# فوخ (ف-و-خ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AE
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%88%D8%AE

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ف - و - خ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AE/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والفاء وو ا ي ء معهما
ف ي خ، خ ي ف، ف و خ، خ و ف، خ ف ي، و خ ف مستعملات فيخ: الفَيْخَةُ: السكرجة لأنها يُفَيَّخُ كما تُفَيَّخُ العَجينةُ فتجعل كالسكرجةِ، قال:
ونَهيدَةٍ في فيخةٍ مع طِرْمَةٍ		أهْديْتُها لفتى أراد الزَّغْبَدا
وأفاخَ الرجلُ إفاخَةً، وذلك أن تصد عنه فيسقط في يده.
والإفاخَةُ: الريح بالدبر، قال:
....... كلُّ بائلةٍ تُفيخُ
وقال:
أفاخُوا من رماحِ الخَطَّ لما		رأونا قد شَرَعْناها نهـالا
أفخ، يفخ: من هَمَزَ اليَأْفُوخَ فهو على يَفْعُول، ومن لم يَهْمِز فهو على فَاعُول، من اليَفخ، والهَمزُ أحسن قال:
ضَرْباً أيا فيخَ وطَعْناً بَقْرا
ورجل مأفُوخٌ: شج في يَأْفُوخِه. وهي اليَافِيخُ.
خيف: الخَيْفانَةُ: الجَرادة قبل أن يستوي جناحاها.
والخَيَفُ مصدر خَيَفَ، والنعت أَخْيَفُ وخيفاء ، وجمعه: خُوفٌ.
والخَيَف: كون إحدى العينين زرقاء والأخرى سوداء أو ما يشبهها.
والأَخيافُ: الأطوار، والناء أخياف أي على حالاتٍ شتى. وأولاد أخياف: ما كانوا لأم واحدة وآباء شتى. وخُيِّفَ هذا الأمر بينهم أي: وزع.
وخُيِّفتْ عمور اللثة بين الأسنان أي: تفرقت.
والخَيْفُ: ضرع الناقة، ويقال: جرانها وجلدة دبرها.
والخَيْفُ: موضع بمكةَ.
خوف: الخافةُ تصغيرها خُوَيْفَةٌ، واشتقاقها من الخَوْف: وهي جبة يلبسها العسال والسقاء.
والخافَةُ: العيبة.
وصار الوار في يخاف ألِفاً لأنه على بناء عَمِلَ يَعْمَل فألقوا الواو استثقالاً. وفيها ثلاثة أشياء: الحرف والصرف والصوتُ. وربما ألقوا الحرف وأبقوا الصرف والصوت، وربما أقوا الحرف بصرفها وأبقوا الصوت، فقالوا: يَخافُ، وأصله يَخْوَفُ، فألقوا الواو واعتمدوا الصوت على صرف الواو.
وقالوا: خافَ، وحَدُّه خَوِفَ، فألقوا الواو بصرفها وأبقوا الصوت، واعتمدوا الصوت على فتحة الخاء فصار منها ألفاً لينةً، وكذلك نحو ذلك فافهم. ومنه التَّخويف الإخافة والتَّخَوُّف. والنعت: خائف وهو الفرع، وتقول: طريقٌ مَخُوفٌ يخافُه الناس، ومُخيفٌ يُخيفُ الناس.
والتَّخْوُّفُ: التنقص، ومنه قوله تعالى: "أو يأخُذُهم على تَخَوُّفٍ".
وخَوَّفْتُ الرَّجلَ: جعلت فيه الخَوْفَ.
والخِيفةُ: الخوف، وقد جرت كسرة الخاء الواو. وقد يقال: خَوِّفْتُ الرجل أي: صيرته بحالٍ يَخافهُ الناسُ.
خفي: الخُفْيةُ من قولك: أخْفَيْتُ الصوت أخفاءً، وفعله اللازم: اختَفَى.
والخافِيةُ ضد العلانية. ولقيته خفياً أي: سراً.
والخَفاءُ الإسم خَفِيَ يَخْفَى خَفاءً.
والخَفَا، مقصور، الشيء الخافي والموضع الخافي، قال:
وعالم السر وعالمِ الخَفَا		لقد مددنا أيدياً بعد الرجا
والخِفاءُ: رداء تلبسه المرأة فوق ثيابها، قال:
جر العروس جانبي خِفائِها
ويجمعُ الخِفاء في أدنى العدد أَخْفِيهً.
وكل شيء غطيت به شيئاً فهو خِفاءٌ. والخَفِيَّةُ: غَيْضَةٌ ملتفة من النبات، يتخذ فيها الأسد عرينه، قال:
أسود شرىً لاقت أسودَ خَفيةٍ		تساقين سماً كلهن حـواردُ
والخَفِيَّة: بئر كانت عاديةً فادفنت ثم حُفِرَتْ، ويجمع: خَفايا.
والخَوافي من الجناحين مما دون القُوادِم لكل طائر، الواحدةُ خافيةٌ.
والخَفَا: إخراجك الشيء الخَفِيّ وإظهارُكَهُ.
وخَفَيْتُ الخَرَزَةَ من تحت التراب أَخْفيها خَفْياً، قال:
خَفَاهُنَّ من أنفاقِهِنَّ كـأنـمـا		خَفَاهُنَّ ودقٌ من سحابٍ مركبِ
يني الجُرْذان أخرجهن من جِحَرَتِهِنَّ.
وخَفَا البرق يَخْفُو خَفْواً ويخْفَى خَفْياً أي: ظَهَر من الغَيْم. ومن قرأ: "أكادُ أخْفيها" فهو يُريد: أظهرهُا، وأُخفيها أي أسرُّها من الإِخْفاء. وقد قرىء: "فَلا تعلمُ نفسٌ ما أَخْفي لهم" أي أظهر.
والمختَفي: النباش.
والخَفِيَّةُ: عرين الأسد.
والخِفْية: اسم الاختِفاء، والفعل اللازمُ: الاختِفاء.
وخف: الوَخْفُ: ضربك الخِطميَّ في الطست. تقول: أما عندك وَخيفٌ أغسل به رأسي.

