# فوح (ف-و-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%88%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - و - ح
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AD/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

فاحَت ريح المسك تَفوحُ وتَفيحُ فَوْحاً وفَيْحاً، وفُؤوحاً، وفَوَحاناً وفَيَحاناً. يقال: فاحَ الطيبُ إذا تضوَّع. ولا يقال فاحَتْ ريحٌ خَبيثة. وفاحت القِدر تَفيحُ: غلت. وأفْحتُّها أنا. وكذلك فاحَت الشَجَّةُ: نَفَحت بالدم. وأفاحَ دمه: هَراقَه. وبحرٌ أفيحُ بيِّن الفَيَح، أي واسعٌ. وفَيَّاحٌ أيضاً بالتشديد.
قال الأصمعيّ: أنَّه لجواد فَيَّاحٌ وفَيَّاضٌ، بمعنًى. وفاحَتِ الغارةُ تَفِيحُ: اتَّسعت. وفَياحِ مثل قَطامِ: اسمٌ للغارة. وكان أهل الجاهلية يقولون: فِيحي فَياحِ، أي اتَّسعي. وقال:
دَفَعنا الخيلَ شائلَةً عليهـم		وقلنا بالضُحى فيحي فَياحِ
ودارٌ فيحاءُ، أي واسعة. والفيحاء أيضاً: حساءٌ مع توابل.

##### Türkçe

**فاحَت** misk kokusu **تَفوحُ** ve **تَفيحُ**; **فَوْحاً** ve **فَيْحاً** ve **فُؤوحاً** ve **فَوَحاناً** ve **فَيَحاناً** (olarak). Denir: **فاحَ** güzel koku, yayıldığı zaman. Ve kötü bir koku için **فاحَتْ** denmez. Ve tencere **وفاحت القِدر تَفيحُ**: kaynadı. Ve ben onu **أفْحتُّها** (kaynatıp) yaptım. Yine bunun gibi, yara **فاحَت الشَجَّةُ**: kan ile fışkırdı. Ve onun kanını **أفاحَ دمه**: onu döktü. Ve **وبحرٌ أفيحُ** açıkça **الفَيَح** (olan), yani geniş. Ve **وفَيَّاحٌ** da, ayrıca şeddeli (olarak).

**قال الأصمعيّ**: Şüphesiz o, cömerttir; **فَيَّاحٌ** ve **فَيَّاضٌ**, bir anlamda. Ve baskın **وفاحَتِ الغارةُ تَفِيحُ**: genişledi. Ve **وفَياحِ** (kelimesi), **قَطامِ** gibi: baskının adıdır. Ve cahiliye ehli derdi: **فِيحي فَياحِ**, yani genişle. Ve dedi ki:
Onların üzerine, kaldırılmış (durumda) atları sürdük;		ve kuşluk vaktinde dedik: **فيحي فَياحِ**

Ve **ودارٌ فيحاءُ**, yani geniş. Ve **والفيحاء** da: baharatlarla birlikte bir çorba.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AD/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والواو وما يثلثهما)
(فوت) الفاء والواو والتاء أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على خلافِ إدراكِ الشّيءِ والوصولِ إليه. يقال: فاته الشَّيءُ فوتاً. وتفاوَتَ الشَّيئانِ: تباعَدَ ما بينهما، أي لم يُدرِك هذا ذاك. والافتيات: افتعالٌ من الفَوت، وهو السَّبق إلى الشَّيء دون الائتمار([1]) . يقال: فلانٌ لا يُفْتاتُ عليه، أي لا يُعْمَل شيءٌ دون أمرِه.
ومن الباب: الفَوْت: الفُرْجة بين الشَّيئين، كالفُرجة بين الإصبَعَين. والجمع أفوات. يقال: ماتَ موتَ الفَوات، إذا فُوجئَ، كأنَّه فاته ما أرادَ من وصيَّةٍ وشِبْهها. ويقال: هو منِّي فَوْتَ الرُّمح. وشَتَم رجلٌ آخرَ فقال: "جعل الله تعالى رزقَه فوتَ فيه"، أي حيث يراه ولا يصلُ إليه.
(فوج) الفاء والواو والجيم كلمةٌ تدلُّ على تجمُّع. من ذلك الفَوْج، الجماعة من النَّاس، والجمع أفواج، وجمع الجمعِ أفاوِج وأفاويج. وأمَّا أفاجَ الرَّجُل، إذا أسرَعَ، فهو من ذوات الياء، والفَيْج منه.
(فوح) الفاء والواو والحاء كلمةٌ تدلُّ على ثَوْرٍ وغَليان. يقال: فاحت الرِّيح تَفوح فَوْحاً. وحكى ناسٌ: فاحت القِدرُ: غلَتْ. وأفحتُها أنا.
(فود) الفاء والواو والدال كلمةٌ واحدة، ثمَّ تستعار. فالفَوْد: مُعظَم شعرِ اللِّمَّة ممَّا يلي الأذُنين* ثم يقولون استعارةً لجناحَيِ العُقاب: فَوْدان.
وممَّا ليس منه قولُهم: فاد يفود، إذا مات، والأصل في هذا الياء، وقد ذكر.
(فور) الفاء والواو والراء كلمةٌ تدلُّ على غَلَيان، ثم يقاس عليها. فالفَوْر: الغَلَيان. يقال: فارت القدرُ تَفورُ فَوراً. قال:
تَفور علينا قِدرُهم فنُدِيمُها *** ونَفْثَؤُها عنَّا إذا حَمْيُها غلا([2])
وفار غضبُه، إذا جاشَ.
وممَّا قِيس على هذا قولُهم: فَعَله من فَوْره، أي في بدء أمرِه، قبل أنْ يسكُن.
(فوز) الفاء والواو والزاء كلمتانِ متضادّتان. فالأولى النّجاة والأخرى الهَلكة.
فالأولى قولهم: فازَ يفوز، إذا نجا، وهو فائز. وفاز بالأمر، إذا ذهب به وخلَص. وكان الرجلُ يقول لامرأته إذا طلّقها: فُوزِي بأمرك([3]) ، كما يقال: أمرُك بيدك. ويقال لمن ظَفِر بخيرٍ وذهب به. قال الله تعالى: ﴿فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وأُدْخِلَ الجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ﴾  [آل عمران 185].
والكلمة الأخرى قولهم: فَوَّزَ الرَّجُل، إذا مات. قال الكُميت:
فما ضرَّها أنَّ كعباً ثَوَى  *** وفوّز مِن بعدِه جَرْوَلُ([4])
ثم اختُلِف في المَفَازَة، فقال قومٌ: سمِّيَتْ بذلك تفاؤلاً لراكبها بالسَّلامة والنَّجاة. والمَفَازَة: المَنْجَاة. قال الله عزّ وعلا: ﴿بِمَفَازَةٍ مِنَ العَذَابِ﴾ [آل عمران 188]. وقال آخرون: هي من الكلمة الثَّانية، فَوَّزَ، إذا هَلكَ. ثم يقال: فوَّز الرَّجُل، إذا ركب المَفَازَة. قال:
* فوّزَ من قُرَاقِرٍ إلى سُوَى([5]) *
(فوص) الفاء والواو والصاد كلمةٌ تدلُّ على خُلوصٍ أو خَلاَصٍ من شيء. يقال: قَبَضت على ذَنَبِ الضّبِّ فأفاصَ من يدي، أي خلَّصَ ذنبه. والمَفَاوصة في الحديث: الإبانة. وما يُفِيص بها لسانُه، أي يُبين.
(فوض) الفاء والواو والضاد أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على اتّكال في الأمر على آخَر وردِّه عليه، ثم يفرَّع فيردّ إليه ما يُشبهه. من ذلك فوَّضَ إليه أمرَه، إذا ردَّه. قال الله تعالى في قصّةِ من قال: ﴿وأُفَوِّضُ أَمْرِي إلى اللهِ﴾  [غافر 44].
ومن ذلك قولُهم: باتوا فَوْضَى([6]) ، أي مختلطين، ومعناه أنّ كلاًّ فوَّض أمرَه إلى الآخَر. قال:
طعامُهم فوضَى فَضاً في رحالِهِمْ  *** ولا يُحْسِنون السِّرَّ إلاّ تنادِيا([7])

