# فور (ف-و-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%88%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Ve aniden patladı

- Harfler: ف - و - ر
- Kur'an'da: 4 geçiş · 4 ayet · 3 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَفَارَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%8E.md) | وَفَعَلَ | Ve aniden patladı | 2 | 2 | [11:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B1/ayet/11:40.md) |
| [تَفُورُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%81%D9%8F%D9%88%D8%B1%D9%8F.md) | تَفْعُلُ | Aniden patlar | 1 | 1 | [67:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B1/ayet/67:7.md) |
| [فَوْرِهِمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%B1%D9%90%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | فَعْلِهِمْ | Onların ani hareketi | 1 | 1 | [3:125](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B1/ayet/3:125.md) |

## Mücavir kökler — 33 mücavir (48 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [تنر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%86%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 31 · Tandır
2. [ثني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%86%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 17 · Sena yaka demektir
3. [سبق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Yarış meydanı demektir
4. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
5. [شهق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Hıçkırık
6. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Hilal yeni ay demektir
7. [خمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Hams : Beş kişilik topluluktur
8. [خطب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Hitbe: “Hetba” kına yakılmış el demektir
9. [سلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Sülük demektir
10. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Murar acı bir ağacın adıdır
11. [سوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Sima çehre demektir
12. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
13. [ألف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Lif ip yapılan ipliklerden herbirine denir
14. [صنع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · İmal ederler
15. [غرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ğark, Suya doymuş toprak, bataklık demektir
16. [فلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Fülk (kef), İğ topacı demektir
17. [مدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kiriş demektir
18. [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Haml: İple yüklenen yük demektir
19. [بلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Biley taşı
20. [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ayn göz, “evya” göze demektir
21. [وحي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İşaretleşmek için yakılan ateştir
22. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Az
23. [صبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Granit taş demektir
24. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
25. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Beraber
26. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İşiten
27. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
28. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
29. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Zalimler
30. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
31. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
32. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
33. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Ribve, tümsek demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فور |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (ecvef-vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [غلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%88.md), [نبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B9.md), [جاش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A7%D8%B4.md), [فجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [خمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir sıvının, kaynağın veya ateşin iç hararet ve basınçla kaynayıp kabarması, aniden taşarak fışkırması |
| Çekirdek Özet 2 | İçsel tazyik ve şiddetin zirveye ulaşmasıyla ilahi cezanın, helak dalgasının veya askeri hamlenin gecikmeksizin patlak vermesi |
| Çekirdek Özet 3 | Birikmiş dinamik enerjinin kritik eşiği aşması sonucu oluşan durdurulamaz, anlık ve dönüştürücü taşma hareketi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir telaş veya hız olarak daraltıp taşıdığı iç basınç, hararet ve infilak boyutunu göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فو | İç boşluk, ağız, açıklık ve bu menfezden dış ortama yönelen ayrılma veya yayılma hareketi; [فوت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AA.md), [فوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AC.md), [فوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2.md), [فوض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B6.md), [فوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%82.md), [فوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%85.md), [فوه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%87.md) köklerinde de görüldüğü üzere bir sınırın aşılması veya bir menfezin dışa açılmasıdır. | ر | Çekirdeğin taşıdığı menfezden dışa çıkış anlamına tepeye yükselme, kaynama ve taşma dinamiği katarak hareketi hararetli bir fışkırmaya dönüştürmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız | Açıklık, basıncın çıkış bulduğu yarık veya menfez |
| و | Çengel, çadır kazığı | Birikimi içeride tutan bağ, gerilim ve güç bağlantısı |
| ر | İnsan başı | Üste doğru yükselme, zirveye çıkma, kabarma |
| فور | Ağız, bağ ve baş imgelerinin birleşimi | Bir menfezde biriken içsel tazyikin tutucu bağı aşarak hızla ve hararetle yukarıya doğru fışkırması |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Tencerenin içindeki suyun hararetle köpürüp kaynaması, tandırdan veya yerden suyun fışkırması, damardan kanın basınçla atması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Avf b. el-Hara' yay tasvirinde damarın kabarmasını şöyle anlatır: لهـا رُسُـغٌ أَيِّدٌ مُـكــرَبٌ / فلا العَظْمُ واهٍ ولا العِرْقُ فارا |
| Erken Arapça kullanım | Bir hadisenin harareti soğumadan, hemen ilk anında ve aniden harekete geçmeyi anlatmak üzere فَعَلَهُ مِنْ فَوْرِهِ deyimi kullanılmıştır |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, el-Müfredât, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça فور kökü, merkezi ve güney Sami dillerinde hararet, kaynama, fışkırma ve ani taşma kavramlarını karşılayan köklerle doğrudan temellenir. İbranice ve Aramice katmanında yer alan benzer fonetik formlar kabarma ve coşma hareketini içerirken, Arapçada kök özellikle kapalı bir haznenin yahut yer altı damarının ısı veya basınç tesiriyle patlak vermesi (tencerenin kaynaması, tandırın fışkırması) biçiminde somut bir çerçevede kristalleşmiştir. Söz konusu semantik çekirdek, iç gerilimin en yüksek noktada dışarıya intikal etmesi ekseninde korunmuş; fiziksel birikimden zamansal ve psikolojik ânilik boyutuna doğru genişlemiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | فور | Kaynama, kabarma, gazap ve suyun fışkırması anlamında fiil ve masdar türevleri | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Aramice fışkırma/kabarma kökleri | Sıvının ve hararetin taşmasıyla ilişkili ortak semantik çekirdek | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik f-w/b genişlemesi | İç basıncın dışarı fırlaması formlarıyla morfolojik yakınlık | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فور | Anlamlı | Kaynama, fışkırma | Tazyik ile yukarı ve dışarı taşma | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [فرو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%88.md) | Anlamlı | Yarma, kesme, kürk | Bir şeyin yüzeyini yarıp açma veya hayvan postu | Ortak açılma çekirdeği; Kur'an'da geçmez |
| [وفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%B1.md) | Anlamlı | Çoğalma, tam olma | Birikerek kabarma ve eksiksiz hale gelme | Birikim ve doluluk ilişkisi; Kur'an'da geçer |
| [ورف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D9%81.md) | Anlamlı | Uzama, yayılma | Gölgenin veya yeşilliğin uzayıp yayılması | Boyutsal genişleme; Kur'an'da geçmez |
| [رفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%88.md) | Anlamlı | Birleştirme, onarma | Yırtığı dikerek kapatma, yatıştırma | Zıt yönlü toparlama hareketi; Kur'an'da geçmez |
| [روف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D9%81.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir veya [رأف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81.md) köküne irca edilir | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فور | Merkez | Kaynama ve fışkırma | İç basınç ve hararetle aniden yükselip dışarı taşma | Tazyik ve hız odaklı kabarma |
| [غلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%88.md) | Komşu | Sıvı kaynaması | Sıvının sadece ısı etkisiyle köpürüp kabarması | Doğrudan ısı derecesine odaklıdır |
| [نبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B9.md) | Komşu | Su çıkması | Suyun kaynaktan doğal akışla çıkması | Basınç ve hararet zorunlu değildir |
| [جاش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A7%D8%B4.md) | Komşu | Coşma ve çalkalanma | Duyguların veya denizin içten kabarıp dalgalanması | Psikolojik ve hacimsel kabarma öne çıkar |
| [فجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D8%B1.md) | Komşu | Yarılarak patlama | Bir engeli yırtarak genişçe dışarı dökülme | Geniş yarık ve dağılma esastır |
| [خمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%AF.md) | Zıt | Sönme ve yatışma | Hararetin, alevin veya gazabın sönüp hareketsiz kalması | Basınç ve kaynamanın tamamen tükenmesi |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فور | Kaynayıp taşma, anilik | Isı, basınç veya gazapla dışarı fırlama ve ilk anın harareti | Kesin |
| Latince | Effervescere, scaturire | Kaynamak, fışkırmak | İç kimyasal veya termal tepkiyle köpürüp taşmayı karşılar; zamansal aceleyi tam vermez | Güçlü |
| İngilizce | Erupt, boil over, instantly | Fışkırmak, kaynayıp taşmak, derhal | Fiziksel taşmayı ve mecazi olarak anlık sıcak tepkiyi karşılar | Güçlü |
| Almanca | Aufwallen, hervorbrechen | Kabarmak, patlak vermek | Coşkun yükseliş ve birdenbire zuhur etme boyutunu karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Bouillonner, jaillir | Fokurdamak, fışkırmak | Sıvı veya duygu kabarmasını ifade eder; anlık askeri hamleyi dışarıda bırakır | Güçlü |

Kaynak: Lane's Lexicon, Oxford Latin Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَفَارَ التَّنُّورُ | Suyun basınçla kaynayıp fışkırması | Nûh kavminin helak anında yerin ve tandırın su fışkırtması bağlamı (Hûd [11:40](https://lisan.digital/tr/ayet/11:40.md), Mü'minûn [23:27](https://lisan.digital/tr/ayet/23:27.md)) |
| وَهِيَ تَفُورُ | Cehennemin öfke ve hararetle kaynaması | Azap ehlinin içine atıldığı cehennemin homurtulu ve tazyikli kaynayışı (Mülk [67:7](https://lisan.digital/tr/ayet/67:7.md)) |
| مِنْ فَوْرِهِمْ هَذَا | Düşmanın anlık, hararetli ve baskın saldırısı | Müminlere yardım vadedilirken düşmanın o andaki sıcak taarruzu bağlamı (Âl-i İmrân [3:125](https://lisan.digital/tr/ayet/3:125.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret ve helak halleri | Cehennemin kaynamasının fiziki mi yoksa gazabın tecellisi mi olduğu tartışması | Azabın dinamik ve dehşetli şiddeti |
| Fıkıh | Fevr ve terâhî meselesi | Emirlerin derhal mi (ale'l-fevr) yoksa zamana yayılarak mı (ale't-terâhî) yerine getirileceği | Hükmün gecikmeksizin ifası |
| Tefsir | Nûh tufanı alameti | «Tannûr» kelimesiyle birlikte suyun fışkırmasının helak eşiği oluşu | İlahi emrin infaz başlangıcı |
| Hadis | Anlık tepki ve gazap | Öfke anında veya olayın ilk vuku anındaki (fevretü'l-hadis) duruş | Duygusal hararetin zirve anı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi müdahale eşiği | Kritik patlama anı | Vadenin dolduğu anda azabın veya yardımın tecellisi | İmtihan süresinin bitip hükmün ertelenmeksizin yürürlüğe girmesidir | Kesin |
| İlmi | Fiziksel termodinamik | Eşik basıncının aşılması | Biriken ısıl enerjinin kinetik harekete dönüşmesi | Kaynama noktasına gelen sistemin faz değiştirerek taşmasıdır | Güçlü |
| Siyasi | Ani askeri tehdit ve savunma | Baskın hamlesi | Düşmanın teyakkuz halindeki sıcak taarruzuna anında mukabele | Gecikmeye tahammülü olmayan stratejik kriz ânıdır | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa hareketleri | Anlık spekülatif köpürme | Aşırı ısınan piyasada fiyat veya talebin aniden taşması | Biriken mali baskının piyasayı kontrolsüzce sarsmasıdır | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kritik eşik geçişi ve süperkritik akış | Basınç ve sıcaklığın doygunluk sınırını aştığı anda sıvının aniden patlayarak genleşmesi olayı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kolektif infial ve anlık mobilizasyon | Toplumsal hoşnutsuzluğun veya krizin birikip belirli bir kıvılcımla aniden kitlesel eyleme dönüşmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca takvimsel bir çabukluk veya basit bir zaman zarfı saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Maddi ve manevi birikimin taşma noktasına gelerek patlak vermesini ve bu esnadaki karşı konulamaz gücü ifade etmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki kozmik ve psikolojik tazyik vurgusunu kaybetmek, olayı sıradan bir zamanlama meselesine indirgemek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın ve olayların durağan olmadığını, içsel süreçlerin birikerek ani ve sarsıcı kırılmalarla görünür hale geldiğini kavratır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Nûh kıssasındaki helak başlangıcında, cehennem azabının şiddet tasvirinde ve Uhud/Bedir bağlamındaki acil yardım vaatlerinde. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Olayların sebepsiz yere birdenbire ortaya çıktığı zannını düzeltir; her ani patlamanın gerisinde bir kaynama ve birikim süreci olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Sıvının veya ateşin kapalı ortamda hararetle kaynayıp kabararak dışarıya fışkırmasıdır.
- Soyut anlam: Biriken gerilimin, baskının veya vadenin doygunluk eşiğine ulaşmasıyla ortaya çıkan gecikmesiz dışavurumdur.
- Sistematik karşılık: Dinamik basınç eşiğinin aşılması sonucu sistemin ertelenemez bir eylem veya ceza fazına geçişidir.
- LaTeX modeli: $$P(t) \ge \theta \implies \frac{d\Phi}{dt} > 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $P(t)$ zamana bağlı olarak içeride biriken basınç, hararet veya gerilim potansiyelini; $\theta$ sistemin dayanma veya mühlet sınırını temsil eden kritik eşik değerini; $\Phi$ ise dış ortama intikal eden taşma, fışkırma ve hareket akısını gösterir. Basınç eşik değerine ulaştığı anda akı türevi pozitif olmakta, yani gecikmesiz bir patlama ve fışkırma gerçekleşmektedir.

## Geçtiği ayetler (4 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%88%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Ali İmran 3:125](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B1/ayet/3:125.md) — فَوْرِهِمْ

بَلَى إِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا وَيَأْتُوكُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ هَذَا يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُمْ بِخَمْسَةِ آلَافٍ مِنَ الْمَلَائِكَةِ مُسَوِّمِينَ

Meal (IK): Evet. Sabreder, sakınırsanız ve onlar da üzerinize gelirlerse; Rabbınız, size nişanlı beşbin melekle yardım edecektir.

### [Hud 11:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B1/ayet/11:40.md) — وَفَارَ

حَتَّى إِذَا جَاءَ أَمْرُنَا وَفَارَ التَّنُّورُ قُلْنَا احْمِلْ فِيهَا مِنْ كُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ وَأَهْلَكَ إِلَّا مَنْ سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ وَمَنْ آمَنَ وَمَا آمَنَ مَعَهُ إِلَّا قَلِيلٌ

Meal (IK): Nihayet buyruğumuz gelip sular kaynamaya başlayınca: Her cinsten birer çifti ve hakkında hüküm verilmiş olanın dışında kalan çoluk çocuğunu ve inananları gemiye al, dedik. Zaten onunla beraber pek az kimse inanmıştı.

### [Müminun 23:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B1/ayet/23:27.md) — وَفَارَ

فَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِ أَنِ اصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنَا وَوَحْيِنَا فَإِذَا جَاءَ أَمْرُنَا وَفَارَ التَّنُّورُ فَاسْلُكْ فِيهَا مِنْ كُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ وَأَهْلَكَ إِلَّا مَنْ سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ مِنْهُمْ وَلَا تُخَاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا إِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ

Meal (IK): Ona vahyettik ki: Gözetimimiz altında sana bildirdiğimiz gibi gemiyi yap. Buyruğumuz gelip de sular kaynayınca her cinsten ikişer çiftive aleyhine hüküm verilmiş olanın dışında kalan çoluk çocuğunu alıp gemiye bindir. Zalimler için bana başvurma. Çünkü onlar boğulacaklardır.

### [Mülk 67:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B1/ayet/67:7.md) — تَفُورُ

إِذَا أُلْقُوا فِيهَا سَمِعُوا لَهَا شَهِيقًا وَهِيَ تَفُورُ

Meal (IK): Oraya atıldıklarında; onun kaynarken çıkardığı uğultuyu işitirler.

## Sözlükler (11)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الراء والفاء و و ا ي ء معهما
ف ر و، ف و ر، و ر ف، و ف ر، ر ي ف، ف ر ي، أ ر ف، ر ف أ، ر أ ف، ف ر أ، ف أ ر، أ ف ر مستعملات
فرو:
فَرْوَةُ الرّأس: جِلْدَتُه بشَعَرها. والفَرْوُ: معروفٌ، وجَمعُه فِراء، وإذا كان الفَرْوُ كالجُبَّة فاسمه: فَرْوة.
فور:
الفَوْرُ: فَوْرُ القدر والنّار، والدُّخانِ والغَضَب. والفَوّارة: العين تجيش وتفور بمائها.. وفي الكَرِش فَوّارتانِ في باطنهما غُدَّتان من كلّ ذي لحم، يقال: ماء الرّجل يَقَع في الكُلْية، ثمّ في الفوّارة، ثمّ في الخُصْية، وتلك الغُدّةُ لا تُؤْكَلُ.
وجاء القوم من فَوْرهم، أي: جاشُوا للحَرْب فأَقْبلوا من وَجْههم ذلك، وكلّ جائش فائر.
والفِيرة: حُلبة تُطبَخ حتّى إذا فارت فوراتها أُلْقِيَتْ في مِعْصَرة فصُفِّيَتْ، ثم يُلْقَى عليها تمر فتتحسّاها المرأة النُّفَساء.
والفائرُ: المنتشر العَصَب من الدّوابّ وغيرها.
وفار العِرْقُ يَفُورُ فوراً، أي: انتفخ قال:
لهـا رُسُـغٌ أَيِّدٌ مُـكــرَبٌ		فلا العَظْمُ واهٍ ولا العِرْقُ فارا
وقال زهير:
تَهْوِي على رَبِذاتٍ غيرِ فـائرةٍ		تُحْذَى وتُعْقَدُ في أَرْساغِها الخَدَمُ
ورف:
الوارِفُ من الشَّجَر: النَّضِرُ الذّي يَهتَزُّ به رِبِّهِ، وهو الوَرِيفُ كذلك.
ووَرَفَ الشَّجَرُ يَرِفُ وَرِيفاً ووُرُوفاً إذا رأيتَ لخُضْرته بَهْجةً من رِيِّه ونَعْمَتِهِ، قال: ذات غُصونٍ يَهتَزُّ وارِفُها
وفر:
الوَفْرُ: المالُ الكثير الذّي لم يَنقُصْ منهُ شيء، وهو مَوْفُورٌ. والوافرُ: التّامّ، وقد وَفَرْناه فِرةً، ووُفورا، والمستعمل: وَفَّرْناه توفيرا.
والوَفْرَةُ من الشَّعَر: ما بلغ الأُذُنَيْن.. وشَعَرٌ مُوَفَّر.
والوافر: ضَرْبٌ من الشِّعر.
ريف:
الرِّيفُ: الخِصْبُ والسَّعَةُ في المَأْكل والمَطْعَم.
فري:
الفَرْيُ: الشَّقُّ.. خَلَقْتُ الأَديم ثم فَرَيته، إذا أعلمتَ عليه علاماتِ المقاطع ثمّ قطعته. وفَرَيْت الشّيء بالسَّيف وبالشَّفْرة: قطعته وشَقَقْته.
وفريته: أَصْلَحته. والفَرْية: الجَلَبة.
ويقال: للرَّجُل الشُّجاع: ما يَفْرِي أَحَدٌ فَرْيَهُ، خفيفة، ومن ثقّل فقد غَلِط.
وفَرَى يَفْري فلانٌ الكَذِبَ إذا اختلقه. والفِرية: الكَذِبُ والقَذْف.
والفَرِيُّ: الأَمرُ العَظيم في قوله: جلّ وعزّ: "لقد جِئْتِ شيئاً فَرِيّا".
والفَرِيَّة: المزادة وفَرِيّةٌ وَفْراء: واسعة، فإِذا قلتَ: مَفرِيّة فهي مشقوقة، والتَّفرِّي: التَّشَقُّقُ، ويُقال: تَبَجَّسَتِ الأرضُ بالعيون وتَفَرَّتْ، قال زهير:
رَعوْا ما رَعَوْا من ظِمْئِهِمْ ثمّ أَوْرَدوا		غِماراً تَفَرَّى بالـسِّـلاحِ وبـالـدَّمِ
رفأ:
رجلٌ رفّاءٌ بين الرِّفاءة والرِّفاية. والثَّوْبُ مَرْفُوٌّ، أي: مَلْؤُومٌ خَرْقُه.
والرِّفاءُ: يكون الاتّفاق، وحُسْن الاجتماع، ويكون من الهُدُوء والسُّكُون، وفي الحديث: بالرِّفاء والبنين.. والمُرافَأة: المحاباةُ في البيع.. رافأتُهُ في البَيع مُرافأَةً، قال:
ولمّا أن رأيت أبـا رُدَيْمٍ		يُرافِئُني ويَكْرَهُ أن يلاما
وأمَا بيت أبي خراش:
رَفَوْني وقالوا: يا خُوَيْلِدُ لا تُرَعْ		فقلتُ، وأَنكَرْتُ الوجوه: هُمُ هُمُ
فإِنّه من الهدوء والسُّكون.
وأَرْفأتُ السّفينة: قرَّبتُها إلى الشَّطِّ. إرفاءً.
واليَرْفَئيٌّ: راعي الغنم.
رأف:
الرّأفة: الرَّحْمَةُ، وقد رَؤُفَ يَرْؤُفُ رأفة، ويُقالُ: رَأَفَ يَرْأَفُ، فهو رَأْفٌ ورؤوفٌ.
فرأ:
الفَرَأُ، مقصور: الفَتِيُّ من حُمُر الوَحش، ومَنْ تَرَكَ الهَمْزَ قال: فَرَا.
فأر:
الفَأْر، مهموز، والواحدةُ: فأرة، والجميع: الفِئران. وأرضٌ مَفْأرةٌ، ويُقال: فَئِرةٌ.
وفأرة المسك: نافجته.
أفر:
أَفَرَتِ القِدْرُ تأفِر أَفْراً، إذا جاشَتْ واشتدّ غَلَيانُها، كأنّما تَنْزو نَزْواً، قال: باخوا وقِدرُ الحَرْب تَغْلي أَفرا والمِئْفَر من الرّجال: الذي يَسعَى بين يدي الرَّجل يُعينُهُ ويَخْدُمه، ويقال: إنّه ليأفِرُ بين يَدَيهِ، وقد اتُّخذَ مِئْفراً، قال: لم يُنْجِهِمْ منك النّجاء المِئفَرُ والإنسانُ يَأْفِرُ أَفْراً، إذا وَثَبَ ومَشَى عَدْواً.
أرف:
الآُرْفيُّ: اللبّن المحض الطّيّب، ويقال أيضاً لِلَبَنِ الظِّباء.
أَرَّفْتُ الدّار تَأْريقاً، أي: قَسَمْتها وحَدَّدتها.
وبَنَيت أُرْفَ الدّار، وهي: المَعالِمُ. الواحدة: أُرْفةٌ، ورف خفيفة.