##### Türkçe

باب **الخاء** ve **الفاء** ve **و** **ا** **ي** **ء** ile beraber

**ف ي خ**، **خ ي ف**، **ف و خ**، **خ و ف**، **خ ف ي**، **و خ ف** kullanımdadır. **فيخ**: **الفَيْخَةُ**: hamurun **تُفَيَّخُ** edildiği gibi **يُفَيَّخُ** edildiğinden dolayı **السكرجة**; böylece **كالسكرجةِ** yapılır, dedi ki:
ونَهيدَةٍ في فيخةٍ مع طِرْمَةٍ		أهْديْتُها لفتى أراد الزَّغْبَدا

Ve **أفاخَ** adam **إفاخَةً** (yaptı); bu, ondan yüz çevirmen, böylece elinde düşüp kalmasıdır.

Ve **الإفاخَةُ**: makatla olan rüzgâr, dedi ki:
....... كلُّ بائلةٍ تُفيخُ
Ve dedi ki:
أفاخُوا من رماحِ الخَطَّ لما		رأونا قد شَرَعْناها نهـالا

**أفخ**، **يفخ**: **اليَأْفُوخَ**’u hemzeleyen kimse için o, **يَفْعُول** üzerinedir; hemzelemeyen kimse için ise **فَاعُول** üzerinedir; **اليَفخ**’tan. Hemze daha güzeldir, dedi ki:
ضَرْباً أيا فيخَ وطَعْناً بَقْرا

Ve **رجل مأفُوخٌ**: **يَأْفُوخِه**’inde yarılmıştır. O da **اليَافِيخُ**’tur.

**خيف**: **الخَيْفانَةُ**: kanatları olgunlaşmadan önce çekirge.

Ve **الخَيَفُ** **خَيَفَ**’ın masdarıdır; sıfat **أَخْيَفُ** ve **خيفاء**’dır; cem‘i: **خُوفٌ**.

Ve **الخَيَف**: iki gözden birinin mavi, ötekinin siyah olması yahut ona benzeri.

Ve **الأَخيافُ**: tavırlar; ve **الناء أخياف** yani türlü hâller üzeredir. Ve **أولاد أخياف**: tek bir anneden olmayıp türlü babalardan olanlar. Ve **خُيِّفَ** bu iş aralarında, yani: dağıtıldı.

Ve **خُيِّفتْ** dişler arasında diş eti damarları, yani: ayrılıp dağıldı.

Ve **الخَيْفُ**: dişi devenin memesi; ve denilir: onun gerdanı ve makatının derisi.

Ve **الخَيْفُ**: Mekke’de bir yer.

**خوف**: **الخافةُ**; onun küçültmesi **خُوَيْفَةٌ**’dir; türeyişi **الخَوْف**’tan: o, bal toplayıcısının ve su taşıyıcısının giydiği bir cübbedir.