ويقال: مالُهم فوضَى بينهم، إذا لم يخالِفْ أحدُهم الآخَر. وتفاوَض الشَّريكان في المال، إذا اشتركا ففوَّض كلٌّ أمرَه إلى صاحبه([8]) ، هذا راضٍ بما صنع ذاك وذاك راضٍ بما صنع هذا، ممَّا أجازته الشَّريعة.
(فوع) الفاء والواو والعين يدلُّ على ثَوْرٍ في شيء. يقال لخِمْرة الطِّيب وما ثار من ريحه: فَوْعة. ويقال لارتفاع النهار: فَوعة.
(فوغ) الفاء والواو والغين كلمةٌ إن صحَّت. يقولون: إن الفَوغ([9]) : الضَّخم. يقال: امرأته فَوغاء.
(فوف) الفاء والواو والفاء كلمةٌ واحدة. يقولون: الفُوف: القُطن. ثم يقال للبياض يُرَى في أظفار الأحداث: الفُوف. ومن ذلك يقال: بُرْدٌ مفَوَّف.
(فوق) الفاء والواو والقاف أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على عُلُوٍّ، والآخرُ على أوْبة ورُجوع.
فالأوّل الفَوْق، وهو العُلُوّ. ويقال: فلانٌ فاقَ أصحابَه يفوقُهم، إذا علاهم وأمرٌ فائق، أي مرتفع عالٍ.
وأمَّا الآخَر فَفُوَاق النَّاقَة، وهو رُجوع اللَّبنِ في ضَرعها بعد الحَلب. تقول: ما أقامَ عندَه إلاَّ فُوَاقَ ناقة. واسم المجتمِع من الدِّرِّ: فيقة، والأصل فيه الواو. قال الأعشى:
حتَّى إذا فِيقةٌ في ضَرْعِها اجتمَعتْ  *** جاءت لتُرضِع شِقّ النفس لو رَضَعا([10])
وفي بعض الحديث في ذكر القرآن: "أَتَفَوَّقُهُ تَفَوُّقَ اللَّقوح([11]) " معناه لا أقرأ جزئي([12]) مرّةً واحدة لكن شيئاً بعد شيء. شبَّهَه بفُواق الدِّرَّة. يقال فُوَاق وفَواق قال الله تعالى: ﴿ما لَهَا مِنْ فَوَاق([13])﴾  [ص 15]، أي ما لها من رُجوعٍ ولا مَثْنَوِيّةٍ ولا ارتداد. وقال غيرُه: ما لها من نَظِرة. والمعنيان قريبان. ويقولون: أفاقَ السَّكرانُ يُفيق، وذلك من أوبةِ عقلِه إليه. والأفاويق: ما اجتَمَعَ من الماء في السَّحاب.
ومن الباب الفُوق: فُوق السَّهم* وسمِّي لأنَّ الوترَ يُجعَل كأنَّه قد رُدَّ فيه، والجمع أفواق. ويقولون: فُقىً، وهو مقلوبٌ. ويقال سهمٌ أفْوَق([14]) ، إذا انكسر فُوقه.
وممَّا شذَّ عن هذين الأصلين قولهم: هو يَفُوق بنفسه. وهذا من باب الإبدال وإنما أصلُه يسوق، والفاء بدلٌ من السين، وذلك إذا جادَ بنفْسه.
(فول) الفاء والواو واللام كلمةٌ إن صحَّتْ. يقولون: الفُول: الباقلَّى.
(فوم) الفاء والواو والميم أصلٌ صحيحٌ مختلَفٌ في تفسيره، وهو، الفُوم. قال قومٌ: هو الثُّوم، وقال آخرون: هو الحِنطة. ويقولون: فَوِّمُوا لنا، أي اخبزُوا.
(فوه) الفاء والواو والهاء أصلٌ صحيح يدلُّ على تفتُّحٍ في شيء. من ذلك الفَوَه: سَعة الفم. رجلٌ أفْوَه وامرأةٌ فوهاء. ويقولون أهلُ العربية([15]) : إنَّ أصلَ الفم فَوَهٌ، ولذلك قالوا: رجلٌ أفْوَه. وفاهَ الرّجلُ بالكلام يَفُوهُ به، إذا لفَظَ به. والمُفَوَّه: القادر على الكلام. وزعم ناسٌ أن الفَوَه أيضاً: خُروج الثَّنايا العُلْيا وطُولُها.
ومن الباب الفُوَّهَة: فم النَّهْر، وإنما بنَوه هذا البناء فرقاً بين الذي للنّهر والذي للإنسان. والفُوه: واحد أفواه الطِّيب، مثل سُوق وأسواق. والقياس واحد، كأنَّه لما فاحت رائحتُه فاه بها، أي نطق.
---------------------ـ
([1]) الائتمار: الاستشارة. وفي المجمل: "دون ائتمار من يؤتمر".
([2]) للنابغة الجعدي، كما سبق في (دوم). والبيت بنسبته في اللسان (دوم)، وبدون نسبة في (فثأ).
([3]) هذه العبارة مما لم يرد في المعاجم المتداولة. وانظر ما سبق في (فلح).
([4]) اللسان (فوز) برواية: "توى" بالتاء المثناة. وروي بالثاء المثلثة، كما هنا، في اللسان (ثوى). وكلاهما بمعنى واحد، أي هلك.
([5]) الرجز لشاعر من المسلمين يقوله في رافع بن عميرة الطائي، وكان رافع دليل خالد بن الوليد في السير من قراقر. وهو ماء لكلب، إلى سوى، وهو ماء لبهراء وبينهما خمس ليال. انظر الطبري (4: 45) في حوادث سنة 13 ومعجم البلدان (قراقر، سوى). وأنشده في اللسان (فوز).
([6]) في الأصل: "ماتوا فوضى"، تحريف. وفي المجمل: "وبات الناس فوضى".
([7]) في اللسان (فوض): "ولا يحسبون السوء".
([8]) في الأصل: "ففوض أمر كله إلى صاحبه".
([9]) ورد "الفوغ" و "الفوغاء" أيضاً في المجمل، ولم يردا في المعاجم المتداولة.
([10]) ديوان الأعشى 84 واللسان (فوق).
([11]) هو من حديث أبي موسى الأشعري، تذاكر هو ومعاذ قراءة القرآن فقال أبو موسى: "أما أنا فأتفوقه تفوق اللقوح". اللسان (فوق).
([12]) في الأصل: "لا أقرئ"، صوابه في المجمل واللسان.
([13]) قرأ حمزة والكسائي وخلف بضم الفاء، وهي لغة تميم وأسد وقيس، ووافقهم الأعمش، والباقون بفتحها، وهي لغة الحجاز. إتحاف فضلاء البشر 372.
([14]) في الأصل: "أفواق"، صوابه في المجمل واللسان.
([15]) سبق نظير هذا التعبير في مادة (فهم).

