# فوج — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AC/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%88%D8%AC/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AC.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: فوج

فوج
فَاجَ - يَفُوْجُ - فَوْج - أَفْواج
فَاجَ - يَفُوْجُ + الناس + (أنفسهم): يتجمعون  ثم يتحركون بشكل جماعي من مكان لآخر
فَوْج: اسم فعل " فَاجَ - يَفُوْجُ ": وهو كذلك الجمع الكبير من الناس الذين يتحركون معاً من مكان لآخر
أَفْواج: جمع " فَوْج "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ" التجميع على شكل جماعات صغيرة تتحرك معاً"،وهي:
زَمَرَ - يَزْمُرُ، فَاجَ - يَفُوْجُ، سَلسَلَ - يُسَلسِلُ، ثَبا - يَثْبُوْ، شَرْذَمَ - يُشَرْذِمُ، صَافَ - يَصُوفُ (صَوِفَ - يَصْوَفُ)

فوج
 	﴿ويوم نحشر من كل أمة فوجا ممن يكذب بآياتنا فهم يوزعون(83)﴾ النمل
 	﴿هذا فوج مقتحم معكم لا مرحبا بهم إنهم صالوا النار(59)﴾ ص ﴿تكاد تميز من الغيظ كلما ألقي فيها فوج سألهم خزنتها ألم يأتكم نذير(8)﴾ الملك
أفواج
 ﴿يوم ينفخ في الصور فتأتون أفواجا(18)﴾ النبأ ﴿ورأيت الناس يدخلون في دين الله أفواجا(2)﴾ النصر
مختار الصحاح
● [فوج] ف و ج: الفَوْجُ الجماعة من الناس والجمع أفْوَاجٌ و فُؤُوجٌ بوزن فُلُوسٍ
الراغب
فوج
- الفوج: الجماعة المارة المسرعة، وجمعه أفواج. قال تعالى: }كلما ألقي فيها فوج﴿[الملك/8]،﴾هذا فوج مقتحم معكم﴿[ص/59]،﴾في دين الله أفواجا{ [النصر/2].
ملخص اللسان:
1.    فاجَ يَفُوجُ، فهو فَيِّجٌ مثل هانَ يَهُونُ، فهو  هَيِّنٌ
2.    والفَوْجُ: القَطِيعُ من الناس،
3.    وفاجَ  المِسْكُ: سَطَعَ، وفاجَ كَفاحَ؛
4.    والإِفاجةُ: الإِسْراعُ والعَدْوُ؛
لسان العرب
● -   فوج: الفائِجُ والفَوْجُ: القَطِيعُ من الناس، وفي الصحاح: الجماعة من  الناس. وقوله تعالى: هذا فَوْجٌ مُقْتَحِمٌ معكم؛ قيل: إِن معناه هذا  الفَوْجَ هم أَتباعُ الرُّؤساء، والجمع أَفْواجٌ وأَفاوِجُ وأَفاويجُ، وحكى  سيبويه فُؤُوج. وقوله عز وجل: يدخلون في دين الله أَفْواجاً؛ قال أَبو  الحسن: أَي جماعاتٍ كثيرةً بعدَ أَنْ كانوا يدخلون واحداً واحداً واثنين  اثنين صارت القبيلة تدخل بأَسْرِها في الإِسلام. والفائِج: من قولك مَرَّ  بنا فائِجُ وليمةِ فلانٍ أَي فَوْجٌ ممن كان في طعامه.  والإِفاجةُ: الإِسْراعُ والعَدْوُ؛ قال الراجز يصف نعجة:  لا تَسْبِقُ الشيْخَ إِذا أَفاجا  قال ابن بري: الرجز لأَبي محمد الفقعسي؛ وقبله:  أَهْدى خلِيلي نَعْجَةً هِمْلاجا،  ما يَجِدُ الرَّاعِي بها لَماجا  قال: والأَصل في الهِمْلاجِ أَنه البِرْذَوْنُ، والهَمْلَجةُ سيره،  فاستعاره للنعجة. ويقال: ما ذُقْتُ عنده لَماجاً أَي شيئاً، قال: والمشهور في  رجزه: أَعْطَى عقالٌ نَعْجَةً؛ وهو اسم رجل.  