Ve **الخافَةُ**: torba.

Ve **الوار** **يخاف**’ta **ألِفاً** oldu; çünkü o, **عَمِلَ يَعْمَل** binası üzerinedir; ağırlık görerek **الواو**’yu attılar. Ve onda üç şey vardır: **الحرف** ve **الصرف** ve **الصوتُ**. Bazen harfi atıp sarfı ve sesi bırakırlar; bazen harfi onun sarfıyla ayakta tutup sesi bırakırlar; böylece **يَخافُ** dediler; aslı **يَخْوَفُ** idi; **الواو**’yu attılar ve sesi **الواو**’nun sarfı üzerine dayandırdılar.

Ve **خافَ** dediler; onun sınırı **خَوِفَ**’tir; **الواو**’yu onun sarfıyla attılar ve sesi bıraktılar; ve sesi **الخاء**’ın fethası üzerine dayandırdılar; böylece ondan yumuşak bir **ألفاً** oldu; ve bunun benzeri de böyledir, öyleyse anla. Ondandır: **التَّخويف** **الإخافة** ve **التَّخَوُّف**. Ve sıfat: **خائف**; o fer‘dir. Ve dersin: **طريقٌ مَخُوفٌ**; insanlar ondan korkar. Ve **مُخيفٌ**; insanları korkutur.

Ve **التَّخْوُّفُ**: eksiltme; ondandır Yüce Allah’ın sözü: "أو يأخُذُهم على تَخَوُّفٍ".

Ve **خَوَّفْتُ** adamı: onda **الخَوْفَ**’u meydana getirdim.

Ve **الخِيفةُ**: korku; **الخاء**’ın kesresi **الواو**’yu yürüttü. Ve denilebilir: **خَوِّفْتُ** adamı, yani: onu insanların kendisinden korktuğu bir hâle çevirdim.

**خفي**: **الخُفْيةُ** senin " **أخْفَيْتُ** sesi **أخفاءً** " sözündendir; onun lâzım fiili: **اختَفَى**.

Ve **الخافِيةُ** aleniyetin zıddıdır. Ve ona **خفياً** olarak rastladım, yani: gizlice.

Ve **الخَفاءُ** isimdir; **خَفِيَ يَخْفَى خَفاءً**.

Ve **الخَفَا** (maksûr): gizli olan şey ve gizli olan yer, dedi ki:
وعالم السر وعالمِ الخَفَا		لقد مددنا أيدياً بعد الرجا

Ve **الخِفاءُ**: kadının elbiselerinin üstüne giydiği bir örtü, dedi ki:
جر العروس جانبي خِفائِها

Ve **الخِفاء** en az sayıdaki cem‘inde **أَخْفِيهً** olarak toplanır.

Ve her ne ile bir şeyi örttüysen o, **خِفاءٌ**’dır. Ve **الخَفِيَّةُ**: bitkiden sıkı bir koruluk; aslan onda inini edinir, dedi ki:
أسود شرىً لاقت أسودَ خَفيةٍ		تساقين سماً كلهن حـواردُ

Ve **الخَفِيَّة**: eski bir kuyu idi; gömüldü, sonra kazıldı; cem‘i: **خَفايا**.

Ve iki kanattan **الخَوافي**: her kuş için **القُوادِم**’den aşağıda olanlardır; tekili **خافيةٌ**’dir.

Ve **الخَفَا**: gizli olan şeyi çıkarman ve onu ortaya koymandır.

Ve **خَفَيْتُ** boncuğu toprağın altından, onu **خَفْياً** olarak **أَخْفيها**; dedi ki:
خَفَاهُنَّ من أنفاقِهِنَّ كـأنـمـا		خَفَاهُنَّ ودقٌ من سحابٍ مركبِ
Yani: sıçanlar onları inlerinden çıkardı.

Ve **خَفَا** şimşek **يَخْفُو خَفْواً** ve **يخْفَى خَفْياً**; yani: buluttan göründü. Ve kim "أكادُ أخْفيها" okursa, o, "onu ortaya çıkarırım"ı ister; ve **أُخفيها** yani **الإِخْفاء**’dan "onu gizlerim". Ve şöyle de okunmuştur: "فَلا تعلمُ نفسٌ ما أَخْفي لهم" yani: ortaya çıkardım.

Ve **المختَفي**: mezar soyguncusu.

Ve **الخَفِيَّةُ**: aslanın ini.

Ve **الخِفْية**: **الاختِفاء**’nın ismidir; ve lâzım fiil: **الاختِفاء**.