ـ

##### Türkçe

(فâ باب **الفاء** ve **الواو** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**فوت**) **الفاء** ve **الواو** ve **التاء** sahih bir asıldır; bir şeyin idrâk edilmesinin ve ona ulaşılmasının zıddına delâlet eder. Denir: **فاته الشَّيءُ** **فوتاً**. Ve **تفاوَتَ الشَّيئانِ**: ikisi arasındaki şey uzaklaştı; yani bu, şunu idrâk etmedi. Ve **الافتيات**: **الفَوت**’tan bir iftiâldir; o da bir şeye, danışma olmaksızın önden geçmektir([1]). Denir: **فلانٌ لا يُفْتاتُ عليه**, yani emri olmaksızın bir şey yapılmaz.

Ve bâbdandır: **الفَوْت**: iki şey arasındaki açıklık; iki parmak arasındaki açıklık gibi. Çoğulu **أفوات**. Denir: **ماتَ موتَ الفَوات**; ansızın yakalandığı zaman; sanki vasiyet ve benzeri şeylerden murad ettiği şey kendisini geçmiş gibidir. Ve denir: **هو منِّي فَوْتَ الرُّمح**. Ve bir adam başka bir adamı sövdü de dedi ki: "جعل الله تعالى رزقَه فوتَ فيه"، yani onu görür de ona ulaşamaz olduğu yerde.

(**فوج**) **الفاء** ve **الواو** ve **الجيم** toplanmaya delâlet eden bir kelimedir. Ondan: **الفَوْج**; insanlardan cemaat; çoğulu **أفواج**; çoğulun çoğulu **أفاوِج** ve **أفاويج**. Amma **أفاجَ الرَّجُل**; süratli olduğu zaman; o, **ذوات الياء**’dandır; ondan da **الفَيْج**.

