakladım.”
Bunun üzerine **عمرو** dedi: “Sen de vallahi bana karşı gerçekten **أَهدفْتَ** idin; ve senden kaçışımla bunun benzerinin benim için olması beni sevindirmez.”
Şemr dedi: Onun sözü: **أهدفت لي**; **الإهدافُ**: senden yakınlaşma, sana yönelme ve dikilmedir. Denir ki: “**أهدَف لي الشيءُ**; o da **مُهدِف**’tir.” Ve şu şiir okunmuştur:
“Ve **بني ضَبَّة**’den bir sığınak, çok sığınaklı,
Bir gün onların topluluğu akarsa ve **أَهدَفُوا** (yaklaştılarsa).”
Ve dedi: **الإهدافُ**: yakınlaşmadır; **أَهدَفَ القومُ**: yaklaştıkları zaman (denir).
İbn Şümeyl dedi, yahut bunu Ferrâ söyledi: “**لمّا أَهدَفَتْ لي الكوفةُ نَزَلْتُ** (Kûfe bana doğru **أَهدَفَتْ** edince indim/konakladım); ve **لمّا أهدَفَتْ لهم تفرَّقوا** (onlara doğru **أهدَفَتْ** edince dağıldılar).” Ve seninle yüz yüze gelerek sana yönelmiş bir karşılama ile gördüğün her şey **مُهْدِف** ve **مُسْتَهدِف**’tir.
Nâbiga dedi:
“Ve sen sapladığında, **مُسْتَهدِفٍ** olana saplarsın,
Yoklaması kabarık, **العَبِير** ile katranlanmış.”
Yani: yükselmiş, dikilmiş; ve **اسْتهدَف** etmiştir: yani dikildi. Bundan da, kendisine atan kimse için dikilişinden dolayı **الهدَف** alınmıştır.
Zefyân es-Sa‘dî, dişi devesini anarak dedi:
“Kemiğinin onarılmasını umar; **إذْ أَزْحَفَتْ** (sürünürcesine yürüdüğünde),
Ve **فأَمْرَعَتْ**; sana doğru **أَهدَفَتْ** edince.”
Yani: gerçekten yaklaşmış ve yakınlaşmıştır.
( **النوادر** )’de: Denir ki: insanlardan bir **هادِفَةٌ** geldi; ve **دَاهفَةٌ** ve **جاهشَةٌ**.
Ve **هاجِشَةٌ** ve **هابِشَةٌ** ve **هائِشةٌ**. Ve denir ki: “Size bir **هادِفٌ** **هَدَف** etti mi; yahut bir **هابِشٌ** **هَبَشَ** etti mi?”; onunla, beldesinde, orada bulunan kimseden başka birinin meydana gelip gelmediğini haber almak ister.
Leys dedi: **الهدَف**: hedef/nişan (غرَض). Ve erkeklerden **الهَدَفُ**: iri, boynu uzun, omuzları geniş olan.
Ve denir ki: “**أَهْدَفَ لك السحابُ** yahut şey”: dikildiği zaman; ve **الهَدفُ**: her geniş, yüksek şey.
Hadiste: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) eğik bir **هدفٍ** yahut eğik bir **صَدفٍ**’in yanından geçtiği zaman yürüyüşü hızlandırırdı.
Ebû Ubeyd dedi: Asma‘î dedi: **الهدَف**: her büyük, yüksek şey.
Başkası dedi: Bununla büyük adam benzetildi; ona **هَدَف** denildi. Ve şu şiir okunmuştur:
“**الهَدَفُ** **المِعْزالُ** başını aşağı eğdiğinde,
Ve **الثَّلّةِ الخُطْلِ**’den bir **ضَفْوٌ** onu hoşnut etti.”
Dedi: ve **الصَّدَف** **الهَدف**’e benzer bir türdür.
Ebû Saîd, “**إذا الهدف المِعْزال**” sözü hakkında dedi: Bu, koyun çobanıdır; koyunları için ona sığındıkları bir **هَدف**’tir; bu, adam için, koyun çobanı olduğu zaman bir yermedir. Ve denir ki: “Koyun çobanından daha ahmak.” Dedi: **الخُطْل** ile kulaklarının gevşekliğini kastetmedi; **الخُطْل** ile, üzerine çokça **تخْطِل** eden ve onu izleyen (koyunları) kastetti.
Dedi: ve “**الهَدَف**: büyük adam” sözü hatadır.
Ebû Bekir hadîsinde: Oğluna **عبد الرحمن** dedi ki: “**يومَ بدر**’de bana karşı gerçekten **أَهْدَفْتَ** idin; ben de senden **فَصِفْتُ** ettim (yüz çevirdim).” Ebû Bekir dedi: “Fakat sen bana karşı **أَهدفْتَ** olsaydın, senden **أَصِفْ** etmezdim.” Denir ki: Sana yakınlaşan, sana dikilen ve seni karşılayan her şey için: “**قد أهدف لي الشيءُ**” ve “**استَهْدَف**”; ve ondan **الهَدف** alınmıştır, dikilişinden dolayı.
İbn Şümeyl dedi: **الهَدف**: atışma için yerden yükseltilip iki kat yapılan şeydir. Ve **القرْطاس**: atılmak üzere hedefin içine konulan şeydir. Ve **الغرض**: elek benzeri yahut halka benzeri dikilen şeydir.
Ve başka bir yerde dedi: **الغرض**: **الهدَف**’tir; ve **القِرطاس** mecaz yoluyla **هَدَفاً** yahut **غَرَضاً** diye adlandırılır. Ve denir ki: “**أهدفَ لكَ الصَّيدُ**; öyleyse ona at”; ve onun benzeri: **أَكْثبَ** ve **أعرَضَ**.
Abdurrahman b. Ebî Bekir (رضي الله عنهما) babasına dedi: “**يوم بدر**’de bana karşı gerçekten **أهْدَفْتَ** idin; ben de senden **فصدفت** ettim.” Ebû Bekir dedi: “Fakat sen bana karşı **أهدفتَ** olsaydın, senden **أصْدِف** etmezdim.”
İshak b. el-Ferec dedi: Asma‘î dedi: **عِدْفةٌ** ve **عِدَف**; ve **هِدْفةٌ** ve **هِدَفٌ** “parça” anlamındadır.
Dedi: ve Ukbe dedi: “İnsanlardan bir **هِدْفةً** gördüm”: yani bir fırka.