##### Türkçe

باب **الراء** ve **الفاء** ve **و** ve **ا** ve **ي** ve **ء** ile beraber
**ف ر و**، **ف و ر**، **و ر ف**، **و ف ر**، **ر ي ف**، **ف ر ي**، **أ ر ف**، **ر ف أ**، **ر أ ف**، **ف ر أ**، **ف أ ر**، **أ ف ر** استعمالdadırlar.

**فرو**:
**فَرْوَةُ الرّأس**: saçıyla birlikte onun derisi. Ve **الفَرْوُ**: bilinen (şey)dir; çoğulu **فِراء**’dır. **الفَرْوُ** cübbe gibi olursa adı: **فَرْوة**’dir.

**فور**:
**الفَوْرُ**: tencerenin ve ateşin, dumanın ve öfkenin kaynaması/taşması. Ve **الفَوّارة**: gözedir; suyu ile coşar ve kaynar.. Ve işkembede iki **فَوّارة** vardır; iç taraflarında her etli olandan iki bez vardır; denir ki: erkeğin suyu böbreğe düşer, sonra **الفوّارة**’ya, sonra husyeye; ve o bez yenmez.
Kavim **فَوْرهم**’den geldi; yani: savaşa coştular da o yönlerinden geldiler; her coşan kaynayan/taşan (kimse)dir.
Ve **الفِيرة**: bir helvadır; pişirilir; nihayet kaynaması kaynayınca bir sıkaca atılır da süzülür; sonra üzerine hurma atılır; lohusa kadın onu içerek alır.
Ve **الفائرُ**: hayvanlardan ve başkalarından yayılmış sinir (damar/sinir ağı).
Ve **فار العِرْقُ يَفُورُ فوراً**: yani şişti. Dedi ki:
لهـا رُسُـغٌ أَيِّدٌ مُـكــرَبٌ		فلا العَظْمُ واهٍ ولا العِرْقُ فارا
Züheyr dedi ki:
تَهْوِي على رَبِذاتٍ غيرِ فـائرةٍ		تُحْذَى وتُعْقَدُ في أَرْساغِها الخَدَمُ

**ورف**:
Ağaçtan **الوارِفُ**: Rabbinin (rüzgârının) onunla titrettiği taze/yeşil olandır; o da aynı şekilde **الوَرِيفُ**’tir.
Ve **وَرَفَ الشَّجَرُ يَرِفُ وَرِيفاً ووُرُوفاً**: sululuğu ve yumuşaklığı sebebiyle yeşilliğinde bir sevinç gördüğün zaman. Dedi ki:
ذات غُصونٍ يَهتَزُّ وارِفُها

**وفر**:
**الوَفْرُ**: kendisinden hiçbir şey eksilmemiş çok mal; o **مَوْفُورٌ**’dur. Ve **الوافرُ**: tam olandır. Onu **فِرةً** ve **وُفورا** olarak **وَفَرْناه**; kullanılan (şekil): **وَفَّرْناه** **توفيراً**.
Ve saçtan **الوَفْرَةُ**: iki kulağa ulaşan (kısım).. Ve **شَعَرٌ مُوَفَّر**.
Ve **الوافر**: şiirden bir türdür.

**ريف**:
**الرِّيفُ**: yiyecek ve yeme (imkânı)nda bolluk ve genişlik.

**فري**:
**الفَرْيُ**: yarmak/yarma.. Deriyi yarattım (işledim) sonra onu **فَرَيته**; yani üzerine kesim yerlerinin işaretlerini belirledin sonra onu kestin. Ve **فَرَيْت** şeyi kılıçla ve bıçakla: onu kestin ve yardın.
Ve onu **فريته**: onu düzelttin. Ve **الفَرْية**: gürültü/bağrışma.
Ve yiğit adama denir: “**ما يَفْرِي أَحَدٌ فَرْيَهُ**”; hafif (okunuşla). Kim ağırlaştırırsa hata etmiştir.
Ve falan **فَرَى يَفْري** yalanı: onu uydurduğu zaman. Ve **الفِرية**: yalan ve iftira.
Ve **الفَرِيُّ**: “Aziz ve celil olanın sözü”ndeki büyük iş: “**لقد جِئْتِ شيئاً فَرِيّا**”.
Ve **الفَرِيَّة**: su tulumu; ve **فَرِيّةٌ وَفْراء**: geniş. “**مَفرِيّة**” dediğin zaman o yarılmıştır. Ve **التَّفرِّي**: çatlama/yarılma. Ve denir: yer gözelerle fışkırdı ve **تَفَرَّتْ**. Züheyr dedi ki:
رَعوْا ما رَعَوْا من ظِمْئِهِمْ ثمّ أَوْرَدوا		غِماراً تَفَرَّى بالـسِّـلاحِ وبـالـدَّمِ

**رفأ**:
**رجلٌ رفّاءٌ**: **الرِّفاءة** ve **الرِّفاية** arasında (olan). Ve elbise **مَرْفُوٌّ**: yani yırtığı yamalıdır.
Ve **الرِّفاءُ**: uyuşma/uyum olur ve güzel birleşme olur; ve sükûnet ve durgunluktan olur. Hadiste: “**بالرِّفاء والبنين**”.. Ve **المُرافَأة**: satışta kayırma.. Onunla satışta **مُرافأَةً** olarak **رافأتُهُ**. Dedi ki:
ولمّا أن رأيت أبـا رُدَيْمٍ		يُرافِئُني ويَكْرَهُ أن يلاما
Ebu Hıraş’ın beyti ise:
رَفَوْني وقالوا: يا خُوَيْلِدُ لا تُرَعْ		فقلتُ، وأَنكَرْتُ الوجوه: هُمُ هُمُ
o, sükûnet ve durgunluktandır.
Ve gemiyi **أَرْفأتُ**: onu kıyıya yaklaştırdım; **إرفاءً**.
Ve **اليَرْفَئيٌّ**: koyun çobanı.

**رأف**:
**الرّأفة**: merhamettir. Ve **رَؤُفَ يَرْؤُفُ رأفة** olmuştur. Ve denilir: **رَأَفَ يَرْأَفُ**; o da **رَأْفٌ** ve **رؤوفٌ**tur.

**فرأ**:
**الفَرَأُ** (kısaltılmış): yaban eşeklerinin genci; hemzeyi terk eden dedi ki: **فَرَا**.

**فأر**:
**الفَأْر** (hemzeli); bir tanesi: **فأرة**; hepsi: **الفِئران**. Ve **أرضٌ مَفْأرةٌ**; ve denilir: **فَئِرةٌ**.
Ve misk faresi: onun kesesidir.

**أفر**:
**أَفَرَتِ القِدْرُ تأفِر أَفْراً**: kaynadığı ve kaynaması şiddetlendiği zaman; sanki sıçrayarak sıçrıyor gibidir. Dedi ki:
باخوا وقِدرُ الحَرْب تَغْلي أَفرا
Ve erkeklerden **المِئْفَر**: adamın önünde koşup ona yardım eden ve ona hizmet eden kimsedir. Ve denilir: onun önünde **يأفِرُ**; ve **مِئْفراً** edinilmiştir. Dedi ki:
لم يُنْجِهِمْ منك النّجاء المِئفَرُ
Ve insan **يَأْفِرُ أَفْراً**: sıçradığı ve koşarak yürüdüğü zaman.

**أرف**:
**الآُرْفيُّ**: saf, iyi ekşi süt; ayrıca ceylanların sütüne de denilir.
Evi **أَرَّفْتُ** **تَأْريقاً**: yani onu böldüm ve sınırlarını belirledim.
Ve evin **أُرْفَ**’unu bina ettim; o: alâmetlerdir. Bir tanesi: **أُرْفةٌ**; ve hafif **رف**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

فارَتْ القِدْرُ تَفورُ فَوْراً وفَوَراناً: جاشتْ. ومنه قولهم: ذهبْتُ في حاجة ثم أتيتُ فلاناً من فَوْري، أي قبل أن أسكن. وفارَ فائِرُهُ: لغة في ثار ثائره، إذا جاش غضبه. وفَوْرَةُ الحَرِّ: شدته. وفَوْرَةُ العشاء: بعد العَتَمَةِ. والفُورُ بالضم: الظباء، لا واحد لها من لفظها. وفَوَّارَةُ الوَرِكِ: ثَقْبُها. وفُوارَةُ القِدْرِ: ما يَفورُ من حَرِّها. والفِيارانِ: اللذان يكتنفان لسان الميزان.

##### Türkçe

**فارَتْ القِدْرُ** **تَفورُ** **فَوْراً** و**فَوَراناً**: kaynadı. Bundan, onların sözü: “Bir ihtiyaç için gittim, sonra falancaya **من فَوْري** geldim”; yani, sakinleşmeden önce. Ve **فارَ فائِرُهُ**: **ثار ثائره** hakkında bir dildir; öfkesi kabardığı zaman. Ve **فَوْرَةُ الحَرِّ**: onun şiddeti. Ve **فَوْرَةُ العشاء**: **العَتَمَةِ**’den sonra. Ve **الفُورُ** (ötre ile): ceylanlar; lafzından tekili yoktur. Ve **فَوَّارَةُ الوَرِكِ**: onun deliği. Ve **فُوارَةُ القِدْرِ**: onun hararetinden kaynayan şey. Ve **الفِيارانِ**: terazi dilini kuşatan iki şey.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الفاء والواو وما يثلثهما)
(فوت) الفاء والواو والتاء أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على خلافِ إدراكِ الشّيءِ والوصولِ إليه. يقال: فاته الشَّيءُ فوتاً. وتفاوَتَ الشَّيئانِ: تباعَدَ ما بينهما، أي لم يُدرِك هذا ذاك. والافتيات: افتعالٌ من الفَوت، وهو السَّبق إلى الشَّيء دون الائتمار([1]) . يقال: فلانٌ لا يُفْتاتُ عليه، أي لا يُعْمَل شيءٌ دون أمرِه.
ومن الباب: الفَوْت: الفُرْجة بين الشَّيئين، كالفُرجة بين الإصبَعَين. والجمع أفوات. يقال: ماتَ موتَ الفَوات، إذا فُوجئَ، كأنَّه فاته ما أرادَ من وصيَّةٍ وشِبْهها. ويقال: هو منِّي فَوْتَ الرُّمح. وشَتَم رجلٌ آخرَ فقال: "جعل الله تعالى رزقَه فوتَ فيه"، أي حيث يراه ولا يصلُ إليه.
(فوج) الفاء والواو والجيم كلمةٌ تدلُّ على تجمُّع. من ذلك الفَوْج، الجماعة من النَّاس، والجمع أفواج، وجمع الجمعِ أفاوِج وأفاويج. وأمَّا أفاجَ الرَّجُل، إذا أسرَعَ، فهو من ذوات الياء، والفَيْج منه.
(فوح) الفاء والواو والحاء كلمةٌ تدلُّ على ثَوْرٍ وغَليان. يقال: فاحت الرِّيح تَفوح فَوْحاً. وحكى ناسٌ: فاحت القِدرُ: غلَتْ. وأفحتُها أنا.
(فود) الفاء والواو والدال كلمةٌ واحدة، ثمَّ تستعار. فالفَوْد: مُعظَم شعرِ اللِّمَّة ممَّا يلي الأذُنين* ثم يقولون استعارةً لجناحَيِ العُقاب: فَوْدان.
وممَّا ليس منه قولُهم: فاد يفود، إذا مات، والأصل في هذا الياء، وقد ذكر.
(فور) الفاء والواو والراء كلمةٌ تدلُّ على غَلَيان، ثم يقاس عليها. فالفَوْر: الغَلَيان. يقال: فارت القدرُ تَفورُ فَوراً. قال:
تَفور علينا قِدرُهم فنُدِيمُها *** ونَفْثَؤُها عنَّا إذا حَمْيُها غلا([2])
وفار غضبُه، إذا جاشَ.
وممَّا قِيس على هذا قولُهم: فَعَله من فَوْره، أي في بدء أمرِه، قبل أنْ يسكُن.
(فوز) الفاء والواو والزاء كلمتانِ متضادّتان. فالأولى النّجاة والأخرى الهَلكة.
فالأولى قولهم: فازَ يفوز، إذا نجا، وهو فائز. وفاز بالأمر، إذا ذهب به وخلَص. وكان الرجلُ يقول لامرأته إذا طلّقها: فُوزِي بأمرك([3]) ، كما يقال: أمرُك بيدك. ويقال لمن ظَفِر بخيرٍ وذهب به. قال الله تعالى: ﴿فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وأُدْخِلَ الجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ﴾  [آل عمران 185].
والكلمة الأخرى قولهم: فَوَّزَ الرَّجُل، إذا مات. قال الكُميت:
فما ضرَّها أنَّ كعباً ثَوَى  *** وفوّز مِن بعدِه جَرْوَلُ([4])
ثم اختُلِف في المَفَازَة، فقال قومٌ: سمِّيَتْ بذلك تفاؤلاً لراكبها بالسَّلامة والنَّجاة. والمَفَازَة: المَنْجَاة. قال الله عزّ وعلا: ﴿بِمَفَازَةٍ مِنَ العَذَابِ﴾ [آل عمران 188]. وقال آخرون: هي من الكلمة الثَّانية، فَوَّزَ، إذا هَلكَ. ثم يقال: فوَّز الرَّجُل، إذا ركب المَفَازَة. قال:
* فوّزَ من قُرَاقِرٍ إلى سُوَى([5]) *
(فوص) الفاء والواو والصاد كلمةٌ تدلُّ على خُلوصٍ أو خَلاَصٍ من شيء. يقال: قَبَضت على ذَنَبِ الضّبِّ فأفاصَ من يدي، أي خلَّصَ ذنبه. والمَفَاوصة في الحديث: الإبانة. وما يُفِيص بها لسانُه، أي يُبين.
(فوض) الفاء والواو والضاد أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على اتّكال في الأمر على آخَر وردِّه عليه، ثم يفرَّع فيردّ إليه ما يُشبهه. من ذلك فوَّضَ إليه أمرَه، إذا ردَّه. قال الله تعالى في قصّةِ من قال: ﴿وأُفَوِّضُ أَمْرِي إلى اللهِ﴾  [غافر 44].
ومن ذلك قولُهم: باتوا فَوْضَى([6]) ، أي مختلطين، ومعناه أنّ كلاًّ فوَّض أمرَه إلى الآخَر. قال:
طعامُهم فوضَى فَضاً في رحالِهِمْ  *** ولا يُحْسِنون السِّرَّ إلاّ تنادِيا([7])

ويقال: مالُهم فوضَى بينهم، إذا لم يخالِفْ أحدُهم الآخَر. وتفاوَض الشَّريكان في المال، إذا اشتركا ففوَّض كلٌّ أمرَه إلى صاحبه([8]) ، هذا راضٍ بما صنع ذاك وذاك راضٍ بما صنع هذا، ممَّا أجازته الشَّريعة.
(فوع) الفاء والواو والعين يدلُّ على ثَوْرٍ في شيء. يقال لخِمْرة الطِّيب وما ثار من ريحه: فَوْعة. ويقال لارتفاع النهار: فَوعة.
(فوغ) الفاء والواو والغين كلمةٌ إن صحَّت. يقولون: إن الفَوغ([9]) : الضَّخم. يقال: امرأته فَوغاء.
(فوف) الفاء والواو والفاء كلمةٌ واحدة. يقولون: الفُوف: القُطن. ثم يقال للبياض يُرَى في أظفار الأحداث: الفُوف. ومن ذلك يقال: بُرْدٌ مفَوَّف.
(فوق) الفاء والواو والقاف أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على عُلُوٍّ، والآخرُ على أوْبة ورُجوع.
فالأوّل الفَوْق، وهو العُلُوّ. ويقال: فلانٌ فاقَ أصحابَه يفوقُهم، إذا علاهم وأمرٌ فائق، أي مرتفع عالٍ.
وأمَّا الآخَر فَفُوَاق النَّاقَة، وهو رُجوع اللَّبنِ في ضَرعها بعد الحَلب. تقول: ما أقامَ عندَه إلاَّ فُوَاقَ ناقة. واسم المجتمِع من الدِّرِّ: فيقة، والأصل فيه الواو. قال الأعشى:
حتَّى إذا فِيقةٌ في ضَرْعِها اجتمَعتْ  *** جاءت لتُرضِع شِقّ النفس لو رَضَعا([10])
وفي بعض الحديث في ذكر القرآن: "أَتَفَوَّقُهُ تَفَوُّقَ اللَّقوح([11]) " معناه لا أقرأ جزئي([12]) مرّةً واحدة لكن شيئاً بعد شيء. شبَّهَه بفُواق الدِّرَّة. يقال فُوَاق وفَواق قال الله تعالى: ﴿ما لَهَا مِنْ فَوَاق([13])﴾  [ص 15]، أي ما لها من رُجوعٍ ولا مَثْنَوِيّةٍ ولا ارتداد. وقال غيرُه: ما لها من نَظِرة. والمعنيان قريبان. ويقولون: أفاقَ السَّكرانُ يُفيق، وذلك من أوبةِ عقلِه إليه. والأفاويق: ما اجتَمَعَ من الماء في السَّحاب.
ومن الباب الفُوق: فُوق السَّهم* وسمِّي لأنَّ الوترَ يُجعَل كأنَّه قد رُدَّ فيه، والجمع أفواق. ويقولون: فُقىً، وهو مقلوبٌ. ويقال سهمٌ أفْوَق([14]) ، إذا انكسر فُوقه.
وممَّا شذَّ عن هذين الأصلين قولهم: هو يَفُوق بنفسه. وهذا من باب الإبدال وإنما أصلُه يسوق، والفاء بدلٌ من السين، وذلك إذا جادَ بنفْسه.
(فول) الفاء والواو واللام كلمةٌ إن صحَّتْ. يقولون: الفُول: الباقلَّى.
(فوم) الفاء والواو والميم أصلٌ صحيحٌ مختلَفٌ في تفسيره، وهو، الفُوم. قال قومٌ: هو الثُّوم، وقال آخرون: هو الحِنطة. ويقولون: فَوِّمُوا لنا، أي اخبزُوا.
(فوه) الفاء والواو والهاء أصلٌ صحيح يدلُّ على تفتُّحٍ في شيء. من ذلك الفَوَه: سَعة الفم. رجلٌ أفْوَه وامرأةٌ فوهاء. ويقولون أهلُ العربية([15]) : إنَّ أصلَ الفم فَوَهٌ، ولذلك قالوا: رجلٌ أفْوَه. وفاهَ الرّجلُ بالكلام يَفُوهُ به، إذا لفَظَ به. والمُفَوَّه: القادر على الكلام. وزعم ناسٌ أن الفَوَه أيضاً: خُروج الثَّنايا العُلْيا وطُولُها.
ومن الباب الفُوَّهَة: فم النَّهْر، وإنما بنَوه هذا البناء فرقاً بين الذي للنّهر والذي للإنسان. والفُوه: واحد أفواه الطِّيب، مثل سُوق وأسواق. والقياس واحد، كأنَّه لما فاحت رائحتُه فاه بها، أي نطق.
---------------------ـ
([1]) الائتمار: الاستشارة. وفي المجمل: "دون ائتمار من يؤتمر".
([2]) للنابغة الجعدي، كما سبق في (دوم). والبيت بنسبته في اللسان (دوم)، وبدون نسبة في (فثأ).
([3]) هذه العبارة مما لم يرد في المعاجم المتداولة. وانظر ما سبق في (فلح).
([4]) اللسان (فوز) برواية: "توى" بالتاء المثناة. وروي بالثاء المثلثة، كما هنا، في اللسان (ثوى). وكلاهما بمعنى واحد، أي هلك.
([5]) الرجز لشاعر من المسلمين يقوله في رافع بن عميرة الطائي، وكان رافع دليل خالد بن الوليد في السير من قراقر. وهو ماء لكلب، إلى سوى، وهو ماء لبهراء وبينهما خمس ليال. انظر الطبري (4: 45) في حوادث سنة 13 ومعجم البلدان (قراقر، سوى). وأنشده في اللسان (فوز).
([6]) في الأصل: "ماتوا فوضى"، تحريف. وفي المجمل: "وبات الناس فوضى".
([7]) في اللسان (فوض): "ولا يحسبون السوء".
([8]) في الأصل: "ففوض أمر كله إلى صاحبه".
([9]) ورد "الفوغ" و "الفوغاء" أيضاً في المجمل، ولم يردا في المعاجم المتداولة.
([10]) ديوان الأعشى 84 واللسان (فوق).
([11]) هو من حديث أبي موسى الأشعري، تذاكر هو ومعاذ قراءة القرآن فقال أبو موسى: "أما أنا فأتفوقه تفوق اللقوح". اللسان (فوق).
([12]) في الأصل: "لا أقرئ"، صوابه في المجمل واللسان.
([13]) قرأ حمزة والكسائي وخلف بضم الفاء، وهي لغة تميم وأسد وقيس، ووافقهم الأعمش، والباقون بفتحها، وهي لغة الحجاز. إتحاف فضلاء البشر 372.
([14]) في الأصل: "أفواق"، صوابه في المجمل واللسان.
([15]) سبق نظير هذا التعبير في مادة (فهم).

ـ

##### Türkçe

(**باب الفاء والواو وما يثلثهما**)

(**فوت**) **الفاء والواو والتاء** sağlam bir asıldır; bir şeyin idrak edilmesinin ve ona ulaşılmasının zıddına delâlet eder. Denir: **فاته الشَّيءُ فوتاً**. Ve **تفاوَتَ الشَّيئانِ**: ikisi arasındaki şey uzaklaştı; yani bu, şunu idrak etmedi. Ve **الافتيات**: **الفَوت**tan bir iftiâldir; o da, danışma olmaksızın şeye karşı öne geçmektir([1]). Denir: **فلانٌ لا يُفْتاتُ عليه**; yani emri olmaksızın bir şey yapılmaz.

Ve babdandır: **الفَوْت**: iki şey arasındaki aralık; iki parmak arasındaki aralık gibi. Çoğulu **أفوات**tır. Denir: **ماتَ موتَ الفَوات**; ansızın yakalandığı zaman; sanki vasiyet ve benzeri şeylerden murad ettiği şey kendisini kaçırmış gibidir. Ve denir: **هو منِّي فَوْتَ الرُّمح**. Bir adam başka bir adama sövdü de dedi ki: “**جعل الله تعالى رزقَه فوتَ فيه**”; yani onu görür de ona ulaşamaz olduğu yerde.

(**فوج**) **الفاء والواو والجيم** toplanmaya delâlet eden bir kelimedir. Bundan: **الفَوْج**; insanlardan cemaat, çoğulu **أفواج**; çoğulun çoğulu **أفاوِج** ve **أفاويج**. Amma **أفاجَ الرَّجُل**; acele ettiği zaman, o **ذوات الياء**dandır; ondan da **الفَيْج**dir.

