# فور — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%81%D9%88%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [فور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: فور

فارَ الشيء فَوْراً وفُؤُوراً وفُواراً وفَوَراناً: جاش. وأَفَرْته وفُرْتُه المتعدّيان؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
فلا تَسْأَلِيني واسأَلي عن خَلِيقَتي،
إِذا رَدَّ عافي القِدْر، مَنْ يَسْتَعِيرُها
وكانوا قُعوداً حَوْلَها يَرْقُبونها،صلى الله عليه وسلموكانتْ فَتاةُ الحيّ ممن يُفيرُها
يُفِيرُها: يوقد تحتها، ويروى يَفُورها على فُرْتُها، ورواه غيره يُغِيرها أَي يشدّ وَقُودها. وفارتِ القِدْرُ تَفُور فَوْراً وفَوَراناً إِذا غلت وجاشت. وفار العِرْقُ فَوَراناً: هاج ونَبَعَ. وضرْبٌ فَوَّار: رَغِيبٌ واسع؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
بِضَرْبٍ يُخَفِّتُ فوَّارُه،
وطَعْنٍ تَرى الدمَ منه رَشِيشا
إِذا قَتَلوا منكمُ فارساً،
ضَمِنَّا له خَلْفَه أَن يَعِيشا
يُخَفِّتُ فَوَّارُه أَي أَنها واسعة فدمها يسيل ولا صوت له. وقوله: ضَمِنَّا له خَلْفَه أَن يعيشا، يعني أَنه يُدْرَكُ بثأْره فكأَنه لم يُقتل. ويقال: فارَ الماءُ من العين يَفُورُ إِذا جاش. وفي الحديث: فجعل الماءُ يَفُور من بين أَصابعه أَي يَغْلي ويظهر متدفِّقاً. وفارَ المسكُ يَفُورُ فُوَاراً وفَواراناً: انتشر. وفارةُ المِسْكِ: رائحته، وقيل: فارتُه وعاؤُه، وأَما فأْرَةُ المسك، بالهمز، فقد تقدم ذكرها. وفارة الإِبل: فَوْح جلودها إِذا نَدِيَتْ بعد الوِرْدِ؛ قال:
لها فارةٌ ذَفْراءُ كلَّ عشيةٍ،
كما فَتَقَ الكافورَ، بالمسكِ، فاتِقُه
وجاؤوا من فَوْرِهمْ أَي من وجههم. والفائرُ: المنتشرُ الغَضَب من الدواب وغيرها. ويقال للرجل إِذا غضب: فارَ فائرُه وثارَ ثائرُه أَي انتشر غضبه. وأَتيته في فَوْرَةِ النهار أَي في أَوله. وفَوْرُ الحرّ: شدته. وفي الحديث: كلا، بل هي حُمَّى تَثُور أَو تَفُور أَي يظهر حرها. وفي الحديث: إِن شدة الحرّ من فَوْرِ جهنم أَي وَهَجِها وغلياها. وفَوْرَةُ العشاء: بعده. وفي حديث ابن عمر، رضي الله عنهما: ما لم يسقط فَوْرُ الشَّفَقِ، وهو بقية حمرة الشمس في الأُفُق الغربي، سمِّي فَوْراً لسطوعه وحمرته، ويروى بالثاء وقد تقدم. وفي حديث مِعْصار
(*قوله « وفي حديث معصار» الذي في
النهاية: معضد): خرج هو وفلان فضربوا الخيام وقالوا أَخْرِجْنا من فَوْرَةِ الناس أَي من مجتَمَعِهم وحيث يَفُورونَ في أَسواقهم. وفي حديث مُحَلِّم: نعطيكم خمسين من الإِبل في فَوْرِنا هذا؛ فَوْرُ كلِّ شيء: أَوله. وقولهم: ذهبتُ في حاجةٍ ثم أَتيتُ فُلاناً من فَوْري أَي قبل أَن أَسكن. وقوله عز وجل: ويأْتوكم من فَوْرِهم هذا؛ قال الزجاج: أَي من وجههم هذا. والفِيرةُ: الحُلْبة تخلط للنفساء؛ وقد فَوَّر لها، وقد تقدم ذلك في الهمز.
