# فود — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%88%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: فود

الفود: معظم شعر الرأس مما يلي الأذن، قاله ابن فارس وغيره. والفود: ناحية الرأس، وهما فودان، وعليه مشى صاحب الكفاية ونقله في البارع عن الأصمعي وقال: إن كل شق فود، والجمع: أفواد، وكذلك الحيد، قال الأغلب:
  فانطح بفودي رأسه الأركانا ويقال: بد الشيب بفوديه. وفي الحديث. كان أكثر شيبه في فودى رأسه أي ناحيتيه. وقال ابن السكيت: إذا كان للرجل ضفيرتان يقال: للرجل فودان. والفود: الناحية من كل شيء. والفود: العدل، وقعد بين الفودين، أي بين العدلين،?. وقال معاوية للبيد. كم عطاؤك? قال: ألفان وخمسمائة. قال: ما بال العلاوة بين الفودين. وهو مجاز. والفود الجوالق، وهما فودان. والفود: الفوج، والجمع: أفواد، كأفواج. والفود: الخلط، يقال: فدت الزعفران، إذا خلطته، مقلوب عن دفت، حكاه يعقوب، وفاده يفوده، مثل: دافه يدوفه، وأنشد الأزهري لكثير، يصف الجواري:
  يبباشرن فأر المسك في كل مهجع                      ويشرق جادي بـهـن مـفـود

  أي مدوف. والفود: الموت، فاد يفود فودا: مات، ومنه قول لبيد بن ربيعة يذكر الحارث بن أبي شمر الغساني، وكان كل ملك منهم كلما مضت عليه سنة زاد في تاجه خرزة، فأراد أنه عمر حتى صار في تاجه خرزات كثيرة:
  رعى خرزات الملك ستين حجة                      وعشرين حت فاد والشيب شامل وفي حديث سطيح:
  أم~ فاد فازلم به شأو العنن كالفيد بالياء، وسيأتي. والفوز بالزاي، كذا في بعض الروايات، يفود ويفيد، بالواو والياء، لغتان صحيحتان. والفود: ذهاب المال أو ثباته، كالفيد فيهما، وسيأتي قريبا، والاسم الفائد، فهي واوية ويائية، لأن المصنف ذكرها في المادتين. وأفاده واستفاده وتفيده: اقتناه، وأفدته أنا: أعطيته إياه، وسيأتي بعض ذلك في فيد، لأن الكلمة يائية وواوية. أفدت فلانا: أهلكته وأمته، هو من قولك: فاد الرجل يفيد، إذا مات، قال عمرو ابن شأس في الإفادة بمعنى الإهلاك:
  وفتيان صدق قد أفدت جزورهم                      بذي أود جيش المناقد مسبـل أفدتها: نحرتها وأهلكتها. والفواد، كسحاب: لغة في الفؤاد، بالضم والهمز، وقد تقدم أنه قراءة لبعض، وحملوها على الإبدال، وذكره المصنف أيضا في كتاب البصائر له.
 وتفود الوعل فوق الجبل، إذا أشرف. ويقال: رجل متلاف مفواد، بالواو، ومفياد، بالياء، أي متلف مفيد، وأنشد أبو زيد للقتال:
  ناقته ترمل في النقال
  مهلك مال ومفيد مال ويقال: هما يتفاودان العلم، هكذا قول عامة الناس والصواب: أنهما يتفايدان بالمال بينهما، أي يفيد كل واحد منهما صاحبه. هكذا قاله ابن شميل، وهو نص عبارته. وتوقف شيخنا في وجه الصواب، ظانا أنه من اختيارات المصنف، وأنها وردت واوية ويائية، من غير إنكار، ولو نظر إلى بقية قول ابن شميل وهو: بالمال بينهما، لزال الإشكال. فتأمل.
 ومما يستدرك عليه: من المجاز: ارفع فود الخباء، أي جانبه وناحيته. وألقت العقاب فوديها على الهيثم، أي جناحيها، وقال خفاف:
  متى تلق فوديها على ظهر ناهض ونزلوا بين فودي الوادي. واستلمت فود البيت: ركنه. وجعلت الكتاب فودين: طويت أعلاه على أسفله، حتى صار نصفين. كل ذلك في الأساس.