Ve **خف**: **الوَخْفُ**: **الخِطميَّ**’yi leğende dövmen. Dersin: "Yanında başımı onunla yıkayacağım bir **وَخيفٌ** yok mu?"

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AE/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الأصمعيّ: فاخَتْ منه ريحٌ طيبة تَفوخُ وتَفيخُ، مثل فاحَتْ. وقال أبو زيد: فاخَتِ الريح تَفوخُ، إذا كان لها صوت. قال: وأفاخَ الإنسانُ إفاخَةً.

##### Türkçe

الأصمعيّ: Ondan hoş bir koku **فاخَتْ**; **تَفوخُ** ve **تَفيخُ**; **فاحَتْ** gibi. Ebû Zeyd dedi: Rüzgâr **فاخَتِ** **تَفوخُ**, eğer onun bir sesi olursa. Dedi: İnsan **أفاخَ** **إفاخَةً**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AE/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

فاخ المسك يفوخ وَيفيخ فَوخاناً: سطع مثل فاح. الفراء: فاحت ريحه وفاخت أَخذت بنفسه وفاحت دون ذلك. الأَصمعي: فاخت منه ريح طيبة تفوخ وتفيخ مثل فاحت. وفاخ الرجل يفوخ فَوْخاً وأَفاخ يُفيخ: خرجت منه ريح، وهو مذكور في الياء أَيضاً. وفاخ الحَدَثُ نفسُه يفوخ: صوّت. وفاخت الريح تَفُوخ إِذا كان لها صوت. الفراء: أَفَخْتُ الزِّق إِفاخَة إِذا فتحت فاه ليفُش ريحه، قال: وسمعت شيخاً من أَهل العربية يقول أَفخت الزق إِذا طليت داخله بِرُبّ. وأَفِخْ عنك من الظهيرة أَي أَقم حتى يسكن حر النهار ويَبْرُدَ، وهو أَيضاً مذكور في الياء. وأَفاخ الإِنسان يُفيخ إفاخة؛ وفي الحديث: أَنه خرج يريد حاجة فاتبعه بعض أَصحابه فقال: تنح عني فإِن كل بائلة يُفِيخ. الإِفاخَةُ الحدَث من خروج الريح خاصة؛ وقوله بائلة أَي نفس بائلة. الليث: إِفاخَةُ الريح بالدبر. قال أَبو زيد: إِذا جعلت الفعل للصوت قلت فاخ يفوخ. وفاخت الريح تفوخ فوخاً إِذا كان مع هبوبها صوت. وأَما الفوح، بالحاء، فمن الريح تجدها لا من الصوت. وقال النضر بن شميل: إِذا بال الإِنسان أَو الدابة فخرج منه ريح، قيل: أَفاخ؛ وأَنشد لجرير: ظَلَّ اللَّهازِمُ يَلْعَبون بِنِسْوَة
بالجَوِّ، يومَ يُفِخْنَ بالأَبْوالِ
وأَفاخ ببوله إِذا اتسع مخرجه؛ وأَفاخت الناقة ببولها وأَشاعَتْ وأَوْزَغَتْ؛ وأَنشد بيت جرير أَيضاً.
مثل فاحت. وفاخ الرجل يفوخ فَوْخاً وأَفاخ يُفيخ: خرجت منه ريح، وهو مذكور في الياء أَيضاً. وفاخ الحَدَثُ نفسُه يفوخ: صوّت. وفاخت الريح تَفُوخ إِذا كان لها صوت. الفراء: أَفَخْتُ الزِّق إِفاخَة إِذا فتحت فاه ليفُش ريحه، قال: وسمعت شيخاً من أَهل العربية يقول أَفخت الزق إِذا طليت داخله بِرُبّ. وأَفِخْ عنك من الظهيرة أَي أَقم حتى يسكن حر النهار ويَبْرُدَ، وهو أَيضاً مذكور في الياء. وأَفاخ الإِنسان يُفيخ إفاخة؛ وفي الحديث: أَنه خرج يريد حاجة فاتبعه بعض أَصحابه فقال: تنح عني فإِن كل بائلة يُفِيخ. الإِفاخَةُ الحدَث من خروج الريح خاصة؛ وقوله بائلة أَي نفس بائلة. الليث: إِفاخَةُ الريح بالدبر. قال أَبو زيد: إِذا جعلت الفعل للصوت قلت فاخ يفوخ. وفاخت الريح تفوخ فوخاً إِذا كان مع هبوبها صوت. وأَما الفوح، بالحاء، فمن الريح تجدها لا من الصوت. وقال النضر بن شميل: إِذا بال الإِنسان أَو الدابة فخرج منه ريح، قيل: أَفاخ؛ وأَنشد لجرير: ظَلَّ اللَّهازِمُ يَلْعَبون بِنِسْوَة
بالجَوِّ، يومَ يُفِخْنَ بالأَبْوالِ
وأَفاخ ببوله إِذا اتسع مخرجه؛ وأَفاخت الناقة ببولها وأَشاعَتْ وأَوْزَغَتْ؛ وأَنشد بيت جرير أَيضاً.