والفارُ: عَضَل الإِنسان؛ ومن كلامهم: بَرِّز نارَكَ وإِن هَزَلْت فارَكَ أَس أَطعم الطعام وإِن أَضررت ببدنك، وحكاه كراع بالهمز. والفَوَّارتانِ: سِكَّتانِ بين الوركين والقُحْقُحِ إِلى عُرْض الوَرِكِ لا تحولان دون الجوف، وهما اللتان تَفُوران فتتحركان إِذا مشى، وقيل: الفَوَّارةُ خرق في الورك إِلى الجوف لا يحجبه عظم. الجوهري: فَوَّارةُ الورك، بالفتح والتشديد: ثقبها؛ وفُوَارة القِدْر، بالضم والتخفيف: ما يَفُور من حرِّها. الليث: للكرش فَوَّارتان وفي باطنهما عُذَّتان من كل ذي لحم، ويزعمون أَن ماء الرجل يقع في الكُلْية ثم في الفَوَّارة ثم في الخُصْية، وتلك الغُدَّةُ لا تؤكل، وهي لحمة في جوف لحم أَحمر؛ التهذيب: وقول عوف بن الخَرِع يصف قوساً:
لها رُسُغٌ أَيِّدٌ مُكْرَبٌ،
فلا العَظْمُ واهٍ ولا العِرْقُ فارا
المُكْرَبُ: الممتلئ فأَراد أَنه ممتلئ العَصَب. وقوله: ولا العِرْق فارا، قال ابن السكيت: يكره من الفرس فَوْرُ العِرْقِ، وهو أَن يظهر به نَفْخ أَو عَقْدٌ. يقال: قد فارتْ عروقه تَفُور فَوْراً. ابن الأَعرابي: يقال للمَوْجة والبِرْكة فَوَّارة، وكل ما كان غيرَ الماء قيل له فوارة (*
قوله« قيل له فوارة إلى قوله وفوارة الماء منبعه» هكذا بضبط الأصل) ، وقال في موضع آخر: يقال دَوَّارة وفَوَّارة لكل ما لم يتحرّك ولم يدر، فإِذا تحرّك ودار فهي دُوارة وفُوارة. وفَوَّارة الماء: مَنْبَعُه. والفُورُ، بالضم: الظباء، لا واحد لها من لفظها؛ هذا قول يعقوب، وقال كراع: واحدها فائر. ابن الأَعرابي: لا أَفعل ذلك ما لأْلأَتِ الفُورُ أَي بَصْبصَت بأَذنابها، أَي لا أَفعله أَبداً. والفُورُ: الظباء، لا يفرد لها واحد من لفظها.
ويقال: فعلتُ أَمرَ كذا وكذا من فَوْري أَي من ساعتي، والفَوْرُ: الوقت. والفُورةُ: الكُوفة؛ عن كراع. وفَوْرة الجبل: سَراتُه ومَتْنُه؛ قال الراعي:
فأَطْلَعَتْ فَوْرَةَ الآجامِ جافِلةً،
لم تَدْرِ أَنَّى أَتاها أَوَّلُ الذُّعرِ
والفِيارُ: أَحد جانبي حائط لسان الميزان، ولسان الميزان الحديدة التي يكتنفها الفِيارانِ، يقال لأَحدهما فِيارٌ، والحديدةُ المعترِضة التي فيها اللسان المِنْجَمُ، قال: والكِظامَةُ الحَلْقة التي تجمع فيها الخيوط في طرفي الحديدة. ابن سيده: والفِيارانِ حديدتان تكتنفان لسان الميزان، وقد فُرْتُه؛ عن ثعلب، قال: ولو لم نجد الفعل لقضينا عليه بالواو ولعدمنا« ف ي ر» متناسقة.

