# فوت — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AA/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%88%D8%AA/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فوت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AA.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: فوت

فَاتَ الأَمْرُ
1 فَاتَ الأَمْرُ ذ , aor. يَفُوتُ, inf. n. فَوْتٌ and فَوَاتٌ, originally signifies فَاتَ وَقْتُ فِعْلِهِ [i. e. The time, or opportunity, of the doing, or performing, of the affair passed, passed away, elapsed, or escaped, neglected by him, without his doing it or performing it]; and hence the phrase فَاتَتِ الصَّلَاةُ, meaning The time of prayer passed, passed away, elapsed, or escaped, without his performing it therein (Msb:) and ↓ افتات is syn. with فَاتَ. (M, O.) [And both of these verbs are trans.:] one says فَاتَهُ الشَّىْءُ, (S, O, Msb,) or الأَمْرُ, (M, K,) aor. as above, (O,) and so the inf. ns.; (S, * M, O, * Msb, K;) and ↓ افتاتهُ: (K;) The thing, (??) affair, passed, or passed away, from him [neglected by him]; (M, K;) [or the time, or opportunity, of the doing, or performing, thereof passed, or passed away from him neglected by him;] or the thing escaped him, [or became beyond his reach,] so that he was unable to attain it, or to do it, or to accomplish it. (Msb.) But this explanation is not applicable except in the case of prayer, and the like: in other cases, فَاتَهُ signifies He, or it, preceded him; was, or became, or got, before him; outwent him; passed beyond him; or had, got, or look, precedence of him: and went, or passed, away from him: and the like. (MF, TA.) One says, فَاتَنِى كَذَا, meaning سَبَقَنِى [i. e. Such a thing preceded me, &c., app. so as to become beyond my reach]: and فُتُّهُ أَنَا [I preceded it, &c.]: (T:) and جَارَيْتُهُ حَتَّى فُتُّهُ I ran with him until I passed beyond him, or outwent him: (A, TA:) and فَاتَهُ فُلَانٌ بِذِرَاعٍ Such a one preceded him, or outwent him, by a cubit. (Msb.) فَلَا فَوْتَ, in the Kur xxxiv. 50, means فَلَا فَوْتَ لَهُمْ مِنًّا [And there shall be for them no escaping from us], i. e. لَا يَفُوتُونَنَا [they shall not escape us]. (Jel. [And Bd says the like; adding, “ by flight, or fortifying themselves. ”]) An Arab of the desert is related to have said, الحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِى لا يُفَاتُ وَلَا [expl. in art. ليت) (T. And they assert that a man went forth from his family, and when he returned, his wife said to him, “ If thou hadst been present with us, we would have related to thee what hath happened; ” whereupon he said to her, لَمْ تُفَاتِى فَهَاتِى (M, Meyd) i. e. It has not escaped thee [lit. thou hast not been escaped], so adduce what thou hast [to tell]: the saying is a proverb. (Meyd.) ― -b2- See also 5: and see 8, in three places. ― -b3- فَاتَ is also syn. with فَادَ [as signifying He died; in which sense the aor. is يَفُوتُ, and the inf. n. فَوْتٌ]. (A in art. فيد.) And ↓ أفْتِيتَ signifies He died suddenly. (TA in art. فأت, q. v.)

افاتهُ الشَّىْءَ
4 افاتهُ الشَّىْءَ ذ , (S, MA,) or الأَمْرَ, (K,) He made the thing, or affair, to pass, or pass away, from him [neglected by him; or he made the time, or opportunity, of the doing, or performing, thereof to pass, or pass away, from him neglected by him; or he made the thing to escape him, or become beyond his reach, so that he was unable to attain it, or to do it, or to accomplish it: see 1, second sentence]. (M, A, K.)