##### Türkçe

**فاخ** misk **يفوخ** ve **يفيخ** **فَوخاناً**: **فاح** gibi yükseldi (parladı). **الفراء**: Kokusu **فاحت**; ve **وفاخت** (denir): nefesiyle aldı; ve **فاحت** bundan daha aşağısıdır. **الأَصمعي**: Ondan hoş bir koku **فاخت**; **تفوخ** ve **تفيخ**; **فاحت** gibi. Ve adam **وفاخ**; **يفوخ** **فَوْخاً**; ve **أَفاخ** **يُفيخ**: ondan bir koku çıktı; ve o, **الياء**’da da zikredilmiştir. Ve **وفاخ** yellenme (hadath) bizzat kendisi **يفوخ**: ses çıkardı. Ve rüzgâr **وفاخت** **تَفُوخ**; eğer onun bir sesi varsa. **الفراء**: **أَفَخْتُ** tulumu **إِفاخَة** (ile); eğer ağzını açtım ki kokusu yayılsın; dedi ki: Arapçadan bir şeyh işittim, derdi: **أَفخت الزق**; eğer içini **بِرُبّ** ile sıvadın. Ve **أَفِخْ** senden öğle sıcağından; yani gündüzün harareti sakinleşinceye ve serinleyinceye kadar otur; ve o, **الياء**’da da zikredilmiştir. Ve insan **أَفاخ** **يُفيخ** **إفاخة**; ve hadiste: O, bir ihtiyaç isterken çıktı; derken ashabından bazısı onu takip etti; bunun üzerine dedi: “Benden uzaklaş; çünkü her bevleden **يُفِيخ**.” **الإِفاخَةُ**: özellikle yelin çıkmasından olan yellenmedir; ve onun “**بائلة**” sözü: yani bevleden nefis. **الليث**: **إِفاخَةُ** yelin, makatla (düberle). **أَبو زيد** dedi: Fiili sese kıldığın zaman dersin: **فاخ** **يفوخ**. Ve rüzgâr **وفاخت** **تفوخ** **فوخاً**; eğer esmesiyle birlikte bir ses varsa. Ama **الفوح**—**بالحاء**—sesten değil, kokudan bulduğun şeydendir. **النضر بن شميل** dedi: İnsan yahut binek hayvanı bevlettiği zaman, ondan bir yel çıkarsa, denir ki: **أَفاخ**; ve Cerîr’den inşad etti:

ظَلَّ اللَّهازِمُ يَلْعَبون بِنِسْوَة
بالجَوِّ، يومَ يُفِخْنَ بالأَبْوالِ

Ve bevliyle **أَفاخ**: eğer çıkış yeri genişledi. Ve dişi deve bevliyle **أَفاخت**; ve **أَشاعَتْ** ve **أَوْزَغَتْ**; ve Cerîr’in beytini de yine inşad etti.

**فاحت** gibi. Ve adam **وفاخ**; **يفوخ** **فَوْخاً**; ve **أَفاخ** **يُفيخ**: ondan bir koku çıktı; ve o, **الياء**’da da zikredilmiştir. Ve **وفاخ** yellenme (hadath) bizzat kendisi **يفوخ**: ses çıkardı. Ve rüzgâr **وفاخت** **تَفُوخ**; eğer onun bir sesi varsa. **الفراء**: **أَفَخْتُ** tulumu **إِفاخَة** (ile); eğer ağzını açtım ki kokusu yayılsın; dedi ki: Arapçadan bir şeyh işittim, derdi: **أَفخت الزق**; eğer içini **بِرُبّ** ile sıvadın. Ve **أَفِخْ** senden öğle sıcağından; yani gündüzün harareti sakinleşinceye ve serinleyinceye kadar otur; ve o, **الياء**’da da zikredilmiştir. Ve insan **أَفاخ** **يُفيخ** **إفاخة**; ve hadiste: O, bir ihtiyaç isterken çıktı; derken ashabından bazısı onu takip etti; bunun üzerine dedi: “Benden uzaklaş; çünkü her bevleden **يُفِيخ**.” **الإِفاخَةُ**: özellikle yelin çıkmasından olan yellenmedir; ve onun “**بائلة**” sözü: yani bevleden nefis. **الليث**: **إِفاخَةُ** yelin, makatla (düberle). **أَبو زيد** dedi: Fiili sese kıldığın zaman dersin: **فاخ** **يفوخ**. Ve rüzgâr **وفاخت** **تفوخ** **فوخاً**; eğer esmesiyle birlikte bir ses varsa. Ama **الفوح**—**بالحاء**—sesten değil, kokudan bulduğun şeydendir. **النضر بن شميل** dedi: İnsan yahut binek hayvanı bevlettiği zaman, ondan bir yel çıkarsa, denir ki: **أَفاخ**; ve Cerîr’den inşad etti:

ظَلَّ اللَّهازِمُ يَلْعَبون بِنِسْوَة
بالجَوِّ، يومَ يُفِخْنَ بالأَبْوالِ

Ve bevliyle **أَفاخ**: eğer çıkış yeri genişledi. Ve dişi deve bevliyle **أَفاخت**; ve **أَشاعَتْ** ve **أَوْزَغَتْ**; ve Cerîr’in beytini de yine inşad etti.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AE/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف و خ * * فَاخَتِ * الريح من باب قال إذا كان لها صوت * أفَاخَ * الإنسان * إفَاخَةً * وفي الحديث ﴿كل بائلة تُفِيخ﴾ قلت معناه كل نفس بائلة يخرج منها عند البول ريح لها صوت

##### Türkçe

* ف و خ * **فَاخَتِ** rüzgâr, **قال** bâbından; eğer onun bir sesi varsa. **أفَاخَ** insan, **إفَاخَةً**. Hadiste: { her bevleden **تُفِيخ** } dedim: mânâsı, her bevleden nefis; bevlederken ondan sesi olan bir rüzgâr çıkar.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AE/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

فاخت الريح تفوخ وتفيخ فوخانا، محركة: سطعت، مثل فاحت، نقل ذلك عن الأصمعي. أو فاخت الريح تفوخ إذا كان لها صوت. قال أبو زيد: إذا جعلت الفعل للصوت قلت فاخ يفوخ، وفاخت الريح تفوخ فوخا، إذا كان مع هبوبها صوت. وأما الفوح بالحاء فمن الريح تجدها، ولا من الصوت. وفاخ الرجل يفوخ فوخا وفوخانا: خرجت منه ريح. وفاخ الحدث نفسه يفوخ: صوت، كأفاخ يفيخ إفاخة. قال ابن الأثير: الإفاخة الحدث من خروج الريح خاصة. وقال الليث: إفاخة الريح بالبر. وقال النضر بن شميل: إذا بال الإنسان أو الدابة فخرج منه ريح قيل: أفاخ، وسيذكر في الياء. وأنشد لجرير:
  ظل اللهازم يلعبون بنسوة                      بالجو يوم يفخن بالأبوال وفاخ الحر: سكن. وأفخ عنا، هكذا في سائر النسخ والصواب: عنك، كما في سائر الأمهات، من الظهيرة: أبرد، أي أقم حتى يسكن حر النهار ويبرد، وهو مذكور في الياء أيضا. ومما يستدرك عليه: قال الفراء: أفخت الزق إفاخة، إذا فتحت فاه ليفش ريحه. قال: وسمعت شيخا من أهل العربية يقول: أفخت الزق، إذا طليت داخله برب. وأفاخ ببوله، إذا اتسع مخرجه، وأفاخت الناقة ببولها وأشاعت وأوزغت.

##### Türkçe

**فاخت** rüzgâr **تفوخ** ve **تفيخ** **فوخانا**, harekeli (okunuşla): yayıldı; **فاحت** gibi; bunu el-Asma‘î’den nakletti. Yahut **فاخت** rüzgâr **تفوخ**: eğer onun bir sesi varsa. Ebû Zeyd dedi: Fiili sese kıldığın zaman **فاخ يفوخ** dersin; ve **فاخت** rüzgâr **تفوخ فوخا**: eğer esmesiyle birlikte bir ses varsa. Ama **الفوح** (ح ile) ise rüzgârdandır; onu bulursun; sesten değildir. Ve adam **فاخ يفوخ فوخا وفوخانا**: ondan yel çıktı. Ve **فاخ** hadesin kendisi **يفوخ**: ses çıkardı; **أفاخ يفيخ إفاخة** gibi. İbnü’l-Esîr dedi: **الإفاخة** hades, özellikle yelin çıkmasındandır. Leys dedi: **إفاخة** rüzgârın karada (olması). Nadr b. Şümeyl dedi: İnsan yahut binek hayvanı bevlettiğinde ondan yel çıkarsa: **أفاخ** denir; **الياء**’da zikredilecektir. Cerîr’den şu beyit okunmuştur:
  ظل اللهازم يلعبون بنسوة                      بالجو يوم يفخن بالأبوال