(**فوح**) **الفاء والواو والحاء** kabarma ve kaynamaya delâlet eden bir kelimedir. Denir: **فاحت الرِّيح تَفوح فَوْحاً**. Bir topluluk nakletti: **فاحت القِدرُ**: kaynadı. Ben de onu **أفحتُها**.

(**فود**) **الفاء والواو والدال** tek bir kelimedir; sonra ödünç alınır. **الفَوْد**: kulakların yanına bitişik olan taraftan, saçın lümmesinin büyük kısmıdır*; sonra ödünçleme olarak kartalın iki kanadı için derler: **فَوْدان**.

Ve ondan olmayan şeylerdendir onların sözü: **فاد يفود**; öldüğü zaman. Bunun aslı **الياء**dadır; zikredilmiştir.

(**فور**) **الفاء والواو والراء** kaynamaya delâlet eden bir kelimedir; sonra ona kıyas edilir. **الفَوْر**: kaynamadır. Denir: **فارت القدرُ تَفورُ فَوراً**. Dedi ki:
تَفور علينا قِدرُهم فنُدِيمُها *** ونَفْثَؤُها عنَّا إذا حَمْيُها غلا([2])
Ve **فار غضبُه**; coştuğu zaman.

Ve buna kıyas edilen şeylerdendir onların sözü: **فَعَله من فَوْره**; yani işinin başlangıcında, sakinleşmeden önce.

(**فوز**) **الفاء والواو والزاء** birbirine zıt iki kelimedir. Birincisi kurtuluş, ikincisi helâk.

Birincisi onların sözü: **فازَ يفوز**; kurtulduğu zaman; o **فائز**dir. Ve **فاز بالأمر**; onu alıp gittiği ve sıyrıldığı zaman. Adam, karısını boşadığı zaman ona derdi: **فُوزِي بأمرك**([3]); “işin elindedir” denildiği gibi. Hayırla zafere erip onu alıp gidene de denir. Allah تعالى dedi ki: ﴿فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وأُدْخِلَ الجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ﴾  [آل عمران 185].

Diğer kelime onların sözü: **فَوَّزَ الرَّجُل**; öldüğü zaman. **الكُميت** dedi ki:
فما ضرَّها أنَّ كعباً ثَوَى  *** وفوّز مِن بعدِه جَرْوَلُ([4])
Sonra **المَفَازَة** hakkında ihtilâf edildi. Bir kavim dedi ki: ona, binit sahibinin selâmet ve kurtuluşla tefe’ül etmesi sebebiyle bu ad verilmiştir. Ve **المَفَازَة**: **المَنْجَاة**dır. Allah عزّ وعلا dedi ki: ﴿بِمَفَازَةٍ مِنَ العَذَابِ﴾ [آل عمران 188]. Başkaları dedi ki: o, ikinci kelimedendir; **فَوَّزَ**; helâk olduğu zaman. Sonra denir: **فوَّز الرَّجُل**; **المَفَازَة**ye bindiği zaman. Dedi ki:
* فوّزَ من قُرَاقِرٍ إلى سُوَى([5]) *

(**فوص**) **الفاء والواو والصاد** bir şeyden arınmaya yahut kurtulmaya delâlet eden bir kelimedir. Denir: **قَبَضت على ذَنَبِ الضّبِّ فأفاصَ من يدي**; yani kuyruğunu kurtardı. Ve hadiste **المَفَاوصة**: ayırıp belirtmedir. Ve **وما يُفِيص بها لسانُه**; yani dili onunla açıklar.

(**فوض**) **الفاء والواو والضاد** sağlam bir asıldır; işte bir başkasına dayanmayı ve onu ona iade etmeyi gösterir; sonra dallanır da ona benzeyen şey ona döndürülür. Bundan: **فوَّضَ إليه أمرَه**; onu iade ettiği zaman. Allah تعالى, “﴿وأُفَوِّضُ أَمْرِي إلى اللهِ﴾” diyenin kıssasında dedi  [غافر 44].

Ve bundan onların sözü: **باتوا فَوْضَى**([6]); yani karışık hâlde. Manası: her birinin işini ötekine havale etmiş olmasıdır. Dedi ki:
طعامُهم فوضَى فَضاً في رحالِهِمْ  *** ولا يُحْسِنون السِّرَّ إلاّ تنادِيا([7])

Ve denir: **مالُهم فوضَى بينهم**; birinin ötekine muhalefet etmediği zaman. Ve **تفاوَض الشَّريكان في المال**; mala ortak oldukları zaman; her biri işini arkadaşına havale etti([8]); bu, onun yaptığından razı, o da bunun yaptığından razı; şeriatın cevaz verdiği şeylerdendir.

(**فوع**) **الفاء والواو والعين** bir şeyde kabarmaya delâlet eder. Güzel koku mayasına ve kokusundan kabaran şeye **فَوْعة** denir. Gündüzün yükselmesine de **فَوعة** denir.

(**فوغ**) **الفاء والواو والغين** sahih ise bir kelimedir. Derler ki: **الفَوغ**([9]): iri. Denir: **امرأته فَوغاء**.

(**فوف**) **الفاء والواو والفاء** tek bir kelimedir. Derler ki: **الفُوف**: pamuk. Sonra gençlerin tırnaklarında görülen beyazlığa **الفُوف** denir. Bundan: **بُرْدٌ مفَوَّف** denir.

(**فوق**) **الفاء والواو والقاف** iki sağlam asıldır; birisi yükseklik üzerine, diğeri dönüp gelme ve geri dönüş üzerine delâlet eder.

Birincisi **الفَوْق**tur; o da yüksekliktir. Ve denir: **فلانٌ فاقَ أصحابَه يفوقُهم**; onları aştığı zaman. Ve **أمرٌ فائق**; yani yüksek, yüce.

Amma diğeri: **فَفُوَاق النَّاقَة**; sağmadan sonra sütün onun memesine geri dönmesidir. Dersin ki: **ما أقامَ عندَه إلاَّ فُوَاقَ ناقة**. Sütün birikmiş olanının adı: **فيقة**; aslı **الواو**dadır. **الأعشى** dedi ki:
حتَّى إذا فِيقةٌ في ضَرْعِها اجتمَعتْ  *** جاءت لتُرضِع شِقّ النفس لو رَضَعا([10])
Bazı hadiste Kur’an’ın zikrinde: “**أَتَفَوَّقُهُ تَفَوُّقَ اللَّقوح**([11])” (vardır); manası: cüz’ümü([12]) bir defada okumam; fakat şey şey (parça parça). Onu sütün **فُواق**ına benzetti. **فُوَاق** ve **فَواق** denir. Allah تعالى dedi ki: ﴿ما لَهَا مِنْ فَوَاق([13])﴾  [ص 15]; yani onun için bir geri dönüş, bir ikileme, bir dönüp gelme yoktur. Başkası dedi ki: onun için bir mühlet yoktur. İki mana yakındır. Ve derler ki: **أفاقَ السَّكرانُ يُفيق**; aklının ona dönüp gelmesindendir. Ve **الأفاويق**: bulutta sudan toplanan şeylerdir.

Ve babdandır **الفُوق**: okun **فُوق**u*; ona bu ad verildi; çünkü kiriş, sanki ona geri döndürülmüş gibi yapılır. Çoğulu **أفواق**. Ve derler ki: **فُقىً**; o ters çevrilmiştir. Ve denir: **سهمٌ أفْوَق**([14]); **فُوق**u kırıldığı zaman.

Bu iki asıldan şâz olan şeylerdendir onların sözü: **هو يَفُوق بنفسه**. Bu, ibdâl babındandır; aslında **يسوق**tur; **الفاء**, **السين**in bedelidir; bu da, canıyla cömert davrandığı zaman.

(**فول**) **الفاء والواو واللام** sahih ise bir kelimedir. Derler ki: **الفُول**: bakla.

(**فوم**) **الفاء والواو والميم** tefsirinde ihtilâf edilen sağlam bir asıldır; o da **الفُوم**dur. Bir kavim dedi: o sarımsaktır; başkaları dedi: o buğdaydır. Ve derler ki: **فَوِّمُوا لنا**; yani bize ekmek yapın.

(**فوه**) **الفاء والواو والهاء** bir şeyde açılmaya delâlet eden sağlam bir asıldır. Bundan: **الفَوَه**: ağzın genişliği. **رجلٌ أفْوَه** ve **امرأةٌ فوهاء**. Ve **أهلُ العربية**([15]) derler ki: ağzın aslı **فَوَهٌ**dur; bundan dolayı **رجلٌ أفْوَه** dediler. Ve **فاهَ الرّجلُ بالكلام يَفُوهُ به**; onu telaffuz ettiği zaman. Ve **المُفَوَّه**: konuşmaya muktedir olan. Bir topluluk iddia etti ki **الفَوَه** ayrıca: üst ön dişlerin çıkması ve onların uzunluğudur.

Ve babdandır **الفُوَّهَة**: nehrin ağzı; bunu, nehre ait olan ile insana ait olan arasında fark olsun diye bu yapıda bina ettiler. Ve **الفُوه**: güzel kokunun ağızlarının bir tekidir; **سُوق** ve **أسواق** gibi. Kıyas tektir; sanki kokusu yayıldığında onunla **فاه** etti; yani konuştu.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الفور: شدة الغليان، ويقال ذلك في النار نفسها إذا هاجت، وفي القدر، وفي الغضب نحو: ﴿وهي تفور﴾ [الملك/7]، ﴿وفار التنور﴾ [هود/40]، قال الشاعر:
*ولا العرق فارا*
(البيت:
*لها رسغ أيد مكرب**فلا العظم واه ولا العرق فارا*
وهو لعوف بن الخرع يصف قوسا. والبيت في اللسان (فور) ؛ والمفضليات ص 414؛ ومطلع القصيدة:
*أمن آل مي عرفت الديارا**بحيث الشقيق خلاء قفارا) *
ويقال: فار فلان من الحمى يفور، والفوارة: ما تقذف به القدر من فورانه، وفوارة الماء سميت تشبيها بغليان القدر، ويقال: فعلت كذا من فوري، أي: غليان الحال، وقيل: سكون الأمر. قال تعالى: ﴿ويأتوكم من فورهم هذا﴾ [آل عمران/125]، والفار جمعه فيران، وفأرة المسك تشبيها بها في الهيئة، ومكان فئر: فيه الفأر.

- الفوز: الظفر بالخير مع حصول السلامة. قال تعالى: ﴿ذلك هو الفوز الكبير﴾ [البروج/11]، ﴿فاز فوزا عظيما﴾ [الأحزاب/71]، ﴿ذلك هو الفوز المبين﴾ [الجاثية/30]، وفي أخرى: ﴿العظيم﴾ ( ﴿وذلك هو الفوز العظيم﴾ سورة غافر: آية 9) ﴿أولئك هم الفائزون﴾ [التوبة/20]، والمفازة قيل: سميت تفاؤلا للفوز، وسميت بذلك إذا وصل بها إلى الفوز، فإن القفر كما يكون سببا للهلاك فقد يكون سببا للفوز، فيسمى بكل واحد منهما حسبما يتصور منه ويعرض فيه، وقال بعضهم: سميت مفازة من قوله: فوز الرجل: إذا هلك (انظر: المجمل 3/707)، فإن يكن فوز بمعنى هلك صحيحا فذلك راجع إلى الفوز تصورا لمن مات بأنه نجا من حبالة الدنيا، فالموت - وإن كان من وجه هلكا - فمن وجه فوز، ولذلك قيل: ما أحد إلا والموت خير له (قال بعض السلف: ما من أحد، إلا والموت خير له من الحياة؛ لأنه إن كان محسنا فالله تعالى يقول: ﴿وما عند الله خير وأبقى﴾، وإن كان مسيئا فالله تعالى يقول: ﴿إنما نملي لهم ليزدادوا إثما﴾. تحسين القبيح ص 72)، هذا إذا اعتبر بحال الدنيا، فأما إذا اعتبر بحال الآخرة فيما يصل إليه من النعيم فهو الفوز الكبير: ﴿فمن زحزح عن النار وأدخل الجنة فقد فاز﴾ [آل عمران /185]، وقوله: ﴿فلا تحسبنهم بمفازة من العذاب﴾ [آل عمران/188]، فهي مصدر فاز، والاسم الفوز، أي: لا تحسبنهم يفوزون ويتخلصون من العذاب. وقوله: ﴿إن للمتقين مفازا﴾ [النبأ/31]، أي: فوزا، أي: مكان فوز، ثم فسر فقال: ﴿حدائق وأعنابا...﴾ الآية [النبأ/32]، وقوله: ﴿ولئن أصابكم فضل﴾ إلى قوله: ﴿فوزا عظيما﴾ (الآية: ﴿ولئن أصابكم فضل من الله ليقولن كأن لم تكن بينكم وبينه مودة يا ليتني كنت معهم فأفوز فوزا عظيما﴾ سورة النساء: آية 73) أي: يحرصون على أغراض الدنيا، ويعدون ما ينالونه من الغنيمة فوزا عظيما.

##### Türkçe

- **الفور**: kaynamanın şiddeti; ve bu, ateşin kendisinde, kabardığı zaman; ve tencerede; ve öfkede denir; şu gibi: ﴿وهي **تفور**﴾ [الملك/7]، ﴿و**فار** التنور﴾ [هود/40]، şair dedi:
*ولا العرق **فارا***
(beyit:
*لها رسغ أيد مكرب**فلا العظم واه ولا العرق **فارا***
ve o, bir yayı vasfeden عوف بن الخرع’ındır. Beyit Lisân’da (**فور**)dadır; ve el-Mufaḍḍaliyyât s. 414; ve kasidenin matla‘ı:
*أمن آل مي عرفت الديارا**بحيث الشقيق خلاء قفارا) *
Ve denir: falan, hummadan **فار** eder, **يفور**; ve **الفوارة**: tencerenin kaynamasından dolayı fışkırttığı şeydir; ve suyun **فوارة**’sı, tencerenin kaynamasına benzetme olarak adlandırıldı; ve denir: bunu, **من فوري** yaptım; yani: hâlin kaynaması; ve denildi: işin sükûnu. Yüce Allah dedi: ﴿ويأتوكم من **فورهم** هذا﴾ [آل عمران/125]، ve **الفار**; onun çoğulu **فيران**’dır; ve **فأرة المسك** şekil bakımından ona benzetme olarak; ve **فئر** yeri: içinde fare vardır.

- **الفوز**: selâmetin elde edilmesiyle birlikte hayra erişme. Yüce Allah dedi: ﴿ذلك هو **الفوز** الكبير﴾ [البروج/11]، ﴿**فاز** **فوزا** عظيما﴾ [الأحزاب/71]، ﴿ذلك هو **الفوز** المبين﴾ [الجاثية/30]، ve bir diğerinde: ﴿العظيم﴾ ( ﴿وذلك هو **الفوز** العظيم﴾ سورة غافر: آية 9) ﴿أولئك هم **الفائزون**﴾ [التوبة/20]، ve **المفازة** hakkında denildi: **الفوز** için iyimserlik olarak adlandırıldı; ve ona, onunla **الفوز**’a ulaşıldığı zaman bu ad verildi; çünkü çöl, nasıl helâke sebep oluyorsa, **الفوز**’a da sebep olabilir; böylece, ondan tasavvur edilene ve onda ortaya çıkana göre ikisinden her biriyle adlandırılır. Ve bazısı dedi: “**فوز** الرجل” sözünden dolayı **مفازة** diye adlandırıldı: kişi **فوز** ettiğinde; yani helâk olduğunda (bak: المجمل 3/707). Eğer **فوز**’un “helâk oldu” mânasında olması sahih ise, bu, ölen kimsenin dünya tuzağından kurtulduğu tasavvuruyla **الفوز**’a racidir; böylece ölüm—bir yönden helâk olsa da—bir yönden **فوز**’dur; bundan dolayı denildi: hiç kimse yoktur ki ölüm onun için daha hayırlı olmasın (bazı selef dedi: hiç kimse yoktur ki ölüm onun için hayattan daha hayırlı olmasın; çünkü eğer iyilik yapan ise, Yüce Allah der ki: ﴿وما عند الله خير وأبقى﴾، ve eğer kötülük yapan ise, Yüce Allah der ki: ﴿إنما نملي لهم ليزدادوا إثما﴾. تحسين القبيح s. 72)، bu, dünya hâliyle itibar edildiği zamandır; âhiret hâliyle, ulaştığı nimet bakımından itibar edilince ise o, **الفوز** الكبير’dir: ﴿فمن زحزح عن النار وأدخل الجنة فقد **فاز**﴾ [آل عمران /185]، ve O’nun sözü: ﴿فلا تحسبنهم ب**مفازة** من العذاب﴾ [آل عمران/188]، o, **فاز**’ın masdarıdır; ve isim **الفوز**’dur; yani: onları, azaptan **يفوزون** ve kurtulurlar diye sanma. Ve O’nun sözü: ﴿إن للمتقين **مفازا**﴾ [النبأ/31]، yani: **فوزا**; yani: **فوز** yeri; sonra açıkladı da dedi: ﴿حدائق وأعنابا...﴾ âyet [النبأ/32]، ve O’nun sözü: ﴿ولئن أصابكم فضل﴾ ... O’nun sözüne kadar: ﴿**فوزا** عظيما﴾ (âyet: ﴿ولئن أصابكم فضل من الله ليقولن كأن لم تكن بينكم وبينه مودة يا ليتني كنت معهم فأ**فوز** **فوزا** عظيما﴾ سورة النساء: آية 73) yani: dünya maksatlarına hırs ederler; ve ganimetten elde ettiklerini **فوزا** عظيما sayarlar.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ف و ر
فارت القدر وفارت فوّارتها‏.‏
وعين فوّاره في أرض خوّارة‏.‏
وفار الماء من العين‏.‏
ومن المجاز‏:‏ فار الغضب وأخاف أن تفور عليّ وقال ذلك في فورة الغضب‏.‏
ويقال‏:‏ فلان ثار ثائره وفار فائه إذا اشتد غضبه‏.‏
وبنو فلان تفور علينا قدرهم‏.‏
قال‏:‏ تفور علينا قدرهم فنديمها ونفثؤها عنا إذا حميها غلا وشرب فورة العقار وهي طفاوتها وما فار منها‏.‏
وأخذت الشيء بفورته أي بحداثته‏.‏
وقفلوا من غزوة وخرجوا من فورهم إلى أخرى‏.‏
وانظر إلى فوّارتي وركيه وهما اللتان تفوران أي تتحركان إذا مشى الفرس ويقال لهما‏:‏ فوّارتا الورك ودوّارتاه ومنه قولهم‏:‏ ‏"‏ لا أفعل ذلك ما لألأت الفور ‏"‏ أي بصبصت التي تفور بأذنابها أي تحرّكها قيل‏:‏ هي الظباء وقيل‏:‏ أولاد الأروى‏.‏

##### Türkçe

ف و ر
**فارت** tencere kaynadı ve onun **فوّارتها**’sı (kaynama kabarması) kaynadı.
Ve **عين فوّاره** (fışkıran kaynak) **في أرض خوّارة** (çökük/gevşek bir arazide).
Ve su kaynaktan **فار** (fışkırdı/kaynayıp çıktı).
Ve mecazdandır: öfke **فار** (kabardı) ve korkarım ki bana karşı **تفور** (kabarırsın); bunu öfkenin **فورة**’sında (kabarmasında) söyledi.
Ve denilir: falanın **ثار ثائره**’i ve **فار فائه**’si, öfkesi şiddetlendiği zaman.
Ve falan oğulları, bize karşı onların tenceresi **تفور** (kabarır/taşar).
Dedi ki: onların tenceresi bize karşı **تفور**; biz de onu **فنديمها** (yatıştırırız) ve onu bizden **ونفثؤها** (uzaklaştırırız); onun sıcağı kızışınca **غلا** (kaynadı). Ve içti **فورة العقار**’ı (şarabın kabarmasını), o onun **طفاوتها**’sıdır (yüzey kabarcıkları/köpüğü) ve ondan **فار** (taşan/kabarıp çıkan) şeydir.
Ve şeyi onun **بفورته**’siyle aldım; yani onun yeniliğiyle.
Ve bir gazveden döndüler ve onların **فورهم**’ünden (hemen ardından/ara vermeden) diğerine çıktılar.
Ve bak benim **فوّارتي وركيه**’ne; ikisi, at yürüdüğü zaman **تفوران** (hareket eder) olan ikisidir; ve onlara denilir: **فوّارتا الورك** ve onun **دوّارتاه**’ı. Ve ondandır onların sözü: "Onu yapmam, **ما لألأت الفور**" yani kuyruklarıyla **تفور** (kıpırdayan) yani onu hareket ettiren (hayvanlar) **بصبصت** (kuyruk salladı) müddetçe. Denildi ki: onlar **الظباء**’dır; ve denildi ki: **أولاد الأروى**’dır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