تفوّت عَلَيْهِ فِى مَالِهِ
5 تفوّت عَلَيْهِ فِى مَالِهِ ذ means بِهِ ↓ فَاتَهُ, (A 'Obeyd, T, S, M, O, K,) i. e. He acted exclusively of him, (M,) [or passed him over], namely, his father, (A 'Obeyd, T, M, O, *) in respect of his property, (A 'Obeyd, T, &c.,) i. e. his own property, (A 'Obeyd, T,) by giving it away, (A 'Obeyd, T, M, O,) and squandering it, (A 'Obeyd, T, M.) without consulting him, or asking his permission: (O, TA:) occurring in a trad., relating to a case in which the Prophet ordered the father to cause the property to be restored to his son; and informed him that the son had no right to act thus to his father. (A 'Obeyd, T, O. *) ― -b2- See also 8 latter half, in two places: ― -b3- and see the paragraph here following, in two places.

تفاوت
6 تفاوت ذ has for its inf. n. تَفَاوُتٌ and تَفَاوَتٌ and تَفَاوِتٌ, (S, M, O, K,) the second and third of which are mentioned by AZ; the second is said by ISk (who mentions this and the third, M) to be of the dial. of the Kilلbees, and the third is mentioned by El-'Ambaree; both anomalous, for the inf. n. of a verb of the measure تَفَاعَلَ is تَفَاعُلٌ. [in the copies of the S يتفاعل, and said to be so in J's handwriting,] with damm to the ع except in this instance (S. O:) but Sb said that there is not among inf. ns. an instance of تَفَاعَلٌ nor of تَفَاعِلٌ. (M.) مَا تَرَى فِى خَلْقِ الرَّحْمٰنِ مِنْ تَفَاوُتٍ, (T, M, O, K,) or ↓ تَفَوُّتٍ, (T, O, K.) [the former in the CK and the latter in other copies of the K,] the latter being the reading of Hamzeh and Ks, in the Kur [lxvii. 3], (O,) means Thou seest not in the creation of the Compassionate, (M, O,) i. e. in his creation of the heaven, (M,) any incongruity, or discordance; (T, M, O;) or any fault, defect, or imperfection, so that the beholder might say, “ If it were thus, it were better; ” (T, O, K;) thus the latter reading is expl. by Es-Suddee; (T, O, TA;) and Fr says that both readings have one meaning: (T, TA:) you say of a thing ↓ تفوّت and تفاوت. (M.) ― -b2- And one says, تفاوت الشَّيْآنِ The two things were far apart, one from the other; or widely distinct or separated; (S, O, K;) or differed, or were different. (Msb.) And تَفَاوَتَا فِى الفَضْلِ They two were distinct, or dissimilar, in respect of excellence, (Msb,) or فِى الشَّرَفِ [in eminence, or nobility]. (A.)

