# فوخ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AE/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%88%D8%AE/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فوخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AE.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فوخ

فاخت الريح تفوخ وتفيخ فوخانا، محركة: سطعت، مثل فاحت، نقل ذلك عن الأصمعي. أو فاخت الريح تفوخ إذا كان لها صوت. قال أبو زيد: إذا جعلت الفعل للصوت قلت فاخ يفوخ، وفاخت الريح تفوخ فوخا، إذا كان مع هبوبها صوت. وأما الفوح بالحاء فمن الريح تجدها، ولا من الصوت. وفاخ الرجل يفوخ فوخا وفوخانا: خرجت منه ريح. وفاخ الحدث نفسه يفوخ: صوت، كأفاخ يفيخ إفاخة. قال ابن الأثير: الإفاخة الحدث من خروج الريح خاصة. وقال الليث: إفاخة الريح بالبر. وقال النضر بن شميل: إذا بال الإنسان أو الدابة فخرج منه ريح قيل: أفاخ، وسيذكر في الياء. وأنشد لجرير:
  ظل اللهازم يلعبون بنسوة                      بالجو يوم يفخن بالأبوال وفاخ الحر: سكن. وأفخ عنا، هكذا في سائر النسخ والصواب: عنك، كما في سائر الأمهات، من الظهيرة: أبرد، أي أقم حتى يسكن حر النهار ويبرد، وهو مذكور في الياء أيضا. ومما يستدرك عليه: قال الفراء: أفخت الزق إفاخة، إذا فتحت فاه ليفش ريحه. قال: وسمعت شيخا من أهل العربية يقول: أفخت الزق، إذا طليت داخله برب. وأفاخ ببوله، إذا اتسع مخرجه، وأفاخت الناقة ببولها وأشاعت وأوزغت.

### Türkçe

**فاخت** rüzgâr **تفوخ** ve **تفيخ** **فوخانا**, harekeli (okunuşla): yayıldı; **فاحت** gibi; bunu el-Asma‘î’den nakletti. Yahut **فاخت** rüzgâr **تفوخ**: eğer onun bir sesi varsa. Ebû Zeyd dedi: Fiili sese kıldığın zaman **فاخ يفوخ** dersin; ve **فاخت** rüzgâr **تفوخ فوخا**: eğer esmesiyle birlikte bir ses varsa. Ama **الفوح** (ح ile) ise rüzgârdandır; onu bulursun; sesten değildir. Ve adam **فاخ يفوخ فوخا وفوخانا**: ondan yel çıktı. Ve **فاخ** hadesin kendisi **يفوخ**: ses çıkardı; **أفاخ يفيخ إفاخة** gibi. İbnü’l-Esîr dedi: **الإفاخة** hades, özellikle yelin çıkmasındandır. Leys dedi: **إفاخة** rüzgârın karada (olması). Nadr b. Şümeyl dedi: İnsan yahut binek hayvanı bevlettiğinde ondan yel çıkarsa: **أفاخ** denir; **الياء**’da zikredilecektir. Cerîr’den şu beyit okunmuştur:
  ظل اللهازم يلعبون بنسوة                      بالجو يوم يفخن بالأبوال

Ve **فاخ** sıcak: duruldu. Ve **أفخ عنا**; işte böyle, diğer bütün nüshalarda; doğrusu: **عنك**, diğer bütün ana nüshalarda olduğu gibi; öğle sıcağından: serinle, yani gündüz sıcağı durulup seriyinceye kadar kal; o, **الياء**’da da zikredilmiştir. Ve ona ilâve olarak (istidrâk kabilinden) şunlardandır: Ferrâ dedi: **أفخت** tulumu **إفاخة**: eğer ağzını açtın da kokusu yayılsın diye. Dedi: Arap dili ehlinden bir şeyhi işittim, diyordu ki: **أفخت** tulumu: eğer içini pekmezle sıvadınsa. Ve **أفاخ** bevliyle: eğer çıkış yeri genişlediyse; ve dişi deve bevliyle **أفاخت**: yaydı ve **أشاعت** ve **أوزغت**.