**دهف** : ( **النوادِر** )’de: insanlardan bir **هادفةٌ** geldi ve **داهفةٌ**; tek bir anlamdadır.
Ve denir ki: **إبلٌ داهفةٌ**: yani uzun yürüyüşten yorgun düşürücü. Ebû Sahr el-Hüzelî dedi:
“Gelmedi; ta ki yürüyüşü ardı ardına geldi,
Ve ta ki çöktürüldü; o, **داهِفةٌ** (yorgun düşürücü) iken, sırtı.”

**دفه** : Leys onu ihmal etti. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; dedi ki: **الدّافِه**: garip/yabancı. Dedim: Sanki **الداهِف** yahut **الهادِف**’ten çevrilmiştir.

**فهد** : Leys dedi: **الفَهْد** bilinen (hayvandır); çoğulu **فُهود**; ve “üç”ü: **أفْهُد**.
Ebû Ubeyde dedi: Atın göğsünün **فَهْدَتا**’sı: onu kuşatan iki et parçasıdır.
Başkası dedi: Devenin **فَهْدَتَا**’sı: iki kulağın arkasında çıkıntı yapan iki kemiktir; ikisi **الخُشَشَاوَان**’dır. Ve **الفَهْد**: semerin ortası çakılan, onunla çakılan bir çividir. Ve şu şiir okunmuştur:
“Sağlamlaştırılmış; sanki onun kükremesi,
Orta **فَهْد**’in gıcırtısıdır; onun gıcırtısı.”
Erkek devenin azı dişinin gıcırtısını bu çivinin gıcırtısına benzetti.
Hâlid dedi: **واسِطُ الفَهد**: semerin ortasına konulan bir çividir.
Lihyânî: **غلامٌ فَوْهَد** ve **ثَوْهَد**: yumuşak, dolgun olduğu zaman.
Bir kadın kocasını niteledi; dedi ki: “(Kocam, girerse **فهدَ**; çıkarsa **أَسِدَ**.)” Böylece, evde onunla beraber olduğu zaman kocasını yumuşaklık ve sükûnetle niteledi. Ve **الفَهْد** çok uyumakla nitelenir; denir ki: “**أنْوَمُ مِن فهدٍ**”; onunla baş başa kaldığında onu ona benzetti; düşmanını gördüğünde ise aslana (benzetti). Ve **الفَهد**’e avı öğreten kimseye **فَهَّاد** denir.
Ebû Amr dedi: **غلام فَلْهَد** ve **فَوْهَد**; o, ergenliğe yaklaşmış semiz oğlandır.
( **النَّوادِر** )’de: Denir ki: “Falanca, falanca için **فَهَد** etti; ve **فَأَدَ**; ve **مَهَد**”: onun işi hakkında gıyabında güzel iş yaptığı zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%87%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والهاء وما يثلثهما)
(فهج) الفاء والهاء والجيم كلمة. يقال إنَّ الفَيْهَج: الخَمْر. وأنشَدوا:
ألا يا اصْبَحينا فَيْهَجاً جدرية  *** بماءِ سحابٍ يسبق الحقَّ باطلي([1])

(فهد) الفاء والهاء والدال يدلُّ على جِنْس من الحيوان، ثم يُستعار. فالفهد معروف، والجمع فُهود. ويقال فَهدَ الرَّجُل: غَفَل عن الأُمور، شُبِّه بالفَهد.
وفي حديث أُمِّ زَرع([2]) : "إِنْ دخَل فَهِدَ، وإنْ خرجَ أَسِدَ". ويقولون هذا لأنَّ الفَهْد نَؤُوم.
والمستعار الفَهْدتان: لحمتا زَور الفَرس. ويقولون: الفهد: مِسمارٌ في واسطة الرَّحْل.
(فهر) الفاء والهاء والراء ليس فيه من اللُّغة الأصلية شيءٌ [إلاّ] كلمةٌ واحدة، وهي الفِهر، مؤنَّثة، وهي الحجر من الحجارة. ويقولون: إِنّ الفَهْر: أنْ يُجامِع الرّجلُ المرأةَ ويُفرِغَ في غيرها. وقد جاء فيه. ويقال تفَهَّرَ في المال: اتَّسعَ فيه. يقولون: ناقةٌ فَيْهَرَةٌ: شديدة. وكلُّ هذا قريبٌ بعضُه في الضعف([3]) مِن بَعض.
(فهق) الفاء والهاء والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على سَعَةٍ وامتلاء. من ذلك الفَهْق: الامتلاء. يقال: أفهَقْت الكأسَ، إذا ملأتَها. وفي الحديث: "إن أبغضَكم إليَّ الثَّرثارون والمتفيهِقُون" واحدهم مُتفيهِق. وفي الذي يفهق كلامه ويَملأُ به فمَه قال الأعشى:
تَروحُ على آلِ المحلِّق جَفنةٌ  *** كجابيةِ الشَّيخ العراقيِّ تَفهقُ([4])
قال الخليل: الفَيْهق: الواسعُ من كلِّ شيء، حتى يقالُ مفازةٌ فيهق. قال: ومُنفهق الوادي: متَّسَعه.
ومما شذَّ عن هذا الأصل: الفَهْقَة: عظمٌ عند فائق الرَّأس([5]) مشرفٌ على اللَّهاة.
(فهم) الفاء والهاء والميم عِلْم الشيء، كذا يقولون أهلُ اللغة([6]) . وفَهمٌ: قبيلة.
--------------ــــ
([1]) وكذا سبقت روايته في (جدر). وفي المجمل (جدر): "ألا يا اصبحينا فيهجا جيدرية"، وقد سبق التنبيه على صواب روايته، وعلى نسبته إلى معبد بن سعنة.
([2]) انظره كاملاً في المزهر (2: 532)، ورواه البخاري ومسلم، والترمذي في شمائله، والطبراني وغيرهم. والكلمة التالية من كلام المرأة الخامسة.
([3]) لعلها "في المعنى".
([4]) ديوان الأعشى 150 برواية: "نفى الذم عن آل المحلق"، وأنشده في اللسان (حلق، فهق، جبي)، وسبق إنشاده في (جبي).
([5]) وكذا في المجمل. والفائق: موصل العنق في الرأس. وفي اللسان: عند مركب العنق، وهو أول الفقار.
([6]) كذا وردت العبارة، وهي لغة معروفة لبني الحارث بن كعب. وانظر حواشي 462.