(**فوح**) **الفاء** ve **الواو** ve **الحاء** bir kelimedir; bir kabarma ve kaynamaya delâlet eder. Denir: **فاحت الرِّيح** **تَفوح** **فَوْحاً**. Bir topluluk nakletti: **فاحت القِدرُ**: kaynadı. Ve ben onu **أفحتُها**.

(**فود**) **الفاء** ve **الواو** ve **الدال** tek bir kelimedir; sonra ödünç alınır. **الفَوْد**: iki kulağın yanına bitişik olan taraftan, **اللِّمَّة** saçının çoğunluğu. Sonra ödünçleme olarak kartalın iki kanadı için derler: **فَوْدان**.

Ve ondan olmayan şeylerdendir onların sözü: **فاد يفود**; öldüğü zaman; bunun aslı **الياء**’dadır; zikredilmiştir.

(**فور**) **الفاء** ve **الواو** ve **الراء** kaynamaya delâlet eden bir kelimedir; sonra ona kıyas edilir. **الفَوْر**: kaynama. Denir: **فارت القدرُ** **تَفورُ** **فَوراً**. Dedi ki:
تَفور علينا قِدرُهم فنُدِيمُها *** ونَفْثَؤُها عنَّا إذا حَمْيُها غلا([2])
Ve **فار غضبُه**; coştuğu zaman.

Ve buna kıyas edilen şeylerdendir onların sözü: **فَعَله من فَوْره**; yani işinin başlangıcında, sükûn bulmadan önce.

(**فوز**) **الفاء** ve **الواو** ve **الزاء** birbirine zıt iki kelimedir. Birincisi kurtuluş, ikincisi helâk.

Birincisi onların sözü: **فازَ يفوز**; kurtulduğu zaman; o **فائز**’dir. Ve **فاز بالأمر**; onu götürdüğü ve sıyrıldığı zaman. Adam, karısını boşadığı zaman ona derdi: **فُوزِي بأمرك**([3]); tıpkı “işin senin elinde” denildiği gibi. Ve hayra erişip onu götüren kimse için denir. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وأُدْخِلَ الجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ﴾  [Âl-i İmrân 185].

Diğer kelime onların sözü: **فَوَّزَ الرَّجُل**; öldüğü zaman. **الكُميت** dedi ki:
فما ضرَّها أنَّ كعباً ثَوَى  *** وفوّز مِن بعدِه جَرْوَلُ([4])
Sonra **المَفَازَة** hakkında ihtilâf edildi. Bir kavim dedi: binek sahibinin selâmet ve kurtuluşla tefe’ül etmesi için böyle adlandırıldı. Ve **المَفَازَة**: **المَنْجَاة**. Allah عزّ وجلّ dedi ki: ﴿بِمَفَازَةٍ مِنَ العَذَابِ﴾ [Âl-i İmrân 188]. Başkaları dedi: o, ikinci kelimedendir; **فَوَّزَ**; helâk olduğu zaman. Sonra denir: **فوَّز الرَّجُل**; **المَفَازَة**’ye bindiği zaman. Dedi ki:
* فوّزَ من قُرَاقِرٍ إلى سُوَى([5]) *

(**فوص**) **الفاء** ve **الواو** ve **الصاد** bir kelimedir; bir şeyden arınmaya yahut kurtulmaya delâlet eder. Denir: **قَبَضت على ذَنَبِ الضّبِّ فأفاصَ من يدي**; yani kuyruğunu kurtardı. Ve hadiste **المَفَاوصة**: ayırıp belirtme. Ve **وما يُفِيص بها لسانُه**; yani dili onunla açıklar.

(**فوض**) **الفاء** ve **الواو** ve **الضاد** sahih bir asıldır; işte bir başkasına dayanmayı ve onu ona iade etmeyi gösterir; sonra dallanır da ona benzeyeni ona döndürür. Ondan: **فوَّضَ إليه أمرَه**; onu iade ettiği zaman. Allah Teâlâ, “﴿وأُفَوِّضُ أَمْرِي إلى اللهِ﴾” diyenin kıssasında dedi  [Ğâfir 44].

Ve ondandır onların sözü: **باتوا فَوْضَى**([6]); yani karışık hâlde; mânâsı, her birinin işini ötekine havale etmiş olmasıdır. Dedi ki:
طعامُهم فوضَى فَضاً في رحالِهِمْ  *** ولا يُحْسِنون السِّرَّ إلاّ تنادِيا([7])

Ve denir: **مالُهم فوضَى بينهم**; birinin ötekine muhalefet etmediği zaman. Ve **تفاوَض الشَّريكان في المال**; mala ortak oldukları zaman; her biri işini arkadaşına havale ettiğinde([8]); bu, onun yaptığından razı, o da bunun yaptığından razı; şeriatın cevaz verdiği şeylerdendir.

(**فوع**) **الفاء** ve **الواو** ve **العين** bir şeyde kabarmaya delâlet eder. Güzel kokunun mayası ve kokusundan kabaran şey için: **فَوْعة** denir. Ve gündüzün yükselmesi için: **فَوعة** denir.

(**فوغ**) **الفاء** ve **الواو** ve **الغين** sahih ise bir kelimedir. Derler ki: **الفَوغ**([9]): iri. Denir: **امرأته فَوغاء**.

(**فوف**) **الفاء** ve **الواو** ve **الفاء** tek bir kelimedir. Derler ki: **الفُوف**: pamuk. Sonra gençlerin tırnaklarında görülen beyazlık için: **الفُوف** denir. Ve bundan denir: **بُرْدٌ مفَوَّف**.

(**فوق**) **الفاء** ve **الواو** ve **القاف** iki sahih asıldır; birisi yükseklik üzerine, diğeri dönüp geri gelme üzerine delâlet eder.