وفي حديث كعب بن مالك: يَتَلَقّاني الناسُ فَوْجاً فَوْجاً؛ ابن  الأَثير: الفَوْجُ الجماعة من الناسِ، والفَيْجُ مثله، وهو مخفف من الفَيِّجِ،  وأَصله الواو، يقال: فاجَ يَفُوجُ، فهو فَيِّجٌ مثل هانَ يَهُونُ، فهو  هَيِّنٌ، ثم يخففان، فيقال: فَيْجٌ وهَيْنٌ.  والفائجةُ من الأَرض: مُتَّسَعُ ما بين كل مُرتَفِعَيْنِ من غِلَظ أَو  رمل، وهو مذكور في فيج أَيضاً.  وناقةٌ فائجٌ: سمينة، وقيل: هي حائل سمينة، والمعروف فائِجٌ. وفاجَ  المِسْكُ: سَطَعَ، وفاجَ كَفاحَ؛ قال أَبو ذؤَيب:  عَشِيَّةَ قامَتْ في الفِناءِ كأَنَّها  عَقِيلةُ سَبْيٍ، تُصْطَفَى وتَفوجُ  وصُبَّ عليها الطِّيبُ، حتى كأَنها  أَسِيٌّ، على أُمِّ الدِّماغِ، حَجِيجُ
مقاييس اللغة:
(فوج) الفاء والواو والجيم كلمةٌ تدلُّ على تجمُّع. من ذلك الفَوْج، الجماعة من النَّاس، والجمع أفواج، وجمع الجمعِ أفاوِج وأفاويج. وأمَّا أفاجَ الرَّجُل، إذا أسرَعَ، فهو من ذوات الياء، والفَيْج منه.
القاموس المحيط:
الفَوْجُ الجَماعَةُ، ج فُؤُوجٌ وأفْواجٌ، جج أفاوِجُ وأفاويجُ. وفاجَ المِسْكُ فاحَ، والنَّهارُ بَرَدَ.
وأفاجَ: أسْرَعَ، وعَدا، وأرْسَلَ الْإِبِلَ على الحَوْضِ قِطْعَةً قِطْعَةً. والفائجَةُ: مُتَّسَعُ ما بَيْنَ كُلِّ مُرْتَفِعينِ، والجماعةُ. والفَيْجُ: مُعَرَّبُ: بَيْكَ، والجَماعَةُ مِنَ النَّاسِ. وأحمدُ بنُ حَسَنٍ الفَيْجُ، وهِبَةُ اللّهِ الفَيْجُ، وأبو رَشيدٍ الفَيْجُ، وأحمدُ بنُ محمدٍ الْأَصْبهانِيّ ابنِ الفَيْج: مُحَدِّثونَ، وأصْلُهُ فَيِّجٌ، ككَيِّسٍ، أو الفُيُوجُ: الذينَ يَدْخُلونَ السِّجْنَ ويَخْرُجونَ، ويَحْرُسونَ. وتَقولُ: لسْتُ بِرائِحٍ حتى أُفَوِّجَ، أي: أُبَرِّدَ عن نَفْسي. واسْتُفيجَ فُلانٌ: اسْتُخِفَّ.
تاج العروس:
فوج
الفَوْجُ " والفائِج : القَطِيعُ من النّاس . وفي الصّحاح والنّهَايَة : " الجَمَاعَة " من النّاس . وقيل : أَتباعُ الرُّؤساءِ . ومن سَجَعات الأَساس : وأَقبلوا فَوْجاً " فوْجاً " يَمُوجُ بهم الوادِي مَوْجاً . " ج فُوُوجٌ " حكاه سيبويه " وأَفْوَاجٌ " ويقال : أَفَائِجُ " وأَفاوِيجُ " . " وفَاجَ المِسْكُ " : سَطَعَ . وفَاجَ : مِثْل " فَاحَ " قال أَبو ذُؤَيب :
عَشِيَّةَ قامتْ في الفنَاءِ كأَنّهَا ... عَقِيلَةُ سَبْيٍ تُصْطَفَى وتَفوحُ
وصُبَّ عَلَيْهَا الطِّيبُ حتى كأَنّها ... آسِيٌّ علَى أُمِّ الدِّماغِ حَجِيجُ فاجَ " النَّهَارُ " : إِذا " بَرَدَ " وهذا على المَثل . " وأَفَاجَ : أَسْرَعَ وعَدَا " قال الراجز يَصف نَعْجَةً :
" ولا تَسْبِقُ الشَّيْخَ إِذا أَفَاجَا قال ابن بَرِّيّ : الرَّجز لأَبي محمد الفَقْعَسيّ وقَبْلَه :