ـ

##### Türkçe

(باب **الفاء** و**الهاء** وما يثلثهما)
(**فهج**) **الفاء** ve**الهاء** ve**الجيم** bir kelimedir. Denir ki **الفَيْهَج**: şaraptır. Ve inşad ettiler:
Dikkat edin, ey sabahlatanımız, bize **فَيْهَجاً** **جدرية** (ver)  *** **سحابٍ** suyuyla; hakkı bâtılım geçer([1])

(**فهد**) **الفاء** ve**الهاء** ve**الدال** bir hayvan cinsine delâlet eder; sonra ödünç alınır. Şu hâlde **الفهد** bilinir; çoğulu **فُهود**. Ve denir: **فَهدَ** adam: işlerden gafil oldu; **الفَهد**e benzetildi.
Ve **أُمِّ زَرع** hadîsinde([2]): "Eğer girdi, **فَهِدَ**; eğer çıktı, **أَسِدَ**." Ve bunu, **الفَهْد**in çok uyuyan oluşu sebebiyle söylerler.
Ve ödünç alınmış olan **الفَهْدتان**: atın göğsünün iki et parçasıdır. Ve derler: **الفهد**: eyerin ortasında bir çividir.
(**فهر**) **الفاء** ve**الهاء** ve**الراء**da aslî dilden hiçbir şey yoktur [ancak] tek bir kelime; o da **الفِهر**dir; müennestir; ve o, taşlardan bir taştır. Ve derler: Şüphesiz **الفَهْر**: erkeğin kadınla cima edip başkasına boşaltmasıdır. Ve onda gelmiştir. Ve denir: **تفَهَّرَ** malda: onda genişledi. Derler: **ناقةٌ فَيْهَرَةٌ**: şiddetli. Ve bütün bu, zayıflıkta birbirine yakındır([3]).
(**فهق**) **الفاء** ve**الهاء** ve**القاف** sahih bir asıldır; genişliğe ve doluluğa delâlet eder. Bundan **الفَهْق**: doluluktur. Denir: **أفهَقْت** kadehi; onu doldurduğun zaman. Ve hadîste: "Size karşı en buğz edileniniz, çok konuşanlar ve **المتفيهِقُون**dur"; onların bir teki **مُتفيهِق**tir. Ve sözünü **يفهق** eden ve onunla ağzını dolduran hakkında **الأعشى** dedi:
**جَفنةٌ** **آلِ المحلِّق** üzerine akşam döner  *** Iraklı şeyhin havuzu gibi; **تَفهقُ**([4])
**الخليل** dedi: **الفَيْهق**: her şeyden geniş olandır; hatta denir: **مفازةٌ فيهق**. Dedi: Ve **مُنفهق الوادي**: onun geniş yeridir.
Ve bu asıldan şâz olan şeylerden: **الفَهْقَة**: başın tepesinde([5]) gırtlağın üzerine çıkıntı yapan bir kemiktir.
(**فهم**) **الفاء** ve**الهاء** ve**الميم**: şeyin bilgisi; dil ehli böyle derler([6]). Ve **فَهمٌ**: bir kabiledir.
--------------ــــ
([1]) Rivayeti (جدر)’de de böylece geçti. Ve el-Mücmel’de (جدر): "ألا يا اصبحينا فيهجا جيدرية" (şeklindedir); rivayetinin doğruluğuna ve onu **معبد بن سعنة**’ye nispet etmeye dair uyarı daha önce geçti.
([2]) Tamamını el-Müzhir’de (2: 532) gör; onu Buhârî ve Müslim, Tirmizî Şemâil’inde, Taberânî ve başkaları rivayet etti. Sonraki kelime beşinci kadının sözündendir.
([3]) Muhtemelen "mânâda"dır.
([4]) **الأعشى** divanı 150’de "نفى الذم عن آل المحلق" rivayetiyle; Lisân’da (حلق، فهق، جبي) onu inşad etti; ve (جبي)’de inşadı daha önce geçti.
([5]) Mücmel’de de böyledir. Ve **الفائق**: boynun baştaki birleşim yeridir. Lisân’da: boynun birleşim yerinde; ve o, omurların ilki.
([6]) İbare böylece vârid olmuştur; ve o, **بني الحارث بن كعب** için bilinen bir lugattır. Ve 462 haşiyelerine bak.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%87%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف ه د
‏"‏ أنوم من فهد ‏"‏ وتقول‏:‏ كنت في دائم السهد فنمت عني نومة الفهد‏.‏
وفهدت عني فهداً‏:‏ غفلت‏.‏
وفي حديث أم زرع‏:‏ زوجي إن دخل فهد وإن خرج أسد ولا يسأل عما عهد‏.‏
وفرس شديد الفهدتين وهما لحمتان كالفهرين ناتئتان في زوره‏.‏
قال أبو داود‏:‏ كأن الغضون من الفهدتين إلى بلدة الزّور حبك العقد