Birincisi **الفَوْق**’tur; o, yüksekliktir. Ve denir: **فلانٌ فاقَ أصحابَه يفوقُهم**; onları aştığı zaman. Ve **أمرٌ فائق**; yani yüksek, yüce.

Amma diğeri: **فُوَاق النَّاقَة**’dır; sağmadan sonra sütün onun memesine geri dönmesidir. Dersin: **ما أقامَ عندَه إلاَّ فُوَاقَ ناقة**. Sütün birikmiş olanının adı: **فيقة**; aslı onda **الواو**’dur. **الأعشى** dedi ki:
حتَّى إذا فِيقةٌ في ضَرْعِها اجتمَعتْ  *** جاءت لتُرضِع شِقّ النفس لو رَضَعا([10])
Ve bazı hadiste Kur’ân’ın zikrinde: "أَتَفَوَّقُهُ تَفَوُّقَ اللَّقوح([11]) " mânâsı: cüz’ümü([12]) bir defada okumam; fakat şey şey (parça parça). Onu sütün geri dönüşü olan **فُواق**’a benzetti. Denir: **فُوَاق** ve **فَواق**. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿ما لَهَا مِنْ فَوَاق([13])﴾  [Sâd 15]; yani onun için bir geri dönüş, bir ikileme, bir dönüp gelme yoktur. Başkası dedi: onun için bir mühlet yoktur. İki mânâ yakındır. Ve derler: **أفاقَ السَّكرانُ يُفيق**; bu, aklının ona geri dönmesindendir. Ve **الأفاويق**: bulutta sudan biriken şeylerdir.

Ve bâbdandır **الفُوق**: okun **فُوق**’u*; ona bu ad verildi; çünkü kiriş, sanki ona geri döndürülmüş gibi yapılır; çoğulu **أفواق**. Ve derler: **فُقىً**; o, ters çevrilmiştir. Ve denir: **سهمٌ أفْوَق**([14]); **فُوق**’u kırıldığı zaman.

Ve bu iki asıldan şâz olan şeylerdendir onların sözü: **هو يَفُوق بنفسه**. Bu, ibdâl bâbındandır; aslında **يسوق**’tur; **الفاء**, **السين**’in bedelidir; bu da canını cömertçe verdiği zaman olur.

(**فول**) **الفاء** ve **الواو** ve **اللام** sahih ise bir kelimedir. Derler ki: **الفُول**: bakla.

(**فوم**) **الفاء** ve **الواو** ve **الميم** sahih bir asıldır; tefsirinde ihtilâf edilmiştir; o da **الفُوم**’dur. Bir kavim dedi: o, sarımsaktır; başkaları dedi: o, buğdaydır. Ve derler: **فَوِّمُوا لنا**; yani bize ekmek yapın.

(**فوه**) **الفاء** ve **الواو** ve **الهاء** sahih bir asıldır; bir şeyde açılmaya delâlet eder. Ondan: **الفَوَه**: ağzın genişliği. **رجلٌ أفْوَه** ve **امرأةٌ فوهاء**. Ve **أهلُ العربية**([15]) derler ki: ağzın aslı **فَوَهٌ**’dur; bu yüzden **رجلٌ أفْوَه** dediler. Ve **فاهَ الرّجلُ بالكلام يَفُوهُ به**; onu telaffuz ettiği zaman. Ve **المُفَوَّه**: konuşmaya muktedir olan. Bir topluluk zannetti ki **الفَوَه** ayrıca: üst ön dişlerin çıkması ve onların uzunluğudur.

Ve bâbdandır **الفُوَّهَة**: nehrin ağzı; bunu, nehre ait olan ile insana ait olan arasında fark olsun diye bu yapıda bina ettiler. Ve **الفُوه**: güzel kokunun **أفواه**’ının biridir; **سُوق** ve **أسواق** gibi. Kıyas birdir; sanki kokusu yayıldığında onunla **فاه** etti; yani konuştu.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AD/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف و ح
تفاوح مسك الغانيات ورنده وتقول‏:‏ نزلنا في بستان تناوحت أطياره وتفاوحت أنواره‏.‏

##### Türkçe

ف و ح
**تفاوح**: genç kadınların misk’i ve onun **رند**’i karşılıklı koku saldı. Ve der ki: Bir bostanda konakladık; onun kuşları **تناوحت** etti ve onun nurları **تفاوحت** etti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AD/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الفَوْحُ: وِجْدانك الريحَ الطيبة.
فاحَتْ ريح المسكِ تَفُوحُ وتَفِيحُ فَوْحاً وفَيْحاً وفُؤُوحاً وفَوَحاناً وفَيَحاناً: انتشرت رائحته، وعمَّ بعضهم به الرائحتين مَعاً. وفاحَ الطِّيبُ يَفُوحُ فَوحاً إِذا تَضَوَّعَ؛ الفراء: يقال فاحتْ ريحه وفاختْ، أَما فاختْ فمعناه أَخذتْ بنفسِه، وفاحتْ دون ذلك. وقال أَبو زيد: الفَوْحُ من الريح والفَوْخُ إِذا كان لها صوت. وفَوْحُ الحرّ: شدّة سُطوعِه؛ وفي الحديث: شِدَّةُ الحرِّ من فَوْحِ جهَنَّم أَي شدَّةِ غَلَيانها وحَرِّها، وينروى بالياء وسيذكر؛ وفي الحديث: كان يأْمرنا في فَوْح حَيْضِنا أَن نَأْتَزِرَ أَي معظمه وأَوّله.
وأَفِحْ عنك من الظهيرة أَي أَقِمْ حتى يَسْكُنَ حَرُّ النهار ويَبْرُدَ؛ قال ابن سيده: وسنذكر هذه الكلمة بعد هذا لأَن الكلمة واوية ويائية.

