# فود — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AF/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%88%D8%AF/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AF.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: فود

باب الدال والفاء و و ء ي معهما
ف و د، ف ي د، ف أ د، و ف د، و د ف، د ف أ، د ف و، د و ف، ف د ي  مستعملات
فود:
الفَوْدُ أَحَدُ فَوْدَيِ الرَّأْسِ، وهما مُعْظَمُ شَعْر اللِّمَّةِ ممّا يلي الأُذُنَيْنِ.
وكذلك فَوْدا جَناحَي العُقابِ، وقال خُفاف:
متى تُلقِ فَوْدَيها على ظَهْر ناهِضٍ
فيد، فأد:
فَيْد: منزل بالبادية.
والفَيّادُ من أسماء البُومِ.
والفَيّادُ من الرِّجال هو الذي يلُفُّ ما قَدَرَ عليه من شىءٍ فأَكَلَه، وأنشدَ:
وليس بالفَيّادة المُقَصْمِلِ
والفَيّادةُ: المُتَبَخْتِر في مِشْيَتِه.
والفائدة: ما أَفادَ اللهُ العِبادَ من خَيْرٍ يستفيدونَه ويَستحدِثونه، وقد فادَتْ له من عندنا فائدة، وجمعها الفوائد.
ويقال: أفادَ فلان خَيراً واستفادَ.
وسُمِّيَ الفُؤاد لتفَؤُّدهِ أي لتوقُّده.
وفُئِدَ الرجلُ فهو مَفؤود أي أصابَه داءٌ في فُؤاده.
وافتأَدَ القومُ: أَوَقَدوا ناراً ولُهْوَجُوا عليها لَحْماً.
وفَأَدْتُ النّارَ: سَجَرْت خَشَبَها، والمَفأَدُ: المَسْجَرُ، والمُفتَأَدُ: موضع النارِ في الأرض.
وفأَدْتُ لحماً: شَوَيتُه، قال:
سَفّودُ شَرْبٍ نَسُوه عند مُفَتَأَدِ
وفد:
واحد الوَفد وافِدٌ، وهو الذي يفِدُ عن قوم إلى ملك في فَتْحٍ أو قضيةٍ أو أمرٍ، والقومُ أوفَدوه.
والوافدُ من الإِبِل والقَطَا وغيرها: ما سَبَقَ سائر السِّرْب في طَيَرانِه ووُروده.
وتَوَفَّدَتِ الأوعالُ فوق الجبال أي أشرَفَتْ.
ودف:
استَوْدَفْتُ لَبَناً في الإِناء ونحوه إذا فتَحْتُ رأسَه فأشَرفْتُ عليه، ويكون أن تصُبَّ فوقه لَبَناً كانَ أو ماءً قال العجّاج:
فغَمَّها حَوْلَيْنِ ثم استَوْدَفا
دفأ دفو:
الدَّفاءُ: نقيض حِدَّة البَردِ.
والدِّفْءُ: ما يُدْفِئُكُ، وثَوبٌ دَفيءٌ أي مُدْفِئ.
ورجلٌ دَفِئٌ بوزن فَعِل: قد لَبِسَ ما يُدْفِئُه، ويقال للاحمق: إنه لدَفِئُ الفؤاد.
وادَّفَيْتُ واستَدْفيتُ أي لَبِسْتُ ما يُدْفِئُني، ودَفِئْتُ من البَرد.
ومَطَرٌ دَفَئِيٌّ يكون في الصيف بعد الربيع.
والدَّفَأُ، مقصور مهموز: الدِّفءُ نفسُه إِلاّ إنّ ألدِّفءَ كأنّه اسمٌ شِبهُ الظِّمْءِ، الدَّفَأُ شِبهُ الظَمَأ ومما لا همز فيه من هذا الباب، مصدر الأَدفَى، والأُنثى دَفواء من الطَير: وهو ما طالَ جَناحاه من أُصول قَوادِمه وطَرَف ذنبه، أو طالت قوادِمُ ذَنَبه، قال الطرماح:
شَنِجُ النَّسَا أَدْفَى الجَناح كأنَّه		في الدّار بعد الظاعنين مُقَيَّدُ
والأَدْفَى من الأوعال: ما طالَ قَرْناه وامتَدَّ أعلىَ ظهره جِدّاً.
والدَّفْواءُ من النَّجائِب: الطويلة العُنُق إذا سارت كادَتْ تَضَعُ هامَتَها على ظهر سَنامِها، ومع ذلك طويلةُ الظهر.
دوف:
الدَّوْفُ: خَلْطُ الزَّعْفَران والدَّواء بماءٍ فيَبتَلُّ، وتقول منه: دُفتُه وأَدَفْتُه.
والدِّيافيُّ من الزَّيْت منسوبٌ إلى بَلَدٍ بالشامِ أو بالجزيرة.
فدي:
الفِدَى جمع فِدْية.
والفِداءُ ما تَفدي به وتُفادي، والفِعلُ الافتِداء، وفَدَّيْتَه تَفدِيةً: قُلتَ له: أَفديك.
وتَفادَى القومُ: استَتَرَ بعضُهم ببعض مَخافةً، وتَفَدَّيْتُه وفَدَّيتُه واحد.
والفَداءُ: جماعة الطَّعامِ من البُرِّ والشعير وغيرهما، وهو الأَنبار، وجمعه أفدِيةٌ.