" أَهْدَى خَليلي نَعْجَةً هِمْلاجَا
وقيل : أَفاجَ القَوْمُ في الأَرضِ : ذَهَبُوا وانْتَشَروا . وأَفاج في عَدْوِه : أَبْطأَ ؛ كذا في اللسان أَفاجَ إِذا " أَرْسَلَ الإِبلَ على الحَوْضِ قِطْعَةً قِطْعةً " . و " الفَائِجَةُ " من الأَرض : " مُتَّسَعُ ما بينَ كلِّ مُرْتَفِعَيْن " من غِلَظٍ أَو رَمْلٍ وهو مذكورٌ في فيج أَيضاً . وعن ابن شُمَيْلٍ : الفائجةُ كهيْئةِ الوادِي بين الجَلَبَيْن أَو بين الأَبرَقَيْن كهيئةِ الخَلِيفِ إِلاّ أَنّها أَوسَعُ والجمعُ فَوَائِجُ . الفائجة : " الجَماعَة " كالفَوْجِ . " والفَيْجُ " : رَسولُ السُّلطانِ على رِجْلِه فارِسيّ " مُعَرَّبُ بَيْك " والجمع فُيُوجٌ ومثلُه في معرّب ابنِ الجَوالِيقيّ وزادَ : وليس بعربيّ صحيحٍ . وفي النِّهاية : الفَيْج : المُسْرعُ في مَشْيِه الذي يَحْمِل الأَخبارَ من بَلدٍ إِلى بَلدٍ . وفي العُبَاب : الفَيْج : الذي يُسمِّيه أَهلُ العراقِ الرِّكاب والسَّاعي ؛ نَقَله الطِّيبيّ أَوَّلَ البقرةِ نقله شيخنا . ثم قال : هو ثابتٌ عند كَثِيرٍ وأَهملَه المصنّفُ تقصيراً . قلت : المصنّف لم يُهمِله لأَنه لما صرَّحَ بتَعْرِيبه ظَهَرَ معناه لشُهْرتِه عندهم . الفَيْج أَيضاً : " الجماعَةُ من النَّاس " كالفَوْجِ والفائجةِ جاءَ في شعرِ عَدِيّ بن زيدٍ :
وَبَدَّلَ الفَيْجَ بالزَّرافَةِ وال ... أَيَّامُ خُونٌ جَمٌّ عَجَائبُهَا قال العَلاّمة ابنُ لُبّ : الفَيْجُ في الجَماعةُ . قال شيخُنا : وإِذا صحّ النَّقْل كَان من الأَضداد . أَبو المعالي " أَحمدُ بنُ الحَسنِ " ابن أَحمدَ بن طاهرٍ " الفَيْجُ " بغداديّ عن أَبي يَعْلَى بن الفَرّاءِ وأَبي بكرٍ الخَطيب وعنه أَبو الحُسين " عليّ " هِبةُ الله بن الحسن الأَمين الدِّمشقيّ مات في رجب سنة 513 ، " " وهِبَةُ اللهِ الفَيْجُ " وأَبو رَشيدٍ الفَيْجُ وأَحمدُ بنُ محمّدٍ الأَصْبَهَانيّ بن الفَيْج مُحَدِّثُون " . في التهذيب : " أَصْلُه : فَيِّج ككَيِّس " من فاجَ يَفُوجُ كما يقال : هَيِّن من هانَ يَهُون ثم يُخفَّف فيقال : هَيْنٌ وفَيْجٌ . " أَو الفُيُوجُ " في قول عَدِيٍّ
أَمْ كَيفَ جُزْتَ فُيُوجاً حَوْلَهُمْ حَرَسٌ ... ومُتْرَصاً بابُه بالسَّكِّ صَرّارُ هم الذين يَدْخُلون السِّجْنَ وَيخرُجون ويَحرسُون " وفي بعض الأُصول : يحرسون بإِسقاط واو العطف . " وتقول " وفي نسخة : ويُقال : " لسْتُ برائحٍ حتى أُفَوِّجَ أَي أَبَرِّدَ على نَفْسي " وفي نسخة : عن نفسي . " واسْتُفِيجَ فُلانٌ : اسْتُخِفّ " به ؛ وهذه والتي قَبْلَهَا من زياداته . ومما يستدرك عليه : قولهم : مَرَّ بنا فائِحُ وَلِيمَةِ فُلانٍ : أَي فَوْجٌ ممن كان في طَعامه . ونَاقَةٌ فائِجٌ : سَمِينةٌ . وقيل : هي حائِلٌ سَمِينةٌ والمعروف فاثِجٌ