##### Türkçe

**الفَوْحُ**: senin **الريحَ الطيبة**’yi bulmandır.

**فاحَتْ ريح المسكِ** **تَفُوحُ** ve **تَفِيحُ** **فَوْحاً** ve **فَيْحاً** ve **فُؤُوحاً**
ve **فَوَحاناً** ve **فَيَحاناً**: kokusu yayıldı; bazıları bununla iki kokuyu birlikte genelleştirdi. Ve **فاحَ**
**الطِّيبُ** **يَفُوحُ** **فَوحاً**: **تَضَوَّعَ** olduğu zaman; **الفراء**: “**فاحتْ** kokusu ve **فاختْ**” denir,
ama **فاختْ**’ın manası, kendisiyle aldı (nefesiyle yakaladı)dır; **فاحتْ** ise bunun aşağısıdır. Ve **أَبو زيد** dedi:
**الفَوْحُ** rüzgârdandır; **الفَوْخُ** ise, onun bir sesi olduğu zaman (dır). Ve **فَوْحُ الحرّ**: onun parlayışının şiddetidir;
ve hadiste: “Sıcağın şiddeti **فَوْحِ جهَنَّم**’dendir” yani onun kaynamasının şiddetinden
ve sıcağından; **بالياء** ile rivayet olunur ve zikredilecektir; ve hadiste: “Bize **فَوْح حَيْضِنا**’da
**أَن نَأْتَزِرَ**’i emrederdi” yani onun çoğunda ve evvelinde.

Ve **أَفِحْ** senden **من الظهيرة**: yani gündüzün sıcağı sükûn buluncaya
ve serinleyinceye kadar ikamet et; İbn Sîde dedi: Bu kelimeyi bundan sonra zikredeceğiz; çünkü kelime vâvlı
ve yâlıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AD/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف و ح * * فاحَتْ * ريح المسك من باب قال وباع و * فُؤُوحاً * أيضا و * فَوَحَاناً * بفتح الواو و * فَيَحَاناً * بفتح الياء يقال * فَاحَ * الطيب إذا تضوع ولا يقال فاحت ريح خبيثة

##### Türkçe

* **ف و ح** * * **فاحَتْ** * miskin kokusu, **قال** ve **باع** bâbından (gelir); ve * **فُؤُوحاً** * da (böyledir); ve vâvın fethasıyla * **فَوَحَاناً** *; ve yânın fethasıyla * **فَيَحَاناً** *; denir: * **فَاحَ** * güzel koku, yayıldığı zaman; ve kötü bir koku için “fâhat” denmez.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AD/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

فاح المسك يفوح ويفيح فوحا وفؤوحا، محركة، وفيحا وفيحانا: انتشرت رائحته والمادة واوية ويائية، والفوح وجدانك الريح الطيبة. ولا يقال في الرائحة الكريهة، على الصواب، كما في المصباح والأساس والنوادر. أو عام في الرائحتين، وهو مرجوح. وفاح الطيب يفوح فوحا، إذا تضوع، وقال الفراء: فاحت ريحه وفاخت بمعنى. وقال أبو زيد: الفوح من الريح والفوخ، إذا كان لها صوت. وفاحت القدر: غلت تفيح وتفوح، وقد أخرجه مخرج التشبيه، أي كأنه نار جهنم في حرها. وأفحتها أنا. وذكره ابن منظور في الياء. وفاحت الشجة تفيح فيحا: نفحت، أي قذفت بالدم. وفي الأساس: فارت بالدم الكثير. وفاح الدم فيحا وفيحانا وهو فاح: انصب. وأفاحه: هراقه وسفكه. ودم مفاح: سائل، قال أبو حرب الأعلم، وهو جاهلي:
  نحن قتلنا الملك الجحجاحا                      ولم ندع لسارح مراحـا إلا دبارا أو دما مفاحا والفيح والفيح: السعة والانتشار. والأفيح والفياح: كل موضع واسع، يقال: بحر أفيح بين الفيح. وفي المصباح: واد أفيح، على غير قياس. وبحر فياح بين الفيح: واسع، والفعل منه فاح يفاح فيحا، وقياسه فيح يفيح. وفي حديث أم زرع: وبيتها فياح، أي واسع، رواه أبو عبيد مشددا. وقال غيره: الصواب التخفيف ومن المجاز: فاحت الغارة: اتسعت. فياح كقطام اسم للغارة. وكان يقال للغارة في الجاهلية فيحي فياح، وذلك إذا دفعت الخيل المغيرة فاتسعت. وقال شمر: فيحي أي اتسعي عليهم وتفرقي. قال غنى بن مالك:
  دفعنا الخيل شائلة عليهـم                      وقلنا بالضحى فيحى فياح

  وقال الأزهري: قولهم للغارة، فيحى فياح، الغارة هي الخيل المغيرة تصبح حيا نازلين، فإذا أغارت على ناحية من الحي تحرز عظم الحي ولجئوا إلى وزر يلوذون، وإذا اتسعوا وانتشروا أحرزوا الحي أجمع. ومعنى فيحي: انتشري أيتها الخيل المغيرة. وسماها فياح لأنها جماعة مؤنثة، خرجت مخرج قطام وحذام وكساب. والفيحاء: الواسعة من الدور والرياض. و الفيحاء: حساء متوبل، أي حساء مع توابل. ومما يستدرك عليه في هذه المادة: فوح الحر: شدة سطوعه. وفوح الحيض: معظمه وأوله. ومن سجعات الأساس: نزلنا في بستان تناوحت أطياره وتفاوحت أنواره. ومن المجاز: طعنة فياحة. ورجل فياح: فياض نفاح كثير العطايا. وذكره صاحب النهاية في الياء

