# فهم — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%87%D9%85/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%87%D9%85/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%87%D9%85.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فهم

| | ( فَهِمَهُ ، كَفَرِحَ فَهْمًا ) ، بِالفَتْحِ ، ( ويُحَرَّكُ | وهِيَ أَفْصَحُ ، وفَهَامةً ) ، وهَذهِ عن سِيبَوَيْهِ ، | ( ويُكْسَرُ وفَهَامِيَةً ) ، كَعَلانِيَةً : أَيْ ( عَلِمَهُ | وعَرَفَهُ بالقَلْبِ ) فيه إشارةٌ إلى الفَرْق بَيْنَ | الفَهْم والعِلْم ، فإنَّ العِلْمَ مُطْلَقُ الإدْرَاكِ ، | وأَمَّا الفَهْمُ فَهُو سُرْعَةُ انْتِقَالِ النَّفْسِ مِنَ | الأمُورِ الخَارِجِيَّة إلى غَيْرِهَا ، وقِيل : الفَهْمُ : | تَصَوُّرُ المَعْنَى من اللَّفْظِ ، وقيل : هَيْئَةٌ لِلنَّفْسِ | يُتَحَقَّق بها ما يَحْسُنُ . وفي أَحْكَامِ | الآمِدِيِّ : الفَهْمُ : جَوْدَةُ الذِّهْنِ مِنْ جِهَةِ | تَهَيُّئِه لاقْتِنَاصِ ما يَرِدُ عَلَيْهِ مِنَ المَطَالِبِ . | | ( وهُوَ فَهِمٌ ، كَكَتِفٍ : سَرِيعُ الفَهْمِ ) . | | ( واسْتَفْهَمَنِي ) الشَّيءَ : طَلَبَ مِنِّي فَهْمَهُ | ( فَأَفْهَمْتُه ) إِيَّاهُ ، ( وفَهَّمْتُهُ ) تَفْهِيمًا : جَعَلْتُه | يَفْهَمُهُ . | | ( وانْفَهَمَ ) مُطاوِعُ فَهَّمَهُ تَفْهِيمًا ، | وهو ( لَحْنٌ ) . | | ( وتَفَهَّمَهُ ) إِذا ( فَهِمَهُ شَيْئًا بَعْدَ شَيءٍ ) . | | ( وفَهْمٌ : أَبُو حَيٍّ ) مِنَ العَرَبِ ، ( و ) هو | ( ابنُ عُمَيْرٍ ) كَذَا في النُّسَخِ ، والصَّوابُ : | ابنُ عَمْرِو ( بنِ قَيْس بنِ عَيْلانَ ) كما هو | نَصُّ الصِّحاح وغَيْرِه . مِنْهُم تَأَبَّطَ شَرًّا | أَحَدُ فُتَّاكِ العَرَبِ وشُعَرَائِهَا ، وهو ثابِتُ بنُ | جَابِرِ بنِ سُفْيَانَ بنِ كَعْبِ بنِ حَرْبِ بنِ | تَيْمِ بنِ سَعْدِ بنِ فَهْمٍ ، وأبو الحَارِث لَيثُ بنُ | سَعْدٍ ، فَقِيهُ مِصْرَ وإمامُهم ، تُوفِّي سنةَ | خَمسٍ وسَبْعِين ومِائَةٍ . | [ ] ومِمَّا يُسْتَدْرَك عليه : | | الفَهَّامةُ ، بِالتَّشْدِيدِ : هو الكَثِيرُ الفَهْمِ ، | مُبَالَغَةً . وكَذلِكَ الفَهِيمُ ، كَأَمِيرٍ . | | وقد فَهِمَ فَهْمًا ، فَهُوَ : فَهِيمٌ ، كَعَلِم فَهْوَ | عَلِيمٌ . | | والتَّفَاهُمُ : التَّفَهُّمُ . | | وفَهْمُ الجَمَراتِ : بَطْنٌ من لَخْمٍ ، ومن |

| مَوَالِيهِمْ زِيادُ بنُ أَبِي حَمْزَةَ الفَقِيهُ ، وله | ذُرِّيَّةٌ بِمِصْرَ ، رَوَى عَنْه اللَّيْثُ ، وأبو ثَوْرٍ | الفَهْمِيُّ الصَّحَابِيُّ قيل : مِنْ هَذا البَطْنِ ، | وفي الأَزْدِ : فَهْمُ بنُ غَنْمِ بنِ دَوْسِ بنِ | عُدْثَانَ ، منهم جَذِيمَةُ بنُ مالكِ بنِ فَهْمِ | المَلِكُ الأَبْرَشُ . | | والحُسَيْنُ بنُ فَهْمٍ ، رَوَى عن يَحْيَى بنِ | مَعِينٍ . |