Ve **فاخ** sıcak: duruldu. Ve **أفخ عنا**; işte böyle, diğer bütün nüshalarda; doğrusu: **عنك**, diğer bütün ana nüshalarda olduğu gibi; öğle sıcağından: serinle, yani gündüz sıcağı durulup seriyinceye kadar kal; o, **الياء**’da da zikredilmiştir. Ve ona ilâve olarak (istidrâk kabilinden) şunlardandır: Ferrâ dedi: **أفخت** tulumu **إفاخة**: eğer ağzını açtın da kokusu yayılsın diye. Dedi: Arap dili ehlinden bir şeyhi işittim, diyordu ki: **أفخت** tulumu: eğer içini pekmezle sıvadınsa. Ve **أفاخ** bevliyle: eğer çıkış yeri genişlediyse; ve dişi deve bevliyle **أفاخت**: yaydı ve **أشاعت** ve **أوزغت**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AE/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَاخَتِ الرِّيحُ
1 فَاخَتِ الرِّيحُ ذ , aor. تَفُوخُ, inf. n. فَوَخَانٌ; (K;) as also فاخت, aor. تَفِيخُ, (K in art. فيخ,) inf. n. فَيْخٌ and فَيَخَانٌ; (TA in art. فيخ;) The wind, or odour, rose, or diffused itself: (K:) you say, فَاخَتْ مِنْهُ رِيحٌ طَيِّبَةٌ, aor. تَفُوخُ and تَفِيخُ, a sweet odour diffused itself from him, or it; like فاحت: (AO, As, S:) or فاخت الرِّيحُ, aor. تَفُوخُ, (AZ, S, K,) inf. n. فَوْخٌ (AZ, TA in art. فوح,) or فَوَخَانٌ, (AZ, TA in the present art.,) signifies the wind made a sound, or noise, (AZ, S, K, TA,) in its blowing. (AZ, TA.) ― -b2- And فاخ الحَرُّ The heat became allayed, or assuaged. (L.) -A2- See also the next paragraph, in two places.

افاخ
4 افاخ ذ , (AZ, S, K,) inf. n. اـِفَاخَةٌ, (Lth, AZ, S, IAth,) He (a man) emitted wind, (Lth, AZ, S, K,) with a sound, (AZ, S,) from the anus; (Lth;) and ↓ فاخ, aor. يَفُوخُ, inf. n. فَوَخَانٌ (K, TA) and فَوْخٌ, (TA,) signifies the same: (K, TA:) or the former, he voided excrement with an emission of wind: (IAth, TA:) [mentioned also in art. فيخ:] and he (a man, or a beast,) emitted wind in voiding urine: (ISh, S:) and ↓ فاخ, aor. يَفُوخُ, it (the emission of excrement) made a sound. (L.) ― -b2- افاخ بِبَوْلِهِ He emitted his urine from a dilated aperture. (L.) And افاخت She (a camel) made a sprinkling with her urine. (L.) ― -b3- افاخ الزِّقَّ, inf. n. as above, He opened the mouth of the زقّ [or skin for wine &c.] to give vent to the air within it: thus accord. to Fr; who says that he heard a sheykh, of those having knowledge in the Arabic language, explain this phrase as meaning he smeared the inside of the زقّ with رُبّ [or rob]. (L.) ― -b4- أَفِخْ عَنْكَ مِنَ الظَّهِيرَةِ, (L, TA,) in the K عَنَّا, but correctly عنك, as in other lexicons, (TA,) [as also أَفِح,] means أَبْرِدْ, (L, K,) i. e. Stay thou until the mid-day heat shall have become assuaged, and the air be cool. (L, TA.)