### Türkçe

**فوج**
**فَاجَ - يَفُوْجُ - فَوْج - أَفْواج**
**فَاجَ - يَفُوْجُ** + insanlar + (kendileri): toplanırlar, sonra bir yerden başka bir yere toplu bir biçimde hareket ederler.
**فَوْج**: fiil ismi “**فَاجَ - يَفُوْجُ**”dur; o da, bir yerden başka bir yere birlikte hareket eden insanlardan büyük topluluktur.
**أَفْواج**: “**فَوْج**”un çoğuludur.
Ve lafız, “küçük topluluklar halinde birlikte hareket ederek toplama” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**زَمَرَ - يَزْمُرُ**، **فَاجَ - يَفُوْجُ**، **سَلسَلَ - يُسَلسِلُ**، **ثَبا - يَثْبُوْ**، **شَرْذَمَ - يُشَرْذِمُ**، **صَافَ - يَصُوفُ** (**صَوِفَ - يَصْوَفُ**)

**فوج**
	﴿Ve o gün, her ümmetten, âyetlerimizi yalanlayanlardan bir **فوج**u haşrederiz; onlar da bölük bölük sevk edilirler (83)﴾ Neml
	﴿Bu, sizinle birlikte içeri dalan bir **فوج**dur; onlara hoş geldin yok; şüphesiz onlar ateşe girenlerdir (59)﴾ Sâd ﴿Neredeyse öfkeden parçalanacak; her ne zaman içine bir **فوج** atılsa, bekçileri onlara: Size bir uyarıcı gelmedi mi? diye sorar (8)﴾ Mülk

**أفواج**
﴿O gün sûra üflenir de **أفواجا** gelirsiniz (18)﴾ Nebe’ ﴿Ve insanları Allah’ın dinine **أفواجا** girerlerken gördün (2)﴾ Nasr

Muhtâr es-Sıhâh
● [**فوج**] ف و ج: **الفَوْجُ** insanlardan topluluktur; çoğulu **أفْوَاجٌ** ve **فُؤُوجٌ**dur; **فُلُوسٍ** vezninde.

Râgıb
**فوج**
- **الفوج**: hızlı geçen, acele eden topluluk; çoğulu **أفواج**dır. Yüce Allah dedi ki: }Her ne zaman içine bir **فوج** atılsa﴿[Mülk/8]،﴾Bu, sizinle birlikte içeri dalan bir **فوج**dur﴿[Sâd/59]،﴾Allah’ın dinine **أفواجا**{ [Nasr/2].