### Türkçe

| | ( **فَهِمَهُ** ، كَ**فَرِحَ** **فَهْمًا** ) ، fetih ile, (ve harekelenir | ve o daha fasîhtir, ve **فَهَامةً** ) , ve bu Sîbeveyh’tendir, | (ve kesrelenir ve **فَهَامِيَةً** ) , **كَعَلانِيَةً** gibi: yani ( **عَلِمَهُ** | ve kalp ile **عَرَفَهُ** ) ; onda, | **الفَهْم** ile **العِلْم** arasındaki farka bir işaret vardır; çünkü **العِلْم** mutlak idraktir, | ama **الفَهْم** ise nefsin dış şeylerden | başkasına intikalinin süratidir. Ve denildi: **الفَهْم**: | lafızdan mânânın tasavvurudur. Ve denildi: nefse ait bir heyettir ki | onunla güzel olan tahakkuk eder. Ve | Âmidî’nin Ahkâm’ında: **الفَهْم**: zihnin, | kendisine gelen taleplerden olanı kapmaya hazırlanması cihetinden, | kalitesidir. | | ( Ve o **فَهِمٌ**’dir, **كَكَتِفٍ** gibi: anlayışı hızlıdır ) . | | ( **واسْتَفْهَمَنِي** ) şeyi: benden onun anlaşılmasını istedi; | ( **فَأَفْهَمْتُه** ) onu kendisine, ( ve **فَهَّمْتُهُ** ) tefhîm olarak: onu | onu anlar kıldım. | | ( **وانْفَهَمَ** ) **فَهَّمَهُ**’nin tefhîm olarak mutâviidir, | ve o ( **لَحْنٌ** )’dir. | | ( **وتَفَهَّمَهُ** ) eğer ( **فَهِمَهُ شَيْئًا بَعْدَ شَيءٍ** ) . | | ( **وفَهْمٌ : أَبُو حَيٍّ** ) Araplardan, ( ve ) o | ( **ابنُ عُمَيْرٍ** )’dir; nüshalarda böyle, doğrusu ise: | **ابنُ عَمْرِو** ( **بنِ قَيْس بنِ عَيْلانَ** )’dır; sıhâhın ve başkasının nassı olduğu üzere. Onlardandır **تَأَبَّطَ شَرًّا**; | Arapların füttâkından ve şairlerinden biridir; o, Sâbit b. | Câbir b. Sufyân b. Ka‘b b. Harb b. | Teym b. Sa‘d b. **فَهْمٍ**’dir. Ve Ebü’l-Hâris Leys b. | Sa‘d, Mısır’ın fakihi ve onların imamı; vefat etti senesinde | yüz yetmiş beş. | [ ] Ve ona istidrâk olunanlardandır: | | **الفَهَّامةُ** , teşdîd ile: o, anlayışı çok olandır, | mübâlağa olarak. Ve كذلك **الفَهِيمُ** , **كَأَمِيرٍ** gibi. | | Ve gerçekten **فَهِمَ فَهْمًا**; o hâlde o: **فَهِيمٌ**’dir; **كَعَلِم** olunca o da | **عَلِيمٌ** olduğu gibi. | | **التَّفَاهُمُ**: **التَّفَهُّمُ**’dür. | | **وفَهْمُ الجَمَراتِ**: Lahm’dan bir batındır; ve onlardan |

| mevlâlarından Ziyâd b. Ebî Hamza el-fakîh; onun | Mısır’da zürriyeti vardır; ondan rivayet etti Leys ve Ebû Sevr. | **الفَهْمِيُّ** sahâbî; denildi: bu batındandır. | Ve Ezd’de: **فَهْمُ** b. Ganm b. Devs b. | ‘Udthân; onlardandır Cezîme b. Mâlik b. **فَهْمِ** | **المَلِكُ الأَبْرَشُ**. | | Hüseyin b. **فَهْمٍ**, Yahyâ b. | Ma‘în’den rivayet etti. |