فارَ الشيء فَوْراً وفُؤُوراً وفُواراً وفَوَراناً: جاش. وأَفَرْته وفُرْتُه المتعدّيان؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
فلا تَسْأَلِيني واسأَلي عن خَلِيقَتي،
إِذا رَدَّ عافي القِدْر، مَنْ يَسْتَعِيرُها
وكانوا قُعوداً حَوْلَها يَرْقُبونها،صلى الله عليه وسلموكانتْ فَتاةُ الحيّ ممن يُفيرُها
يُفِيرُها: يوقد تحتها، ويروى يَفُورها على فُرْتُها، ورواه غيره يُغِيرها أَي يشدّ وَقُودها. وفارتِ القِدْرُ تَفُور فَوْراً وفَوَراناً إِذا غلت وجاشت. وفار العِرْقُ فَوَراناً: هاج ونَبَعَ. وضرْبٌ فَوَّار: رَغِيبٌ واسع؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
بِضَرْبٍ يُخَفِّتُ فوَّارُه،
وطَعْنٍ تَرى الدمَ منه رَشِيشا
إِذا قَتَلوا منكمُ فارساً،
ضَمِنَّا له خَلْفَه أَن يَعِيشا
يُخَفِّتُ فَوَّارُه أَي أَنها واسعة فدمها يسيل ولا صوت له. وقوله: ضَمِنَّا له خَلْفَه أَن يعيشا، يعني أَنه يُدْرَكُ بثأْره فكأَنه لم يُقتل. ويقال: فارَ الماءُ من العين يَفُورُ إِذا جاش. وفي الحديث: فجعل الماءُ يَفُور من بين أَصابعه أَي يَغْلي ويظهر متدفِّقاً. وفارَ المسكُ يَفُورُ فُوَاراً وفَواراناً: انتشر. وفارةُ المِسْكِ: رائحته، وقيل: فارتُه وعاؤُه، وأَما فأْرَةُ المسك، بالهمز، فقد تقدم ذكرها. وفارة الإِبل: فَوْح جلودها إِذا نَدِيَتْ بعد الوِرْدِ؛ قال:
لها فارةٌ ذَفْراءُ كلَّ عشيةٍ،
كما فَتَقَ الكافورَ، بالمسكِ، فاتِقُه
وجاؤوا من فَوْرِهمْ أَي من وجههم. والفائرُ: المنتشرُ الغَضَب من الدواب وغيرها. ويقال للرجل إِذا غضب: فارَ فائرُه وثارَ ثائرُه أَي انتشر غضبه. وأَتيته في فَوْرَةِ النهار أَي في أَوله. وفَوْرُ الحرّ: شدته. وفي الحديث: كلا، بل هي حُمَّى تَثُور أَو تَفُور أَي يظهر حرها. وفي الحديث: إِن شدة الحرّ من فَوْرِ جهنم أَي وَهَجِها وغلياها. وفَوْرَةُ العشاء: بعده. وفي حديث ابن عمر، رضي الله عنهما: ما لم يسقط فَوْرُ الشَّفَقِ، وهو بقية حمرة الشمس في الأُفُق الغربي، سمِّي فَوْراً لسطوعه وحمرته، ويروى بالثاء وقد تقدم. وفي حديث مِعْصار
(*قوله « وفي حديث معصار» الذي في
النهاية: معضد): خرج هو وفلان فضربوا الخيام وقالوا أَخْرِجْنا من فَوْرَةِ الناس أَي من مجتَمَعِهم وحيث يَفُورونَ في أَسواقهم. وفي حديث مُحَلِّم: نعطيكم خمسين من الإِبل في فَوْرِنا هذا؛ فَوْرُ كلِّ شيء: أَوله. وقولهم: ذهبتُ في حاجةٍ ثم أَتيتُ فُلاناً من فَوْري أَي قبل أَن أَسكن. وقوله عز وجل: ويأْتوكم من فَوْرِهم هذا؛ قال الزجاج: أَي من وجههم هذا. والفِيرةُ: الحُلْبة تخلط للنفساء؛ وقد فَوَّر لها، وقد تقدم ذلك في الهمز.
والفارُ: عَضَل الإِنسان؛ ومن كلامهم: بَرِّز نارَكَ وإِن هَزَلْت فارَكَ أَس أَطعم الطعام وإِن أَضررت ببدنك، وحكاه كراع بالهمز. والفَوَّارتانِ: سِكَّتانِ بين الوركين والقُحْقُحِ إِلى عُرْض الوَرِكِ لا تحولان دون الجوف، وهما اللتان تَفُوران فتتحركان إِذا مشى، وقيل: الفَوَّارةُ خرق في الورك إِلى الجوف لا يحجبه عظم. الجوهري: فَوَّارةُ الورك، بالفتح والتشديد: ثقبها؛ وفُوَارة القِدْر، بالضم والتخفيف: ما يَفُور من حرِّها. الليث: للكرش فَوَّارتان وفي باطنهما عُذَّتان من كل ذي لحم، ويزعمون أَن ماء الرجل يقع في الكُلْية ثم في الفَوَّارة ثم في الخُصْية، وتلك الغُدَّةُ لا تؤكل، وهي لحمة في جوف لحم أَحمر؛ التهذيب: وقول عوف بن الخَرِع يصف قوساً:
لها رُسُغٌ أَيِّدٌ مُكْرَبٌ،
فلا العَظْمُ واهٍ ولا العِرْقُ فارا
المُكْرَبُ: الممتلئ فأَراد أَنه ممتلئ العَصَب. وقوله: ولا العِرْق فارا، قال ابن السكيت: يكره من الفرس فَوْرُ العِرْقِ، وهو أَن يظهر به نَفْخ أَو عَقْدٌ. يقال: قد فارتْ عروقه تَفُور فَوْراً. ابن الأَعرابي: يقال للمَوْجة والبِرْكة فَوَّارة، وكل ما كان غيرَ الماء قيل له فوارة (*
قوله« قيل له فوارة إلى قوله وفوارة الماء منبعه» هكذا بضبط الأصل) ، وقال في موضع آخر: يقال دَوَّارة وفَوَّارة لكل ما لم يتحرّك ولم يدر، فإِذا تحرّك ودار فهي دُوارة وفُوارة. وفَوَّارة الماء: مَنْبَعُه. والفُورُ، بالضم: الظباء، لا واحد لها من لفظها؛ هذا قول يعقوب، وقال كراع: واحدها فائر. ابن الأَعرابي: لا أَفعل ذلك ما لأْلأَتِ الفُورُ أَي بَصْبصَت بأَذنابها، أَي لا أَفعله أَبداً. والفُورُ: الظباء، لا يفرد لها واحد من لفظها.
ويقال: فعلتُ أَمرَ كذا وكذا من فَوْري أَي من ساعتي، والفَوْرُ: الوقت. والفُورةُ: الكُوفة؛ عن كراع. وفَوْرة الجبل: سَراتُه ومَتْنُه؛ قال الراعي:
فأَطْلَعَتْ فَوْرَةَ الآجامِ جافِلةً،
لم تَدْرِ أَنَّى أَتاها أَوَّلُ الذُّعرِ
والفِيارُ: أَحد جانبي حائط لسان الميزان، ولسان الميزان الحديدة التي يكتنفها الفِيارانِ، يقال لأَحدهما فِيارٌ، والحديدةُ المعترِضة التي فيها اللسان المِنْجَمُ، قال: والكِظامَةُ الحَلْقة التي تجمع فيها الخيوط في طرفي الحديدة. ابن سيده: والفِيارانِ حديدتان تكتنفان لسان الميزان، وقد فُرْتُه؛ عن ثعلب، قال: ولو لم نجد الفعل لقضينا عليه بالواو ولعدمنا« ف ي ر» متناسقة.

##### Türkçe

**فارَ** şey **فَوْراً** ve **فُؤُوراً** ve **فُواراً** ve **فَوَراناً**: coştu. Ve onu **أَفَرْته** ve **فُرْتُه** (geçişli olan ikisi); İbnü’l-A‘râbî’den; ve inşâd etti:

Bana sorma, tabiatım hakkında sor,
Tencerenin kaynaması geri döndüğünde, onu kim ödünç alır?
Onlar onun etrafında oturmuş onu gözetliyorlardı, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun; ve mahallenin kızı onu kaynatanlardandı.

**يُفِيرُها**: altında ateş yakar; ve **يَفُورها** diye rivayet olunur, **فُرْتُها** üzere; başkası ise onu **يُغِيرها** diye rivayet etti; yani yakıtını sıkılaştırır (arttırır). Ve tencere **فارتِ** **تَفُور** **فَوْراً** ve **فَوَراناً**: kaynadığı ve coştuğu zaman. Ve damar **فار** **فَوَراناً**: kabardı ve fışkırdı. Ve bir darbe **فَوَّار**: rağbet edilen, geniş; İbnü’l-A‘râbî’den; ve inşâd etti:

Öyle bir darbeyle ki onun **فوَّارُه**’u (coşması) yatıştırır,
Ve bir mızraklamayla ki ondan kanı serpinti hâlinde görürsün.
Sizden bir süvariyi öldürdüklerinde,
Onun arkasını (intikamını) ona yaşatmayı garanti ettik.

“Onun **فَوَّارُه**’unu yatıştırır” yani o (yara) geniştir; bu yüzden kanı akar ve onun sesi yoktur. Ve sözü: “Onun arkasını ona yaşatmayı garanti ettik” yani onun kan davası ile ona yetişilir; sanki öldürülmemiş gibidir. Ve denir: su gözden **فارَ** **يَفُورُ**: coştuğu zaman. Ve hadiste: su, parmaklarının arasından **يَفُور** olmaya başladı; yani kaynar ve akarak görünür. Ve misk **فارَ** **يَفُورُ** **فُوَاراً** ve **فَواراناً**: yayıldı. Ve **فارةُ المِسْكِ**: onun kokusu; ve denildi: onun **فارتُه**’u onun kabıdır. **فأْرَةُ المسك** ise, hemze ile, onun zikri daha önce geçti. Ve **فارة الإِبل**: sulamadan sonra ıslandığında derilerinin kokusu; dedi ki:

Onun her akşam bir **فارةٌ**’si vardır, keskin kokulu,
Tıpkı kâfuru misk ile yaran (açan)ın onu yarması gibi.

Ve **فَوْرِهمْ**’den geldiler: yani yüzlerinden (geldikleri yönden). Ve **الفائرُ**: hayvanlardan ve başkalarından yayılan öfke. Ve erkeğe öfkelendiğinde denir: **فارَ فائرُه** ve **ثارَ ثائرُه**: yani öfkesi yayıldı. Ve gündüzün **فَوْرَةِ**’sinde ona geldim: yani onun başında. Ve **فَوْرُ الحرّ**: onun şiddeti. Ve hadiste: “Hayır; bilakis o, **تَثُور** yahut **تَفُور** eden bir hummadır”: yani onun harareti ortaya çıkar. Ve hadiste: “Sıcağın şiddeti, cehennemin **فَوْرِ**’undandır”: yani onun alevinden ve kaynamasındandır. Ve **فَوْرَةُ العشاء**: ondan sonra. Ve İbn Ömer hadîsinde, Allah ikisinden razı olsun: **فَوْرُ الشَّفَقِ** düşmedikçe; o, batı ufkunda güneş kızıllığının kalıntısıdır; parıltısı ve kızıllığı sebebiyle **فَوْراً** diye adlandırıldı; ve **بالثاء** ile de rivayet olunur, daha önce geçti. Ve **مِعْصار** hadîsinde: o ve falan çıktı; çadırları kurdular ve dediler: bizi insanların **فَوْرَةِ**’sinden çıkar; yani onların toplanma yerinden ve çarşılarında **يَفُورونَ** oldukları (kaynaştıkları) yerden. Ve **مُحَلِّم** hadîsinde: size bu bizim **فَوْرِ**’umuzda elli deve veririz; her şeyin **فَوْرُ**’u: onun başıdır. Ve onların sözü: bir ihtiyaç için gittim, sonra falanı **من فَوْري**’den (hemen) geldim: yani sakinleşmeden önce. Ve O’nun, azze ve celle, sözü: “ve size bu onların **فَوْرِهم**’inden gelirler”; Zeccâc dedi ki: yani bu onların yüzlerinden (geldikleri yönden). Ve **الفِيرةُ**: lohusaya karıştırılan **الحُلْبة**; ve ona **فَوَّر** etti; ve bu hemzede daha önce geçti.

Ve **الفارُ**: insanın adalesi; ve onların sözünden: “Ateşini belirgin kıl; ve **فارَكَ** zayıflasa da”: yani bedenine zarar versen de yemek yedir; ve bunu Kurâ‘ hemze ile nakletti.

Ve **الفَوَّارتانِ**: kalçalar ile **القُحْقُحِ** arasında, kalçanın enine doğru iki yol; karın boşluğunu engellemezler; ve onlar, yürüdüğünde hareket ettikleri için **تَفُوران** olan ikisidir. Ve denildi: **الفَوَّارةُ** kalçada karın boşluğuna (giden) bir yırtıktır; onu kemik perdelemez. Cevherî: **فَوَّارةُ الورك** (fetha ve teşdîd ile): onun deliği; ve **فُوَارة القِدْر** (damme ve tahfîf ile): onun hararetinden **يَفُور** eden şey. Leys: işkembenin iki **فَوَّارة**’sı vardır; iç taraflarında her etli olandan iki **عُذَّة** vardır; ve erkek suyunun böbreğe, sonra **الفَوَّارة**’ya, sonra **الخُصْية**’ye düştüğünü iddia ederler; ve o bez yenmez; o, kırmızı etin içinde et parçasıdır. **التهذيب**: Avf b. el-Hara‘ın bir yayı vasfederken sözü:

Onun bir bileği vardır: güçlü, dolgun,
Ne kemik zayıf, ne de damar **فارا**.

**المُكْرَبُ**: dolu olan; böylece o, sinirle dolu olduğunu kastetti. Ve sözü: “ne de damar **فارا**”; İbnü’s-Sikkît dedi ki: attan damarın **فَوْرُ**’u hoş görülmez; o, onda bir şişkinlik yahut düğümün görünmesidir. Denir: damarları **فارتْ**; **تَفُور** **فَوْراً**. İbnü’l-A‘râbî: dalgaya ve gölete **فَوَّارة** denir; su olmayan her şeye **فوارة** denir; ve başka bir yerde dedi ki: hareket etmeyen ve dönmeyen her şeye **دَوَّارة** ve **فَوَّارة** denir; hareket edip döndüğünde ise o **دُوارة** ve **فُوارة**’dır. Ve suyun **فَوَّارة**’sı: onun kaynağıdır.

Ve **الفُورُ**, damme ile: ceylanlar; lafzından tekili yoktur; bu, Ya‘kūb’un sözüdür. Kurâ‘ dedi ki: onun teki **فائر**’dir. İbnü’l-A‘râbî: “**الفُورُ** kulaklarıyla parıldadıkça (kuyruklarını salladıkça) bunu yapmam”: yani kuyruklarıyla salladıkça; yani bunu asla yapmam. Ve **الفُورُ**: ceylanlar; lafzından tekil yapılmaz.

Ve denir: şu ve şu işi **من فَوْري**’den yaptım: yani saatimden; ve **الفَوْرُ**: vakit. Ve **الفُورةُ**: **الكُوفة**; Kurâ‘dan. Ve dağın **فَوْرة**’si: onun yüksek kısmı ve sırtı; Râ‘î dedi ki:

Derken **الآجامِ**’ın **فَوْرة**’sine ürkekçe çıktı,
İlk korkunun ona nereden geldiğini bilmezken.

Ve **الفِيارُ**: terazinin dilinin duvarının iki yanından biri; terazinin dili, iki **الفِيارانِ**’ın kuşattığı demirdir; ikisinden birine **فِيارٌ** denir. Ve dilin bulunduğu enlemesine demir **المِنْجَمُ**’dır. Dedi ki: ve **الكِظامَةُ** demirin iki ucunda iplerin toplandığı halkadır. İbn Sîde: ve **الفِيارانِ** terazinin dilini kuşatan iki demirdir; ve onu **فُرْتُه**; Sa‘leb’den. Dedi ki: fiili bulmasaydık, ona **الواو** ile hükmederdik ve “**ف ي ر**”in uyumlu (bir kök) olmayışı sebebiyle (onu bulamazdık).

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ف و ر * * فَارَتِ * القدر جاشت وبابه قال و * فَوَرَاناً * أيضا بفتح الواو ومنه قولهم ذهبت في حاجة ثم أتيت فلانا من * فَوْرِي * أي قبل أن أسكن و * فَوْرَةُ * الحر شدته و * فُوَارَةُ * القدر بالضم والتخفيف ما يفور من حرها

##### Türkçe

* ف و ر * **فَارَتِ** tencere: coştu; ve onun bâbı (çekimi) **قال**’dır. Ve **فَوَرَاناً** da (vardır); yine **الواو**’nun fethiyle. Ondandır onların sözü: “Bir ihtiyaç için gittim, sonra falanı **فَوْرِي**’den (olarak) geldim”; yani, sakinleşmeden önce. Ve **فَوْرَةُ** sıcağın: onun şiddetidir. Ve **فُوَارَةُ** tencerenin, **الضم** ve **التخفيف** ile: onun sıcağından kaynayan şeydir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

فار الشيء فورا، بالفتح، وفؤورا، بالضم، وكذلك فوارا، كغراب وفورانا، محركة: جاش. وفرته وأفرته، متعديان؛ عن ابن الأعرابي. وفارت القدر تفور فورا وفورانا، إذا غلت، وفار العرق فورانا، محركة: هاج ونبع. وقوله: ضرب وهم من المصنف، حيث عطفه على ما تقدم، وإنما غره نص المحكم، فإنه قال بعد نبع: وضرب فوار: رغيب واسع. فظن المصنف أنه معطوف على ما قبله، فتأمل وفار المسك يفور فوارا بالضم، وفورانا؛ محركة: انتشر. وفارته: رائحته. وقيل: وعاؤه. وأما فأرة المسك، بالهمز، فقد تقدم ذكرها في ف أ ر. وفارة الإبل: فوح جلودها إذا نديت بعد الورد قال الشاعر:
  لها فارة ذفراء كـل عـشـية                      كما فتق الكافور بالمسك فاتقه قال الصاغاني: وفارة المسك وفارة الإبل، موضع ذكرهما هذا التركيب. والمصنف قد فرق بينهما، فذكر فارة المسك في الهمز، وفارة الإبل هنا، وكأنه لمناسبة أن الثاني من الفوران قطعا، وأما الأول فاختلف فيه: فقيل: إن الحيوان الذي نسب إليه المسك على صورة الفأرة، وهو مهموز، فوجب إيراده هناك بهذه المناسبة. وقد قدمنا ذكر فارة الإبل هناك في المستدركات، فراجعه. والفائر: المنتشر العصب، هكذا في النسخ بالعين والصاد المهملتين، وهو وهم، والصواب: الغضب من الدواب وغيرها، كما في اللسان وغيره. ويقال: أتوا من فورهم، أي من وجههم، وبه فسر الزجاج قوله تعالى: ويأتوكم من فورهم هذا. أو قبل أن يسكنوا، ومنه قولهم: ذهبت في حاجة ثم أتيت فلانا من فوري، أي قبل أن أسكن. وفورة الجبل: سراته ومتنه، قال الراعي:
  فأطلعت فورة الآجام جافلة                      لم تدر أنى أتاها أول الذعر

  وأبو فورة جديرة السلمى، وفي بعض النسخ جدير، بغير هاء، وكلاهما بالجيم. وفي التكملة حدير، كزبير، بالمهملة. والفار: عضل الإنسان، وحكاه كراع بالهمز، وهكذا ذكره الصاغاني في الهمز، وغلط المصنف فذكره في ف ت ر، وقد نبهنا عليه هنالك. ومن كلامهم: برز نارك، وإن هزلت فارك، أي أطعم الطعام وإن أضررت ببدنك. والفوارتان: سكتان بين الوركين والقحقح إلى عرض الورك لا تحولان دون الجوف، وهما اللتان تفوران فتتحركان إذا مشى، أو الفوارة: خرق في الورك إلى الجوف لا يحجبه عظم. وفي الصحاح: فوارة الورك: ثقبها. وفي التكملة واللسان: قال الليث: للكرش فوارتان، وفي باطنهما غدتان من كل ذي لحم، ويزعمون أن ماء الرجل يقع في الكلية ثم في الفوارة، ثم الخصية، وتلك الغدة لا تؤكل، وهي لحمة في جوف لحم أحمر. انتهى. ولكن ضبط الصاغاني فوارتان، بالضم. والفوارة: منبع الماء، قال ابن الأعرابي: يقال للموجة والبركة: فوارة، وكل ما كان غير الماء قيل له: فوارة. وقال في موضع آخر: يقال دوارة فوارة، لكل ما لم يتحرك ولم يدر، فإذا تحرك ودار فهي دوارة وفوارة. والفوارة: ة بجنب الظهران نقله الصاغاني. والفوارة بالضم والتخفيف: ما يفور من حر القدر، كذا في الصحاح. والفيرة، بالكسر: الحلبة تخلط للنفساء. وقد فور لها تفويرا، إذا عملها لها، وقد تقدم ذلك في الهمز. وفيرة، بلا لام: جد والد إبراهيم بن محمد بن حسين بن فيرة الأصبهاني المحدث روى عن الحسين بن القاسم الأصبهاني، وهناد بن السري وغيرهما. وبضم الراء المشددة: أبو القاسم يقال: كنيته اسمه، ويقال: أبو محمد القاسم بن فيرة بن خلف ابن أحمد الرعيني الشاطبي ناظم القصيدة المعروفة. قال القسطلاني في الفتح المواهبي في مناقب الإمام الشاطبي: إن معنى فيره: الحديد. حدث عن أبي طاهر السلفي، وأبي الحسن علي بن هذيل، وأبي محمد عاشر بن محمد ابن محمد بن عاشر، وأبي عبد الله محمد بن يوسف بن سعادة. وآخر من يروى عنه في الدنيا المعين أبو الفضل عبد الله بن محمد بن عبد الوارث بن الأزرق. وتوفي 28 جمادى الثانية سنة 590 عن خمس وخمسين سنة. قال: وقد شاركه في اسم أبيه أبو علي الصدفي، وهو الحسين بن محمد بن فيره المعروف بابن سكرة. قلت: ويوسف بن محمد بن فيره الأنصاري المغربي، عن قاضي المرستان. ويوسف بن عبد العزيز بن يوسف بن فيره اللخمي الحافظ، معروف، وآخرون من المغاربة. ففي كلام المصنف قصور لا يخفى. والفور، بالضم: الظباء، لا واحد لها من لفظها؛ هذا قول يعقوب وابن الأعرابي، وهو اختيار الجوهري. وقال كراع: هو جمع فائر، كبازل وبزل، ولم يقصد به الرد على الجوهري كما فهمه شيخنا تقليدا للبدر القرافي. قال ابن الأعرابي: لا أفعل ذلك ما لألأت الفور بأذنابها: أي بصبصت. ويقال الفائر: ابن أروى. والفورة، بهاء، وقد تهمز: ريح تكون في رسغ الفرس تنفش إذا مسحت وتجتمع إذا تركت، قاله ابن دريد، وقد تقدم للمصنف ذلك. والفياران، بالكسر: حديدتان تكتنفان لسان الميزان. وقد فرته، عن ثعلب، قال: ولو لم نجد الفعل لقضينا عليه بالواو؛ كذا في المحكم، أي عملت له فيارين. وقال بعضهم: الفيار: أحد جانبي