8 اـِفْتَوَتَ see 1, first and second sentences. ― -b2- As, relating the verse of Ibn-Mukbil,
يَا حُرَّ أَمْسَيْتُ شَيْخًا قَدْ وَهَى بَصَرِى
وَافْتِيتَ مَا دُونَ يَوْمِ لبَعْثِ مِنْ عُمُرِى
[which may be rendered O ingenuous woman, (حُرَّ being an abbreviation of حُرَّةٌ,) I have become an old man, my sight has become weak, and what is anterior to the day of resurrection, of my life, has been passed, or has run out like water poured forth (فَرِغَ)], says, it is from الفَوْتُ, and الاِفْتِيَاتُ [app. as the inf. n. of the pass. v. افتيت used in this verse] signifies الفَرَاغُ. (T.) ― -b3- See also 1, last sentence. ― -b4- الاِفْتِيَاتُ signifies also The betaking oneself, or applying oneself, before another or others, or hastily, (S, O, Msb,) to a thing, (S, O,) or to the doing of a thing, (Msb,) without obeying him who should be obeyed, (S, O,) or following his own opinion only, without consulting him who had the best right to order in the case: (Mgh, * Msb:) you say, افتات عَلَيْهِ بِأَمْرِ كَذَا i. e. بِهِ ↓ فَاتَهُ [app. meaning He so betook himself, &c., in opposition to him: or فاته به may be here used in the sense in which it is expl. above voce تَفَوَّتَ]. (S, O.) And you say, فُلَانٌ لَا يُفْتَاتُ عَلَيْهِ Such a one, nothing is to be done without his order; (S, O, K; *) and so عليه ↓ لَا يُفَاتُ; (Har p. 63;) or لَا يُفْتَاتُ عَلَيْهِ شَىْءٌ دُونَ أَمْرِهِ [which means the same]. (Msb.) أَمِثْلِى يُفْتَاتُ عَلَيْهِ فِى بَنَاتِهِ, (T, M, O,) or فِى أَمْرِ بَنَاتِهِ, (S, TA,) occurs in a trad., (S, M, Mgh, O, TA,) meaning Shall such a one as I [am] have anything done in respect of his daughters without his order? (Mgh, * TA;) and was said by 'Abd-Er-Rahmلn the son of Aboo-Bekr to his sister 'ءïsheh, on the occasion of her having given in marriage his daughter, the elder Hafsah, during his absence, to El-Mundhir the son of Ez-Zubeyr. (T, * O, TA. *) And you say, افتات عَلَيْهِ فِى شَىْءٍ, and بشَىْءٍ ↓ فَاتَهُ, meaning He brought to pass a thing exclusively of him [i. e., of another person, without the latter's having any part therein]. (TA.) And افتات عَلَيْهِ فى كَذَا, and عَلَيْهِ فِيهِ ↓ تفوّت, He followed his own opinion only, exclusively of him [i. e., of another], in the disposal, or management, of such a thing: the verbs being trans. by means of عَلَى because implying the meaning of الثَّغَلُّب. (TA.) And افتات عَلَيْهِ فِى الأَمْرِ, (M, K, * TA,) and ↓ تفوّت عَلَيْهِ فِيهِ, (MA,) He decided against him in the affair. (M, MA, K, * TA.) ― -b5- And افتات بِأَمْرِهِ He effected, or executed, his affair without consulting any one: thus accord. to As, without hemz: (T, TA:) and, as is related on the authority of ISh and ISk, one says, افتأت بأمره, with hemz, meaning he was alone in his affair; and in like manner one says, بِرَأْيِهِ in his opinion. (TA. [See also art. فأت.]) ― -b6- And افتات الكَلَامَ He originated, or excogitated, the speech: (O, K, TA:) and he extemporized the speech; spoke it without consideration, or thought, or preparation, or without pausing, or hesitating; as also اِفْتَلَتَهُ. (TA.)

فَوْتٌ
فَوْتٌ ذ an inf. n. of 1. (S, * M, &c.) ― -b2- فَوْتَ فَمِهِ and فَوْتَ رُمْحِهِ and فَوْتَ يَدِهِ [lit. Beyond the reach of his mouth and of his spear and of his hand, or arm (in several copies of the K erroneously written فَوْتُ)] mean where he sees it but will not [be able to] reach it, or attain it. (K, TA.) A man said to another, reviling him, [or rather said of him,] جَعَلَ اللّٰهُ رِزْقَهُ فَوْتَ فَمِهِ i. e. [May God make his sustenance to be beyond the reach of his mouth,] where he shall see it and shall not attain it. (S, O. [And the like is said in the M and A.]) And one says, هُوَ مِنِّى فَوْتَ الرُّمْحِ [He, or it, is] where my spear will not reach him, or it. (S, A, O.) And هُوَ مِنِّى فَوْتَ اليَدِ [He, or it, is] beyond the reach of my hand, or arm: mentioned by Sb among what are peculiarly adverbial expressions. (M.) And أَفْلَتَنَا فُلَانٌ فَوْتَ اليَدِ and فَوْتَ الظُّفْرِ [Such a one escaped from us beyond the reach of a hand, or an arm, and beyond the reach of a finger-nail]. (A. [Golius, as on the authority of the A, has ظُفْرٍ ↓ فُوَيْتَ, which he explains as syn. with فَوْتَ يَدٍ; but it signifies A little beyond the reach of a finger-nail.]) ― -b3- أَسْمَعُ صَوْتًا وَأَرَى فَوْتًا means I hear a sound, or voice, but I see not a deed, or no deed. (TA in art. صوت.) ― -b4- فَوْتٌ signifies also The space between two fingers [when they are extended apart (see بُصْمٌ)]: (S, M, O, K:) pl. أَفْوَاتٌ. (S, M, O.) ― -b5- And you say, ↓ بَيْنَهُمَا فَوْتٌ فَائِتٌ like as you say بَوْنٌ بَائِنٌ [i. e. Between them two (meaning two men) is a wide distance; app. in respect of rank or estimation: the last word being in this case a corroborative, like the latter word in مَوْتٌ مَائِتٌ and لِيْلٌ لَائِلٌ]. (M.)