Lisân özeti:
1. **فاجَ يَفُوجُ**; o hâlde o **فَيِّجٌ**dir; **هانَ يَهُونُ** misali; o hâlde o **هَيِّنٌ**dir.
2. Ve **الفَوْجُ**: insanlardan sürüdür,
3. Ve **فاجَ المِسْكُ**: yayıldı/parladı; ve **فاجَ كَفاحَ**;
4. Ve **الإِفاجةُ**: hızlanma ve koşmadır;

Lisânü’l-ʿArab
● - **فوج**: **الفائِجُ** ve **الفَوْجُ**: insanlardan sürüdür; Sıhâh’ta: insanlardan topluluk. Yüce Allah’ın sözü: Bu, sizinle birlikte içeri dalan bir **فَوْجٌ**dur; denildi ki: anlamı, bu **الفَوْجَ** reislerin tâbileridir; çoğulu **أَفْواجٌ** ve **أَفاوِجُ** ve **أَفاويجُ**dur; Sîbeveyh **فُؤُوج**u nakletti. Aziz ve celil olanın sözü: Allah’ın dinine **أَفْواجاً** girerler; Ebû’l-Hasen dedi ki: yani, daha önce birer birer ve ikişer ikişer girerlerken, kabile bütünüyle İslâm’a girecek şekilde çok topluluklar. Ve **الفائِج**: “Bize falanın ziyafetinin **فائِجُ**u geçti” sözündendir; yani, yemeğinde bulunanlardan bir **فَوْجٌ**. Ve **الإِفاجةُ**: hızlanma ve koşmadır; râciz bir koyunu vasfederek dedi:
لا تَسْبِقُ الشيْخَ إِذا أَفاجا
İbn Berrî dedi ki: recez Ebû Muhammed el-Fakʿasî’nindir; ondan önce:
أَهْدى خلِيلي نَعْجَةً هِمْلاجا،
ما يَجِدُ الرَّاعِي بها لَماجا
Dedi ki: **الهِمْلاج**ın aslı, onun **البِرْذَوْن** (bargîr) olmasıdır; **الهَمْلَجة** onun yürüyüşüdür; onu koyun için ödünç aldı. Ve denilir: “Onun yanında **لَماجاً** tatmadım”; yani, bir şey. Dedi ki: recezinde meşhur olan: **أَعْطَى عقالٌ نَعْجَةً**; o, bir adam adıdır. Kaʿb b. Mâlik hadîsinde: insanlar beni **فَوْجاً فَوْجاً** karşılar; İbnü’l-Esîr: **الفَوْجُ** insanlardan topluluktur; **الفَيْجُ** de onun gibidir; o, **الفَيِّج**den hafifletilmiştir; aslı vâvdur; denilir: **فاجَ يَفُوجُ**; o hâlde o **فَيِّجٌ**dir; **هانَ يَهُونُ** misali; o hâlde o **هَيِّنٌ**dir; sonra ikisi de hafifletilir; **فَيْجٌ** ve **هَيْنٌ** denilir. Ve yerden **الفائِجةُ**: her iki yükselti arasındaki, sertlikten yahut kumdan olan genişliktir; **فيج**de de zikredilmiştir. Ve **ناقةٌ فائجٌ**: semiz; denildi ki: o, semiz, gebe olmayan dişi devedir; bilinen **فائِجٌ**dir. Ve **فاجَ المِسْكُ**: yayıldı/parladı; ve **فاجَ كَفاحَ**; Ebû Züeyb dedi ki:
عَشِيَّةَ قامَتْ في الفِناءِ كأَنَّها
عَقِيلةُ سَبْيٍ، تُصْطَفَى وتَفوجُ
وصُبَّ عليها الطِّيبُ، حتى كأَنها
أَسِيٌّ، على أُمِّ الدِّماغِ، حَجِيجُ