  حائط لسان الميزان، ولسان الميزان: الحديدة التي يكتنفها الفياران، والحديدة المعترضة التي فيها اللسان: المنجم، والكظامة: الحلقة التي تجتمع فيها الخيوط في طرفي الحديدة. ويقال: إنه لفيور- كعيوق-: حديد، نقله الصاغاني. وفور: ع باليمامة، ويضم، والذي في التكملة: والفور. وقيل: فور. وفضور، د، بساحل بحر الهند، معرب بور، وهو اليوم بيد النصارى. وفور، بالضم: اسم جماعة من المحدثين، منهم: محمد بن الفضل ابن فور، عن غندر، ومحمد بن فور بن عبد الله أبو بكر العامري، سمع يحيى ابن يحيى: وعلي بن محمد بن أحمد ابن علي بن عبد الله بن فور، سمع عبد الرحمن بن بشر. ومحمد بن فور بن هانئ القرشي الخراساني. وأبو سعيد محمد بن الحسين بن موسى بن محمويه بن فور بن عبد الله السمسار، عن ابن خزيمة، وغيرهم. وفوران، بالضم: ة بهمذان، بالذال المعجمة محركة؛ هكذا ضبطه الصاغاني. وفوران: اسم جماعة من المحدثين: منهم محمد بن إبراهيم ابن فوران، سمع الذهلي. وقال الحافظ ابن حجر: وفاؤه قريبة من الباء الموحدة. وفوقارة، بالضم: ة بالسغد، نقله الصاغاني. ويقال للرجل: فار فائره، إذا غضب. وثار ثائره، إذا انتشر غضبه. ولا يخفى لو ذكره عند الفائر في أول المادة كان حسنا. ومما يستدرك عليه: ضرب فوار، ككتان: رغيب واسع؛ عن ابن الأعرابي وأنشد: لسان الميزان، ولسان الميزان: الحديدة التي يكتنفها الفياران، والحديدة المعترضة التي فيها اللسان: المنجم، والكظامة: الحلقة التي تجتمع فيها الخيوط في طرفي الحديدة. ويقال: إنه لفيور- كعيوق-: حديد، نقله الصاغاني. وفور: ع باليمامة، ويضم، والذي في التكملة: والفور. وقيل: فور. وفضور، د، بساحل بحر الهند، معرب بور، وهو اليوم بيد النصارى. وفور، بالضم: اسم جماعة من المحدثين، منهم: محمد بن الفضل ابن فور، عن غندر، ومحمد بن فور بن عبد الله أبو بكر العامري، سمع يحيى ابن يحيى: وعلي بن محمد بن أحمد ابن علي بن عبد الله بن فور، سمع عبد الرحمن بن بشر. ومحمد بن فور بن هانئ القرشي الخراساني. وأبو سعيد محمد بن الحسين بن موسى بن محمويه بن فور بن عبد الله السمسار، عن ابن خزيمة، وغيرهم. وفوران، بالضم: ة بهمذان، بالذال المعجمة محركة؛ هكذا ضبطه الصاغاني. وفوران: اسم جماعة من المحدثين: منهم محمد بن إبراهيم ابن فوران، سمع الذهلي. وقال الحافظ ابن حجر: وفاؤه قريبة من الباء الموحدة. وفوقارة، بالضم: ة بالسغد، نقله الصاغاني. ويقال للرجل: فار فائره، إذا غضب. وثار ثائره، إذا انتشر غضبه. ولا يخفى لو ذكره عند الفائر في أول المادة كان حسنا. ومما يستدرك عليه: ضرب فوار، ككتان: رغيب واسع؛ عن ابن الأعرابي وأنشد:
  بضـرب يخـفـت فـواره                      وطعن ترى الدم منه رشيشا
  إذا قتلوا منـكـم فـارسـا                      ضمنا له خلفه أن يعـيشـا

  وفار الماء من العين: ظهر متدفقا ورأيته في فورة النهار، أي في أوله. وفور الحر: شدته. وفي الحديث إن شدة الحر من فور جهنم، أي وهجها وغليانها. وفورة العشاء: بعده. وقولهم: ما لم يسقط فور الشفق هو بقية حمرة الشمس في الأفق الغربي، سمي فورا لسطوعه وحمرته. ويروى بالثاء، وقد تقدم. وفورة الناس: مجتمعهم وحيث يفورون في أسواقهم. وفور العرق في الفرس: هو أن يظهر به نفخ أو عقد، وهو مكروه، قاله ابن السكيت. وشرب فورة العقار: وهي طفاوتها وما فار منها. وأخذت الشيء بفورته، أي بحداثته. ويقال: فعلت أمر كذا وكذا من فورى، أي من ساعتي. والفور: الوقت. والفورة: الكوفة؛ عن كراع. وفارويه: سكة بنيسابور. وإليها نسب أبو الحسين محمد بن حسين بن يعقوب بن ناصح النحوي الفارويي أخذ عن المبرد وثعلب. وفارو: من عمل نسف، منها أحمد بن علي بن محمد بن العباس الأنصاري الفارويي، عن أبي طاهر بن محمش وغيره، وعنه عبد العزيز النخشبي. وأبو سورة هميم بن فائد بن هميم البلخي الفوري، عن علي بن خشرم. وأبو سعيد محمد بن الحسين بن موسى بن فور السمسار الفوري، سمع أبا بكر بن خزيمة. وأبو الحسن علي بن محمد بن أحمد ابن فور النيسابوري، عن أبي حاتم الرازي. وخطاب بن عثمان الفوري. وأبو القاسم الفوراني شيخ الشافعية، محدثان. وفي الحديث ذكر جبال فاران، وهو اسم لجبال مكة بالعبراني، له ذكر في أعلام النبوة، وألفه الأولى ليست بهمزة؛ قاله ابن الأثير.

##### Türkçe

**فار** şey **فورا**; fetḥa ile; ve **فؤورا**; ḍamma ile; ve yine **فوارا**; **غراب** gibi; ve **فورانا**, harekeli: kaynadı. Ve onu **فرته** ve **أفرته**; ikisi de müteaddîdir; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve tencere **فارت**; **تفور** **فورا** ve **فورانا**, kaynadığı zaman; ve damar **فار** **فورانا**, harekeli: coştu ve fışkırdı. Ve onun sözü: **ضرب**; musanniften bir vehimdir; zira onu önce geçene atfetmiştir; hâlbuki onu ancak **المحكم**’in nassı aldatmıştır; çünkü o, “fışkırdı”dan sonra şöyle dedi: “ve **ضرب فوار**: iştahlı, geniş.” Böylece musannif onun, kendisinden önce olana atfedilmiş olduğunu sandı; öyleyse düşün. Ve misk **فار**; **يفور** **فوارا** ḍamma ile; ve **فورانا**; harekeli: yayıldı. Ve **فارته**: onun kokusu. Ve denildi ki: onun kabı. Amma miskin **فأرة**’si, hemze ile, onun zikri **ف أ ر**’de geçti. Ve develerin **فارة**’si: sulamadan sonra ıslandıkları vakit derilerinin yaydığı koku; şair dedi ki:
  Onun her akşam keskin kokulu bir **فارة**’si vardır                      tıpkı kafurun misk ile onu yaranın yarması gibi
Sâğânî dedi: miskin **فارة**’si ve develerin **فارة**’si; ikisinin zikredildiği yer bu terkiptir. Musannif ise ikisini ayırmıştır; miskin **فارة**’sini hemzede zikretti, develerin **فارة**’sini ise burada; sanki, ikincinin kesinlikle **فوران**’dan olmasına münasebetle. Amma birincide ihtilaf edildi: denildi ki, miskin nisbet edildiği hayvan, fare sûretindedir; o hemzelidir; bu münasebetle orada getirilmesi vacip oldu. Biz develerin **فارة**’sinin zikrini orada müstedreklerde öne aldık; ona müracaat et. Ve **الفائر**: yayılmış sinir; nüshalarda böyle, **العين** ve **الصاد** (mu‘cemesiz) ile; bu bir vehimdir; doğrusu: binek hayvanlarından ve başkalarından olan öfke; **اللسان** ve başkasında olduğu gibi. Ve denilir: **أتوا من فورهم**; yani kendi yönlerinden; ve bununla Zeccâc, Allah Teâlâ’nın şu sözünü tefsir etti: “ve size **من فورهم** bu şekilde gelsinler.” Yahut, sükûnet bulmadan önce; ve ondan onların sözü: bir iş için gittim, sonra falanı **من فوري** olarak geldim; yani sükûnet bulmadan önce. Ve dağın **فورة**’si: onun tepesi ve sırtı; Râ‘î dedi ki:
  Böylece ürkek halde korulukların **فورة**’sini yükselttim                      ilk korkunun ona nereden geldiğini bilmedi

Ve **أبو فورة**: Cüdeyre es-Selmâ’nın dedesi; bazı nüshalarda **جدير**, **هاء**sız; ikisi de **الجيم** iledir. Ve **التكملة**’de **حدير**, **زبير** gibi, mu‘cemesiz ile. Ve **الفار**: insanın adalesi; bunu Kirâ‘ hemze ile rivayet etti; Sâğânî de onu hemzede böyle zikretti; musannif yanıldı da onu **ف ت ر**’de zikretti; biz orada ona dikkat çektik. Ve onların sözünden: “**برز نارك**; ve eğer zayıfladıysa **فارك**”; yani yemek yedir, bedenine zarar versen bile. Ve **الفوارتان**: iki kalça arasındaki ve **القحقح**’tan kalçanın enine kadar olan iki yol; karın boşluğunu engellemezler; ve onlar, yürüdüğü zaman kaynayıp hareket eden iki şeydir; yahut **الفوارة**: kalçada karın boşluğuna giden bir yarık; onu bir kemik örtmez. Ve **الصحاح**’ta: kalçanın **فوارة**’si: onun deliği. Ve **التكملة** ve **اللسان**’da: Leys dedi: işkembenin iki **فوارتان**’ı vardır; iç taraflarında her etli olandan iki bez vardır; ve zannederler ki erkeğin suyu böbreğe düşer, sonra **الفوارة**’ya, sonra husyeye; ve o bez yenmez; o, kırmızı etin içinde bir et parçasıdır. Bitti. Lâkin Sâğânî **فوارتان**’ı ḍamma ile ضبط etti. Ve **الفوارة**: suyun kaynağı; İbnü’l-A‘râbî dedi: dalgaya ve gölete **فوارة** denilir; su olmayan her şeye de **فوارة** denilir. Başka bir yerde dedi: hareket etmeyen ve dönmeyen her şey için “**دوارة فوارة**” denilir; hareket edip döndüğü zaman ise o **دوارة** ve **فوارة**’dır. Ve **الفوارة**: **الظهران**’ın yanında bir yer; Sâğânî nakletti. Ve **الفوارة** ḍamma ile ve hafifletme ile: tencerenin hararetinden kaynayan şey; **الصحاح**’ta böyle. Ve **الفيرة**, kesra ile: lohusaya karıştırılan **الحلبة**. Ve ona **تفويرا** ile **فور** etti; yani onu onun için yaptı; bu hemzede geçti. Ve **فيرة**, **لام**sız: muhaddis İsfahânî İbrâhîm b. Muhammed b. Hüseyin b. **فيرة**’nin dedesi; Hüseyin b. el-Kâsım el-İsfahânî’den, Henâd b. es-Serî’den ve başkalarından rivayet etti. Ve şeddeli **راء** ile ḍamma: Ebü’l-Kâsım; denilir ki künyesi onun ismidir; ve denilir ki: Ebû Muhammed el-Kâsım b. **فيرة** b. Halef b. Ahmed er-Ru‘aynî eş-Şâtıbî; meşhur kasidenin nâzımı. Kastallânî, **الفتح المواهبي**’de İmam Şâtıbî’nin menkıbelerinde dedi: **فيره**’nin mânası: demirdir. Ebû Tâhir es-Silefî’den, Ebü’l-Hasen Alî b. Huzeyl’den, Ebû Muhammed Âşir b. Muhammed b. Muhammed b. Âşir’den, Ebû Abdillâh Muhammed b. Yûsuf b. Sa‘âde’den hadis rivayet etti. Dünyada ondan rivayet edenlerin en sonuncusu: Ebü’l-Fazl Abdullâh b. Muhammed b. Abdilvâris b. el-Ezrak. 590 senesi Cemâziyelâhir’in 28’inde elli beş yaşında vefat etti. Dedi: babasının isminde ona Ebû Alî es-Sadefî de ortak olmuştur; o, İbn Sekre diye bilinen Hüseyin b. Muhammed b. **فيرة**’dir. Dedim: ve Yûsuf b. Muhammed b. **فيرة** el-Ensârî el-Mağribî; Kāḍî el-Meristân’dan. Ve Yûsuf b. Abdilazîz b. Yûsuf b. **فيرة** el-Lahmî el-Hâfız; mâruf; ve Mağriblilerden başkaları. Öyleyse musannifin sözünde gizli olmayan bir eksiklik vardır. Ve **الفور**, ḍamma ile: ceylanlar; lafzından tekili yoktur; bu, Ya‘kūb ve İbnü’l-A‘râbî’nin sözüdür; Cevherî’nin tercihidir. Kirâ‘ dedi: o, **فائر**’in cem‘idir; **بازِل** ve **بزل** gibi; ve bununla Cevherî’ye reddetmeyi kastetmedi; şeyhimizin Bedr el-Karâfî’ye takliden anladığı gibi değil. İbnü’l-A‘râbî dedi: “**لا أفعل ذلك ما لألأت الفور بأذنابها**”: yani kuyruklarını salladılar. Ve denilir: **الفائر**: dişi ceylanın yavrusu. Ve **الفورة**, **هاء** ile; hemzelenebilir: atın bileğinde olan bir rüzgâr; okşandığı zaman kabarır, bırakıldığı zaman toplanır; İbn Düreyd söyledi; musannifin bu hususu daha önce geçti. Ve **الفياران**, kesra ile: terazinin dilini kuşatan iki demir. Ve onu **فرته**; Sa‘leb’den; dedi: fiili bulmasaydık onun hakkında **واو** ile hükmederdik; **المحكم**’de böyle; yani ona iki **فيارين** yaptım. Bazıları dedi: **الفيار**: iki yanından biri…

**حائط لسان الميزان**; ve **لسان الميزان**: **الفياران**’ın kuşattığı demir parçası; ve içinde **اللسان** bulunan enlemesine demir parçası: **المنجم**; ve **الكظامة**: demir parçasının iki ucunda ipliklerin toplandığı halka.

Ve denilir: “O, **لفيور**—**كعيوق**—: demirdir”; bunu **الصاغاني** nakletti.

Ve **فور**: **اليمامة**’da bir yer; ve (fâ’sı) dammelidir; ve **التكملة**’de olan: “ve **الفور**”.

Ve denildi: **فور**.

Ve **فضور**—**د**—: Hind denizi sahilinde; **بور**’un Arapçalaştırılmışıdır; ve bugün Hristiyanların elindedir.

Ve **فور**, damme ile: muhaddislerden bir cemaatin adıdır; onlardan: **محمد بن الفضل ابن فور**, **غندر**’den; ve **محمد بن فور بن عبد الله أبو بكر العامري**, **يحيى ابن يحيى**’yı işitti; ve **علي بن محمد بن أحمد ابن علي بن عبد الله بن فور**, **عبد الرحمن بن بشر**’i işitti.

Ve **محمد بن فور بن هانئ القرشي الخراساني**.

Ve **أبو سعيد محمد بن الحسين بن موسى بن محمويه بن فور بن عبد الله السمسار**, **ابن خزيمة**’den; ve başkaları.

Ve **فوران**, damme ile: **همذان**’da bir yer; hareketli **الذال** (mu‘ceme) ile; **الصاغاني** onu böyle ضبط etti.

Ve **فوران**: muhaddislerden bir cemaatin adıdır: onlardan **محمد بن إبراهيم ابن فوران**, **الذهلي**’yi işitti.

Ve hâfız **ابن حجر** dedi: “Onun **فاء**’sı, teklenmiş **الباء**’ya yakındır.”

Ve **فوقارة**, damme ile: **السغد**’da bir yer; bunu **الصاغاني** nakletti.

Ve erkeğe denilir: **فار فائره**, öfkelendiği zaman.

Ve **ثار ثائره**, öfkesi yayıldığı zaman.

Ve gizli değildir ki, onu maddenin başında **الفائر** yanında zikretseydi güzel olurdu.

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **ضرب فوار**, **كتان** gibi: geniş, bol; **ابن الأعرابي**’den; ve şu beyti okudu:

  بضـرب يخـفـت فـواره
                      وطعن ترى الدم منه رشيشا
  إذا قتلوا منـكـم فـارسـا
                      ضمنا له خلفه أن يعـيشـا

Ve su, pınardan **فار** etti: akarak ortaya çıktı.

Ve onu, **فورة النهار**’da gördüm; yani onun başında.

Ve **فور الحر**: onun şiddeti.

Ve hadiste: “Sıcağın şiddeti, **فور جهنم**’dendir”; yani onun alevi ve kaynaması.

Ve **فورة العشاء**: ondan sonra.

Ve onların sözü: “**فور الشفق** düşmedikçe” (yani) batı ufkunda güneşin kızıllığının kalıntısıdır; parıltısı ve kızıllığı sebebiyle **فورا** diye adlandırıldı.

Ve **بالثاء** ile rivayet olunur; ve daha önce geçti.

Ve **فورة الناس**: onların topluluğu ve çarşılarında kaynaştıkları yer.

Ve atta **فور العرق**: onda bir şişkinlik veya düğümün görünmesidir; ve bu mekruhtur; bunu **ابن السكيت** söyledi.

Ve **فورة العقار**’ı içti: o, onun köpüğü ve ondan kabaran şeydir.

Ve şeyi, onun **بفورته** ile aldım; yani tazeliğiyle.

Ve denilir: “Şu ve şu işi **من فورى** yaptım”; yani saatimden (hemen).

Ve **الفور**: vakit.

Ve **الفورة**: **الكوفة**; **كراع**’dan.

Ve **فارويه**: **نيسابور**’da bir sokak.

Ve ona nisbet edildi: nahivci **أبو الحسين محمد بن حسين بن يعقوب بن ناصح النحوي الفارويي**; **المبرد** ve **ثعلب**’den aldı.

Ve **فارو**: **نسف**’in amellerinden (bir yer); ondan: **أحمد بن علي بن محمد بن العباس الأنصاري الفارويي**, **أبي طاهر بن محمش** ve başkalarından; ve ondan **عبد العزيز النخشبي** rivayet etti.

Ve **أبو سورة هميم بن فائد بن هميم البلخي الفوري**, **علي بن خشرم**’den.

Ve **أبو سعيد محمد بن الحسين بن موسى بن فور السمسار الفوري**, **أبا بكر بن خزيمة**’yi işitti.

Ve **أبو الحسن علي بن محمد بن أحمد ابن فور النيسابوري**, **أبي حاتم الرازي**’den.

Ve **خطاب بن عثمان الفوري**.

Ve **أبو القاسم الفوراني**: Şâfiîlerin şeyhi; iki muhaddistir.

Ve hadiste **جبال فاران** zikredildi; o, İbranice’de Mekke dağlarının adıdır; **أعلام النبوة**’de onun zikri vardır; ve onun ilk **ألف**’i hemze ile değildir; bunu **ابن الأثير** söyledi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

فَارَ
1 فَارَ ذ , (M, Msb, K,) aor. يَفُورُ, said of water; (Msb;) and فَارَتْ, aor. تَفُورُ, said of a قِدْر [or cooking-pot]; (T, S;) inf. n. فَوْرٌ and فَوَرَانٌ (T, S, M, Msb, K) [the latter of which is the more common] and فُؤُورٌ (M, K) and فُوَارٌ; (M, TA;) It boiled, or estuated. (T, S, M, Msb, K.) ― -b2- [فار said of a liquor, It fermented. (See نَبِيذٌ.) ― -b3- Said of blood, and of wine, It flushed, or mantled, in the cheeks or head.] ― -b4- فارت نَفْسُهُ His soul [or stomach] heaved; or became agitated by a tendency to vomit; i. q. ثارت [q. v.]. (T in art. ثور.) ― -b5- ↓ فار فَائِرُهُ i. q. ثار ثَائِرُهُ (T, S, K) His anger boiled [or became roused or excited]; (S;) or he was, or became, angry. (TA.) ― -b6- [And ↓ the same phrase is expl. in the M, accord. to the transcript in the TT, as signifying اِنْتَشَرَ غَضَبُهُ; but I think that the right reading is evidently عَصَبُهُ; and the meaning, His sinews became swollen; said of a horse or the like: see art. نشر; and see also فَائِرٌ, below.] ― -b7- فار العِرْقُ, inf. n. فَوَرَانٌ, The vein became excited, or in a state of commotion, and flowed forth [with blood]: (M, K, TA:) to which is added in the K, وَضَرَبَ; but this is a mistake, occasioned by a false reading of the next words in the M, which are وَضَرْبٌ فَوَّارٌ رَغِيبٌ وَاسِعٌ. (TA. [See فَوَّارٌ.]) ― -b8- فَوْرُ العِرْقِ, in a horse means The vein's having inflations, or knots, [or a varicose condition,] apparent in it; which is disapproved. (ISk, TA.) ― -b9- فار said of water signifies also It welled, and came forth, from the earth, or ground: (Mgh:) it appeared, pouring forth, from the spring, or source. (TA.) ― -b10- فاروا is said of men assembled in market-places [app. as meaning They bustled, or were in a state of commotion]. (TA.) ― -b11- فار المِسْكُ, inf. n. فُوَارٌ and فَوَرَانٌ, [The odour of] the musk spread. (M, K.) -A2- فُرْتُهُ: see 4. -A3- Also (فُرْتُهُ) I made for it, i. e. the balance, what are termed فِيَارَانِ [dual of فِيَارٌ, q. v.]. (Th, M, K.)

فوّر لِلنُّفَسَآءِ
2 فوّر لِلنُّفَسَآءِ ذ He made what is termed فِيرَة [q. v.] for the woman in the state following childbirth. (M, K.)

أَفَرْتُهُ
4 أَفَرْتُهُ ذ and ↓ فُرْتُهُ I made it to boil, or estuate. (IAar, M, K.)

الفَارُ
الفَارُ ذ The muscles of a man: (M, K:) also mentioned in art. فأرِ, as written with ء. (TA.) أَبْرِزْ نَارَكَ وَاـِنْ هَزَلْتَ فَارَكَ [Put forth thy fire, that passengers may see it and be attracted by it, though thou make lean thy muscles,] is a saying meaning (assumed tropical:) give food though thou injure thy body [by doing so]. (M, L.) -A2- See also فَأْرٌ (with which it is syn. in other senses), in art. فأر.

فَوْرٌ
فَوْرٌ ذ [originally an inf. n.: see 1.] The burning, or heat, and boiling, of Hell. (TA.) And Intenseness, or vehemence, of heat; (TA;) as also ↓ فَوْرَةٌ. (S.) ― -b2- فَوْرُ الشَّفَقِ The remains of the redness in the western horizon after sunset: as also ثَوْرُهُ. (TA.) [See also فَوْرَةٌ.] -A2- And A time: (TA:) [or rather] the present time in which is no delaying. (Msb.) Thus in the saying, الشُّفْعَةُ عَلَى الفَوْرِ [The right of pre-emption is to be had] in the present time in which is no delaying. (Msb.) ― -b2- And hence, A state in which is no delay. (Msb.) You say, جَآءَ فُلَانٌ فِى حَاجَتِهِ ثُمَّ رَجَعَ مِنْ فَوْرِهِ [Such a one came for the object of his want,] then returned immediately, or at once: or, as some say, with the same motion with which he came, not ceasing from motion after it; properly, conjoining what was before the coming with what was after it, without tarrying. (Msb.) And أَتَوْا مِنْ فَوْرِهِمْ, meaning مِنْ وَجْهِهِمْ [i. e., app., They came in a headlong manner; like the phrase مَضَى عَلَى وَجْهِهِ]; (M, K, TA; but the M has جَاؤُوا instead of أَتَوْا;) and this is said by Zj to be the meaning of مِنْ فَوْرِهِمْ in the Kur iii. 121: (M, TA:) or قَبْلَ أَنْ يَسْكُنُوا [before their resting, or ceasing from motion]: (K, TA:) or مِنْ فَوْرِهِمْ in the Kur ubi suprà means in the commencement of their procedure: (O:) or in, or at, their instant of time; (Ksh, Bd;) i. e. [in, or at, the same instant, or] immediately: (Bd:) and أَتَيْتُ فُلَانًا مِنْ فَوْرِى, meaning قَبْلَ أَنْ أَسْكُنَ [i. e. I came to such a one before my resting, or ceasing from motion]. (S, O.) And you say, فَعَلْتُهُ مِنْ فَوْرِى, meaning I did it at once, or instantly. (T, TA.)