فَوْاتٌ
فَوْاتٌ ذ an inf. n. of 1. (S, * M, &c.) ― -b2- [Hence,] مَوْتٌ الفَوَاتِ Sudden death: (S, M, A, O, K:) likewise termed المَوْتُ الفَوَاتُ and المَوْتُ الفُوَاتُ. (IAar, TA.) You say, مَاتَ مَوْتَ الفَوَاتِ He died a sudden death. (S, O.) The Prophet, passing by a leaning wall, quickened his pace; and being asked wherefore he did so, answered, أَخَافُ مَوْتَ الفَوَاتِ [I fear sudden death]. (O.)

فُوَيْتٌ
فُوَيْتٌ ذ One who follows his, or her, own opinion only, (M, O, K,) not consulting any one: (O:) applied alike to a man and to a woman: (M, O, K:) on the authority of Er-Riyلshee: pronounced by AZ with hemz. (O.) ― -b2- See also فَوْتٌ [of which it is the dim.]

فَائِتٌ
فَائِتٌ ذ act. part. n. of 1 [q. v.]. (T.) ― -b2- See also فَوْتٌ, last sentence.

### Türkçe

**فَاتَ الأَمْرُ**
1 **فَاتَ الأَمْرُ** ذ , muzârîsi **يَفُوتُ**, mastarı **فَوْتٌ** ve **فَوَاتٌ**, aslında **فَاتَ وَقْتُ فِعْلِهِ** [yani işin yapılmasının vakti yahut fırsatı geçti, geçip gitti, sona erdi yahut kaçtı; onu yapmadan yahut yerine getirmeden, onun tarafından ihmal edilmiş olarak]; buradan da **فَاتَتِ الصَّلَاةُ** ibaresi gelir; mânâsı: namazın vakti, onu o vakitte kılmaksızın, geçti, geçip gitti, sona erdi yahut kaçtı. (Msb:) ve ↓ **افتات** **فَاتَ** ile eşanlamlıdır. (M, O.) [Ve bu iki fiil de müteaddîdir:] **فَاتَهُ الشَّىْءُ**, (S, O, Msb,) yahut **الأَمْرُ**, (M, K,) denir; muzârîsi yukarıdaki gibidir, (O,) mastarlar da böyledir; (S, * M, O, * Msb, K;) ve ↓ **افتاتهُ**: (K;) şey, (??) iş, ondan geçti yahut geçip gitti [onun tarafından ihmal edilmiş olarak]; (M, K;) [yahut onun yapılmasının yahut yerine getirilmesinin vakti yahut fırsatı, onun tarafından ihmal edilmiş olarak, ondan geçti yahut geçip gitti;] yahut şey ondan kaçtı, [yahut erişim alanının ötesine geçti,] öyle ki ona erişmeye, yahut onu yapmaya, yahut onu gerçekleştirmeye güç yetiremedi. (Msb.) Fakat bu açıklama, namaz ve benzeri hâller dışında uygulanabilir değildir: diğer hâllerde **فَاتَهُ** şu mânâya gelir: o, yahut o şey, onu geçti; onun önüne geçti; onun önünde oldu yahut oldu-bitti; onu geride bıraktı; onu aştı; onun önceliğini aldı: ve ondan uzaklaştı yahut geçip gitti: ve benzeri. (MF, TA.) **فَاتَنِى كَذَا** denir; mânâsı **سَبَقَنِى** [yani böyle bir şey beni geçti, vb., görünüşe göre erişimimin ötesine geçecek şekilde]: ve **فُتُّهُ أَنَا** [ben onu geçtim, vb.]: (T:) ve **جَارَيْتُهُ حَتَّى فُتُّهُ**: onunla koştum, nihayet onu aştım yahut geride bıraktım: (A, TA:) ve **فَاتَهُ فُلَانٌ بِذِرَاعٍ**: falan kimse onu bir arşınla geçti yahut geride bıraktı. (Msb.) Kur’ân xxxiv. 50’de **فَلَا فَوْتَ** şu mânâdadır: **فَلَا فَوْتَ لَهُمْ مِنًّا** [yani bizden onlar için hiçbir kaçış yoktur], yani **لَا يَفُوتُونَنَا** [bizi aşarak kaçamazlar]. (Jel. [Bd de benzerini söyler; “kaçmakla yahut tahkimatla” kaydını ekleyerek.]) Çölde yaşayan bir Arabın şöyle dediği rivayet edilir: **الحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِى لا يُفَاتُ وَلَا** [art. **ليت**’te açıklandığı üzere] (T. Ve bir adamın ailesinden çıktığı, döndüğünde karısının ona “Bizimle bulunsaydın, sana olanı biteni anlatırdık” dediği; bunun üzerine ona **لَمْ تُفَاتِى فَهَاتِى** dediği nakledilir (M, Meyd); yani: senden kaçmış değildir [lafzen: sen kaçırılmış değilsin], öyleyse sende olanı [anlatılacak olanı] getir: bu söz bir darb-ı meseldir. (Meyd.)) ― -b2- 5’e de bak: ve 8’e, üç yerde, bak. ― -b3- **فَاتَ**, **فَادَ** ile de eşanlamlıdır [“öldü” mânâsında; bu mânâda muzârî **يَفُوتُ**, mastar **فَوْتٌ**’tur]. (A, art. **فيد**’de.) Ve ↓ **أفْتِيتَ**: ansızın öldü demektir. (TA, art. **فأت**’te, bk.)