##### Türkçe

**فاح** misk, **يفوح** ve **يفيح**; **فوحا** ve **فؤوحا** (harekeli), ve **فيحا** ve **فيحانا**: kokusu yayıldı; ve madde **واوية** ve **يائية**’dir; ve **الفوح**: senin güzel kokuyu bulmandır. Ve kötü kokuda söylenmez; doğru olan üzere; **المصباح** ve **الأساس** ve **النوادر**’de olduğu gibi. Yahut iki kokuda da umumîdir; ve o, tercih edilmeyendir. Ve **فاح** güzel koku **يفوح** **فوحا**; **تضوع** ettiği zaman. Ve **الفراء** dedi: **فاحت** kokusu ve **فاخت** (aynı) mânâdadır. Ve **أبو زيد** dedi: **الفوح** rüzgârdandır; ve **الفوخ** (da), eğer onun bir sesi olursa. Ve **فاحت** tencere: kaynadı; **تفيح** ve **تفوح**; ve onu teşbih çıkışı çıkarmıştır; yani sanki o, hararetinde cehennem ateşidir. Ve ben onu **أفحتها**. Ve onu **ابن منظور** **الياء**’da zikretti. Ve **فاحت** yara **تفيح** **فيحا**: **نفحت**; yani kan ile fırlattı. Ve **الأساس**’ta: çok kan ile kaynadı. Ve **فاح** kan **فيحا** ve **فيحانا** ve o **فاح**’tır: aktı. Ve **أفاحه**: onu döktü ve akıttı. Ve **دم مفاح**: akıcı; **أبو حرب الأعلم** dedi, ve o câhiliyedendir:
  Biz öldürdük kralı **الجحجاحا**
  Ve bırakmadık otlayan için barınak
  Ancak arka (dönüş) yahut **دما مفاحا**

Ve **الفيح** ve **الفيح**: genişlik ve yayılmadır. Ve **الأفيح** ve **الفياح**: her geniş yer; denir: **بحر أفيح** **بين الفيح**. Ve **المصباح**’ta: **واد أفيح**; kıyasa aykırı olarak. Ve **بحر فياح** **بين الفيح**: geniş; ve fiil ondan **فاح يفاح فيحا**’dır; ve kıyası **فيح يفيح**’tir. Ve **حديث أم زرع**’da: ve onun evi **فياح**; yani geniş; **أبو عبيد** onu şeddeli rivayet etti. Ve başkası dedi: doğru olan tahfiftir. Ve mecazdan: **فاحت الغارة**: genişledi. **فياح** (tıpkı **قطام** gibi) baskının adıdır. Ve câhiliyede baskına **فيحي فياح** denirdi; ve bu, baskıncı atlar itildiği zaman, böylece genişlediği vakittir. Ve **شمر** dedi: **فيحي** yani onların üzerine genişle ve ayrıl. **غنى بن مالك** dedi:
  Onların üzerine şahlanan atları sürdük
  Ve kuşluk vaktinde dedik: **فيحى فياح**

Ve **الأزهري** dedi: onların baskın için sözleri **فيحى فياح**; baskın, sabahleyin inmiş bir mahalleye gelen baskıncı atlardır; sonra mahallenin bir tarafına baskın yaptığında mahallenin çoğu korunur ve sığındıkları bir sığınağa iltica ederler; ve genişleyip yayıldıklarında mahallenin tamamını korumuş olurlar. Ve **فيحي**’nin mânâsı: ey baskıncı atlar, yayılın. Ve onu **فياح** diye adlandırdı; çünkü o, müennes bir topluluktur; **قطام** ve **حذام** ve **كساب** çıkışı üzere çıkarılmıştır. Ve **الفيحاء**: evlerden ve bahçelerden geniş olan. Ve **الفيحاء**: baharatlı çorba; yani baharatlarla birlikte çorba. Ve bu maddede onun üzerine istidrâk olunan şeylerdendir: **فوح الحر**: onun parıltısının şiddeti. Ve **فوح الحيض**: onun çoğu ve başlangıcı. Ve **سجعات الأساس**’tandır: Bir bostanda indik; kuşları karşılıklı ötüşür ve nurları karşılıklı kokulaşırdı. Ve mecazdan: **طعنة فياحة**. Ve **رجل فياح**: taşan, esen; çok bağışlar sahibi. Ve onu **صاحب النهاية** **الياء**’da zikretti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AD/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَاحَ المِسْكُ
1 فَاحَ المِسْكُ ذ , (Msb, K,) aor. يَفُوحُ and يَفِيحُ; (Msb;) or فَاحَتْ رِيحُ المِسْكِ, aor. تَفُوحُ and تَفِيحُ; (S;) inf. n. فَوْحٌ (S, Msb, K) and فُؤُوحٌ and فَوَحَانُ, (S, K,) and فَيْحٌ (S, Msb, K) and فَيَحَانٌ; (S, K;) The musk diffused [or exhaled] its odour; (Msb, K;) or the odour of the musk diffused itself [or became exhaled]; and فاح الطِّيبُ the perfume diffused [or exhaled] its odour; (S;) or this last signifies the perfume became perceptible; or it clung and remained; [in a garment or person;] syn. عَبِقَ: (Msb in art. فيح:) the verb is not used in relation to a foul, or disagreeable odour or thing: (S, A, Msb, K:) of such an odour one says هَبَّتْ: (Msb:) or the former verb is common to both: (K:) but this assertion is outweighed [by the other]: (TA:) فَوْخٌ signifies the giving forth, and exhaling, a sweet, or pleasant, odour: (KL:) and the perceiving such an odour: Fr says that فَاحَتْ رِيحُهُ and فَاخَتْ are syn.; but AZ says the فَوْخٌ is attended by sound. (TA.) ― -b2- For other significations of this verb, see art. فيح.