### Türkçe

**فارَ** şey **فَوْراً** ve **فُؤُوراً** ve **فُواراً** ve **فَوَراناً**: coştu. Ve onu **أَفَرْته** ve **فُرْتُه** (geçişli olan ikisi); İbnü’l-A‘râbî’den; ve inşâd etti:

Bana sorma, tabiatım hakkında sor,
Tencerenin kaynaması geri döndüğünde, onu kim ödünç alır?
Onlar onun etrafında oturmuş onu gözetliyorlardı, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun; ve mahallenin kızı onu kaynatanlardandı.

**يُفِيرُها**: altında ateş yakar; ve **يَفُورها** diye rivayet olunur, **فُرْتُها** üzere; başkası ise onu **يُغِيرها** diye rivayet etti; yani yakıtını sıkılaştırır (arttırır). Ve tencere **فارتِ** **تَفُور** **فَوْراً** ve **فَوَراناً**: kaynadığı ve coştuğu zaman. Ve damar **فار** **فَوَراناً**: kabardı ve fışkırdı. Ve bir darbe **فَوَّار**: rağbet edilen, geniş; İbnü’l-A‘râbî’den; ve inşâd etti:

Öyle bir darbeyle ki onun **فوَّارُه**’u (coşması) yatıştırır,
Ve bir mızraklamayla ki ondan kanı serpinti hâlinde görürsün.
Sizden bir süvariyi öldürdüklerinde,
Onun arkasını (intikamını) ona yaşatmayı garanti ettik.

“Onun **فَوَّارُه**’unu yatıştırır” yani o (yara) geniştir; bu yüzden kanı akar ve onun sesi yoktur. Ve sözü: “Onun arkasını ona yaşatmayı garanti ettik” yani onun kan davası ile ona yetişilir; sanki öldürülmemiş gibidir. Ve denir: su gözden **فارَ** **يَفُورُ**: coştuğu zaman. Ve hadiste: su, parmaklarının arasından **يَفُور** olmaya başladı; yani kaynar ve akarak görünür. Ve misk **فارَ** **يَفُورُ** **فُوَاراً** ve **فَواراناً**: yayıldı. Ve **فارةُ المِسْكِ**: onun kokusu; ve denildi: onun **فارتُه**’u onun kabıdır. **فأْرَةُ المسك** ise, hemze ile, onun zikri daha önce geçti. Ve **فارة الإِبل**: sulamadan sonra ıslandığında derilerinin kokusu; dedi ki:

Onun her akşam bir **فارةٌ**’si vardır, keskin kokulu,
Tıpkı kâfuru misk ile yaran (açan)ın onu yarması gibi.

Ve **فَوْرِهمْ**’den geldiler: yani yüzlerinden (geldikleri yönden). Ve **الفائرُ**: hayvanlardan ve başkalarından yayılan öfke. Ve erkeğe öfkelendiğinde denir: **فارَ فائرُه** ve **ثارَ ثائرُه**: yani öfkesi yayıldı. Ve gündüzün **فَوْرَةِ**’sinde ona geldim: yani onun başında. Ve **فَوْرُ الحرّ**: onun şiddeti. Ve hadiste: “Hayır; bilakis o, **تَثُور** yahut **تَفُور** eden bir hummadır”: yani onun harareti ortaya çıkar. Ve hadiste: “Sıcağın şiddeti, cehennemin **فَوْرِ**’undandır”: yani onun alevinden ve kaynamasındandır. Ve **فَوْرَةُ العشاء**: ondan sonra. Ve İbn Ömer hadîsinde, Allah ikisinden razı olsun: **فَوْرُ الشَّفَقِ** düşmedikçe; o, batı ufkunda güneş kızıllığının kalıntısıdır; parıltısı ve kızıllığı sebebiyle **فَوْراً** diye adlandırıldı; ve **بالثاء** ile de rivayet olunur, daha önce geçti. Ve **مِعْصار** hadîsinde: o ve falan çıktı; çadırları kurdular ve dediler: bizi insanların **فَوْرَةِ**’sinden çıkar; yani onların toplanma yerinden ve çarşılarında **يَفُورونَ** oldukları (kaynaştıkları) yerden. Ve **مُحَلِّم** hadîsinde: size bu bizim **فَوْرِ**’umuzda elli deve veririz; her şeyin **فَوْرُ**’u: onun başıdır. Ve onların sözü: bir ihtiyaç için gittim, sonra falanı **من فَوْري**’den (hemen) geldim: yani sakinleşmeden önce. Ve O’nun, azze ve celle, sözü: “ve size bu onların **فَوْرِهم**’inden gelirler”; Zeccâc dedi ki: yani bu onların yüzlerinden (geldikleri yönden). Ve **الفِيرةُ**: lohusaya karıştırılan **الحُلْبة**; ve ona **فَوَّر** etti; ve bu hemzede daha önce geçti.