**افاتهُ الشَّىْءَ**
4 **افاتهُ الشَّىْءَ** ذ , (S, MA,) yahut **الأَمْرَ**, (K,) o, şeyi yahut işi, ondan geçer yahut geçip gider kıldı [onun tarafından ihmal edilmiş olarak; yahut onun yapılmasının yahut yerine getirilmesinin vakti yahut fırsatını, onun tarafından ihmal edilmiş olarak, ondan geçer yahut geçip gider kıldı; yahut şeyi ondan kaçırdı, yahut erişim alanının ötesine geçirdi; öyle ki ona erişmeye, yahut onu yapmaya, yahut onu gerçekleştirmeye güç yetiremedi: 1’e, ikinci cümleye, bak]. (M, A, K.)

**تفوّت عَلَيْهِ فِى مَالِهِ**
5 **تفوّت عَلَيْهِ فِى مَالِهِ** ذ, **بِهِ ↓ فَاتَهُ** demektir, (A 'Obeyd, T, S, M, O, K,) yani: onu dışlayarak davrandı, (M,) [yahut onu atlayıp geçti], yani babası, (A 'Obeyd, T, M, O, *) malı hususunda, (A 'Obeyd, T, &c.,) yani kendi malı hususunda, (A 'Obeyd, T,) onu bağışlayarak, (A 'Obeyd, T, M, O,) ve onu saçıp savurarak, (A 'Obeyd, T, M.) ona danışmaksızın yahut iznini istemeksizin: (O, TA:) Peygamber’in babaya malın oğluna iade edilmesini emrettiği ve oğlun babasına karşı böyle davranma hakkı olmadığını bildirdiği bir olaya dair bir hadiste vârid olmuştur. (A 'Obeyd, T, O. *) ― -b2- 8’in ikinci yarısına da bak: iki yerde: ― -b3- ve burada onu izleyen paragrafa da bak: iki yerde.