افاح
4 افاح ذ : for this verb, see art. فيح.

نَزَلْنَا فِى بُسْتَانٍ تَنَاوَحَتْ أَطْيَارُهُ وَتَفَاوَحَتْ أَنْوَارُهُ
6 نَزَلْنَا فِى بُسْتَانٍ تَنَاوَحَتْ أَطْيَارُهُ وَتَفَاوَحَتْ أَنْوَارُهُ ذ [We alighted in a garden the birds of which warbled plaintively, one to another, and the flowers of which exhaled sweet odours, one with another]. (A.)

فَوْحٌ الحَيْضِ
فَوْحٌ الحَيْضِ ذ The chief and first portion of the menstrual discharge. (L.)

فَوْحَةٌ
فَوْحَةٌ ذ [A spreading, or an exhalation], of perfume. (TA in art. عصر.)

##### Türkçe

فَاحَ المِسْكُ
1 **فَاحَ المِسْكُ** ذ , (Msb, K,) muzârîsi **يَفُوحُ** ve **يَفِيحُ**; (Msb;) yahut **فَاحَتْ رِيحُ المِسْكِ**, muzârîsi **تَفُوحُ** ve **تَفِيحُ**; (S;) mastarı **فَوْحٌ** (S, Msb, K) ve **فُؤُوحٌ** ve **فَوَحَانُ**, (S, K,) ve **فَيْحٌ** (S, Msb, K) ve **فَيَحَانٌ**; (S, K;) misk kokusunu yaydı [yahut kokusunu saldı]; (Msb, K;) yahut miskin kokusu yayıldı [yahut salındı]; ve **فاح الطِّيبُ**: güzel koku kokusunu yaydı [yahut kokusunu saldı]; (S;) yahut bu sonuncusu, güzel kokunun hissedilir olması; yahut [bir elbisede veya kişide] yapışıp kalması demektir; eşanlamlısı **عَبِقَ**: (Msb, **فيح** maddesinde:) fiil, kötü, yahut hoş olmayan bir kokuya veya şeye nispetle kullanılmaz: (S, A, Msb, K:) böyle bir koku hakkında **هَبَّتْ** denir: (Msb:) yahut önceki fiil ikisine de müşterektir: (K:) fakat bu iddia [ötekiyle] bastırılmıştır: (TA:) **فَوْخٌ**, tatlı yahut hoş bir kokuyu dışarı verme ve salma demektir: (KL:) ve böyle bir kokuyu algılama: Fr, **فَاحَتْ رِيحُهُ** ile **فَاخَتْ**’in eşanlamlı olduğunu söyler; fakat AZ, **فَوْخٌ**’un ses ile birlikte olduğunu söyler. (TA.) ― -b2- Bu fiilin diğer anlamları için **فيح** maddesine bak.

افاح
4 **افاح** ذ : bu fiil için **فيح** maddesine bak.

نَزَلْنَا فِى بُسْتَانٍ تَنَاوَحَتْ أَطْيَارُهُ وَتَفَاوَحَتْ أَنْوَارُهُ
6 **نَزَلْنَا فِى بُسْتَانٍ تَنَاوَحَتْ أَطْيَارُهُ وَتَفَاوَحَتْ أَنْوَارُهُ** ذ [Biz, kuşları birbirine karşılıklı hüzünlü ötüşen ve çiçekleri birbirine karşılıklı tatlı kokular salan bir bahçeye indik]. (A.)

فَوْحٌ الحَيْضِ
**فَوْحٌ الحَيْضِ** ذ Hayız akıntısının başı ve ilk kısmı. (L.)

فَوْحَةٌ
**فَوْحَةٌ** ذ [Yayılma yahut salınma], güzel kokudan. (TA, **عصر** maddesinde.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AD/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَاحَ
فَاحَ ( w )  U ( n. ac. فَوْح 1 ,  فُؤُوْح [ 27 ] ,  فَوَحَاْن 36 ),
a.  Diffused an odour, a perfume, was fragrant.

b.  Was wide, spacious.

c.  Boiled.

d.  Bled ( wound ).

أَفْوَحَ
أَفْوَحَ IV ,
a.  Shed ( blood ).

b.  Made to boil.

فَوْح
فَوْح 1 , ( pl. أَفْوَاْح 38 ),
a.  Exhalation, odour, perfume, scent.

فَوْحَة
فَوْحَة 1t ,
a.  Waft, whiff, puff.

فَوَحَاْن
فَوَحَاْن 36 ,
a.  see 1 .

##### Türkçe

فَاحَ
**فَاحَ** ( w )  U ( n. ac. **فَوْح** 1 ,  **فُؤُوْح** [ 27 ] ,  **فَوَحَاْن** 36 ),
a. Bir koku, bir parfüm yaydı; güzel kokulu oldu.

b. Geniş, ferah oldu.

c. Kaynadı.

d. Kanadı (yara).

أَفْوَحَ
**أَفْوَحَ** IV ,
a. Kan akıttı (kan).

b. Kaynattı.

فَوْح
**فَوْح** 1 , ( pl. **أَفْوَاْح** 38 ),
a. Soluk verme, koku, parfüm, rayiha.

فَوْحَة
**فَوْحَة** 1t ,
a. Esinti, koku esintisi, puf.

فَوَحَاْن
**فَوَحَاْن** 36 ,
a. 1’e bak.