Ve **الفارُ**: insanın adalesi; ve onların sözünden: “Ateşini belirgin kıl; ve **فارَكَ** zayıflasa da”: yani bedenine zarar versen de yemek yedir; ve bunu Kurâ‘ hemze ile nakletti.

Ve **الفَوَّارتانِ**: kalçalar ile **القُحْقُحِ** arasında, kalçanın enine doğru iki yol; karın boşluğunu engellemezler; ve onlar, yürüdüğünde hareket ettikleri için **تَفُوران** olan ikisidir. Ve denildi: **الفَوَّارةُ** kalçada karın boşluğuna (giden) bir yırtıktır; onu kemik perdelemez. Cevherî: **فَوَّارةُ الورك** (fetha ve teşdîd ile): onun deliği; ve **فُوَارة القِدْر** (damme ve tahfîf ile): onun hararetinden **يَفُور** eden şey. Leys: işkembenin iki **فَوَّارة**’sı vardır; iç taraflarında her etli olandan iki **عُذَّة** vardır; ve erkek suyunun böbreğe, sonra **الفَوَّارة**’ya, sonra **الخُصْية**’ye düştüğünü iddia ederler; ve o bez yenmez; o, kırmızı etin içinde et parçasıdır. **التهذيب**: Avf b. el-Hara‘ın bir yayı vasfederken sözü:

Onun bir bileği vardır: güçlü, dolgun,
Ne kemik zayıf, ne de damar **فارا**.

**المُكْرَبُ**: dolu olan; böylece o, sinirle dolu olduğunu kastetti. Ve sözü: “ne de damar **فارا**”; İbnü’s-Sikkît dedi ki: attan damarın **فَوْرُ**’u hoş görülmez; o, onda bir şişkinlik yahut düğümün görünmesidir. Denir: damarları **فارتْ**; **تَفُور** **فَوْراً**. İbnü’l-A‘râbî: dalgaya ve gölete **فَوَّارة** denir; su olmayan her şeye **فوارة** denir; ve başka bir yerde dedi ki: hareket etmeyen ve dönmeyen her şeye **دَوَّارة** ve **فَوَّارة** denir; hareket edip döndüğünde ise o **دُوارة** ve **فُوارة**’dır. Ve suyun **فَوَّارة**’sı: onun kaynağıdır.

Ve **الفُورُ**, damme ile: ceylanlar; lafzından tekili yoktur; bu, Ya‘kūb’un sözüdür. Kurâ‘ dedi ki: onun teki **فائر**’dir. İbnü’l-A‘râbî: “**الفُورُ** kulaklarıyla parıldadıkça (kuyruklarını salladıkça) bunu yapmam”: yani kuyruklarıyla salladıkça; yani bunu asla yapmam. Ve **الفُورُ**: ceylanlar; lafzından tekil yapılmaz.

Ve denir: şu ve şu işi **من فَوْري**’den yaptım: yani saatimden; ve **الفَوْرُ**: vakit. Ve **الفُورةُ**: **الكُوفة**; Kurâ‘dan. Ve dağın **فَوْرة**’si: onun yüksek kısmı ve sırtı; Râ‘î dedi ki:

Derken **الآجامِ**’ın **فَوْرة**’sine ürkekçe çıktı,
İlk korkunun ona nereden geldiğini bilmezken.

Ve **الفِيارُ**: terazinin dilinin duvarının iki yanından biri; terazinin dili, iki **الفِيارانِ**’ın kuşattığı demirdir; ikisinden birine **فِيارٌ** denir. Ve dilin bulunduğu enlemesine demir **المِنْجَمُ**’dır. Dedi ki: ve **الكِظامَةُ** demirin iki ucunda iplerin toplandığı halkadır. İbn Sîde: ve **الفِيارانِ** terazinin dilini kuşatan iki demirdir; ve onu **فُرْتُه**; Sa‘leb’den. Dedi ki: fiili bulmasaydık, ona **الواو** ile hükmederdik ve “**ف ي ر**”in uyumlu (bir kök) olmayışı sebebiyle (onu bulamazdık).