**تفاوت**
6 **تفاوت** ذ’nin mastarı **تَفَاوُتٌ** ve **تَفَاوَتٌ** ve **تَفَاوِتٌ**’tur, (S, M, O, K,) bunların ikincisi ve üçüncüsü AZ tarafından zikredilmiştir; ikincisinin, ISk tarafından (bunu ve üçüncüyü zikreder, M) Kilâbîlerin lehçesinden olduğu söylenir; üçüncüsü El-'Ambaree tarafından zikredilmiştir; ikisi de şâzdır; çünkü **تَفَاعَلَ** veznindeki bir fiilin mastarı **تَفَاعُلٌ**’dur. [S nüshalarında **يتفاعل**; ve J’nin el yazısında da böyle olduğu söylenir,] bu örnek dışında **ع** üzerine damme ile (S. O:) fakat Sb, mastarlar arasında **تَفَاعَلٌ**’dan da **تَفَاعِلٌ**’den de bir örnek bulunmadığını söylemiştir. (M.) **مَا تَرَى فِى خَلْقِ الرَّحْمٰنِ مِنْ تَفَاوُتٍ**, (T, M, O, K,) yahut ↓ **تَفَوُّتٍ**, (T, O, K.) [birincisi CK’de, ikincisi K’nin diğer nüshalarında,] ikincisi Hamzeh ve Ks’nin Kur’ân [lxvii. 3] kıraatidir, (O,) şu mânâdadır: Rahmân’ın yaratışında, (M, O,) yani göğün yaratılışında, (M,) hiçbir uygunsuzluk yahut uyumsuzluk görmezsin; (T, M, O;) yahut hiçbir kusur, eksiklik yahut noksanlık; öyle ki bakan kimse “Şöyle olsaydı daha iyi olurdu” desin; (T, O, K;) böylece ikinci kıraat Es-Suddee tarafından açıklanmıştır; (T, O, TA;) ve Fr, iki kıraatin de tek mânâya geldiğini söyler: (T, TA:) bir şey hakkında ↓ **تفوّت** ve **تفاوت** dersin. (M.) ― -b2- Ve **تفاوت الشَّيْآنِ** denir: iki şey birbirinden uzak oldu; yahut birbirinden çok ayrı yahut ayrılmış oldu; (S, O, K;) yahut farklılaştı yahut farklı oldu. (Msb.) Ve **تَفَاوَتَا فِى الفَضْلِ**: ikisi fazilet bakımından ayrı yahut benzeşmez oldu, (Msb,) yahut **فِى الشَّرَفِ** [şeref/yücelik bakımından]. (A.)