##### Türkçe

ف ه د
“**أنوم من فهد**” ve dersin ki: “Ben, sürekli uykusuzluk içinde idim; sonra benden, **نومة الفهد** gibi bir uyku ile uyudum.”
Ve “Benden **فهدت**; **فهداً**”: gaflete düştün.
Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: “Kocam, girerse **فهد**; çıkarsa aslan; ve emanet ettiği şey hakkında sormaz.”
Ve “**فرس** şiddetli **الفهدتين** sahibidir; ikisi de, göğsünde dışarı doğru çıkıntı yapan, iki **فهر** gibi iki et parçasıdır.”
Ebû Dâvûd dedi ki: “Sanki **الفهدتين**’den **بلدة الزّور**’a kadar olan kırışıklıklar, gerdanlığın örgüsü (gibi) düğüm örgüsüdür.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%87%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفَهْدُ: معروف سبُع يصاد به. وفي المثل: أَنْوَمُ من فَهْدٍ، والجمع أَفهُد وفُهُودٌ والأُنثى فَهْدَةٌ، والفَهَّادُ صاحبها. قال الأَزهري: ويقال للذي يُعَلِّم الفَهْدَ الصيد: فَهَّاد. ورجل فَهْد: يشبه بالفهد في ثقل نومه.
وفَهِدَ الرجلُ فَهَداً: نام وأَشبه الفهد في كثرة نومه وتمَدُّدِه وتغافلَ عما يجب عليه تَعَهُّدُه. وفي حديث أُم زرع: وصفَتْ امرأَةٌ زوجَها فقالت: إِن دخل فَهِدَ، وإِن خرج أَسِدَ، ولا يَسْأَلُ عما عَهِدَ؛ قال الأَزهري: وصفت زوجها باللين والسكون إِذا كان معها في البيت؛ ويوصف الفهد بكثرة النوم فيقال: أَنوم من فهد، شبهته به إِذا خلا بها، وبالأَسد إِذا رأَى عَدُوَّه. قال ابن الأَثير: أَي نام وغفل عن معايب البيتِ التي يلزمني إِصلاحُها، فهي تصفه بالكرَمِ وحسن الخلق فكأَنه نائم عن ذلك أَو ساهٍ، وإِنما هو مُتناوم ومُتغافِل. الأَزهري: وفي النوادر: يقال فَهَد فلان لفلان وفَأَدَ ومَهد إِذا عمل في أَمره بالغيب جميلاً. والفَهْدُ: مِسْمارٌ يُسْمَرُ به في واسِطِ الرَّحل وهو الذي يسمى الكلبَ؛ قال الشاعر يصف صريف نابي الفحل بصرير هذا المسمار:
مُضَبَّرٌ، كأَنَّما زَئِيرُه
صَريرُ فَهْدٍ واسِطٍ صَريرُه
وقال خالد: واسِطُ الفَهْدِ مِسْمارٌ يُجْعل في واسط الرحل. وفَهْدَتا الفَرَس: اللحمُ الناتِئُ في صدره عن يمينه وشماله؛ قال أَبو دواد: كأَنَّ الغُصُون، مِنَ الفَهْدَتَيْن
إِلى طَرَفِ الزَّوْرِ، حُبْكُ العَقَدْ
أَبو عبيدة: فَهْدتا صَدْرِ الفَرَسِ لحْمتانِ تَكْتَنِفانِه. الجوهري: الفهدتان لحمتان في زَوْرِ الفَرَس ناتئتان مثل الفِهْرَيْنِ. وفهدتا البعير: عظمان ناتئان خلف الأُذنين وهما الخُشَشاوانِ. والفَهْدة: الاسْتُ.وغلام فَوْهَدٌ: تامٌّ تارٌّ ناعِمٌ كَثَوْهَدٍ، وجاريةٌ فَوْهَدَةٌ وثَوْهَدَة؛ قال الراجز:
تُحِبُّ مِنَّا مُطْرَهِفّاً فَوْهَدَا،
عِجْزَةَ شَيْخَيْنِ، غُلاماً أَمْرَدا
وزعم يعقوب أَن فاءَ فَوْهَدٍ بدل من ثاء ثَوْهَدٍ، أَو بعكس ذلك. والفَوْهَدُ: الغلام السمين الذي راهق الحلم. وغلام ثَوْهد وفَوْهد: تامّ الخلق؛ قال أَبو عمرو: وهو الناعم الممتلئُ. أَبو عمرو: الفَلْهَدُ والفَوْهَد الغلام السمين الذي قد راهَقَ الحُلُمَ.

##### Türkçe

**الفَهْدُ**: Onunla av yapılan, bilinen bir yırtıcı hayvan. Ve meselde: “**فَهْدٍ**’den daha çok uyuyan,”

çoğulu **أَفهُد** ve **فُهُودٌ**; dişisi **فَهْدَةٌ**; **الفَهَّادُ** ise onun sahibidir. Dedi

el-Ezherî: Ve **الفَهْدَ**’e avı öğreten kimseye: **فَهَّاد** denir. Ve **فَهْد** adam: benzer

**الفهد**’e, uykusunun ağırlığında.

Ve **فَهِدَ** adam **فَهَداً**: uyudu ve **الفهد**’e benzedi, uykusunun çokluğunda ve uzanmasında

ve üzerine gerekli olanı gözetip kollamaktan gaflet etti. Ve Ümm Zer‘ hadîsinde: bir kadın kocasını

vasfetti de dedi ki: “Eğer girerse **فَهِدَ**; eğer çıkarsa **أَسِدَ**; ve emanet ettiği şey hakkında sormaz”; dedi

el-Ezherî: Kocasını, evde onunla beraber olduğu zaman yumuşaklık ve sükûnet ile vasfetti; ve **الفهد**

çok uyumakla vasfedilir, denir ki: “**فهد**’den daha çok uyuyan”; onunla onu benzetti, onunla baş başa kaldığında,

ve **الأَسد** ile, düşmanını gördüğünde. Dedi İbnü’l-Esîr: yani uyudu ve evin ayıplarından gaflet etti ki

onu düzeltmem bana gerekir; o ise onu cömertlik ve güzel ahlâk ile vasfeder; sanki o bundan dolayı uyuyan yahut

dalgın; hâlbuki o ancak uyur gibi yapan ve gaflet eder gibi yapandır. el-Ezherî: Ve nevâdirde: denir ki **فَهَد** falan

falan için ve **فَأَدَ** ve **مَهد**; gaybda onun işi hakkında güzel bir iş yaptıysa. Ve **الفَهْدُ**:

**مِسْمارٌ**; **الرَّحل**’in ortasında onunla çakılan; ve o, **الكلبَ** diye adlandırılandır; şair, bu çivinin gıcırtısı gibi

aygırın azı dişinin gıcırtısını vasfederek dedi:

مُضَبَّرٌ، كأَنَّما زَئِيرُه
صَريرُ **فَهْدٍ** واسِطٍ صَريرُه

Ve Hâlid dedi: **واسِطُ الفَهْدِ** bir **مِسْمارٌ**dur; **الرَّحل**’in ortasına konulur. Ve **فَهْدَتا**

atın: göğsünde sağından ve solundan çıkan et; Ebû Duvâd dedi:

كأَنَّ الغُصُون، مِنَ **الفَهْدَتَيْن**
إِلى طَرَفِ الزَّوْرِ، حُبْكُ العَقَدْ

Ebû Ubeyde: Atın göğsünün **فَهْدتا**’sı, onu kuşatan iki ettir. el-Cevherî:

**الفهدتان** atın **زَوْرِ**’unda iki ettir; **الفِهْرَيْنِ** gibi çıkıntılı. Ve **فهدتا**

devenin: kulakların arkasında iki çıkıntılı kemik; ve onlar **الخُشَشاوانِ**’dır. Ve **الفَهْدة**:

**الاسْتُ**. Ve **فَوْهَدٌ** oğlan: tam, dolgun, yumuşak; **كَثَوْهَدٍ** gibi; ve **فَوْهَدَةٌ**

cariye ve **ثَوْهَدَة**; râciz dedi:

تُحِبُّ مِنَّا مُطْرَهِفّاً **فَوْهَدَا**،
عِجْزَةَ شَيْخَيْنِ، غُلاماً أَمْرَدا

Ve Ya‘kūb, **فَوْهَدٍ**’ün **فاء**’sının **ثَوْهَدٍ**’ün **ثاء**’sından بدل olduğunu, yahut bunun tersini iddia etti.

Ve **الفَوْهَدُ**: ergenliğe yaklaşmış şişman oğlan. Ve **ثَوْهد** ve **فَوْهد** oğlan: yaratılışı tam;

Ebû Amr dedi: ve o, yumuşak, dolgun olandır. Ebû Amr: **الفَلْهَدُ**

ve **الفَوْهَد**: ergenliğe yaklaşmış şişman oğlan.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%87%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف ه د * * الفَهْدُ * سبع والجمع * فُهُود * و * فَهِدَ * الرجل من باب طرب أشبه الفهد في كثرة نومه وتمدده وفي الحديث ﴿إذا دخل فهد وإذا خرج أسد﴾

##### Türkçe

* ف ه د * * **الفَهْدُ** * yırtıcı hayvan; çoğulu * **فُهُود** *; ve * **فَهِدَ** * adam, طرب بابından: uyku çokluğu ve uzanıp yayılması hususunda **الفَهْدُ**’e benzedi. Hadiste: ﴿Eğer girerse **فَهْد** ve eğer çıkarsa **أسد**﴾

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%87%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الفهد: سبع م أي معروف، يصاد به، والأنثى، فهدة. وفي المثل. أنوم من فهد. ج: فهود وأفهد، ورجل فهد: يشبه بالفهد في ثقل نومه، والفهاد صاحبها، وفي التهذيب: ومعلمه الصيد: فهاد كالكلاب في الكلب. والفهد: المسمار يسمر به في واسط الرحل، وهو الذي يسمى الكلب، قال الشاعر، يصف صريف نابي الفحل بصرير هذا المسمار:
  مضبر كأنما زئيره
  صرير فهد واسط صريره وقال خالد: واسط الفهد مسمار يجعل في واسط الرحل. والفهدة، بهاء: الاست، نقله الصاغاني. والفهدة: فرس عبيد بن مالك النهشلي، نقله الصاغاني، وفهدتا البعير: عظمان ناتئان خلف الأذنين، وهما الخششاوان. والفهدتان من الفرس: لحمتان ناتئتان في زوره مثل الفهرين. وه قول الجوهري. وفي اللسان: وفهدتا الفرس: اللحم الناتئ في صدره عن يمينه وشماله، قال أبو دواد:
  كأن الغضون من الفهـدتـين                      إلى طرف الزور حبك العقد

  وعن أبي عبيدة: فهدتا صدر الفرس: لحمتان تكتنفانه. وفهد الرجل، كفرح: نام وتغافل عما يجب وفي الأفعال لابن القطاع: عما يلزمه تعهده. وفي الأساس: فهد الرجل: أشبه الفهد في تمدده ونومه، وفي حديث أم زرع وصفت امرأة زوجها فقالت: إن دخل فهد، وإن خرج أسد، ولا يسأل عما عهد قال الأزهري وصفت زوجها باللين والسكون، إذا كان معها في البيت، ويوصف الفهد بكثرة النوم، شبهته به إذا خلا بها، وبالاسد إذا رأى عدوه. قال ابن الأثير: وغفل عن معايب البيت التي يلزمني إصلاحها، فهي تصفه بالكرم وحسن الخلق، فكأنه نائم عن ذلك أو ساه، وإنما هو متغافل ومتناوم، فهو فهد وفهد ككتف وإبل، وللأخير نظائر تأتيس في: أ - ب - ل. وفي التهذيب نقلا عن النوادر للحياني: ويقال فهد فلان له، كمنع، إذا عمل في أمره بالغيب جميلا، وكذلك: فأد ومهد. والفوهد: الغلام السمين الذي راهق الحلم. كالفلهد، قاله أبو عمرو. وزعم يعقوب أن فاء الفوهد ، بدل عن ثاء الثوهد أو بعكس ذلك. وغلام ثوهد وفوهد: تام الخلق، وقيل، هو الناعم الممتلئ، كالأفهود، بالضم، وهذه عن الصاغاني. وهي فوهدة وثوهدة: تامة تارة ناعمة، قال الراجز:
  تحب منا مطرهفا فوهدا
  عجزة شيخين غلاما أمردا والأفاهيد: ع في. وفي التكملة: قنينات بلق بقفا رحرحان على موطئ طريق الربذة، كأنه جمع أفهود.
 وبقي عليه: يحيى بن سعيد بن قيس بن فهد الأنصاري الفهدي، من فقهاء المدينة. ومحمد بن إبراهيم بن فهد بن حكيم الساجي، حدث عن شعبة. وبنو فهد محدثو الحجاز، وأبو ربيعة يزيد ابن عوف، يلقب بفهد، وفهد بن سليمان، سكن مصر وحدث عنه الطحاوي وغيره، وأبو بكر محمد ابن القاسم بن فهد المالكي. كذا ذكره ابن أبي الدم.