Mekâyîsü’l-luğa:
(**فوج**) **الفاء** ve **الواو** ve **الجيم** bir kelimedir; toplanmaya delâlet eder. Ondan: **الفَوْج**; insanlardan topluluk; çoğulu **أفواج**; çoğulun çoğulu **أفاوِج** ve **أفاويج**. Ama **أفاجَ** adam, hızlandığı zaman; o, yâ’lılardandır; ondan **الفَيْج**dir.

el-Kâmûsü’l-muhît:
**الفَوْجُ** topluluktur; çoğulu **فُؤُوجٌ** ve **أفْواجٌ**; çoğulun çoğulu **أفاوِجُ** ve **أفاويجُ**. Ve **فاجَ المِسْكُ**: koktu/yayıldı; ve gündüz: serinledi.
Ve **أفاجَ**: hızlandı ve koştu; ve develeri havuza parça parça saldı. Ve **الفائجَةُ**: her iki yükselti arasındaki genişlik; ve topluluk. Ve **الفَيْجُ**: muʿarrebdir: **بَيْكَ**; ve insanlardan topluluk. Ve Ahmed b. Hasan **الفَيْجُ**, ve Hibetullâh **الفَيْجُ**, ve Ebû Reşîd **الفَيْجُ**, ve Ahmed b. Muhammed el-İsfahânî İbnü’l-**فَيْج**: muhaddislerdir. Ve aslı **فَيِّجٌ**dir; **ككَيِّسٍ** gibi. Yahut **الفُيُوجُ**: zindana girip çıkan ve nöbet tutan kimselerdir. Ve dersin: “Ben gitmeyeceğim, ta ki **أُفَوِّجَ** edeyim”; yani: nefsimden serinleteyim. Ve **اسْتُفيجَ** falan: hafife alındı.