فُورٌ
فُورٌ ذ Gazelles: (T, S, M, K:) a word having no sing.; (T, S, M, TA;) accord. to IAar and Yaakoob: (TA:) or its sing. is ↓ فَائِرٌ; (M, K, TA;) accord. to Kr. (TA.) One says, لَا أَفْعَلُ كَذَا مَا لَأْلَأَتِ الفُورُ I will not do such a thing while the gazelles wag their tails. (IAar, T, S.)

فَارَةٌ المِسْكِ
فَارَةٌ المِسْكِ ذ The odour of musk: or the bag, or receptacle, [i. e. the follicle, or vesicle,] thereof: (M, L:) [Sgh says that] this and what next follows have been mentioned in art. فأر, [q. v.,] but should more properly be mentioned in the present art., both being from فَارَ, aor. يَفُورُ. (O.) ― -b2- فَارَةُ الاـِبِلِ means The sweet exhalation from the skins of the camels when they are moist after returning from the water. (M, K.)

فَوْرَةٌ
فَوْرَةٌ ذ : see فَوْرٌ: ― -b2- and فُوَارَةٌ. ― -b3- Also An ebullition of anger, rage, or passion; syn. هَائِجٌ. (S and K in art. هيج.) ― -b4- And Freshness, or newness: so in the saying أَخَذْتُ الشَّىْءَ بِفَوْرَتِهِ [I took the thing in its fresh, or new, state]. (TA.) ― -b5- [And hence,] فَوْرَةُ النَّهَارِ The first part, or beginning, of the day. (T, TA.) And فَوْرَةُ العِشَآءِ The time [next] after the عِشَآء [or nightfall]. (S, TA.) ― -b6- فَوْرَةُ النَّاسِ The place where people congregate, and where they bustle, or are in a state of commotion, (يَفُورُونَ,) in their market-places. (TA.) ― -b7- فَوْرَةُ الجَبَلِ The higher, or highest, part; and the elevated and hard, or elevated and plain or level, part; of the mountain. (K.)

فُورَةٌ
فُورَةٌ ذ i. q. فُؤْرَةٌ [expl. in art. فأر] meaning A certain flatus in the pastern of a horse [&c.]. (O, K.) ― -b2- And i. q. كُوفَةٌ [A round piece, or collection, of red sand; or a piece, or collection, of sand mixed with pebbles; &c.]. (Kr, M, K.)

فِيرَةٌ
فِيرَةٌ ذ Fenugreek (حُلْبَةٌ) mixed [in the manner described voce فَئِيرَةٌ (q. v.) in art. فأر] for the woman in the state following childbirth. (M, K.)

فِيَارٌ
فِيَارٌ ذ sing. of فِيَارَانِ, (T,) which signifies The two things (T, S, M, O, K) of iron (M, K) between which is the tongue of the balance: (T, S, M, O, K:) originally with و in the place of the ى, (M, O,) changed into ى because of the kesreh before it. (O.)

فُوَارَةٌ
فُوَارَةٌ ذ The froth, or foam, that boils, or boils over, of a cooking-pot: (S and K in this art. * and voce طُبَاخَةٌ:) and ↓ مَفَاوِرُ signifies the same, mentioned by Ibn-'Abbلd. (O.) And [in like manner] ↓ فَوْرَةٌ signifies The mantling foam upon the surface of wine. (TA.)

فَوَّارٌ
فَوَّارٌ ذ [an intensive epithet from فَارَ; signifying Boiling much; &c.: ― -b2- and Water, &c., welling forth abundantly; gushing]. ― -b3- [Hence,] ضَرْبٌ فَوَّارٌ A smiting [that inflicts a wound] such as is wide, (IAar, M, TA,) so that the blood flows [abundantly]: (M:) a poet says,
بِضَرْبٍ يُخَفِّتُ فَوَّارُهُ
وَطَعْنٍ تَرَى الدَّمَ مِنْهُ رَشِيشًا
اـِذَا قَتَلُوا مِنْكُمُ فَارِسًا
ضَمِنَّا لَهُ بَعْدَهُ أَنْ يَعِيشَا
(IAar, M, TA. [The text of the M as given in the TT, for تَرَى الدَّمَ, has يُرى الدم; and for أَنْ يَعِيشَا, it has او يعيشا: and the right reading of the first hemistich seems to be, بِضَرْبٍ تُخَفِّتُ فَوَّارَةٍ; for an inf. n. is sometimes made fem.: see an instance of ضَرْب as fem. in the EM p. 157: the poet means, With a smiting that silences, or kills, inflicting a wide and gushing wound; and a piercing with the spear in consequence of which thou seest the blood sprinkled: when they slay a horseman of you, we are responsible for him after it that he shall live: i. e., as is said in the M, his blood shall be revenged, so that he will be as though he had not been slain: and it is also there said that by يخفّت فوّاره is meant لنها واسعة فدمها يسيل ولا صوت له; in which the two fem. pronouns and the fem. epithet all relate to the word ضَرْب, agreeably with what I have stated to be in my opinion the right reading of the first hemistich.])

فَيُّورٌ
فَيُّورٌ ذ Sharp, as an epithet applied to a man; syn. حَدِيدٌ. (O, K.) See also طَيُّورٌ.

فَوَّارَةٌ
فَوَّارَةٌ ذ , (accord. to the K,) or ↓ فُوَّارَةٌ, (accord. to a copy of the M,) A source, or spring, of water: (M, K:) [the latter word is app. the right in this case; for] IAar says that ↓ فُوَّارَةٌ is applied to a wave: and to a بِرْكَة [i. e. watering-trough, or the like; or basin, pool, pond; &c.]: and فَوَّارَةٌ, to anything that is not water: and in one place he says that دَوَّارَةٌ and فَوَّارَةٌ are applied to anything that does not move nor turn round; and دُوَّارَةٌ and ↓ فُوَّارَةٌ to such as moves and turns round. (T, TA.) ― -b2- فَوَّارَةُ الوَرِكِ, with fet-h and teshdeed, signifies The hole, or perforating aperture, of the ورك [or haunch]: (S, O:) or the فَوَّارَة, (K,) or ↓ فُوَّارَة, (so in a copy of the M,) is an aperture in the وَرِك [or haunch], to the belly, or interior of the body, not obstructed by bone: (M, K:) [these two explanations plainly apply to the sacroischiatic foramen: but what here follows is consistent with what precedes, though somewhat less clear:] or the فَوَّارَتَانِ, (K,) or ↓ فُوَّارَتَانِ, (accord. to a copy of the M,) are [two parts, in the region of the pelvis, described as being] سِكَّتَانِ [a word which I do not find to have any proper meaning that would be here apposite, but which seems to be applied in this case, by a kind of catachresis, to two parts through which a weapon or the like may pass,] between [each of] the haunch-bones or hip-bones (بَيْنَ الوَرِكَيْنِ) and the قُحْقُح [or ischium], towards the side of the وَرِك [or hip-bone], (M, K,) not intervening as obstacles in the way to the belly, or interior of the body; and they are what become in a state of commotion in the act of walking, or going along. (M.) [See also الفَائِلُ, in art. فيل] And accord. to Lth, the term فَوَّارَتَانِ, (O, and so in a copy of the T,) or ↓ فُوَّارَتَانِ, (so in another copy of the T,) is applied to Two appertenances of the كَرِش [or stomach, properly of a ruminant animal], having within them two small nodous lumps (غُدَّتَانِ), which latter are not eaten, and each of which is a piece of flesh in the midst of red flesh. (T, O.)

فُوَّارَةٌ
فُوَّارَةٌ ذ : see the next preceding paragraph, in six places.

فَائِرٌ
فَائِرٌ ذ [part. n. of 1: ― -b2- hence, فَارَ فَائِرُهُ]: see 1, in two places. ― -b3- Applied to a beast, of the equine and other kinds, Swollen in the sinews; syn. مُنْتَشِرُ العَصَبِ. (K. [In the TA, this is said to be a mistake for منتشر الغَضَبِ, and thus I find it to be written in the L, and in a copy of the M accord. to the TT: but see what I have said, in the first paragraph of this art., respecting the phrase above mentioned.]) -A2- See also فُورٌ.

مَفَاوِرُ
مَفَاوِرُ ذ : see فُوَارَةٌ.

##### Türkçe

فَارَ
1 **فَارَ** ذ , (M, Msb, K,) muzâri‘i **يَفُورُ**, su hakkında söylenir; (Msb;) ve **فَارَتْ**, muzâri‘i **تَفُورُ**, **قِدْر** [yahut pişirme kabı] hakkında söylenir; (T, S;) mastarı **فَوْرٌ** ve **فَوَرَانٌ** (T, S, M, Msb, K) [ikincisi daha yaygın olandır] ve **فُؤُورٌ** (M, K) ve **فُوَارٌ**; (M, TA;) Kaynadı, yahut hararetle kaynadı. (T, S, M, Msb, K.) ― -b2- [**فار** bir içki hakkında söylenir: Fermente oldu. (**نَبِيذٌ**’e bak.) ― -b3- Kan hakkında ve şarap hakkında söylenir: Yanaklarda yahut başta kızardı, yahut kabardı.] ― -b4- **فارت نَفْسُهُ** Ruhu [yahut midesi] kabardı; yahut kusmaya meyil sebebiyle çalkalandı; **ثارت** ile aynı (bk.). (T, md. **ثور**’da.) ― -b5- ↓ **فار فَائِرُهُ** **ثار ثَائِرُهُ** ile aynı (T, S, K): Öfkesi kaynadı [yahut kabardı veya coştu]; (S;) yahut öfkelendi, yahut öfkeli oldu. (TA.) ― -b6- [Ve ↓ aynı ibare, TT’deki nakle göre M’de, **اِنْتَشَرَ غَضَبُهُ** mânasında diye açıklanmıştır; fakat ben doğru okunuşun açıkça **عَصَبُهُ** olduğunu düşünüyorum; mânası: Sinirleri şişti; at yahut benzeri hakkında söylenir: md. **نشر**’e bak; aşağıda **فَائِرٌ**’e de bak.] ― -b7- **فار العِرْقُ**, mastarı **فَوَرَانٌ**, Damar coştu, yahut çalkantı hâlinde oldu, ve [kanla] dışarı aktı: (M, K, TA:) buna K’de **وَضَرَبَ** ilave edilmiştir; fakat bu, M’deki sonraki kelimelerin yanlış okunmasından doğan bir hatadır; onlar **وَضَرْبٌ فَوَّارٌ رَغِيبٌ وَاسِعٌ**’dir. (TA. [**فَوَّارٌ**’a bak.]) ― -b8- **فَوْرُ العِرْقِ**, atta, damarın içinde belirgin şişkinlikler yahut düğümler [yahut varisli bir hâl] bulunması demektir; bu hoş görülmez. (ISk, TA.) ― -b9- **فار** su hakkında ayrıca şu mânaya gelir: Yerden yahut topraktan fışkırdı ve çıktı: (Mgh:) pınardan yahut kaynaktan, dökülerek, göründü. (TA.) ― -b10- **فاروا** çarşı yerlerinde toplanmış erkekler hakkında söylenir [muhtemelen “kıpırdaştılar, yahut çalkantı hâlinde oldular” mânasında]. (TA.) ― -b11- **فار المِسْكُ**, mastarı **فُوَارٌ** ve **فَوَرَانٌ**, miskin [kokusu] yayıldı. (M, K.) -A2- **فُرْتُهُ**: 4’e bak. -A3- Ayrıca (**فُرْتُهُ**) onun için, yani terazi için, **فِيَارَانِ** diye adlandırılan şeyi yaptım [**فِيَارٌ**’un tesniyesi, bk.]. (Th, M, K.)

فوّر لِلنُّفَسَآءِ
2 **فوّر لِلنُّفَسَآءِ** ذ Lohusa hâlindeki kadın için **فِيرَة** diye adlandırılan şeyi yaptı (bk.). (M, K.)

أَفَرْتُهُ
4 **أَفَرْتُهُ** ذ ve ↓ **فُرْتُهُ** Onu kaynattım, yahut hararetle kaynattım. (IAar, M, K.)

الفَارُ
**الفَارُ** ذ Erkeğin kasları: (M, K:) ayrıca, ء ile yazılmış olarak, md. **فأرِ**’de de zikredilmiştir. (TA.) **أَبْرِزْ نَارَكَ وَاـِنْ هَزَلْتَ فَارَكَ** [Ateşini ortaya çıkar, yolcular onu görsün ve ona çekilsin, kaslarını zayıflatsan da,] bir sözdür; mânası (mecaz kabul edilerek): bedenine zarar versen de yemek ver. (M, L.) -A2- Ayrıca, md. **فأر**’de, **فَأْرٌ**’a da bak (diğer mânalarda onunla eş anlamlıdır).

فَوْرٌ
**فَوْرٌ** ذ [aslında bir mastardır: 1’e bak.] Cehennemin yanması, yahut harareti, ve kaynaması. (TA.) Ve hararetin şiddeti, yahut kızgınlığı; (TA;) bunun gibi ↓ **فَوْرَةٌ**. (S.) ― -b2- **فَوْرُ الشَّفَقِ** Güneş battıktan sonra batı ufkundaki kızıllığın kalıntısı: bunun gibi **ثَوْرُهُ**. (TA.) [Ayrıca **فَوْرَةٌ**’ye bak.] -A2- Ve bir vakit: (TA:) [daha doğrusu] gecikmenin bulunmadığı şimdiki vakit. (Msb.) Şu sözde böyledir: **الشُّفْعَةُ عَلَى الفَوْرِ** [Şuf‘a hakkı alınır] gecikmenin bulunmadığı şimdiki vakitte. (Msb.) ― -b2- Ve buradan: gecikmenin bulunmadığı bir hâl. (Msb.) Şöyle dersin: **جَآءَ فُلَانٌ فِى حَاجَتِهِ ثُمَّ رَجَعَ مِنْ فَوْرِهِ** [Falanca ihtiyacının maksadı için geldi,] sonra hemen, yahut derhal döndü: yahut bazılarının dediğine göre, geldiği hareketin aynısıyla; ondan sonra hareketten kesilmeden; aslı, gelişten önce olanı gelişten sonra olanla birleştirmektir; beklemeden. (Msb.) Ve **أَتَوْا مِنْ فَوْرِهِمْ**, **مِنْ وَجْهِهِمْ** mânasındadır [yani görünüşe göre: başıboş/ansızın geldiler; **مَضَى عَلَى وَجْهِهِ** ibaresi gibi]; (M, K, TA; fakat M’de **أَتَوْا** yerine **جَاؤُوا** vardır;) ve Zj bunun, Kur’ân iii. 121’deki **مِنْ فَوْرِهِمْ**’ün mânası olduğunu söylemiştir: (M, TA:) yahut **قَبْلَ أَنْ يَسْكُنُوا** [dinlenmelerinden yahut hareketten kesilmelerinden önce]: (K, TA:) yahut Kur’ân’da yukarıda geçen yerde **مِنْ فَوْرِهِمْ**, işlerinin başlangıcında demektir: (O:) yahut onların vakitlerinin anında; (Ksh, Bd;) yani [aynı anda, yahut] derhal: (Bd:) ve **أَتَيْتُ فُلَانًا مِنْ فَوْرِى**, **قَبْلَ أَنْ أَسْكُنَ** mânasındadır [yani: dinlenmeden yahut hareketten kesilmeden önce falancaya geldim]. (S, O.) Ve şöyle dersin: **فَعَلْتُهُ مِنْ فَوْرِى**, mânası: onu hemen, yahut derhal yaptım. (T, TA.)

فُورٌ
**فُورٌ** ذ Ceylanlar: (T, S, M, K:) tekili olmayan bir kelimedir; (T, S, M, TA;) IAar ve Yaakoob’a göre: (TA:) yahut onun tekili ↓ **فَائِرٌ**’dir; (M, K, TA;) Kr’ye göre. (TA.) Şöyle denir: **لَا أَفْعَلُ كَذَا مَا لَأْلَأَتِ الفُورُ** Ceylanlar kuyruklarını salladıkça böyle bir şeyi yapmam. (IAar, T, S.)

فَارَةٌ المِسْكِ
**فَارَةٌ المِسْكِ** ذ Miskin kokusu: yahut onun kesesi, yahut kabı, [yani folikülü yahut vezikülü]: (M, L:) [Sgh der ki] bu ve bundan sonra gelen, md. **فأر**’de (bk.) zikredilmiştir; fakat daha uygun olarak bu maddede zikredilmelidir; ikisi de **فَارَ**, muzâri‘i **يَفُورُ**’dandır. (O.) ― -b2- **فَارَةُ الاـِبِلِ** Develer sudan döndükten sonra nemli olduklarında derilerinden çıkan tatlı buharlaşma demektir. (M, K.)

فَوْرَةٌ
**فَوْرَةٌ** ذ : **فَوْرٌ**’a bak: ― -b2- ve **فُوَارَةٌ**. ― -b3- Ayrıca öfkenin, hiddetin, yahut tutkunun bir kabarması; eş anlamlısı **هَائِجٌ**. (S ve K, md. **هيج**’de.) ― -b4- Ve tazelik, yahut yenilik: şu sözde olduğu gibi: **أَخَذْتُ الشَّىْءَ بِفَوْرَتِهِ** [Şeyi taze yahut yeni hâliyle aldım]. (TA.) ― -b5- [Ve buradan,] **فَوْرَةُ النَّهَارِ** günün ilk kısmı, yahut başlangıcı. (T, TA.) Ve **فَوْرَةُ العِشَآءِ** **عِشَآء**’dan [yahut yatsı vaktinden] sonraki vakit. (S, TA.) ― -b6- **فَوْرَةُ النَّاسِ** insanların toplandığı yer ve çarşılarında kıpırdaştıkları, yahut çalkantı hâlinde oldukları ( **يَفُورُونَ** ) yer. (TA.) ― -b7- **فَوْرَةُ الجَبَلِ** dağın daha yüksek, yahut en yüksek, kısmı; ve dağın yüksek ve sert, yahut yüksek ve düz yahut seviyeli, kısmı. (K.)

فُورَةٌ
**فُورَةٌ** ذ **فُؤْرَةٌ** ile aynı [md. **فأر**’de açıklanmıştır]; mânası: atın [&c.] bilek ekleminde belirli bir yel. (O, K.) ― -b2- Ve **كُوفَةٌ** ile aynı [kırmızı kumdan yuvarlak bir parça yahut yığın; yahut çakıllarla karışık kum parçası yahut yığını; &c.]. (Kr, M, K.)

فِيرَةٌ
**فِيرَةٌ** ذ Lohusa hâlindeki kadın için, [md. **فأر**’de **فَئِيرَةٌ** (bk.) maddesinde anlatılan tarz üzere] karıştırılmış **حُلْبَةٌ** (çemenotu). (M, K.)

فِيَارٌ
**فِيَارٌ** ذ **فِيَارَانِ**’in tekilidir, (T,) ki şu mânaya gelir: terazinin dili arasında bulunan iki şey (T, S, M, O, K) — demirdendir (M, K) —: (T, S, M, O, K:) aslı, ى yerinde و ile idi, (M, O,) önündeki kesre sebebiyle ى’ye çevrilmiştir. (O.)

فُوَارَةٌ
**فُوَارَةٌ** ذ Pişirme kabının kaynayan yahut taşan köpüğü: (S ve K bu maddede * ve **طُبَاخَةٌ** maddesinde:) ve ↓ **مَفَاوِرُ** aynı mânaya gelir; İbn-‘Abbâd tarafından zikredilmiştir. (O.) Ve [benzer şekilde] ↓ **فَوْرَةٌ** şarabın yüzeyindeki kabaran köpük mânasına gelir. (TA.)

فَوَّارٌ
**فَوَّارٌ** ذ [**فَارَ**’dan mübalağa sıfatıdır; “çok kaynayan” &c. mânasında: ― -b2- ve su &c.’nin bolca fışkırması; gürül gürül çıkması]. ― -b3- [Ve buradan,] **ضَرْبٌ فَوَّارٌ** geniş olan (IAar, M, TA) — öyle ki kan [bolca] akar — [yaralayıcı] bir vurma: (M:) bir şair der ki,
**بِضَرْبٍ يُخَفِّتُ فَوَّارُهُ**
**وَطَعْنٍ تَرَى الدَّمَ مِنْهُ رَشِيشًا**
**اـِذَا قَتَلُوا مِنْكُمُ فَارِسًا**
**ضَمِنَّا لَهُ بَعْدَهُ أَنْ يَعِيشَا**
(IAar, M, TA. [M’nin TT’de verilen metninde **تَرَى الدَّمَ** yerine **يُرى الدم**; ve **أَنْ يَعِيشَا** yerine **او يعيشا** vardır: ve ilk mısraın doğru okunuşu, mastarın bazen müennes yapılması sebebiyle, **بِضَرْبٍ تُخَفِّتُ فَوَّارَةٍ** gibi görünmektedir: mastarın müennes oluşuna bir örnek için EM s. 157’de **ضَرْب**’ın müennes oluşuna bak: şairin mânası: geniş ve fışkıran bir yara açarak susturan yahut öldüren bir vurma ile; ve onun sebebiyle kanı serpiştirilmiş görüp durduğun bir mızraklama ile: sizden bir atlıyı öldürdüklerinde, ondan sonra onun yaşayacağını biz üstleniriz: yani M’de söylendiği üzere, kanının öcü alınacaktır; böylece sanki öldürülmemiş gibi olacaktır: ve orada ayrıca **يخفّت فوّاره** ile kastedilenin **لنها واسعة فدمها يسيل ولا صوت له** olduğu söylenir; bunda iki müennes zamir ve müennes sıfatın hepsi, benim ilk mısra için doğru okunuş olduğunu söylediğim görüşe uygun olarak, **ضَرْب** kelimesine râcidir.])

فَيُّورٌ
**فَيُّورٌ** ذ Keskin; bir erkeğe sıfat olarak; eş anlamlısı **حَدِيدٌ**. (O, K.) Ayrıca **طَيُّورٌ**’a bak.