##### Türkçe

**الفهد**: yırtıcı hayvan; yani bilinen; onunla avlanılır; dişisi: **فهدة**. Ve meselde: “**أنوم من فهد**” (fahdden daha uykucu). Çoğulu: **فهود** ve **أفهد**. Ve **رجل فهد**: uykusunun ağırlığında fahde benzer; ve **الفهاد** onun sahibi. Ve **التهذيب**’de: ve avın öğreticisi: **فهاد**; köpeklerdeki **الكلب** gibi. Ve **الفهد**: eyerin ortasında onunla çakılan çivi; o, **الكلب** diye adlandırılan şeydir. Şair dedi ki, erkek devenin iki azı dişinin gıcırtısını bu çivinin gıcırtısına benzeterek tasvir eder:
  مضبر كأنما زئيره
  صرير **فهد** واسط صريره

Ve Hâlid dedi: **واسط الفهد** eyerin ortasına konulan bir çividir. Ve **الفهدة** (هاء ile): makat; **الصاغاني** onu nakletti. Ve **الفهدة**: **عبيد بن مالك النهشلي**’nin atı; **الصاغاني** onu nakletti. Ve devenin **فهدتا**’sı: kulakların arkasında çıkıntılı iki kemik; ikisi **الخششاوان**’dır. Ve attan **الفهدتان**: göğsünde **الفهرين** gibi çıkıntılı iki et parçası. Bu, **الجوهري**’nin sözüdür. Ve **اللسان**’da: ve atın **فهدتا**’sı: göğsünde sağından ve solundan çıkıntılı et; **أبو دواد** dedi:
  كأن الغضون من **الفهـدتـين**                      إلى طرف الزور حبك العقد

Ve **أبي عبيدة**’den: atın göğsünün **فهدتا**’sı: onu kuşatan iki et parçası. Ve adam **فهد** etti, **كفرح**: uyudu ve gerekli olandan gaflet etti. Ve **الأفعال**’da, **ابن القطاع**’a ait: kendisine gerekli olan gözetmekten. Ve **الأساس**’ta: adam **فهد** etti: uzanmasında ve uykusunda fahde benzedi. Ve **أم زرع** hadîsinde: bir kadın kocasını vasfetti de dedi ki: “Eğer girerse **فهد**; eğer çıkarsa aslan; ve emanet edileni sormaz.” **الأزهري** dedi: Kocasını yumuşaklık ve sükûnetle vasfetti; evde onunla beraber olduğunda. Ve fahd çok uyumakla vasfedilir; onunla baş başa kaldığında onu ona benzetti; düşmanını gördüğünde de aslana (benzetti). **ابن الأثير** dedi: ve evin ayıplarından, düzeltmemin gerekli olduğu şeylerden gaflet etti; böylece onu cömertlik ve güzel ahlâkla vasfeder; sanki bundan uyuyor yahut dalgın; hâlbuki o, bilerek gaflet eden ve uyur gibi yapan; o hâlde o **فهد**’dir. Ve **فهد** (kelimesi) **كتف** ve **إبل** gibi (kalıptadır); sonuncusu için benzerleri **أ - ب - ل** maddesinde gelecektir. Ve **التهذيب**’de, **الحياني**’nin **النوادر**’inden naklen: ve denir ki: “Falanca ona **فهد** etti”, **كمنع**: gaybte onun işi hakkında bir güzellik yaptıysa; aynı şekilde: **فأد** ve **مهد**. Ve **الفوهد**: ergenliğe yaklaşmış semiz oğlan; **الفلهد** gibi. Bunu **أبو عمرو** söyledi. Ve Ya‘kūb iddia etti ki **الفوهد**’in **فاء**’sı, **الثوهد**’in **ثاء**’sından bedeldir; yahut bunun tersi. Ve **غلام ثوهد وفوهد**: yaratılışı tam; ve denildi ki: o, yumuşak dolgun; **الأفهود** gibi, **بالضم**; ve bu, **الصاغاني**’dendir. Ve o, **فوهدة** ve **ثوهدة**’dir: bazen tam, bazen yumuşak. **الراجز** dedi:
  تحب منا مطرهفا **فوهدا**
  عجزة شيخين غلاما أمردا

Ve **الأفاهيد**: **ع في**’de (geçer). Ve **التكملة**’de: **قنينات بلق بقفا رحرحان على موطئ طريق الربذة**; sanki **أفهود**’un cem‘i.

