# فهر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%87%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%87%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%87%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: فهر

الفِهْرُ: الحجر قَدْرَ ما يُدَقُّ به الجَوْزُ ونحوه، أُنْثى؛ قال الليث: عامة العرب تؤنث الفِهْرَ، وتصغيرها فُهَيْر. وقال الفراء: الفِهْرُ يذكر ويؤنث، وقيل: هو حجر يملأ الكف. وفي الحديث: لما نزل « تَبَّتْ يدا أَبي لهب» جاءت امرأَته وفي يدها فِهْر؛ قال: هو الحجر مِلْءَ الكف، وقيل: هو الحجر مطلقاً، والجمع أَفْهار وفُهُورٌ، وكان الأَصمعي يقول: فِهْرَة وفِهْرٌ، وتصغيرها فُهَيْرة، وعامر ابن فُهَيْرة سمي بذلك. وتَفَهَّر الرجلُ في المال. اتَّسع.
وفَهَّرَ الفرسُ وفَيْهَرَ وتَفَيْهَر: اعتراه بُهْرٌ وانقطاع في الجري وكَلال.
والفَهْرُ: أَن ينكح الرجل المرأَة ثم يتحوّل عنها قبل الفَراغ إِلى غيرها فَيُنْزِل، وقد نهي عن ذلك. وفي الحديث: أَنه نهى عن الفَهْرِ، وكذلك الفَهَر، مثل نَهْرٍ ونَهَر، بالسكون والتحريك؛ يقال: أَفْهَرَ يُفْهِرُ إِفْهاراً. ابن الأَعرابي: أَفْهَر الرجلُ إذا خلا مع جاريته لقضاء حاجته ومعه في البيت أُخرى من جواريه، فأَكْسَلَ عن هذه أَي أَوْلَجَ ولم يُنْزِل، فقام من هذه إِلى أُخرى فأَنزل معها، وقد نهي عنه في الخبر. قال: وأَفْهَر الرجل إذا كان مع جاريته والأُخرى تسمع حِسَّه، وقد نهي عنه. والعرب تسمي هذا الفَهْرَ والوَجْسَ والرَّكْزَ والحَفْحَفَةَ؛ وقال غيره في تفسير هذا الحديث: هو من التَّفْهير، وهو أَن يُحْضِرَ الفرسُ فيعتريه انقطاع في الجري من كَلال أَو غيره؛ وكأَنه مأْخوذ من الإِفْهارِ وهو الإِكْسال عن الجماع. وفَهَّر الرجلُ تَفْهِيراً أَي أَعيا. يقال: أَوّل نقصان حُضْرِ الفرس التَّرادُّ ثم الفُتُور ثم التَّفْهير. وتَفَهَّر الرجل في الكلام: اتَّسع فيه، كأَنه مبدل من تَبَحَّر أَو أَنه لغة في الإِعياء والفُتُور. وأَفْهَر بعيرُه إِذا أَبْدَع فأُبْدِعَ به.
وفِهْر: قبيلة، وهي أَصل قريش وهو فِهْرُ بن غالب ابن النَّضْر بن كنانة، وقريش كلهم ينسبون إِليه.
والفَهِيرةُ: مَخْضٌ يلقى فيه الرَّضْف فإِذا هو غلى ذُرَّ عليه الدقيق وسِيطَ به ثم أُكل، وقد حكيت بالقاف.
وفُهْرُ اليهود، بالضم: موضعُ مِدْراسِهم الذي يجتمعون إِليه في عيدهم يصلون فيه، وقيل: هو يوم يأْكلون فيه ويشربون؛ قال أَبو عبيد: وهي كلمة نَبَطِيَّة أَصلها بُهْر أَعجمي، عرّب بالفاء فقيل فُهْر، وقيل: هي عبرانية عرّبت أَيضاً، والنصارى يقولون فُخْر. قال ابن دريد: لا أَحسب الفُهْر عربيّاً صحيحاً. وفي حديث علي، عليه السلام، ورأَى قوماً قد سَدَلوا ثيابهم فقال: كأَنهم اليهود خرجوا من فُهْرهم أَي موضع مِدْراسهم. قال: وأَفْهَرَ إِذا شهد الفُهْر، وهو عيد اليهود. وأَفهر إِذا شهد مِدْراس اليهود. ومفاهرُ الإِنسان: بَآدِلُه، وهو لحم صدره. وأَفْهَر إِذا اجتمع لحمه زِيَماً زِيَماً وتَكَتَّل فكان مُعَجَّراً، وهو أَقبح السمن. وناقة فَيْهرة: صلبة عظيمة.