8 **اـِفْتَوَتَ**: 1’e, birinci ve ikinci cümlelere, bak. ― -b2- İbn-Mukbil’in beytini rivayet ederek,
**يَا حُرَّ أَمْسَيْتُ شَيْخًا قَدْ وَهَى بَصَرِى**
**وَافْتِيتَ مَا دُونَ يَوْمِ لبَعْثِ مِنْ عُمُرِى**
[şöyle tercüme edilebilir: Ey hür kadın, (**حُرَّ**’ın **حُرَّةٌ**’nin kısaltması olmasıyla,) ben bir ihtiyar oldum, gözüm zayıfladı; ve hayatımdan diriliş gününden önce olan kısım geçip gitmiştir yahut dökülmüş su gibi tükenmiştir (**فَرِغَ**)], der ki: bu, **الفَوْتُ**’tandır; ve **الاِفْتِيَاتُ** [görünüşe göre bu beyitte kullanılan meçhul fiil **افتيت**’in mastarı olarak] **الفَرَاغُ** mânâsına gelir. (T.) ― -b3- 1’in son cümlesine de bak. ― -b4- **الاِفْتِيَاتُ** ayrıca şu mânâya gelir: bir şeye, (S, O,) yahut bir şeyi yapmaya, (Msb,) başkasından yahut başkalarından önce, yahut aceleyle, (S, O, Msb,) yönelmek yahut girişmek; itaat edilmesi gereken kimseye itaat etmeksizin, (S, O,) yahut yalnız kendi görüşüne uyarak, olayda emretme hakkı en çok olan kimseye danışmaksızın: (Mgh, * Msb:) **افتات عَلَيْهِ بِأَمْرِ كَذَا** dersin; yani **بِهِ ↓ فَاتَهُ** [görünüşe göre mânâ: ona karşı olarak böyle yöneldi, vb.: yahut burada **فاته به**, yukarıda **تَفَوَّتَ** maddesinde açıklandığı mânâda kullanılmış olabilir]. (S, O.) Ve **فُلَانٌ لَا يُفْتَاتُ عَلَيْهِ** dersin: böyle bir kimseye karşı, onun emri olmaksızın hiçbir şey yapılmaz; (S, O, K; *) ve bunun gibi **عليه ↓ لَا يُفَاتُ**; (Har p. 63;) yahut **لَا يُفْتَاتُ عَلَيْهِ شَىْءٌ دُونَ أَمْرِهِ** [ki aynı mânâdadır]. (Msb.) **أَمِثْلِى يُفْتَاتُ عَلَيْهِ فِى بَنَاتِهِ**, (T, M, O,) yahut **فِى أَمْرِ بَنَاتِهِ**, (S, TA,) bir hadiste vârid olmuştur, (S, M, Mgh, O, TA,) mânâsı: Benim gibi birine, kızları hakkında, emri olmaksızın bir şey yapılır mı? (Mgh, * TA;) ve bu söz, 'Abd-Er-Rahmân b. Ebû-Bekr tarafından, kız kardeşi 'Âişe’ye, onun yokluğunda kızı büyük Hafsah’ı El-Mundhir b. Ez-Zubeyr ile evlendirmiş olması münasebetiyle söylenmiştir. (T, * O, TA. *) Ve **افتات عَلَيْهِ فِى شَىْءٍ** dersin; ve **بشَىْءٍ ↓ فَاتَهُ**: mânâsı: bir şeyi onu dışlayarak meydana getirdi [yani başka bir kimseyi; o kimsenin onda hiçbir payı olmaksızın]. (TA.) Ve **افتات عَلَيْهِ فى كَذَا**, ve **عَلَيْهِ فِيهِ ↓ تفوّت**: böyle bir şeyin tasarrufunda yahut idaresinde, onu dışlayarak [yani başka birini], yalnız kendi görüşüne uydu: fiillerin **عَلَى** ile müteaddî kılınması, **الثَّغَلُّب** mânâsını içermeleri sebebiyledir. (TA.) Ve **افتات عَلَيْهِ فِى الأَمْرِ**, (M, K, * TA,) ve ↓ **تفوّت عَلَيْهِ فِيهِ**, (MA,) işte ona karşı hüküm verdi. (M, MA, K, * TA.) ― -b5- Ve **افتات بِأَمْرِهِ**: kimseye danışmaksızın işini yaptı yahut yürüttü: As’a göre böyledir, hemzesiz: (T, TA:) ve ISh ile ISk’den rivayet olunduğuna göre, hemzeli olarak **افتأت بأمره** denir; mânâsı: işinde yalnız kaldı; ve aynı şekilde **بِرَأْيِهِ** (kendi görüşünde) denir. (TA. [Art. **فأت**’e de bak.]) ― -b6- Ve **افتات الكَلَامَ**: sözü icat etti yahut zihninde kurdu: (O, K, TA:) ve sözü irticalen söyledi; düşünmeksizin, yahut tefekkür yahut hazırlık olmaksızın, yahut duraksamaksızın yahut tereddüt etmeksizin söyledi; bunun gibi **اِفْتَلَتَهُ** da. (TA.)