### Türkçe

**الفود**: kulağın bitişiğinden olan başın saçının çoğu; bunu İbn Fâris ve başkaları söylemiştir. Ve **الفود**: başın yanı; ikisi **فودان**dır. Kifâye sahibi bunun üzere yürüdü ve onu Bâri‘de Asma‘î’den nakletti ve dedi ki: “Her yarık **فود**dur”; çoğulu: **أفواد**; aynı şekilde **الحيد**. A‘leb dedi ki:
  “Onun başının iki **فود**uyla sütunları boynuzla!”
Ve denilir: “Ak saç onun iki **فود**uyla belirdi.” Ve hadiste: “Onun ak saçının çoğu başının iki **فود**unda idi”, yani iki yanındaydı. İbn Sikkît dedi ki: “Bir adamın iki örgüsü olursa, adama **فودان** denilir.” Ve **الفود**: her şeyden yan taraf. Ve **الفود**: adl (eşitlik); “iki **فود** arasında oturdu”, yani iki adl arasında. Ve Muâviye Lebîd’e dedi: “Atıyye(n) ne kadar?” Dedi: “İki bin beş yüz.” Dedi: “İki **فود** arasındaki ilâve(n)in hâli nedir?” Bu mecazdır. Ve **الفود**: çuval; ikisi **فودان**dır. Ve **الفود**: bölük; çoğulu: **أفواد**, **أفواج** gibi. Ve **الفود**: karıştırma; “**فدت** safranı” denilir, onu karıştırdığın zaman; **دفت**’ten kalb edilmiştir; bunu Ya‘kūb hikâye etti. Ve “**فاده يفوده**”, “**دافه يدوفه**” gibi. Ezherî, Kesîr’den, câriyeleri vasfederken, şu beyti inşâd etti:
  “Her yatakta misk faresini bizzat işlerler;
  ve onlarla bir **مـفـود** ceylan yavrusu parlar”

Yani **مدوف**. Ve **الفود**: ölüm; “**فاد يفود فودا**”: öldü. Bundan, Lebîd b. Rebî‘a’nın, Hâris b. Ebî Şemr el-Gassânî’yi zikrederken sözü: (onlardan her melik, üzerinden bir yıl geçtikçe tacına bir boncuk artırırdı; o da, yaşadı da tacında çok boncuklar oldu, demek istedi):
  “Altmış yıl ve yirmi yıl krallığın boncuklarını güttü;
  ta ki **فاد** etti ve ak saç kuşatıcı iken”
Ve Satîh hadîsinde:
  “أم~ **فاد** فازلم به شأو العنن”
**الفيد** (yâ ile) gibi; ileride gelecektir. Ve **الفوز** (zây ile); bazı rivayetlerde böyledir. “**يفود**” ve “**يفيد**”, vâv ve yâ ile, iki sahih lugattır. Ve **الفود**: malın gitmesi yahut sabit kalması; ikisinde de **الفيد** gibi; yakında gelecektir. İsim **الفائد**dir; o hâlde vâvlı ve yâlıdır; çünkü musannif onu iki maddede zikretti. Ve “**أفاده**” ve “**استفاده**” ve “**تفيده**”: onu edindi. Ve “**أفدته أنا**”: onu ona verdim; bunun bir kısmı **فيد**’de gelecektir; çünkü kelime yâlı ve vâvlıdır. “**أفدت** falanı”: onu helâk ettim ve öldürdüm; bu, “**فاد الرجل يفيد**” sözündendir; adam öldüğü zaman. Amr b. Şe’s, **الإفادة**’de “helâk etme” mânâsıyla dedi ki:
  “Doğru yiğitler; onların develerini **أفدت** ettim,
  **ذي أود**’da; münâkidlerin ordusu sarkık iken”
“**أفدتها**”: onu boğazladım ve helâk ettim. Ve **الفواد**, **سحاب** vezninde: **الفؤاد**’da (damme ve hemze ile) bir lugattır; daha önce bunun bazılarının kıraati olduğu geçti; onu ibdâl üzere حمل ettiler. Musannif onu ayrıca kendisinin **كتاب البصائر**’inde de zikretti.

Ve “**تفود**” dağ keçisi dağın üstünde: yükseldiği zaman. Ve denilir: “Adam **متلاف مفواد**” (vâv ile) ve “**مفياد**” (yâ ile), yani telef edici, ifâde edici. Ebû Zeyd, Kattâl’den şu beyti inşâd etti:
  “Devesi, gevşek yerde koşar;
  malı helâk eden ve malı ifâde eden”
Ve denilir: “İkisi ilmi **يتفاودان** ederler”; umum insanların sözü böyledir; doğrusu: “İkisi aralarında mal ile **يتفايدان** ederler”, yani her biri diğerine ifâde eder. İbn Şümeyl bunu böyle söyledi; bu onun ibaresinin nassıdır. Şeyhimiz, sahih olanın vechi hususunda durdu; bunun musannifin ihtiyarlarından olduğunu zannederek; ve bunun vâvlı ve yâlı olarak, inkâr olmaksızın vârid olduğunu (zannederek). Eğer İbn Şümeyl’in sözünün geri kalanına, yani “aralarında mal ile” kısmına baksaydı, işkâl zâil olurdu. Öyleyse düşün.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: mecazdan: “Çadırın **فود**unu kaldır”, yani yanını ve tarafını. Ve kartal, Heysem’in üzerine iki **فود**unu attı, yani iki kanadını. Haffâf dedi ki:
  “Ne vakit iki **فود**unu bir kalkmışın sırtına atarsa”
Ve “Vâdînin iki **فود**u arasında indiler.” Ve “Evin **فود**unu istilâm ettim”: onun köşesi. Ve “Kitabı iki **فود** yaptım”: üstünü altına katladım; ta ki iki yarı oldu. Bunların hepsi **الأساس**’tadır.