Ve üzerinde kalan: **يحيى بن سعيد بن قيس بن فهد الأنصاري الفهدي**; Medine fakihlerindendir. Ve **محمد بن إبراهيم بن فهد بن حكيم الساجي**; **شعبة**’den rivayet etti. Ve **بنو فهد** Hicaz muhaddisleridir. Ve **أبو ربيعة يزيد ابن عوف**; **فهد** diye lakaplanır. Ve **فهد بن سليمان**; Mısır’da oturdu ve ondan **الطحاوي** ve başkaları rivayet etti. Ve **أبو بكر محمد ابن القاسم بن فهد المالكي**. **ابن أبي الدم** onu böyle zikretti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%87%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَهِدَ
1 فَهِدَ ذ , (S, A, O, L, K,) aor. فَهَدَ , (A, K,) inf. n. فَهَدٌ, (L.) He (a man. S, A, O) resembled the فَهْد [or lynx] (S, A, O, L, K) in his stretching himself and his sleeping. (L, K,) or in his much sleeping, and stretching himself. (S, A, O.) And He slept, and was, or feigned himself, heedless of what was requisite, or necessary to be done. (L, K.) Hence the saying, (S, L,) of a woman describing her husband, as related in the story of Umm-Zara, (L,) اـِنْ دَخَلَ فَهِدَ وَاـِنْ خَرَجَ أَسِدَ وَلَا يَسْأَلُ عَمَّا عَهِدَ, (S, * L,) i. e. If he come in and be with me in the tent, or house, he is gentle and quiet like the فَهْد, which is described as sleeping much; and is, or feigns himself, heedless of the things that are amiss therein, and that I ought to put into a right, or proper, state; such is his generosity, and goodness of disposition; and if he go out, and see his enemy, he is like the lion [in boldness; and he will not ask respecting what he has ordered]. (L.) And one says, فَهِدْتَ عَنِّى, inf. n. فَهَدٌ, Thou wast, or hast been, heedless, or negligent, of me. (A.) -A2- فَهَدَ لَهُ, (O, L, K,) aor. فَهَدَ , (K,) He did well, or kindly, in his affair in his absence; (O, L, K:) like فَأَدَ, and مَهَدَ. (O, L.)

فَهْدٌ
فَهْدٌ ذ [The lynx; lupus cervarius;] a well-known beast of prey; (L, Msb, K;) with which one hunts; and which sleeps much; (L;) called in Pers. يُوزْ: (Mgh:) fem. فَهْدَةٌ: (L. Msb:) pl. of the masc. فُهُودٌ (S, Mgh, O, L, Msb, K) and أَفْهُدٌ (O, L, K) which is a pl. of pauc.; (O:) and the pl. of the fem., accord. to analogy, is فَهَدَاتٌ (Msb.) أَنْوَمُ مِنَ الفَهْدِ [More sleepful than the lynx] is a proverb. (A.) ― -b2- And A nail in the واسِط [or fore part] of the [camel's saddle called] رَحْل; (O, L, K;) also termed كَلْبٌ [q. v.]. (L.) To the creaking sound of this nail the similar sound of a stallion-camel's tushes is likened.

فَهِدٌ
فَهِدٌ ذ and فِهِدْ [A man] resembling the فَهْد [or lynx] in his stretching himself and has sleeping [or in his doing thus much, or often]: and [a man] being. or feigning himself, heedless of what is requisite, or necessary to be done. (K.)

فَهْدَةٌ
فَهْدَةٌ ذ fem. of فَهْدٌ [q. v.] (Msb.) -A2- The اِسْت [i. e. podex, or anus]. (L, K.) -A3- A small piece of butter. (L in art. نهد.) -A4- الفَهْدَتَانِ, (S, A, O.) or فَهْدَتَا الفَرَسِ, (L, K,) or فَهْدَتَا صَدْرِ الفَرَسِ, (AO, TA,) Two prominent portions of flesh in the [part of the breast called] زَوْر [q. v.] of the horse, [S, A, O, K,) like two stones of the kind termed فِهْر: (S, O:) or the prominent flesh in the breast of the horse, on its right and left (L:) or two positions of flesh on the right and left of the breast of the horse. (AO, TA.) ― -b2- And فَهْدَتَا البَعِيرِ Two protuberant bones behind the ears of the camel; (O, L, K;) the same that are termed الخُشَشَاوَانِ. (O, L.)

فَهَّادٌ
فَهَّادٌ ذ The owner, or master, of a فَهْد [or lynx]: (L:) or one who trains the فَهْد for hunting. (T, O, L, K.)

فَوْهَدٌ
فَوْهَدٌ ذ A fat boy or youth, (AA, S, O, L,) that has nearly attained to puberty; (AA, S, L;) i. q. ثَوْهَدٌ; (O, K;) [and فَرْهَدٌ and فُرْهُدٌ:] and فَلْهَدٌ; (AA, L;) as also ↓ أُفْهُودٌ: (O, K:) Yaakoob asserts that the ف in فوهد is a substitute for the ث in ثوهد, or that the converse is the case; and both signify a boy perfect in make; or, accord. to AA, soft and plump: or both signify perfect, and soft, thin-skinned, and plump: (L:) fem. فَوْهَدَةٌ. (S, O, L, K).

أُفْهُودٌ
أُفْهُودٌ ذ : see the next preceding paragraph.

##### Türkçe

فَهِدَ
1 **فَهِدَ** ذ , (S, A, O, L, K,) muzâri‘ı **فَهَدَ** , (A, K,) mastarı **فَهَدٌ**, (L.) O (bir adam. S, A, O) kendini gerip uzatmasında ve uyumasında **فَهْد**’e [ya da vaşağa] benzedi. (S, A, O, L, K,) (L, K,) yahut çok uyumasında ve kendini gerip uzatmasında. (S, A, O.) Ve uyudu; ve yapılması gerekli, yahut yapılması zorunlu olan şeyden gafil oldu, yahut kendini gafil gösterdi. (L, K.) Bundan dolayı (S, L,) Ümm-Zara kıssasında rivayet olunduğu üzere, (L,) bir kadının kocasını vasfederek söylediği söz: (S, * L,) **اـِنْ دَخَلَ فَهِدَ وَاـِنْ خَرَجَ أَسِدَ وَلَا يَسْأَلُ عَمَّا عَهِدَ**, (S, * L,) yani: Eğer içeri girer ve benimle çadırda yahut evde olursa, çok uyumakla vasfedilen **فَهْد** gibi yumuşak ve sakindir; ve orada bozuk olan şeylerden ve benim onu doğru yahut uygun bir hâle koymam gereken şeylerden gafil olur, yahut kendini gafil gösterir; bu onun cömertliği ve huy güzelliğidir; ve eğer dışarı çıkar ve düşmanını görürse, aslan gibi olur [yiğitlikte; ve emrettiği şey hakkında sormaz]. (L.) Ve denir: **فَهِدْتَ عَنِّى**, mastarı **فَهَدٌ**, Sen benden gafil oldun, yahut olmuşsun; yahut bana karşı ihmalkâr oldun. (A.) -A2- **فَهَدَ لَهُ**, (O, L, K,) muzâri‘ı **فَهَدَ** , (K,) O, onun yokluğunda onun işi hakkında iyi davrandı, yahut iyilik etti; (O, L, K:) **فَأَدَ** ve **مَهَدَ** gibi. (O, L.)