**فَوْتٌ**
**فَوْتٌ** ذ, 1’in mastarıdır. (S, * M, &c.) ― -b2- **فَوْتَ فَمِهِ** ve **فَوْتَ رُمْحِهِ** ve **فَوْتَ يَدِهِ** [lafzen: ağzının, mızrağının ve elinin yahut kolunun erişiminin ötesinde; (K’nin bazı nüshalarında yanlışlıkla **فَوْتُ** yazılmıştır)] şu mânâya gelir: onu görür fakat ona erişemez yahut ona ulaşamaz olduğu yer. (K, TA.) Bir adam, diğerine söverek, [daha doğrusu onun hakkında,] **جَعَلَ اللّٰهُ رِزْقَهُ فَوْتَ فَمِهِ** dedi; yani: [Allah onun rızkını ağzının erişiminin ötesinde kılsın,] onu göreceği ve ona erişemeyeceği yerde. (S, O. [M ve A’da da benzeri söylenir.]) Ve **هُوَ مِنِّى فَوْتَ الرُّمْحِ** dersin: [o, yahut o şey,] mızrağımın ona erişemeyeceği yerdedir. (S, A, O.) Ve **هُوَ مِنِّى فَوْتَ اليَدِ**: [o, yahut o şey,] elimin yahut kolumun erişiminin ötesindedir: Sb tarafından, özellikle zarfî olan ifadeler arasında zikredilmiştir. (M.) Ve **أَفْلَتَنَا فُلَانٌ فَوْتَ اليَدِ** ve **فَوْتَ الظُّفْرِ** [falan kimse bizden, elin yahut kolun erişiminin ötesine ve tırnağın erişiminin ötesine kaçarak kurtuldu]. (A. [Golius, A’ya dayanarak **ظُفْرٍ ↓ فُوَيْتَ** kaydını verir; bunu **فَوْتَ يَدٍ** ile eşanlamlı diye açıklar; fakat mânâsı: tırnağın erişiminin biraz ötesi.]) ― -b3- **أَسْمَعُ صَوْتًا وَأَرَى فَوْتًا**: bir ses işitiyorum ve bir iş görüyorum demektir; yahut: bir ses işitiyorum ama bir iş görmüyorum. (TA, art. **صوت**’ta.) ― -b4- **فَوْتٌ** ayrıca iki parmak arasındaki açıklık mânâsına gelir [onlar ayrık olarak uzatıldığında (bk. **بُصْمٌ**)]: (S, M, O, K:) çoğulu **أَفْوَاتٌ**. (S, M, O.) ― -b5- Ve ↓ **بَيْنَهُمَا فَوْتٌ فَائِتٌ** dersin; tıpkı **بَوْنٌ بَائِنٌ** dediğin gibi [yani ikisinin arasında (iki adam kastedilerek) geniş bir mesafe vardır; görünüşe göre mertebe yahut değer bakımından: son kelime bu durumda, **مَوْتٌ مَائِتٌ** ve **لِيْلٌ لَائِلٌ**’deki ikinci kelime gibi, pekiştiricidir]. (M.)

**فَوْاتٌ**
**فَوْاتٌ** ذ, 1’in mastarıdır. (S, * M, &c.) ― -b2- [Buradan,] **مَوْتٌ الفَوَاتِ**: ansızın ölüm: (S, M, A, O, K:) buna ayrıca **المَوْتُ الفَوَاتُ** ve **المَوْتُ الفُوَاتُ** da denir. (IAar, TA.) **مَاتَ مَوْتَ الفَوَاتِ** dersin: ansızın bir ölümle öldü. (S, O.) Peygamber, eğilmiş bir duvarın yanından geçerken adımlarını hızlandırdı; niçin böyle yaptığı sorulunca, **أَخَافُ مَوْتَ الفَوَاتِ** [ansızın ölümden korkarım] diye cevap verdi. (O.)

**فُوَيْتٌ**
**فُوَيْتٌ** ذ: yalnız kendi görüşüne uyan kimse, (M, O, K,) kimseye danışmayan: (O:) erkek ve kadın için eşit kullanılır: (M, O, K:) Er-Riyâshee’den rivayetle: AZ bunu hemzeli telaffuz etmiştir. (O.) ― -b2- **فَوْتٌ**’a da bak [ki bunun tasğîridir].

**فَائِتٌ**
**فَائِتٌ** ذ, 1’in ism-i fâilidir [bk.]. (T.) ― -b2- **فَوْتٌ**’un son cümlesine de bak.