### Türkçe

باب **الدال** ve **الفاء** ve **و** ve **ء** ve **ي** onlarla birlikte

**ف و د**، **ف ي د**، **ف أ د**، **و ف د**، **و د ف**، **د ف أ**، **د ف و**، **د و ف**، **ف د ي** kullanılagelenlerdir.

**فود**:
**الفَوْدُ** başın iki **فَوْد**’undan biridir; ikisi, iki kulağın yanına bitişik olan **اللِّمَّة** saçının çoğunluğudur.
Aynı şekilde **فَوْدا** kartalın iki kanadının (iki yanı)dır. **خُفاف** dedi ki:
متى تُلقِ **فَوْدَيها** على ظَهْر ناهِضٍ

**فيد**، **فأد**:
**فَيْد**: bozkırda bir menzil.
**الفَيّادُ** baykuşun adlarındandır.
**الفَيّادُ** erkeklerden: gücü yettiği şeyden neyi sarıp (toplayıp) yerse odur. Şu beyit okunmuştur:
وليس ب**الفَيّادة** المُقَصْمِلِ
**الفَيّادةُ**: yürüyüşünde salınarak yürüyen.
**الفائدة**: Allah’ın kullara, ondan faydalandıkları ve onu yeni edindikleri hayırdan verdiği şeydir. “Bizim yanımızdan ona bir **فائدة** fayda geldi” denir; çoğulu **الفوائد**’dir.
Ve “Falanca hayır **أفادَ** etti ve **استفادَ** etti” denir.
Ve **الفُؤاد** onun **تفَؤُّدهِ**’nden, yani onun tutuşup yanmasından dolayı adlandırılmıştır.
Ve “Adam **فُئِدَ** oldu; o hâlde o **مَفؤود**’dur” (yani) **فُؤاده**’nda bir hastalık ona isabet etti.
Ve **افتأَدَ** kavim: bir ateş yaktılar ve onun üzerinde et kızarttılar.
Ve “Ateşi **فَأَدْتُ**”: odununu harladım; **المَفأَدُ**: harlanan yer; **المُفتَأَدُ**: yerde ateşin yeri.
Ve “Et **فأَدْتُ**”: onu kızarttım. Dedi ki:
سَفّودُ شَرْبٍ نَسُوه عند **مُفَتَأَدِ**

**وفد**:
**الوَفد**’in teki **وافِدٌ**’dir; o, bir fetih yahut bir dava yahut bir iş için bir kavimden bir hükümdara gelen kimsedir; kavim onu **أوفَدوه** (gönderdi).
Ve **الوافدُ** develerden ve **القَطَا** ve başkalarından: uçuşunda ve suya varışında sürünün geri kalanını geçen şeydir.
Ve **تَوَفَّدَتِ** dağ keçileri dağların üstünde; yani göründüler (yüksekten belirdiler).

**ودف**:
Kabın ve benzerinin içinde sütü **استَوْدَفْتُ**: başını açıp ona yukarıdan baktığım zaman; ve (bu) onun üzerine süt yahut su dökmen de olur. **العجّاج** dedi ki:
فغَمَّها حَوْلَيْنِ ثم **استَوْدَفا**

**دفأ** **دفو**:
**الدَّفاءُ**: soğuğun şiddetinin zıddı.
**الدِّفْءُ**: seni ısıtan şey; ve **ثَوبٌ دَفيءٌ** yani ısıtan.
Ve **رجلٌ دَفِئٌ** (فَعِل vezninde): onu ısıtan şeyi giymiştir; ve ahmağa “O, elbette **دَفِئُ الفؤاد**’dır” denir.
Ve **ادَّفَيْتُ** ve **استَدْفيتُ** yani beni ısıtan şeyi giydim; ve soğuktan **دَفِئْتُ** (ısındım).
Ve **مَطَرٌ دَفَئِيٌّ**: ilkbahardan sonra yazın olan yağmur.
Ve **الدَّفَأُ** (kısaltılmış, hemzeli): bizzat **الدِّفءُ**’ün kendisidir; ancak **الدِّفءَ** sanki **الظِّمْءِ**’e benzer bir isim gibidir; **الدَّفَأُ** **الظَمَأ**’ya benzer. Ve bu babdan hemze olmayan şeylerden: **الأَدفَى**’nın mastarıdır. Ve kuşlardan dişisi **دَفواء**: o, iki kanadı ön tüylerinin köklerinden ve kuyruğunun ucundan uzun olan; yahut kuyruğunun ön tüyleri uzun olan (kuştur). **الطرماح** dedi ki:
شَنِجُ النَّسَا **أَدْفَى الجَناح** كأنَّه		في الدّار بعد الظاعنين مُقَيَّدُ
Ve dağ keçilerinden **الأَدْفَى**: iki boynuzu uzayan ve sırtının üst kısmı pek çok uzayan.
Ve seçkin develerden **الدَّفْواءُ**: yürüdüğünde başını hörgücünün sırtı üzerine koyacak gibi olan uzun boyunlu; bununla birlikte uzun sırtlı.

**دوف**:
**الدَّوْفُ**: safranı ve ilacı suyla karıştırmaktır; böylece ıslanır. Ondan “Onu **دُفتُه** ve **أَدَفْتُه**” dersin.
Ve **الدِّيافيُّ** zeytinden: Şam’da yahut Cezîre’de bir beldeye nispet edilmiştir.

**فدي**:
**الفِدَى** **فِدْية**’nin çoğuludur.
**الفِداءُ**: onunla fidye verdiğin ve karşılıklı fidyeleştiğin şeydir; fiil **الافتِداء**’dır. Ve “Onu **فَدَّيْتَه** **تَفدِيةً**”: ona “Sana **أَفديك**” dedin.
Ve kavim **تَفادَى** etti: korkudan bazısı bazısıyla örtündü (siperlendi). Ve “Onu **تَفَدَّيْتُه** ve **فَدَّيتُه**” birdir.
Ve **الفَداءُ**: buğdaydan, arpadan ve başkalarından yiyeceğin topluluğudur; o **الأَنبار**’dır; çoğulu **أفدِيةٌ**’dir.