فَهْدٌ
**فَهْدٌ** ذ [Vaşak; lupus cervarius;] bilinen bir yırtıcı hayvan; (L, Msb, K;) onunla avlanılır; ve çok uyur; (L;) Farsçada **يُوزْ** diye adlandırılır: (Mgh:) müennesi **فَهْدَةٌ**: (L. Msb:) müzekkerin çoğulu **فُهُودٌ** (S, Mgh, O, L, Msb, K) ve **أَفْهُدٌ** (O, L, K) ki bu azlık çoğuludur; (O:) ve müennesin çoğulu kıyasa göre **فَهَدَاتٌ**’tır. (Msb.) **أَنْوَمُ مِنَ الفَهْدِ** [**فَهْد**’den daha uykucu] bir darbımeseldir. (A.) ― -b2- Ve [devenin semeri denilen] **رَحْل**’in **واسِط**’ında [yahut ön tarafında] bir çivi; (O, L, K;) ayrıca **كَلْبٌ** diye de adlandırılır [bk.]. (L.) Bu çivinin gıcırdama sesine, aygır devenin köpekdişlerinin benzeri ses kıyas edilir.

فَهِدٌ
**فَهِدٌ** ذ ve **فِهِدْ** [Bir adam], kendini gerip uzatmasında ve uyumasında [yahut bunu çokça yahut sıkça yapmasında] **فَهْد**’e [ya da vaşağa] benzeyen: ve [bir adam], yapılması gerekli yahut yapılması zorunlu olan şeyden gafil olan, yahut kendini gafil gösteren. (K.)

فَهْدَةٌ
**فَهْدَةٌ** ذ **فَهْدٌ**’ün müennesi [bk.]. (Msb.) -A2- **اِسْت** [yani makat, yahut anüs]. (L, K.) -A3- Küçük bir parça tereyağı. (L, madde **نهد**’de.) -A4- **الفَهْدَتَانِ**, (S, A, O.) yahut **فَهْدَتَا الفَرَسِ**, (L, K,) yahut **فَهْدَتَا صَدْرِ الفَرَسِ**, (AO, TA,) atın [göğsün **زَوْر** denilen kısmındaki (bk.)] iki çıkıntılı et parçası, (S, A, O, K,) **فِهْر** denilen türden iki taş gibi: (S, O:) yahut atın göğsündeki, sağında ve solunda bulunan çıkıntılı et; (L:) yahut atın göğsünün sağında ve solunda iki et mevkii. (AO, TA.) ― -b2- Ve **فَهْدَتَا البَعِيرِ** devenin kulaklarının arkasındaki iki çıkıntılı kemik; (O, L, K;) **الخُشَشَاوَانِ** diye adlandırılanların aynısı. (O, L.)

فَهَّادٌ
**فَهَّادٌ** ذ bir **فَهْد**’in [ya da vaşağın] sahibi yahut efendisi: (L:) yahut av için **فَهْد**’i eğiten kimse. (T, O, L, K.)

فَوْهَدٌ
**فَوْهَدٌ** ذ ergenliğe neredeyse erişmiş şişman bir oğlan yahut genç, (AA, S, O, L,) (AA, S, L;) **ثَوْهَدٌ** ile aynı anlamda; (O, K;) [ve **فَرْهَدٌ** ve **فُرْهُدٌ**:] ve **فَلْهَدٌ**; (AA, L;) bunun gibi ↓ **أُفْهُودٌ**: (O, K:) Ya‘kūb, **فوهد**’deki **ف**’nin **ثوهد**’deki **ث**’nin bedeli olduğunu, yahut bunun tersinin söz konusu olduğunu ileri sürer; ve ikisi de yapılışı tam bir oğlanı ifade eder; yahut AA’ya göre yumuşak ve tombul: yahut ikisi de tam, ve yumuşak, ince derili, ve tombul anlamına gelir: (L:) müennesi **فَوْهَدَةٌ**. (S, O, L, K).

أُفْهُودٌ
**أُفْهُودٌ** ذ : bir önceki paragrafı gör.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%87%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَهَدَ
فَهَدَ A ( n. ac. فَهْد 1 )
a.  [ La ], Acted for, managed the affairs of, represented.

فَهِدَ
فَهِدَ A ( n. ac. فَهَد 4 ),
a.  Was sleepy; was careless, heedless.

فَهْد
فَهْد 1 , ( pl. أَفْهُد 16 ,  فُهُوْد 27 ),
a.  Lynx, ounce; hunting-panther.

فَهِد
فَهِد 5 ,
a.  Sleepy, drowsy; careless, heedless.

##### Türkçe

فَهَدَ
فَهَدَ A ( n. ac. **فَهْد** 1 )
a. [ La ], için iş gördü, idare etti; işlerini yönetti; temsil etti.

فَهِدَ
فَهِدَ A ( n. ac. **فَهَد** 4 ),
a. Uykulu oldu; dikkatsiz, gafil oldu.

فَهْد
**فَهْد** 1 , ( pl. **أَفْهُد** 16 , **فُهُوْد** 27 ),
a. Vaşak, pars; av panteri.

فَهِد
**فَهِد** 5 ,
a. Uykulu, mahmur; dikkatsiz, gafil.