فَوَّارَةٌ
**فَوَّارَةٌ** ذ , (K’ye göre,) yahut ↓ **فُوَّارَةٌ**, (M’nin bir nüshasına göre,) su kaynağı, yahut pınar: (M, K:) [bu durumda ikinci kelime görünüşe göre doğrudur; zira] IAar der ki: ↓ **فُوَّارَةٌ** dalgaya uygulanır; ve **بِرْكَة**’ye [yani suluk yahut benzeri; yahut havuz, gölet, su birikintisi; &c.] uygulanır: ve **فَوَّارَةٌ**, su olmayan her şeye: ve bir yerde der ki: **دَوَّارَةٌ** ve **فَوَّارَةٌ**, hareket etmeyen ve dönmeyen her şeye uygulanır; ve **دُوَّارَةٌ** ve ↓ **فُوَّارَةٌ**, hareket eden ve dönen şeye. (T, TA.) ― -b2- **فَوَّارَةُ الوَرِكِ**, fetha ve teşdîd ile, **وَرِك**’in [yahut kalçanın] deliği, yahut delici açıklığı, demektir: (S, O:) yahut **فَوَّارَة** (K,) yahut ↓ **فُوَّارَة** (M’nin bir nüshasında böyle), **وَرِك**’te [yahut kalçada], kemiğin engellemediği, karna yahut bedenin iç kısmına [giden] bir açıklıktır: (M, K:) [bu iki açıklama açıkça sakroiskiyatik deliğe uygulanır: fakat bundan sonra gelen, öncekiyle uyumludur, her ne kadar biraz daha az açık olsa da:] yahut **فَوَّارَتَانِ** (K,) yahut ↓ **فُوَّارَتَانِ** (M’nin bir nüshasına göre), [iki parça olup] **سِكَّتَانِ**’dir [bu kelimenin burada uygun bir asıl mânasını bulmuyorum; fakat bu durumda, bir tür mecazla, silah yahut benzerinin geçebileceği iki parçaya uygulanmış görünür]; [her bir] kalça kemiği yahut leğen kemiği ( **بَيْنَ الوَرِكَيْنِ** ) ile **قُحْقُح** [yahut ischium] arasında, **وَرِك**’in [yahut kalça kemiğinin] tarafına doğru, (M, K,) karna yahut bedenin iç kısmına giden yolda engel olarak araya girmeyen; ve yürürken yahut giderken çalkantı hâline gelen şeylerdir. (M.) [Ayrıca md. **فيل**’de **الفَائِلُ**’e bak] Ve Lth’ye göre, **فَوَّارَتَانِ** (O, ve T’nin bir nüshasında böyle) yahut ↓ **فُوَّارَتَانِ** (T’nin başka bir nüshasında böyle) terimi, **كَرِش**’in [yahut midenin; aslında geviş getiren hayvanın] iki eklentisine uygulanır; içlerinde iki küçük düğümlü yumru ( **غُدَّتَانِ** ) vardır; bunlar yenmez; ve her biri kırmızı etin ortasında bir et parçasıdır. (T, O.)

فُوَّارَةٌ
**فُوَّارَةٌ** ذ : bir önceki paragrafın altı yerinde geçen açıklamaya bak.

فَائِرٌ
**فَائِرٌ** ذ [1’in ism-i fâili: ― -b2- buradan, **فَارَ فَائِرُهُ**]: 1’e, iki yerde, bak. ― -b3- Atgillerden ve diğer türlerden bir hayvana uygulanır: sinirleri şişmiş; eş anlamlısı **مُنْتَشِرُ العَصَبِ**. (K. [TA’da bunun **منتشر الغَضَبِ** için bir hata olduğu söylenir; ve ben L’de ve TT’ye göre M’nin bir nüshasında böyle yazıldığını buluyorum: fakat bu maddenin ilk paragrafında, yukarıda zikredilen ibare hakkında söylediklerime bak.]) -A2- Ayrıca **فُورٌ**’a bak.

مَفَاوِرُ
**مَفَاوِرُ** ذ : **فُوَارَةٌ**’ye bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

فَارَ
فَارَ ( w )  U ( n. ac. فَوْر 1 ,  فُؤُوْر [ 27 ] ,  فَوَرَاْن 36 ),
a.  Boiled, bubbled; estuated; heaved.

b.  Beat, throbbed ( vein ).

c.  Spouted, welled, gushed forth.

d.  ( n. ac. فُوَاْر 24 ,  فَوَرَاْن 36 ), Diffused its odour ( musk ).

e.  ( n. ac. فَوْر 1 ), Made to boil.

فَوَّرَ
فَوَّرَ II
a.  [ coll. ],  see I (e) .

أَفْوَرَ
أَفْوَرَ IV ,
a.  see I (e) .

فَوْر
فَوْر 1 ,
a.  Boiling, bubbling; ebullition; heat.

b.  Anger, passion; hastiness.

c.  Haste, precipitation.

d.  A time; present time.

e.  Muscles.

فَوْرَة
فَوْرَة 1t ,
a.  Heat.

b.  Outburst, fit of anger, passion, rage.

c.  Commotion, excitement; bustle.

d.  Odour, exhalation.

e.  see 1 (d) .

فُوْر
فُوْر 3 ,
a.  Young gazelles.

فَاْوِر
فَاْوِر 21 , ( pl. فُوْر 3 ),
a.  Boiling, bubbling.

b.  see 1 (b) .

فُوَاْرَة
فُوَاْرَة 24t ,
a.  Froth, scum.

فَوَّاْر
فَوَّاْر 28 ,
a.  see 21 (a) .

فَوَّاْرَة
فَوَّاْرَة 28t ,
a.  Spring, basin, pool.

b.  [ coll. ], Fountain, jet d'eau.

فَار
فَار [ 1A ] , ( pl. فِيْرَان [ 34I ] ),
a.  Rat; mouse.

فَارَة
فَارَة [ 1tA ],
a.  see 1A .

b.  [ coll. ], Plane ( tool ).

فَيُّوْر
فَيُّوْر [ 31 ],
a.  Hasty, passionate, choleric.

مِن فَوْرِهِ
مِن فَوْرِهِ ,
a.  عَلَى الفَوْر On the instant, instantly, immediately, forthwith, at once.

فَوْرَة العَشَآء
فَوْرَة العَشَآء
a.  The hour after nightfall.

فَار فَائِرُهُ
فَار فَائِرُهُ
a.  His anger was roused.

##### Türkçe

**فَارَ**
**فَارَ** ( w ) U ( n. ac. **فَوْر** 1 , **فُؤُوْر** [ 27 ] , **فَوَرَاْن** 36 ),
a. Kaynadı, kabarcıklandı; kızıştı; kabardı.

b. Attı, çarptı ( damar ).

c. Fışkırdı, kaynadı, dışarı boşandı.

d. ( n. ac. **فُوَاْر** 24 , **فَوَرَاْن** 36 ), kokusunu yaydı ( misk ).

e. ( n. ac. **فَوْر** 1 ), kaynattı.

**فَوَّرَ**
**فَوَّرَ** II
a. [ topl. ], I (e)’ye bak.

**أَفْوَرَ**
**أَفْوَرَ** IV ,
a. I (e)’ye bak.

**فَوْر**
**فَوْر** 1 ,
a. Kaynama, kabarcıklanma; kaynama; hararet.

b. Öfke, tutku; acelecilik.

c. Acele, ivedilik.

d. Bir zaman; şimdiki zaman.

e. Kaslar.

**فَوْرَة**
**فَوْرَة** 1t ,
a. Hararet.

b. Öfke, tutku, hiddet patlaması, nöbeti.

c. Kargaşa, heyecan; koşuşturma.

d. Koku, buharlaşma.

e. 1 (d)’ye bak.

**فُوْر**
**فُوْر** 3 ,
a. Genç ceylanlar.

**فَاْوِر**
**فَاْوِر** 21 , ( pl. **فُوْر** 3 ),
a. Kaynayan, kabarcıklanan.

b. 1 (b)’ye bak.

**فُوَاْرَة**
**فُوَاْرَة** 24t ,
a. Köpük, kaymak.

**فَوَّاْر**
**فَوَّاْر** 28 ,
a. 21 (a)’ya bak.

**فَوَّاْرَة**
**فَوَّاْرَة** 28t ,
a. Pınar, havuz, gölet.

b. [ topl. ], fıskiye, su fışkırtısı.

**فَار**
**فَار** [ 1A ] , ( pl. **فِيْرَان** [ 34I ] ),
a. Sıçan; fare.

**فَارَة**
**فَارَة** [ 1tA ],
a. 1A’ya bak.

b. [ topl. ], rende ( alet ).

