# فهر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%87%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%87%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%87%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فهر

الفهر، بالكسر: الحجر مطلقا. وقيل: قدر ما يدق به الجوز ونحوه أو قدر ما يملأ الكف. قال الفراء: يذكر ويؤنث، وقال الليث: عامة العرب تؤنث الفهر وتصغيرها فهيرة قلت: وقد وقع مذكرا في قول أم جميل لأبي بكر رضي الله عنه: لو وجدت صاحبك لشدخت رأسه بهذا الفهر هكذا وقع كما في الروض، ج أفهار وفهور، وكان الأصمعي يقول: فهرة وفهر كما في الصحاح. وفهر: قبيلة من قريش. وهو فهر بن مالك بن النضر بن كنانة، وقريش كلهم ينسبون إليه. وفي الحديث: أنه نهى عن الفهر، بالفتح، وكذلك الفهر بالتحريك، مثل نهر ونهر: وهو أن تنكح المرأة ثم تتحول عنها إلى غيرها قبل الفراغ فتنزل. وقد نهى عن ذلك. فهر، كمنع، وأفهر إفهارا. والفهر، بالضم: مدراس اليهود الذي تجتمع إليه في يوم عيدهم يصلون فيه أو هو يوم يأكلون فيه ويشربون، قال أبو عبيد: وهي كلمة نبطية، أصلها بهر، أعجمي أعرب بالفاء، وقيل: هي عبرانية عربت أيضا، والنصارى يقولون: فخر. وقال ابن دريد: لا أحسب الفهر عربيا صحيحا. وتفضهر الرجل في المال: اتسع، كأنه مبدل من تبحر كتفيهر. وفهر الفرس تفهيرا، وفيهر وتفيهر: اعتراه بهر وانقطاع في الجري وكلال، أو تراد عن الجري من ضعف وانقطاع في الجري، يقال: أول نقصان حضر الفرس التراد ثم الفتور ثم التفهير. ومفاهرك، بالفتح كما هو مضبوط عندنا، وفي بعض النسخ بالضم: لحم صدرك. وناقة فيهرة وفيهر: صلبة عظيمة، وفي التكملة: شديدة. وقال ابن دريد: متقدمة، لغة يمانية. وعامر بن فهيرة، كجهينة: مولى أبي بكر الصديق رضي الله تعالى عنه. قال السهيلي في الروض الأنف: وكان عبدا أسود لطفيل بن الحارث ابن سخبرة، اشتراه أبو بكر فأعتقه قبل دخول النبي صلى الله عليه وسلم دار الأرقم، قتله عامر بن الطفيل يوم بئر معونة، ورفعته الملائكة فلم يوجد في القتلى. وأفهر الرجل: شهد عيد اليهود، وهو الفهر، بالضم أو أفهر: أتى مدراسهم. وأفهر الرجل: اجتمع لحمه زيما زيما وتكتل فكان معجرا، وهو أقبح السمن. وأفهر بعيره، إذا أبدع فأبدع به، وأفهر الرجل: خلا مع جاريته لقضاء حاجته، وجاريته الأخرى في البيت تسمع حسه، وهو الوجس والركز والحفحفة المنهى عنه، قال ابن الأعرابي، وقال أيضا: أفهر الرجل، إذا خلا مع جاريته ومعه في البيت أخرى من جواريه، فأكسل عن هذه- أي أولج ولم ينزل- فقام من هذه إلى أخرى فأنزل معها. وقد نهى عنه في الخبر. وأفهرت الجارية، بالضم: ختنت وفي التكملة: خفضت. والفهيرة، كسفينة: محض يلقى فيه الرضف، فإذا هو غلى ذر عليه الدقيق وسيط به وأكل. وقد حكيت بالقاف. ومما يستدرك عليه: فهر الرجل تفهيرا: أعيا. وتفهر الرجل في الكلام: اتسع فيه، كأنه مبدل من تبحر. وأرض مفهرة، بالفتح: ذات أفهار. وفهرويه: اسم جماعة.