### Türkçe

**الفِهْرُ**: cevize ve benzerine onunla vurulup ezilecek miktarda taş; dişi. Şöyle dedi:
Leys: Arapların geneli **الفِهْرَ**’i dişil yapar; onun küçültmesi **فُهَيْر**’dir. Ferrâ dedi:
**الفِهْرُ** eril de yapılır dişil de; ve denildi ki: o, avucu dolduran bir taştır. Hadiste: « **تَبَّتْ يدا أَبي لهب** » inince, karısı elinde bir **فِهْر** ile geldi; dedi: o, avuç dolusu taştır; ve denildi ki: o, mutlak olarak taştır. Çoğulu **أَفْهار** ve **فُهُورٌ**’dur. Asmaî şöyle derdi:
**فِهْرَة** ve **فِهْرٌ**; onun küçültmesi **فُهَيْرة**’dir. Ve Âmir b. **فُهَيْرة** buna böyle adlandırıldı.
**وتَفَهَّر** adam malda; genişledi.
Ve **فَهَّرَ** at ve **فَيْهَرَ** ve **تَفَيْهَر**: ona koşuda bir **بُهْرٌ** ve kesilme ve yorgunluk arız oldu.

Ve **الفَهْرُ**: adamın kadını nikâhlayıp sonra bitirmeden önce ondan başkasına dönmesi; böylece boşalmasıdır; bundan nehyedilmiştir. Hadiste: onun **الفَهْرِ**’den nehyettiği (gelmiştir); aynı şekilde **الفَهَر**; **نَهْرٍ** ve **نَهَر** gibi, sükûn ve hareke ile. Denilir: **أَفْهَرَ** **يُفْهِرُ** **إِفْهاراً**. İbnü’l-A‘râbî: Adam **أَفْهَر** eder; câriyesiyle ihtiyacını gidermek için halvette iken, evde onunla beraber diğer câriyelerinden bir başkası da bulunursa; şu (câriye)den gevşeklik etti; yani soktu ve boşalmadı; sonra şu (câriye)den kalkıp bir başkasına geçti de onunla boşaldı; haberde bundan nehyedilmiştir. Dedi:
Ve adam **أَفْهَر** eder; câriyesiyle iken öteki onun sesini işitir (hâlde) olursa; bundan nehyedilmiştir.
Araplar buna **الفَهْرَ** ve **الوَجْسَ** ve **الرَّكْزَ** ve **الحَفْحَفَةَ** adını verirler. Başkası bu hadisin tefsirinde dedi ki: o, **التَّفْهير**’dendir; o da atın **يُحْضِرَ** (hızlı koşması) ve ona yorgunluktan yahut başkasından koşuda bir kesilmenin arız olmasıdır; sanki **الإِفْهارِ**’dan alınmıştır; o da cinsel birleşmeden gevşekliktir. Ve adam **فَهَّر** **تَفْهِيراً**; yani yoruldu. Denilir: atın **حُضْرِ**’ünün ilk eksilmesi **التَّرادُّ** sonra **الفُتُور** sonra **التَّفْهير**’dir. Ve adam sözde **تَفَهَّر**: onda genişledi; sanki **تَبَحَّر**’dan değiştirilmiştir yahut o, yorgunluk ve gevşeklikte bir dildir. Ve deve **أَفْهَر** etti; yani **أَبْدَع** etti de onunla **أُبْدِعَ** olundu.

Ve **فِهْر**: bir kabiledir; o, Kureyş’in aslıdır; o da **فِهْرُ** b. Gâlib b. **النَّضْر** b. Kinâne’dir; Kureyş’in hepsi ona nisbet edilir.

Ve **الفَهِيرةُ**: içine **الرَّضْف** atılan bir ayran; o kaynayınca üzerine un serpilir ve onunla karıştırılır, sonra yenir; **بالقاف** ile de rivayet edilmiştir.

Ve **فُهْرُ اليهود**, damme ile: onların **مِدْراسِهم**’inin yeri; bayramlarında ona toplanırlar, onda namaz kılarlar. Ve denildi ki: o, onda yiyip içtikleri bir gündür. Ebû Ubeyd dedi: o, Nabatî bir kelimedir; aslı yabancı **بُهْر**’dür; fâ ile Arapçalaştırıldı da **فُهْر** denildi. Ve denildi ki: o, İbrânîcedir; yine Arapçalaştırılmıştır; Hristiyanlar **فُخْر** derler. İbn Düreyd dedi: **الفُهْر**’ün sahih Arapça olduğunu sanmıyorum. Ali’nin hadîsinde, عليه السلام: bir kavmi gördü, elbiselerini salmışlardı; dedi: sanki onlar Yahudiler; **فُهْرهم**’lerinden çıkmışlar; yani **مِدْراسهم**’lerinin yerinden. Dedi:
Ve **أَفْهَرَ**: **الفُهْر**’e şahit oldu; o, Yahudilerin bayramıdır. Ve **أَفهر**: Yahudilerin **مِدْراس**’ına şahit oldu.

Ve insanın **مفاهرُ**’i: onun **بَآدِلُه**’dir; o, göğsünün etidir. Ve **أَفْهَر**: eti parça parça toplanıp yığıldı ve kümelendi de **مُعَجَّراً** oldu; o, şişmanlığın en çirkinidir. Ve **ناقة فَيْهرة**: sert, iri (bir dişi deve).