##### Türkçe

فَاخَتِ الرِّيحُ
1 **فَاخَتِ الرِّيحُ** ذ , muzâri‘ **تَفُوخُ**, mastar ismi **فَوَخَانٌ**; (K;) ve yine **فاخت**, muzâri‘ **تَفِيخُ**, (K, **فيخ** maddesinde,) mastar ismi **فَيْخٌ** ve **فَيَخَانٌ**; (TA, **فيخ** maddesinde;) Rüzgâr, yahut koku, yükseldi, yahut yayıldı: (K:) şöyle dersin: **فَاخَتْ مِنْهُ رِيحٌ طَيِّبَةٌ**, muzâri‘ **تَفُوخُ** ve **تَفِيخُ**, ondan, yahut ondan (şeyden), tatlı bir koku yayıldı; **فاحت** gibi: (AO, As, S:) yahut **فاخت الرِّيحُ**, muzâri‘ **تَفُوخُ**, (AZ, S, K,) mastar ismi **فَوْخٌ** (AZ, TA, **فوح** maddesinde,) yahut **فَوَخَانٌ**, (AZ, TA, işbu maddede,) rüzgârın esmesinde bir ses, yahut gürültü çıkardı, (AZ, S, K, TA,) demektir. (AZ, TA.) ― -b2- Ve **فاخ الحَرُّ** Sıcak yatıştı, yahut hafifledi. (L.) -A2- Sonraki paragrafa da bak, iki yerde.

افاخ
4 **افاخ** ذ , (AZ, S, K,) mastar ismi **اـِفَاخَةٌ**, (Lth, AZ, S, IAth,) O (bir adam) yel çıkardı, (Lth, AZ, S, K,) bir ses ile, (AZ, S,) makatından; (Lth;) ve ↓ **فاخ**, muzâri‘ **يَفُوخُ**, mastar ismi **فَوَخَانٌ** (K, TA) ve **فَوْخٌ**, (TA,) aynı şeye delâlet eder: (K, TA:) yahut birincisi, yel çıkarmakla birlikte dışkı çıkardı: (IAth, TA:) [**فيخ** maddesinde de zikredilmiştir:] ve o (bir adam, yahut bir hayvan,) idrarını boşaltırken yel çıkardı: (ISh, S:) ve ↓ **فاخ**, muzâri‘ **يَفُوخُ**, o (dışkının çıkışı) ses çıkardı. (L.) ― -b2- **افاخ بِبَوْلِهِ** İdrarını genişlemiş bir delikten çıkardı. (L.) Ve **افاخت** O (bir dişi deve) idrarıyla serpiştirme yaptı. (L.) ― -b3- **افاخ الزِّقَّ**, mastar ismi yukarıdaki gibi, O, içindeki havayı dışarı vermek için **زقّ**’ın [yahut şarap vb. için tulumun] ağzını açtı: Fr’ye göre böyledir; o, Arap dili hakkında bilgi sahibi olanlardan bir şeyhten işittiğini söyler; bu ibareyi, **زقّ**’ın içini **رُبّ** [yahut rob] ile sıvadı, mânâsında açıklamıştır. (L.) ― -b4- **أَفِخْ عَنْكَ مِنَ الظَّهِيرَةِ**, (L, TA,) K’da **عَنَّا**, fakat doğru olarak diğer sözlüklerde olduğu gibi **عنك**, (TA,) [yine **أَفِح** da olduğu üzere,] **أَبْرِدْ**, (L, K,) yani: öğle sıcağı yatışıncaya ve hava serin oluncaya kadar sen dur. (L, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AE/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَاخَ
فَاخَ ( w )  U ( n. ac. فَوَخَاْن 36 ),
a.  Blew ( wind ); was wafted ( odour ).

b.  Was allayed, assuaged ( heat ).

c.  see IV .

أَفْوَخَ
أَفْوَخَ IV ,
a.  Broke wind.

b.  [ Bi ], Emitted.

أَفِخ عَنْك مِن الظَّهِيْرَة
أَفِخ عَنْك مِن الظَّهِيْرَة
a.  Stay until the mid-day heat is over.

##### Türkçe

فَاخَ
فَاخَ ( w )  U ( n. ac. **فَوَخَاْن** 36 ),
a. Rüzgâr esti; (koku) esintiyle taşındı.

b. (Sıcaklık) yatıştı, dindi.

c. IV’e bak.

أَفْوَخَ
أَفْوَخَ IV ,
a. Yel çıkardı.

b. [ Bi ], saldı.

أَفِخ عَنْك مِن الظَّهِيْرَة
أَفِخ عَنْك مِن الظَّهِيْرَة
a. Öğle sıcağı geçinceye kadar kal.