Tâcü’l-ʿarûs:
**فوج**
**الفَوْجُ** ve **الفائِج**: insanlardan sürüdür. Sıhâh ve Nihâye’de: insanlardan “topluluk”. Ve denildi ki: reislerin tâbileri. Esâs’ın secilerinden: “Ve **فَوْجاً** **فوْجاً** geldiler; vadi onları dalga gibi dalgalandırır.” Çoğulu **فُوُوجٌ**dur; Sîbeveyh nakletti; ve **أَفْوَاجٌ**. Ve denilir: **أَفَائِجُ** ve **أَفاوِيجُ**. Ve **فَاجَ المِسْكُ**: parladı/yayıldı. Ve **فَاجَ**: **فَاحَ** gibidir. Ebû Züeyb dedi ki:
عَشِيَّةَ قامتْ في الفنَاءِ كأَنّهَا ... عَقِيلَةُ سَبْيٍ تُصْطَفَى وتَفوحُ
وصُبَّ عَلَيْهَا الطِّيبُ حتى كأَنّها ... آسِيٌّ علَى أُمِّ الدِّماغِ حَجِيجُ
**فاجَ** gündüz: “serinlediği” zaman; bu, mesel üzerinedir. Ve **أَفَاجَ**: hızlandı ve koştu; râciz bir koyunu vasfederek dedi:
ولا تَسْبِقُ الشَّيْخَ إِذا أَفَاجَا
İbn Berrî dedi ki: recez Ebû Muhammed el-Fakʿasî’nindir; ondan önce:
أَهْدَى خَليلي نَعْجَةً هِمْلاجَا
Ve denildi ki: **أَفاجَ** kavim yerde: gittiler ve yayıldılar. Ve **أَفاج** koşusunda: yavaşladı; Lisân’da böyledir. **أَفاجَ**: “develeri havuza parça parça saldığı” zaman. Ve yerden **الفَائِجَةُ**: sertlikten yahut kumdan “her iki yükselti arasındaki genişlik”; **فيج**de de zikredilmiştir. İbn Şümeyl’den: **الفائجةُ**, iki **الجَلَب** arasında yahut iki **الأَبرَق** arasında vadi biçimi gibidir; **الخَلِيف** biçimi gibi; ancak o daha geniştir; çoğulu **فَوَائِجُ**dur. **الفائجة**: **الفَوْج** gibi “topluluk”tur. Ve **الفَيْجُ**: sultanın yaya elçisidir; Farsça “muʿarreb **بَيْك**”tir; çoğulu **فُيُوجٌ**dur; İbnü’l-Cevâlîkî’nin muʿarrebinde de bunun benzeri vardır; ve ekledi: sahih Arapça değildir. Nihâye’de: **الفَيْج**: yürüyüşünde hızlı olan, haberleri bir beldeden bir beldeye taşıyan kimsedir. ʿUbâb’da: **الفَيْج**: Irak ehlinin **الرِّكاب** ve **السَّاعي** diye adlandırdığı kimsedir; Tîbî onu Bakara’nın başında nakletti; şeyhimiz nakletti. Sonra dedi: o, birçok kimse yanında sabittir; musannif onu ihmal etti, kusur olarak. Dedim ki: musannif onu ihmal etmedi; çünkü onun muʿarreb olduğunu açıkça söyleyince, onların yanında şöhreti sebebiyle manası ortaya çıktı. **الفَيْج** ayrıca: **الفَوْج** ve **الفائجة** gibi “insanlardan topluluk”tur; ʿAdiyy b. Zeyd’in şiirinde geldi:
وَبَدَّلَ الفَيْجَ بالزَّرافَةِ وال ... أَيَّامُ خُونٌ جَمٌّ عَجَائبُهَا
Allâme İbn Lubb dedi ki: **الفَيْجُ** toplulukta(dır). Şeyhimiz dedi ki: nakil sahih olursa, zıt anlamlılardan olur. Ebû’l-Meʿâlî “Ahmed b. Hasan” İbn Ahmed b. Tâhir “**الفَيْجُ**”: Bağdatlı; Ebû Yaʿlâ b. el-Ferrâ ve Ebû Bekr el-Hatîb’ten; ondan Ebû’l-Hüseyn “Ali”. Hibetullâh b. el-Hasen el-Emîn ed-Dımaşkî; Receb 513 yılında öldü. Ve “Hibetullâh **الفَيْجُ**” ve Ebû Reşîd **الفَيْجُ** ve Ahmed b. Muhammed el-İsfahânî b. el-**فَيْج**: muhaddislerdir. Tehzîb’de: “Aslı: **فَيِّج**; **ككَيِّس** gibi”; **فاجَ يَفُوجُ**dan; nasıl ki **هَيِّن** **هانَ يَهُونُ**dan; sonra hafifletilir de **هَيْنٌ** ve **فَيْجٌ** denir. “Yahut **الفُيُوجُ**” ʿAdiyy’nin sözünde:
أَمْ كَيفَ جُزْتَ فُيُوجاً حَوْلَهُمْ حَرَسٌ ... ومُتْرَصاً بابُه بالسَّكِّ صَرّارُ
Onlar, zindana giren ve çıkan ve nöbet tutan kimselerdir. Bazı asıllarda: atıf vâvı düşürülerek “nöbet tutarlar” (şeklinde). “Ve dersin”: bir nüshada: “Ve denilir: ‘Ben gitmeyeceğim, ta ki **أُفَوِّجَ** edeyim’; yani: nefsim üzerine serinleteyim.” Bir nüshada: nefsimden. “Ve **اسْتُفِيجَ** falan: hafife alındı” onunla; bu ve ondan önceki, onun ziyadelerindendir. Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: onların sözü: “Bize falanın ziyafetinin **فائِحُ**u geçti”; yani, yemeğinde bulunanlardan bir **فَوْجٌ**. Ve **نَاقَةٌ فائِجٌ**: semiz. Ve denildi ki: o, semiz, gebe olmayan dişidir; bilinen **فاثِجٌ**dur.