**فَيُّوْر**
**فَيُّوْر** [ 31 ],
a. Aceleci, tutkulu, öfkeli.

**مِن فَوْرِهِ**
**مِن فَوْرِهِ** ,
a. **عَلَى الفَوْر** Derhal, hemen, anında, derhal, birden, o anda.

**فَوْرَة العَشَآء**
**فَوْرَة العَشَآء**
a. Yatsıdan sonraki saat.

**فَار فَائِرُهُ**
**فَار فَائِرُهُ**
a. Onun öfkesi kabardı.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

فور
فَارَ - يَفُوْرُ - فَوْر - فَوْرِهِم
فَارَ - يَفُوْرُ + الكائن: تتحرك وتضطرب وتتهيج أجزاؤه ومكوناته
فار السائل في الوعاء: غلى بشدة واضطرب ورغا وأزبد ثم فاض
فارت نفس الإنسان: اضطربت بشدة وتهيجت
فار الحر: اشتد فهيج الناس والدواب
فَوْر: اسم فعل " فَارَ - يَفُوْرُ ": الفوران: وهو كذلك مصدر هيئة حال: حال الإنسان عندما يكون مضطرباً متهيجاً متحمساً: تشبه قولنا " فوران دمه "
من فَوْرِهِم: من قبل أن يسكنوا: وهم بقمة حماسهم وثورانهم ونشاطهم
ملاحظة :يستخدم بالعرف الشائع لفظ : فوراً وفوري: ويراد منه: مستعجل وذو أهمية لا تتحمل التأخير: ويمكن فهم ذلك بأن الأمر أو الشأن " فوري ": أي يغلي ويضطرب، وليس بارد هادئ، ولذا يجب معاملته باستعجال وأولوية
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حركة السوائل والجوامد تحت ضغطٍ عالٍ، وتداخلها مع الهواء والغازات"، وهي:
ثَارَ - يَثُوْرُ، قَمْطَرَ - يُقَمْطِرُ، نَضَخَ - يَنْضَخُ، دَهَقَ - يَدْهَقُ، فَارَ - يَفُوْرُ، زّبَدَ - يَزْبِدُ
فار - يفور - تفور
 ﴿حتى إذا جاء أمرنا وفار التنور قلنا احمل فيها من كل زوجين اثنين وأهلك إلا من سبق عليه القول ومن آمن وما آمن معه إلا قليل(40)﴾ هود ﴿فأوحينا إليه أن اصنع الفلك بأعيننا ووحينا فإذا جاء أمرنا وفار التنور فاسلك فيها من كل زوجين اثنين وأهلك إلا من سبق عليه القول منهم ولا تخاطبني في الذين ظلموا إنهم مغرقون(27)﴾ المؤمنون
 	﴿إذا ألقوا فيها سمعوا لها شهيقا وهي تفور(7)﴾ الملك
فورهم
 ﴿بلى إن تصبروا وتتقوا ويأتوكم من فورهم هذا يمددكم ربكم بخمسة آلاف من الملائكة مسومين(125)﴾ آل عمران
مختار الصحاح
● [فور] ف و ر: فَارَتِ القدر جاشت وبابه قال و فَوَرَاناً أيضا بفتح الواو ومنه قولهم ذهبت في حاجة ثم أتيت فلانا من فَوْرِي أي قبل أن أسكن و فَوْرَةُ الحر شدته و فُوَارَةُ القدر بالضم والتخفيف ما يفور من حرها
الراغب
فور
- الفور: شدة الغليان، ويقال ذلك في النار نفسها إذا هاجت، وفي القدر، وفي الغضب نحو: }وهي تفور﴿[الملك/7]،﴾وفار التنور{ [هود/40]، قال الشاعر:
- 357 - ولا العرق فارا
(البيت: لها رسغ أيد مكرب * فلا العظم واه ولا العرق فارا
وهو لعوف بن الخرع يصف قوسا. والبيت في اللسان (فور) ؛ والمفضليات ص 414؛ ومطلع القصيدة:
أمن آل مي عرفت الديارا * بحيث الشقيق خلاء قفارا)
ويقال: فار فلان من الحمى يفور، والفوارة: ما تقذف به القدر من فورانه، وفوارة الماء سميت تشبيها بغليان القدر، ويقال: فعلت كذا من فوري، أي: غليان الحال، وقيل: سكون الأمر. قال تعالى: }ويأتوكم من فورهم هذا{ [آل عمران/125]، والفار جمعه فيران، وفأرة المسك تشبيها بها في الهيئة، ومكان فئر: فيه الفأر.
ملخص اللسان:
1.     فارَ الشيء فَوْراً وفُؤُوراً وفُواراً وفَوَراناًجاش
2.     وفارتِ القِدْرُ تَفُور فَوْراً وفَوَراناً إِذا  غلت وجاشت.
3. وفار العِرْقُ فَوَراناً: هاج ونَبَعَ
4.     وجاؤوا من فَوْرِهمْ أَي من وجههم.
5.     والفائرُ: المنتشرُ الغَضَب من  الدواب وغيرها.
6.      ويقال للرجل إِذا غضب: فارَ فائرُه وثارَ ثائرُه أَي انتشر  غضبه
7.      وأَتيته في فَوْرَةِ النهار أَي في أَوله.
8.     وفَوْرُ الحرّ: شدته
لسان العرب
● - فور: فارَ الشيء فَوْراً وفُؤُوراً وفُواراً وفَوَراناً: جاش. وأَفَرْته  وفُرْتُه المتعدّيان؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:  فلا تَسْأَلِيني واسأَلي عن خَلِيقَتي،  إِذا رَدَّ عافي القِدْر، مَنْ يَسْتَعِيرُها  وكانوا قُعوداً حَوْلَها يَرْقُبونها،صلى الله عليه وسلموكانتْ فَتاةُ  الحيّ ممن يُفيرُها  يُفِيرُها: يوقد تحتها، ويروى يَفُورها على فُرْتُها، ورواه غيره  يُغِيرها أَي يشدّ وَقُودها. وفارتِ القِدْرُ تَفُور فَوْراً وفَوَراناً إِذا  غلت وجاشت. وفار العِرْقُ فَوَراناً: هاج ونَبَعَ. وضرْبٌ فَوَّار:  رَغِيبٌ واسع؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:  بِضَرْبٍ يُخَفِّتُ فوَّارُه،  وطَعْنٍ تَرى الدمَ منه رَشِيشا  إِذا قَتَلوا منكمُ فارساً،  ضَمِنَّا له خَلْفَه أَن يَعِيشا  يُخَفِّتُ فَوَّارُه أَي أَنها واسعة فدمها يسيل ولا صوت له. وقوله:  ضَمِنَّا له خَلْفَه أَن يعيشا، يعني أَنه يُدْرَكُ بثأْره فكأَنه لم يُقتل.  ويقال: فارَ الماءُ من العين يَفُورُ إِذا جاش. وفي الحديث: فجعل الماءُ  يَفُور من بين أَصابعه أَي يَغْلي ويظهر متدفِّقاً. وفارَ المسكُ  يَفُورُ فُوَاراً وفَواراناً: انتشر. وفارةُ المِسْكِ: رائحته، وقيل: فارتُه  وعاؤُه، وأَما فأْرَةُ المسك، بالهمز، فقد تقدم ذكرها. وفارة الإِبل: فَوْح  جلودها إِذا نَدِيَتْ بعد الوِرْدِ؛ قال:  لها فارةٌ ذَفْراءُ كلَّ عشيةٍ،  كما فَتَقَ الكافورَ، بالمسكِ، فاتِقُه  وجاؤوا من فَوْرِهمْ أَي من وجههم. والفائرُ: المنتشرُ الغَضَب من  الدواب وغيرها. ويقال للرجل إِذا غضب: فارَ فائرُه وثارَ ثائرُه أَي انتشر  غضبه. وأَتيته في فَوْرَةِ النهار أَي في أَوله. وفَوْرُ الحرّ: شدته. وفي  الحديث: كلا، بل هي حُمَّى تَثُور أَو تَفُور أَي يظهر حرها. وفي الحديث:  إِن شدة الحرّ من فَوْرِ جهنم أَي وَهَجِها وغلياها. وفَوْرَةُ العشاء:  بعده. وفي حديث ابن عمر، رضي الله عنهما: ما لم يسقط فَوْرُ الشَّفَقِ،  وهو بقية حمرة الشمس في الأُفُق الغربي، سمِّي فَوْراً لسطوعه وحمرته،  ويروى بالثاء وقد تقدم. وفي حديث مِعْصار  (*قوله « وفي حديث معصار» الذي في  النهاية: معضد): خرج هو وفلان فضربوا الخيام وقالوا أَخْرِجْنا من  فَوْرَةِ الناس أَي من مجتَمَعِهم وحيث يَفُورونَ في أَسواقهم. وفي حديث  مُحَلِّم: نعطيكم خمسين من الإِبل في فَوْرِنا هذا؛ فَوْرُ كلِّ شيء: أَوله.  وقولهم: ذهبتُ في حاجةٍ ثم أَتيتُ فُلاناً من فَوْري أَي قبل أَن أَسكن.  وقوله عز وجل: ويأْتوكم من فَوْرِهم هذا؛ قال الزجاج: أَي من وجههم هذا.  والفِيرةُ: الحُلْبة تخلط للنفساء؛ وقد فَوَّر لها، وقد تقدم ذلك في  الهمز.  والفارُ: عَضَل الإِنسان؛ ومن كلامهم: بَرِّز نارَكَ وإِن هَزَلْت  فارَكَ أَس أَطعم الطعام وإِن أَضررت ببدنك، وحكاه كراع بالهمز.  والفَوَّارتانِ: سِكَّتانِ بين الوركين والقُحْقُحِ إِلى عُرْض الوَرِكِ  لا تحولان دون الجوف، وهما اللتان تَفُوران فتتحركان إِذا مشى، وقيل:  الفَوَّارةُ خرق في الورك إِلى الجوف لا يحجبه عظم. الجوهري: فَوَّارةُ  الورك، بالفتح والتشديد: ثقبها؛ وفُوَارة القِدْر، بالضم والتخفيف: ما  يَفُور من حرِّها. الليث: للكرش فَوَّارتان وفي باطنهما عُذَّتان من كل ذي  لحم، ويزعمون أَن ماء الرجل يقع في الكُلْية ثم في الفَوَّارة ثم في  الخُصْية، وتلك الغُدَّةُ لا تؤكل، وهي لحمة في جوف لحم أَحمر؛ التهذيب: وقول  عوف بن الخَرِع يصف قوساً:  لها رُسُغٌ أَيِّدٌ مُكْرَبٌ،  فلا العَظْمُ واهٍ ولا العِرْقُ فارا  المُكْرَبُ: الممتلئ فأَراد أَنه ممتلئ العَصَب. وقوله: ولا العِرْق  فارا، قال ابن السكيت: يكره من الفرس فَوْرُ العِرْقِ، وهو أَن يظهر به  نَفْخ أَو عَقْدٌ. يقال: قد فارتْ عروقه تَفُور فَوْراً. ابن الأَعرابي:  يقال للمَوْجة والبِرْكة فَوَّارة، وكل ما كان غيرَ الماء قيل له فوارة  (*  قوله« قيل له فوارة إلى قوله وفوارة الماء منبعه» هكذا بضبط الأصل) ،  وقال في موضع آخر: يقال دَوَّارة وفَوَّارة لكل ما لم يتحرّك ولم يدر، فإِذا  تحرّك ودار فهي دُوارة وفُوارة. وفَوَّارة الماء: مَنْبَعُه.  والفُورُ، بالضم: الظباء، لا واحد لها من لفظها؛ هذا قول يعقوب، وقال  كراع: واحدها فائر. ابن الأَعرابي: لا أَفعل ذلك ما لأْلأَتِ الفُورُ أَي  بَصْبصَت بأَذنابها، أَي لا أَفعله أَبداً. والفُورُ: الظباء، لا يفرد لها  واحد من لفظها.  ويقال: فعلتُ أَمرَ كذا وكذا من فَوْري أَي من ساعتي، والفَوْرُ: الوقت.  والفُورةُ: الكُوفة؛ عن كراع. وفَوْرة الجبل: سَراتُه ومَتْنُه؛ قال  الراعي:  فأَطْلَعَتْ فَوْرَةَ الآجامِ جافِلةً،  لم تَدْرِ أَنَّى أَتاها أَوَّلُ الذُّعرِ  والفِيارُ: أَحد جانبي حائط لسان الميزان، ولسان الميزان الحديدة التي  يكتنفها الفِيارانِ، يقال لأَحدهما فِيارٌ، والحديدةُ المعترِضة التي فيها  اللسان المِنْجَمُ، قال: والكِظامَةُ الحَلْقة التي تجمع فيها الخيوط في  طرفي الحديدة. ابن سيده: والفِيارانِ حديدتان تكتنفان لسان الميزان، وقد  فُرْتُه؛ عن ثعلب، قال: ولو لم نجد الفعل لقضينا عليه بالواو ولعدمنا« ف  ي ر» متناسقة.
مقاييس اللغة:
(فور) الفاء والواو والراء كلمةٌ تدلُّ على غَلَيان، ثم يقاس عليها. فالفَوْر: الغَلَيان. يقال: فارت القدرُ تَفورُ فَوراً. قال:
تَفور علينا قِدرُهم فنُدِيمُها *** ونَفْثَؤُها عنَّا إذا حَمْيُها غلا([2])
وفار غضبُه، إذا جاشَ.
وممَّا قِيس على هذا قولُهم: فَعَله من فَوْره، أي في بدء أمرِه، قبل أنْ يسكُن.
القاموس المحيط:
فارَ فَوْراً وفُؤُوراً، بالضم، وفَوَراناً، محركةً جاشَ، وفُرْتُه وأفَرْتُه، العِرْقُ فَوَراناً هاجَ، ونَبَعَ، وضَرَبَ،
المِسْكُ فُواراً، بالضم، وفَوَراناً، محركةً: انْتَشَرَ. وفَأَرْتُهُ: ف أ ر. وفارَةُ الإِبِلِ: فَوْحُ جُلُودِها إذا نَدِيَتْ بعدَ الوِرْدِ.
والفائِرُ: المُنْتَشِرُ العَصَبِ من الدَّوابِّ وغيرِها. وأتَوْا من فَوْرِهِم: من وجْهِهِمْ، أو قَبْلَ أن يَسْكُنوا. وفَوْرَةُ الجبلِ: سَراتُه، ومَتْنُه، وأبو فَوْرَةَ: جُدَيْرٌ السُّلَمِيُّ. والفارُ: عَضَلُ الإِنسانِ. والفَوَّارَتانِ: سِكَّتانِ بين الوَرِكَيْنِ والقُحْقُحِ إلى عُرْضِ الوَرِكِ. أو الفَوَّارَةُ: خَرْقٌ في الوَرِكِ إلى الجَوْفِ لا يَحْجُبُه عَظْمٌ، ومَنْبَعُ الماءِ، وة بِجَنْبِ الظَّهْرانِ، وبالضم والتخفيفِ: ما يَفُورُ من حَرِّ القِدْرِ. والفِيرَةُ، بالكسر: الحُلْبَةُ تُخْلَطُ للنُّفَساء.وفَوَّرَ لها: عَمِلَها لها، وبِلا لامٍ: جَدُّ والِدِ إبراهيمَ بنِ محمدِ بنِ حُسَيْنٍ الأَصْبَهانِيِّ المُحدِّثِ، وبضم الراءِ المشدَّدةِ: أبو القَاسِمِ بنُ فِيْرُّه الشاطِبِيُّ. والفُوْرُ، بالضم: الظِّباءُ، جمعُ فائرٍ، وبهاءٍ وقد تُهْمَزُ: ريحٌ في رُسْغِ الفرسِ، تَنْفَشُّ إذا مُسِحَتْ، وتَجْتَمِعُ إذا تُرِكَتْ.
والفِيارانِ، بالكسر: حديدَتانِ يَكْتَنفانِ لِسانَ الميزانِ. وفُرْتُهُ: عَمِلْتُ له فِيارَيْنِ.وإنه لَفَيُّورٌ، كعَيُّوقٍ: حديدٌ. وفَوْرٌ: ع باليمامة، ويضمُّ، ود بساحل بحرِ الهِندِ، مُعَرَّبُ بُوْرِ، وبالضم: اسمٌ. وفُورانُ، بالضم: ة بهَمَذانَ، واسمٌ. وفُوفارَةُ، بالضم: ة بالسُّغْدِ. وفارَ فائِرُهُ: ثارَ ثائِرُهُ.
تاج العروس:
ف - و - ر
فارَ الشَّيْءُ فَوْراً بالفَتْح وفُؤُوراً بالضَّمِّ وكذلك فُوَاراً كغُرَاب وفَوَرَاناً محرَّكةً : جاشَ . وفُرْتُه وأَفْرَتُه مُتَعَدِّيانِ ؛ عن ابن الأَعرابيّ . وفارَت القِدْرُ تَفُورُ فَوْراً وفَوَرَاناً إِذا غَلَتْ وفارَ العِرْقُ فَوَرَاناً محرَّكَة : هَاجَ ونَبَعَ . وقولُه : ضَرَبَ وَهَمٌ من المصَنِّف حيث عَطَفَه على ما تَقدَّم وإِنّمَا غَرَّه نَصُّ المُحكم فإِنّه قال بعد نَبَع : وضَرْبٌ فَوّار : رَغيبٌ واسعٌ . فظَنَّ المصنّف أَنّه معطوفٌ على ما قَبْلَه فتَأَمَّلْ وفارَ المِسْك يَفُورُ فُوَاراً بالضَّمّ وفَوَرَاناً ؛ محرّكَةً : انْتَشَرَ . وفَارَتُه : رائحَتُهُ . وقِيل : وِعَاؤُهُ . وأَمّا فأْرَةُ المِسْكِ بالهَمْز فقد تَقَدَّم ذِكرُها في ف أ ر . وفارةُ الإِبِلِ : فَوْحُ جُلُودِهَا إِذا نَدِيَتْ بعدَ الوِرْد قال الشاعر :
لَها فَارَةٌ ذَفْراءُ كُلَّ عَشِيَّةٍ ... كما فَتَقَ الكافُورَ بالمِسْكِ فاتِقُهْ قال الصاغانيّ : وفَارَةُ المِسْكِ وفَارَةُ الإِبِل مَوْضِعُ ذِكْرِهما هذا التَرْكِيبُ . والمُصَنّف قد فَرَّق بَيْنَهما فذَكَرَ فارَةَ المِسْك في الهَمْزِ وفَارَةَ الإِبِلِ هنا وكأَنّه لِمُنَاسَبَةِ أَنَّ الثانِيَ من الفَوَرانِ قَطْعاً وأَما الأَوّل فاختُلِفَ فيه : فقيل : إِنّ الحَيَوانَ الّذي نُسِبَ إِليه المِسْكُ على صُورَةِ الفَأْرَةِ وهو مهموزٌ فوَجَبَ إِيرادُه هُناك بهذِهِ المُنَاسَبَة . وقد قَدَّمْنا ذِكْرَ فَارَةِ الإِبل هُناك في المُسْتَدْرَكات فراجِعْه . والفَائِرُ : المُنْتَشِرُ العَصَبِ هكذا في النُّسخ بالعَيْن والصادِ المُهْمَلَتين وهو وَهَمٌ والصَّواب : الغَضَب من الدَّوابِّ وغَيْرِهَا كما في اللّسان وغيره . ويُقَالُ : أَتَوْا من فَوْرِهِم أَي مِنْ وَجْهِهم وبه فَسَّرَ الزَّجّاجُ قولَه تَعَالَى : وَيَأْتُوكُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ هذَا . أَو قَبْلَ أَنْ يَسْكُنُوا ومنه قولُهم : ذَهَبْتُ في حاجَة ثم أَتَيْتُ فلاناً من فَوْرِي أَي قَبْلَ أَنْ أَسْكُنَ . وفَوْرَةُ الجَبَلِ : سَرَاتُه ومَتْنُه قال الراعِي :
فأَطْلَعَتْ فَوْرَةَ الآجامِ جافِلَةً ... لَمْ تَدْرِ أَنَّى أَتَاهَا أَوَّلُ الذُعُرِ
وأَبُو فَوْرَةَ جُدَيْرَةُ السُّلَمِىّ وفي بعض النُّسَخ جُدَيْرٌ بغير هاءٍ وكِلاهُمَا بالجِيم . وفي التكملة حُدَيْرٌ كزُبَيْر بالمُهْمَلة . والفَارُ : عَضَلُ الإِنْسَانِ وحكاه كُرَاع بالهَمْز وهكذا ذكره الصاغانيّ في الهَمْز وغَلطَ المصنِّف فذكَرَه في ف ت ر وقد نَبَّهْنا عليه هُنالك . ومن كلامهم : بَرِّزْ نارَك وإِنْ هَزَلْتَ فارَك أَي أَطْعِم الطَّعَامَ وإِن أَضْرَرْتَ ببَدنِك . والفَوّارَتانِ : سِكَّتانِ بَيْنَ الوَرِكَيْنِ والقُحْقُحِ إِلى عُرْضِ الوَرِكِ لا تَحُولانِ دُونَ الجَوْفِ وهما اللَّتَانِ تَفُورانِ فتَتحرَّكَانِ إِذَا مَشَى أَو الفَوّارَةُ : خَرْقٌ في الوَرِكِ إِلى الجَوْف لا يَحْجُبُه عَظْمٌ . وفي الصّحاح : فَوّارَةُ الوَرِك : ثَقْبُهَا . وفي التّكْمِلَة واللّسَان : قال اللّيْث : لِلْكَرِش فَوّارَتانِ وفي باطِنِهما غُدَّتانِ من كُلّ ذِي لَحْم ويَزْعُمُون أَنّ ماءَ الرَّجُل يَقَعُ في الكُلْيَةِ ثمّ في الفَوّارَة ثم الخُصْيَة وتِلْك الغُدّة لا تُؤْكَلُ وهي لَحْمَةٌ في جوفِ لَحْمٍ أَحْمَر . انتَهى . ولكن ضَبَطَ الصاغانيُّ فُوّارَتانِ بالضَّمّ . والفَوّارَةُ : مَنْبَعُ الماءِ قال ابنُ الأَعْرَابِيّ : يُقال للمَوْجَةِ والبِرْكَة : فَوّارَةٌ وكُلُّ ما كانَ غَيْرَ الماءِ قيل له : فَوّارَة . وقال في موضِعٍ آخَر : يُقال دَوّارَةٌ فَوّارَةٌ لِكُلّ ما لم يَتَحَرَّك ولم يَدُرْ فإِذا تَحَرَّكَ ودارَ فهِي دُوّارَةٌ وفُوّارَةٌ . والفَوَّارَةُ : ة بجَنْبِ الظَّهْرَانِ نقله الصاغانيّ . والفُوَارَةُ بالضَّمّ والتَّخْفِيفِ : ما يَفُورُ من حَرِّ القِدْرِ كذا في الصحاح . والفِيرَةُ بِالكَسْرِ : الحُلْبَةُ تُخْلَط للنُّفَسَاءِ . وقد فَوَّرَ لها تَفْوِيراً إِذا عَمِلَهَا لها وقد تَقَدَّم ذلك في الهَمْز . وفِيرَة بلا لامٍ : جَدُّ والدِ إِبْرَاهِيمَ بنِ مُحَمّد بن حُسَيْنِ بنِ فِيرَةَ الأَصْبَهَانيّ المُحَدِّث رَوَى عن الحُسَيْن بن القاسِمِ الأَصْبَهَانِيّ وهنَّاد بنِ السَّرِيّ وغَيْرِهما . وبِضَمّ الراءِ المُشَدَّدَة : أَبُو القاسِم يُقَال : كُنَيْتُه اسْمُه ويقال : أَبُو مُحَمَّدٍ القاسمُ بن فِيرةْ بنِ خَلف ابنِ أَحمدَ الرُّعَيْنيّ الشّاطِبيّ ناظِمُ القَصيدة المَعْرُوفَة . قال القَسْطَلانِيُّ في الفتح المَواهِبِيّ في مَناقِب الإِمَام الشاطِبي : إِنّ مَعْنَى فِيرُّهْ : الحَديدُ . حَدّثَ عن أَبي طاهر السِّلَفِيّ وأَبي الحَسَنِ عليِّ بنِ هُذَيْلٍ وأَبي مُحَمّد عاشِرِ بنِ محمّدِ ابنِ محمّد بن عاشرٍ وأَبِي عَبْد اللهِ محمّدِ بنِ يُوسُفَ بنِ سَعادَةَ . وآخِرُ من يَرْوِى عنه في الدُّنيا المُعِينُ أَبو الفَضْلِ عبدُ اللهِ بنُ مُحَمَّد بن عبدِ الوارِثِ بنِ الأَزْرَقِ . وتُوفِّيَ 28 جُمادَى الثانية سنة 590 عن خَمْس وخَمْسِينَ سنة . قال : وقد شارَكَهُ في اسْمِ أَبِيه أَبُو عَلِيٍّ الصَّدَفِيّ وهو الحُسَيْن بن محمّد بنِ فِيرُّهْ المَعْرُوفُ بابْنِ سُكَّرَةَ . قلتُ : ويُوسُفُ بنُ مُحَمّدِ بنِ فِيرُّهْ الأَنْصَاريّ المَغْرِبِي عن قاضي المُرُسْتانِ . ويُوسُفُ بنُ عبدِ العَزِيزِ بنِ يُوسُفَ بن فِيرُّهْ اللَّخْمِيّ الحافِظُ معروف وآخَرُون من المَغَارِبَةِ . ففي كلام المُصَنِّف قُصُورٌ لا يَخْفَى . والفُورُ بالضَّمّ : الظِّباءُ لا واحِدَ لَها من لَفْظِهَا ؛ هذا قولُ يَعْقُوبَ وابنِ الأَعْرَابِيّ وهو اخْتِيَار الجَوْهريّ . وقال كُرَاع : هو جَمْعُ فَائِر كبازل وبُزْل ولم يَقْصِدْ به الرَّدَّ على الجَوْهَرِيّ كما فَهِمَه شَيْخُنَا تَقْلِيداً للبَدْرِ القَرَافِيّ . قال ابنُ الأَعْرَابِيّ : لا أَفْعَلُ ذلك ما لأْلأَت الفُورُ بأَذْنَابِهَا : أَي بَصْبَصَتْ . ويُقَالُ الفائِرُ : ابنُ أَرْوَى . والفُورَةُ بهاءٍ وقد تُهْمَز : رِيحٌ تكون في رُسْغِ الفَرَسِ تَنْفَشُّ إِذا مُسِحَتْ وتَجْتَمِعُ إِذا تُرِكَتْ قاله ابنُ دُرَيْد وقد تقدّم للمصنّف ذلك . والفِيَارَانِ بالكَسْرِ : حَدِيدَتَان تَكْتَنِفَانِ لِسَانَ المِيزَانِ . وقد فُرْتُه عن ثَعْلَب قال : ولَوْ لَمْ نَجِد الفِعْلَ لَقَضَيْنَا عليه بالوَاوِ ؛ كذا في المحكم أَي عَمِلْتُ له فِيَارَيْنِ . وقال بعضُهم : الفِيَارُ : أَحَدُ جانبَيْ
حائِطِ لِسَانِ المِيَزانِ ولِسَانُ المِيزَانِ : الحَدِيدَةُ التي يَكْتَنِفُهَا الفِيَاراَنِ والحَدِيدَةُ المُعْتَرِضَةُ التي فيها اللِّسَانُ : المِنْجَمُ والكِظَامَةُ : الحَلْقَةُ التي تَجْتَمِعُ فيها الخُيوطُ في طَرَفَيِ الحَدِيدَةِ . ويُقَال : إِنّه لَفَيُّورٌ - كَعَيُّوقٍ - : حَدِيدٌ نقله الصاغَانيّ . وفَوْرٌ : ع باليَمَامَة ويُضَمّ والّذِي في التكملة : والفَوْرُ . وقيل : فُوْر . وفضوْرٌ د بساحِلِ بَحْرِ الهِنْدِ مُعرَّب بُور وهو اليَوْمَ بيَدِ النَّصَارى . وفُورٌ بالضَّمّ : اسْم جَمَاعَة من المُحَدِّثين منهم : محمَّدُ بنُ الفَضْل ابنِ فُورٍ عن غُنْدُر ومحمّدُ بنُ فُورِ بن عبدِ الله أَبو بَكْرٍ العامِرِيّ سَمعَ يَحْيَى ابنَ يَحْيَى : وعليُّ بنُ محمّد بنِ أَحْمَدَ ابنِ عَلِيّ بنِ عَبْدِ اللهِ بنِ فُورٍ سَمعَ عبدَ الرَّحْمنِ بَن بِشْرٍ . ومحمّدُ بنُ فُورِ بنِ هانِئ القُرَشِيُّ الخُرَاسَانِيُّ . وأَبو سَعِيد محمّدُ بنُ الحُسَيْن بنِ موسَى بنِ مَحْمُويَه بنِ فُورِ بنِ عبدِ الله السِّمْسَارُ عن ابْنِ خُزَيْمَةَ وغَيْرُهم . وفُورَانُ بالضَّمّ : ة بهَمَذَانَ بالذال المُعْجَمَة محَرَّكَة ؛ هكذا ضَبَطَه الصاغَانِيّ . وفُورَانُ : اسْم جَمَاعَةٍ من المُحَدِّثين : منهم محمّد بنُ إِبْرَاهِيمَ ابنِ فُورَانَ سَمِعَ الذُّهْلِيّ . وقال الحافِظُ ابن حَجَر : وفاؤُه قَرِيبَةٌ من الباءِ الموحَّدة . وفُوقَارَةُ بالضّمّ : ة بالسُّغْد نَقَلَهُ الصاغَانيّ . ويُقَال للرَّجُل : فَارَ فَائرُهُ إِذا غَضِبَ . وثَارَ ثائِرُه إِذا انْتَشَر غَضَبُه . ولا يَخْفَى لَوْ ذَكَرَه عند الفائر في أَوّل المادةِ كانَ حَسَناً . وممّا يُسْتَدْرَك عليه : ضَرْبٌ فَوّارٌ ككَتَّانٍ : رَغِيبٌ واسعٌ ؛ عن ابنِ الأَعْرَابيّ وأَنشد : ِ لِسَانِ المِيَزانِ ولِسَانُ المِيزَانِ : الحَدِيدَةُ التي يَكْتَنِفُهَا الفِيَاراَنِ والحَدِيدَةُ المُعْتَرِضَةُ التي فيها اللِّسَانُ : المِنْجَمُ والكِظَامَةُ : الحَلْقَةُ التي تَجْتَمِعُ فيها الخُيوطُ في طَرَفَيِ الحَدِيدَةِ . ويُقَال : إِنّه لَفَيُّورٌ - كَعَيُّوقٍ - : حَدِيدٌ نقله الصاغَانيّ . وفَوْرٌ : ع باليَمَامَة ويُضَمّ والّذِي في التكملة : والفَوْرُ . وقيل : فُوْر . وفضوْرٌ د بساحِلِ بَحْرِ الهِنْدِ مُعرَّب بُور وهو اليَوْمَ بيَدِ النَّصَارى . وفُورٌ بالضَّمّ : اسْم جَمَاعَة من المُحَدِّثين منهم : محمَّدُ بنُ الفَضْل ابنِ فُورٍ عن غُنْدُر ومحمّدُ بنُ فُورِ بن عبدِ الله أَبو بَكْرٍ العامِرِيّ سَمعَ يَحْيَى ابنَ يَحْيَى : وعليُّ بنُ محمّد بنِ أَحْمَدَ ابنِ عَلِيّ بنِ عَبْدِ اللهِ بنِ فُورٍ سَمعَ عبدَ الرَّحْمنِ بَن بِشْرٍ . ومحمّدُ بنُ فُورِ بنِ هانِئ القُرَشِيُّ الخُرَاسَانِيُّ . وأَبو سَعِيد محمّدُ بنُ الحُسَيْن بنِ موسَى بنِ مَحْمُويَه بنِ فُورِ بنِ عبدِ الله السِّمْسَارُ عن ابْنِ خُزَيْمَةَ وغَيْرُهم . وفُورَانُ بالضَّمّ : ة بهَمَذَانَ بالذال المُعْجَمَة محَرَّكَة ؛ هكذا ضَبَطَه الصاغَانِيّ . وفُورَانُ : اسْم جَمَاعَةٍ من المُحَدِّثين : منهم محمّد بنُ إِبْرَاهِيمَ ابنِ فُورَانَ سَمِعَ الذُّهْلِيّ . وقال الحافِظُ ابن حَجَر : وفاؤُه قَرِيبَةٌ من الباءِ الموحَّدة . وفُوقَارَةُ بالضّمّ : ة بالسُّغْد نَقَلَهُ الصاغَانيّ . ويُقَال للرَّجُل : فَارَ فَائرُهُ إِذا غَضِبَ . وثَارَ ثائِرُه إِذا انْتَشَر غَضَبُه . ولا يَخْفَى لَوْ ذَكَرَه عند الفائر في أَوّل المادةِ كانَ حَسَناً . وممّا يُسْتَدْرَك عليه : ضَرْبٌ فَوّارٌ ككَتَّانٍ : رَغِيبٌ واسعٌ ؛ عن ابنِ الأَعْرَابيّ وأَنشد :
بضَرْب يُخَفِّتُ فَوّارُه ... وطَعْن تَرَى الدَمَ منه رَشِيشَا
إِذا قَتَلُوا مِنْكُمُ فَارِساً ... ضَمِنّاً لَهُ خَلْفَهُ أَنْ يَعِيشَا
وفارَ الماءُ من العَيْنِ : ظَهَرَ مُتَدفِّقاً ورأَيتُه في فَوْرَةِ النَّهَارِ أَي في أَوَّلِه . وفَوْرُ الحَرِّ : شِدَّتُه . وفي الحَدِيث إِنَّ شِدَّةَ الحَرِّ من فَوْرِ جَهَنَّمَ أَي وَهَجِها وغَلَيانِهَا . وفَوْرَةُ العِشَاءِ : بَعْدَهُ . وقولُهم : ما لَمْ يَسْقُط فَوْرُ الشَّفَقِ هو بَقِيةُ حُمْرَةِ الشَّمْس في الأُفُق الغَرْبيّ سُمِّيَ فَوْراً لسُطُوعِه وحُمْرَتِه . ويُرْوَى بالثاءِ وقد تَقَدّم . وفَوْرَةُ الناسِ : مُجْتَمَعُهم وحَيْثُ يَفُورُون في أَسْوَاقِهِم . وفَوْرُ العِرْقُ في الفَرَسِ : هو أَنْ يَظْهَرَ به نَفْخٌ أَو عَقْدٌ وهو مَكْرُوهٌ قاله ابنُ السِّكّيت . وشَرِبَ فَوْرَةَ العُقارِ : وهي طُفَاوَتُهَا وما فارَ منها . وأَخَذْتُ الشيءَ بفَوْرَتِه أَي بحَدَاثَتِه . ويقال : فَعَلْتُ أَمْرَ كذا وكذا مِنْ فَوْرِى أَي من ساعَتِي . والفوْرُ : الوَقْتُ . والفُوْرَةُ : الكُوفَة ؛ عن كُرَاع . وفارُويَهْ : سِكَّةٌ بنَيْسَابُور . وإِلَيْهَا نُسِبَ أَبُو الحُسَيْنِِ مُحَمّد بنُ حُسَيْنِ بنِ يَعْقُوبَ بن ناصِحٍ النَّحْوِيّ الفَارُوييّ أَخَذَ عن المُبَرّدِ وثَعْلَب . وفَارُو : من عَمَلٍ نَسَفَ منها أَحمدُ بنُ عَليّ بنِ محمّدِ بنِ العَبّاسِ الأَنصارِيّ الفارُويِيّ عن أَبِي طاهِرِ بن مَحْمِش وغَيْرِهِ وعَنْهُ عبدُ العَزِيزِ النَّخْشَبِيُّ . وأَبُو سَوْرَةَ هُمَيْمُ بن فائِدِ بن هُمَيْمٍ البَلْخِيُّ الفُورِيُّ عن عَلِيِّ بنِ خَشْرَمٍ . وأَبو سَعِيد محمّدُ بنُ الحُسين بن موسى بن فُورٍ السِّمسارُ الفُورِيّ سَمِعَ أَبا بَكْرِ بنَ خُزَيْمَةَ . وأَبُو الحَسَنِ عليُّ بنُ محمّد بن أَحْمَد ابن فُورٍ النَّيْسَابُورِيّ عن أَبي حاتِم الرازِيّ . وخَطّابُ بنُ عُثْمَانَ الفُورِيُّ . وأَبو القاسِمِ الفُورانِيّ شيخُ الشافِعِيَّة مُحَدِّثانِ . وفي الحَدِيث ذِكْر جِبَال فارانَ وهو اسْمٌ لِجبالِ مَكَّةَ بالعِبْرانِيّ له ذِكْر في أَعْلام النُبُوَّة وأَلِفُه الأُولَى لَيْسَت بهَمْزَة ؛ قاله ابنُ الأَثِيرِ

_Türkçe çeviri henüz yok_