### Türkçe

**الفهر**، kesre ile: taş, mutlak olarak. Ve denildi: ceviz ve benzeri onunla dövülen şey miktarı; yahut avucu dolduran miktar. **الفراء** dedi: müzekker de gelir, müennes de; **الليث** dedi: Arapların geneli **الفهر**’i müennes yapar; onun tasğîri **فهيرة**’dir. Dedim: Ümm Cemîl’in Ebû Bekir’e (Allah ondan razı olsun) sözünde müzekker olarak vâki olmuştur: “Eğer arkadaşını bulsaydım, başını şu **الفهر** ile yarardım.” Böyle vâki olmuştur; **الروض**’da olduğu gibi. Çoğulu: **أفهار** ve **فهور**. **الأصمعي** şöyle derdi: **فهرة** ve **فهر**; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **فهر**: Kureyş’ten bir kabiledir. O, **فهر بن مالك بن النضر بن كنانة**’dir; Kureyş’in hepsi ona nisbet edilir. Ve hadiste: **الفهر**’den, fetḥa ile, nehyettiği gelmiştir; yine **الفهر** hareke ile (yani fetha ile), **نهر** ve **نهر** gibi: o, kadını nikâhlaman, sonra boşalmadan önce ondan başkasına dönmen; böylece (meni) iner. Ondan nehyetmiştir. **فهر** (vezni **منع** gibi), ve **أفهر** **إفهارا**.

Ve **الفهر**, ḍamme ile: Yahudilerin bayram günlerinde kendisine toplandıkları, içinde namaz kıldıkları medrâsı; yahut o, içinde yedikleri ve içtikleri bir gündür. **أبو عبيد** dedi: O, Nabatî bir kelimedir; aslı **بهر**’dir; yabancı olup **فاء** ile Arapçalaştırılmıştır. Ve denildi: O, İbrânîcedir; yine Arapçalaştırılmıştır. Hristiyanlar derler: **فخر**. **ابن دريد** dedi: **الفهر**’in sahih Arapça olduğunu sanmıyorum. Ve adam malda **تفضهر** etti: genişledi; sanki **تبحر**’den bedeldir; **كتفيهر** gibi.

Ve at **فهر** etti, **تفهيرا**; ve **فيهر** ve **تفيهر**: ona **بهر** ve koşuda kesilme ve bitkinlik arız oldu; yahut zayıflık ve koşuda kesilme sebebiyle koşudan geri durdu. Denilir: Atı geri durma ile ilk eksilme yakalar; sonra gevşeme; sonra **التفهير**. Ve **مفاهرك**, fetḥa ile—bizde zabt edildiği üzere—ve bazı nüshalarda ḍamme ile: göğsünün eti. Ve **ناقة فيهرة** ve **فيهر**: sert, iri; **التكملة**’de: şiddetli. **ابن دريد** dedi: önde giden; Yemenî bir lügat.

Ve **عامر بن فهيرة**, **جهينة** gibi: Ebû Bekir es-Sıddîk’ın (Allah Teâlâ ondan razı olsun) mevlâsı. **السهيلي** **الروض الأنف**’te dedi: O, **طفيل بن الحارث ابن سخبرة**’nin siyah bir kölesiydi; Ebû Bekir onu satın aldı da, Peygamber (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) **دار الأرقم**’a girmeden önce onu âzâd etti. **عامر بن الطفيل** onu **بئر معونة** günü öldürdü; melekler onu yükseltti de öldürülenler arasında bulunmadı.

Ve adam **أفهر** etti: Yahudilerin bayramına şahit oldu; o da ḍamme ile **الفهر**’dir. Yahut **أفهر**: onların medrâsına geldi. Ve adam **أفهر** etti: eti yığın yığın toplandı ve kütleleşti; böylece **معجرا** oldu; o, şişmanlığın en çirkinidir. Ve devesini **أفهر** etti: eğer (deve) **أبدع** ettiyse, onunla da **أبدع** etti. Ve adam **أفهر** etti: câriyesiyle ihtiyacını gidermek için baş başa kaldı; öteki câriyesi de evde onun sesini işitir; o da nehyedilmiş olan **الوجس** ve **الركز** ve **الحفحفة**’dir; **ابن الأعرابي** dedi. Ve yine dedi: Adam **أفهر** eder; eğer câriyesiyle baş başa kalır ve evde onunla birlikte câriyelerinden bir başkası da bulunursa; şu (yani birincisi) hakkında gevşeklik gösterir—yani sokar da boşalmaz—sonra şu (birincisi)nden kalkar da bir başkasına gider; onunla boşalır. Haber’de ondan nehyedilmiştir.

Ve câriye **أفهرت** etti, ḍamme ile: sünnet edildi; **التكملة**’de: **خفضت**. Ve **الفهيرة**, **سفينة** gibi: içine kızgın taşın atıldığı ayran; o kaynayınca üzerine un serpilir ve onunla karıştırılır ve yenir. **القاف** ile de rivayet edilmiştir.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: Adam **فهر** etti, **تفهيرا**: yoruldu. Ve adam sözde **تفهر** etti: onda genişledi; sanki **تبحر**’den bedeldir. Ve **أرض مفهرة**, fetḥa ile: **أفهار** sahibi. Ve **فهرويه**: bir cemaatin adıdır.
